Hoogheemraadschap van Rijnland. Jaarverslag Droge voeten, schoon water

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoogheemraadschap van Rijnland. Jaarverslag 2013. Droge voeten, schoon water"

Transcriptie

1 Hoogheemraadschap van Rijnland Jaarverslag 2013 Droge voeten, schoon water

2 Voorwoord Gerard Doornbos Toen het bestuur, waarvan ik de voorzitter mag zijn, zo n vijf jaar geleden aantrad, sprak het een algemene belofte uit: Rijnland beter achterlaten dan we het aantroffen. Veel achterstallig onderhoud wegwerken en voorbereid zijn op de toekomst. Die belofte maken we waar. Jaarlijks investeren we ruim 100 miljoen en ons programma ligt goed op schema. Ik ben daar best trots op want het is toch steeds weer een zoektocht naar het evenwicht tussen je ambities en wat we verantwoord vinden om aan lasten op te leggen. Tenslotte verkeren we al een tijd niet in een hoogconjunctuur. Toch moeten we doorgaan want de klimaatverandering wacht niet op betere tijden. Maar uit economische tegenwind kun je ook je voordeel halen. Het stimuleert ons voortdurend nog efficiënter te werken en bij aanbestedingen zie je vaak een lagere prijs dan gedacht. Bijvoorbeeld in ons enorme baggerprogramma hebben we daar profijt van. Gerard Doornbos Dijkgraaf Dat voortdurend afwegen tussen wat moet en wat kan houdt Rijnland scherp. 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord Gerard Doornbos 2 Rijnlands bestuur 4 Voldoende Water 6 Inleiding 7 Weer 1,1 miljoen m³ bagger verwijderd 8 Meer ruimte voor water bij hevige regenval 9 Poldergemalen opgeknapt 9 Zeshonderd wateradviezen 9 Eerste watergebiedsplannen afgerond 10 Doorlooptijd watervergunningen wéér korter kilometer vaarweg onder onze hoede 11 Gezond Water 12 Inleiding 13 Geslaagde Kennisdag Medicijnresten 14 Succesvol samenwerking (afval)waterketen 14 Nieuwe procesautomatisering ingevoerd op awzi Haarlem Waarderpolder 14 Vispassage Halfweg populair bij tienduizenden vissen 15 Veilig zwemmen in Vlietland met nieuwe luchtmenginstallatie 15 Meer capaciteit voor awzi Leiden Zuidwest 15 Aparte afvoer regenwater in Velsen 16 Reeuwijkse Plassen steeds schoner 16 Awzi Haarlem Waarderpolder eerste Rijnlandse Energiefabriek 18 Schoon water in De Pot 18 Veiligheid 19 Inleiding 20 Kadeverbetering vorderen goed 21 Ontwerp Vriezekoop-Zuid samen met bewoners aangepast 21 Kadeverbetering Oostring Zoeterwoude-Dorp 22 Rijnland betaalt mee aan wegvernieuwing in Kaag en Braasem 22 Gezamelijke oplossing bomenkap Leimuiden 22 Katwijk veilig achter dijk-in-duin 23 Samen verbeteren we de veiligheid van Centraal Holland 24 Bestuur, organisatie & dienstverlening 25 Voorwoord Aart Haitjema 26 Inleiding 27 Samenwerking met Delfland en Schieland en de Krimpenerwaard 28 Onderzoeken assetmanagement afgesloten 28 Nieuwe bestemming voor bijzonder waterstaatkundig erfgoed 29 Verkoop van eigendommen 29 Informatieveiligheid hoog op de agenda 30 Door innovaties energie en geld besparen 31 Jaarrekening De jaarrekening van Feiten en cijfers Jaarrekening Gecomprimeerde exploitatierekening 35 3

4 Rijnlands bestuur Aad Straathof, hoogheemraad Toen ons bestuur zo n vijf jaar geleden aantrad, spraken we uit Rijnland beter achter te laten dan we het aantroffen. Dat lukt prima. We waren al goed in het woord, nu voegen we de daad erbij. Het ter hand nemen van de watergebiedsplannen is een goed voorbeeld; de bewoners en gebruikers van de polder ervaren dat in minder wateroverlast en een stabieler peil. En voor hen doen we het tenslotte. In Polder Vierambacht zie je al dat watergangen zijn verbreed en er komt een extra gemaal. De naastliggende Wassenaarsche Polder volgt snel. In Polder Nieuwkoop leerden we voor het deel, westelijk van Aarlanderveen dat voor door ons bedachte oplossingen het probleem niet werd herkend. Maatwerk leverde een beter en gedragen resultaat op dat ook nog beduidend minder kost. De twee geplande piekbergingen, bij Zoetermeer en in de zuidpunt van de Haarlemmermeerpolder, moeten als een soort aderlating dienen als ons watersysteem enorm zware regenval even niet aankan. De kosten zijn hoog en daarom doen we dat gefaseerd. We waren al goed in het woord, nu voegen we de daad erbij. Hans Pluckel, hoogheemraad We hebben veel gedaan in Dat blijkt al uit de investeringen: meer dan 100 miljoen euro is niet niks. Maar wel erg nodig om Rijnland ook in de toekomst veilig en schoon te houden. Bij die grote werken denk ik vooral aan de kustversterking in Katwijk. We hadden -en hebben- daar met veel belanghebbenden te maken; door intensief overleg en daarbij goed naar elkaar te luisteren slaan we met dat project nu drie vliegen in één klap: de kust op orde, Katwijk binnendijks en een parkeergarage. Dat samenwerken loont, wisten we trouwens al. Sinds we alles rond de belastinginning in BSGR-verband doen, zijn de kosten daarvan met een kwart gedaald. Een ander goed voorbeeld is de muskusrattenbestrijding die veel waterschappen bij één organisatie hebben neergelegd. Wat mij ook veel voldoening geeft is de helpende hand die we, samen met anderen, in het buitenland kunnen bieden. Onze kennis van watermanagement brengen we over in Zuid-Afrika, Tanzania, Roemenië en Bangladesh. Door goed te luisteren slaan we drie vliegen in één klap. 4

5 Thea de Roos- van Rooden, hoogheemraad We hebben in 2013 flinke stappen gezet. En dus kijk ik tevreden op het afgelopen jaar terug. Op het gebied van de verbetering van de regionale waterkeringen was 30 januari de datum waarop we het raamcontract met een groot aantal aannemers sloten; daarmee was de grootste bulk van de Top 25 in gang gezet. Waar ik ook blij mee ben is de start van de renovatie van het boezemgemaal in Gouda. Vanwege de monumentale status van dat gebouw zaten aan de voorbereiding zo veel haken en ogen dat die zo n vijf jaar heeft geduurd. Bij de modernisering gaan we respectvol om met wat in het verleden daar is neergezet. Misschien wel het spectaculairste is buiten het kantoor nog niet zichtbaar. Dat is de fundamentele ommezwaai die Rijnland maakt bij het al dan niet toestemming geven als iemand iets op of in het water wil doen. Van vergunningplicht stappen we over op zorgplicht en daarmee doen we niet een beetje, maar écht aan deregulering! Niet een beetje, maar écht deregulering! Hans Schouffoer, hoogheemraad Het gesprek met de 30 gemeenten in ons gebied over samenwerking in de afvalwaterketen is in 2013 uitgemond in daden. Zo sluiten we in het gebied van de regiostudie Oude Rijn een aantal oude awzi s en gebruiken we de capaciteit van de grotere efficiënter. Blij was ik met het resultaat van de vispassage in Halfweg. In 2013 telden we glasaaltjes die Rijnland binnengetrokken om hier tot paling op te groeien. Spannend vond ik het innovatieve project om water te zuiveren rond de aalscholverkolonie in het Natura 2000-gebied in de Nieuwkoopse Plassen. Na aanvankelijke tegenslag is dat succesvol afgerond. Innovatie spreekt me aan, daarom nog even over die opgeheven zuiveringen: die willen we inzetten voor de biobased economy! We zijn in gesprek met de Universiteit Leiden om daar algen te kweken waaruit hoogwaardige stoffen kunnen worden gewonnen. Terug naar het oorspronkelijke waterschapswerk: na het baggeren in Leiden, rond Katwijk en in de Ringvaart kunnen die wateren er weer 20 jaar tegen. De 1,1 miljoen kubieke meter bagger die we in 2013 boven water haalden, werd nuttig hergebruikt Glasaaltjes zijn Rijnland binnengetrokken om hier tot paling op te groeien. 5

6 Voldoende Water 6

7 Inleiding Niet te nat én niet te droog, dat is de kunst. Met een zorgvuldig peilbeheer, goed werkende gemalen en schone watergangen waarin het water vlot kan doorstromen, zorgen we voor het juiste waterpeil. Ook de aanleg van twee piekbergingen levert hieraan een bijdrage. Voor veel plekken in ons werkgebied maken we watergebiedsplannen. In goed overleg pakken we de waterwensen van de verschillende gebruikers van het gebied in samenhang aan. En waar dat kan combineren we dat met een nieuwe impuls voor natuur en recreatie. 7

8 Weer 1,1 miljoen m³ bagger verwijderd! Onze mooie prestatie uit 2012 hebben we in 2013 weten te evenaren. Ook in het afgelopen jaar verwijderden we 1,1 miljoen m³ bagger uit onze watergangen. Ruim 90 procent hiervan heeft een nuttige bestemming gekregen binnen ons beheergebied. Door het baggeren zijn vele vaarten en sloten weer op de juiste diepte gebracht. Dat is belangrijk voor de doorstroming van het water en verbetert het watermilieu. Een tweede leven Om u een idee te geven van de hoeveelheid bagger: met de 1,1 miljoen m³ zouden we 21 keer ons hoofdkantoor kunnen vullen. Dat hebben we uiteraard niet gedaan! We hebben de bagger zinvol ingezet, bijvoorbeeld door er landbouwgronden mee op te hogen of onderwatertaluds (onderwateroevers) in zandwinputten mee te verstevigen. Pilot succesvol afgerond In 2013 is de pilot Agrariërs Baggeren voor Rijnland succesvol afgerond. Agrariërs in de Bollenstreek kregen de mogelijkheid om zelf hun watergangen te baggeren of te laten baggeren. Ze mochten zelf bepalen wie het werk uitvoerde en op welk tijdstip. Dit betekende voor de betrokkenen dat zij het baggeren op een voor hun bedrijfsvoering zo gunstig mogelijke manier konden inrichten en resulteerde in veel gevallen in lagere kosten voor Rijnland. Overig water op diepte We baggeren vooral in het primaire water (water dat van groot belang is voor een tijdige afvoer bij grote hoeveelheden neerslag), maar zijn ook in onze overige wateren actief. In 2013 vervolgden we twee pilotprojecten in deze wateren. Diepteschouw We deden een diepteschouw waarmee we controleerden of de wateren voldoen aan de in de legger gestelde diepteeisen. In totaal werd 217 kilometer water gecontroleerd. Uit de pilot is gebleken dat 143 kilometer eind 2013 nog niet op de juiste diepte was. Extra diep De andere pilot had betrekking op het extra uitdiepen van de wateren in de Drooggemaakte polder aan de westzijde van Aarlanderveen (in totaal 116 kilometer water). Met dit extra uitdiepen willen we de waterkwaliteit in deze wateren verder verbeteren. Rijnland betaalt eenmalig voor de extra uitdieping. Eigenaren in de Drooggemaakte polder kregen de mogelijkheid om, in ruil voor een vergoeding, de extra uitdieping zelf te (laten) baggeren, gelijktijdig met hun onderhoudsbaggerwerk. Zo hadden zij maar één keer overlast door de werkzaamheden. Deze werkwijze werd door de eigenaren gewaardeerd. Inmiddels is meer dan de helft van de 116 kilometer al gebaggerd. 8

9 Meer ruimte voor water bij hevige regenval Rijnland speelt in op het veranderende klimaat (vaker hevige en langdurige regenval). Met dat doel hebben we in 2002 besloten dat de capaciteit van boezemgemaal Katwijk vergroot moest worden en dat we twee piekbergingen gingen aanleggen. De aanpassingen aan het boezemgemaal zijn in 2011 al afgerond, de piekbergingen worden in de komende jaren gerealiseerd. Ook creëren we een extra stukje boezemwater. Over de piekberging in de Nieuwe Driemanspolder (tussen Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Den Haag) zijn in 2013 nieuwe afspraken gemaakt. De bezuinigingsmaatregelen van het Rijk in 2010 dwongen ons hiertoe. Samen met de drie hierboven genoemde gemeenten en de provincie Zuid-Holland hebben we de piekberging opnieuw vormgegeven. Het project is kleiner geworden, maar natuur, recreatie en piekberging staan nog steeds centraal. Inmiddels zijn de voorbereidingen voor de uitvoering van het werk in volle gang. De piekberging zal uiterlijk in 2020 klaar zijn. Piekberging Haarlemmermeerpolder uitgesteld Om financiële redenen heeft de Verenigde Vergadering besloten de aanleg van de piekberging in de Haarlemmermeerpolder met tenminste drie jaar uit te stellen. Wél zijn we in het afgelopen jaar gestart met de ruimtelijke procedures en de aankoop van gronden. Compenstatie In de afgelopen jaren hebben we, onbedoeld, ook regelmatig kleine stukjes boezemwater gedempt. Bijvoorbeeld bij het verbreden van kades. Om dat te compenseren ontpolderen we de Leendert de Boerspolder bij Nieuwe Wetering. In 2013 is gestart met het (voorlopig) ontwerp en zijn afspraken gemaakt over het beheer. Ook zijn we begonnen met een onderzoek naar de mogelijkheden om het daadwerkelijk onderwater zetten van de polder te combineren met een praktijkproef rond het bezwijken van veenkeringen en de bijbehorende oefening van de calamiteitenorganisatie. Het nieuwe boezemwater wordt natuur- en recreatievriendelijk ingericht. Poldergemalen opgeknapt In het afgelopen jaar werden maar liefst 22 werken uitgevoerd. Er zijn twee nieuwe gemalen gebouwd: poldergemaal Noord-Hoflandsche polder in Voorschoten en poldergemaal Broek- en Simontjespolder tussen Leiden, Oegstgeest en Teylingen. Twintig gemalen werden gereviseerd en zijn weer voor minimaal vijftien jaar in orde. Ook zijn in 35 poldergemalen de besturingssystemen vervangen door nieuwe systemen plus software. De oude systemen moesten vervangen worden omdat de bijbehorende software niet meer technisch ondersteund werd door de leverancier. Daarnaast zijn in 2013 de voorbereidingen getroffen voor acht grote nieuwbouwprojecten. In 2014 worden deze projecten uitgevoerd. Zeshonderd wateradviezen Een belangrijke taak van Rijnland is het meedenken en adviseren over de ruimtelijke plannen van gemeenten, provincies en andere ontwikkelaars. In dat kader brachten we in 2013 ongeveer zeshonderd wateradviezen uit. Sinds 2001 is de watertoets een wettelijk verplicht onderdeel van ruimtelijke projecten. Op deze manier krijgt water letterlijk meer ruimte in Nederland. Zo realiseren we onder andere meer mogelijkheden voor waterberging, waarborgen we een goede aan- en afvoer van water en kunnen we op meer plekken natuurvriendelijke oevers aanleggen. Ook in 2013 waren de plannen waarover we advies uitbrachten heel divers. We dachten bijvoorbeeld mee over: de herinrichting van ruim m² voormalig bedrijfsterrein van suikerfabriek Holland in Halfweg (Sugar City); de inpassing van de Rijnlandroute, een nieuwe wegverbinding aan de zuidzijde van Leiden, die veel watergangen en waterkeringen kruist; bestemmingsplan Oukoop in de gemeente Bodegraven-Reeuwijk. De landbouwbestemming van een buitengebied ten oosten van de Reeuwijkse Plassen wordt gewijzigd naar een natuurbestemming. 9

10 Eerste watergebiedsplannen afgerond Sneller tot actie overgaan, dat is de kern van onze nieuwe aanpak voor watergebiedsplannen. Daarmee zijn we in 2012 succesvol gestart en in 2013 hebben we daar vervolg aan gegeven. De eerste watergebiedsplannen zijn inmiddels volledig afgerond. Met een watergebiedsplan brengen we de waterhuishouding in een gebied (meestal meerdere polders) zodanig op orde dat het gebied goed is voorbereid op de toekomst. Ook als het vaker en harder gaat regenen kan het water goed weglopen of ergens worden opgevangen. Om dat te realiseren stellen we peilbesluiten op en nemen we maatregelen tegen wateroverlast. Daarnaast verbeteren we waar dat kan de waterkwaliteit. Over knelpunten en mogelijke oplossingen wordt uitgebreid gesproken met de belanghebbenden. Ook kijken we nadrukkelijk naar de mogelijkheid om betrokkenen zélf de benodigde werkzaamheden te laten uitvoeren. Dat is vaak prettiger, omdat zij de werkzaamheden dan makkelijker kunnen inpassen in de bedrijfsvoering. Daarnaast is het in veel gevallen ook goedkoper. Altijd goed Omdat het opstellen en vaststellen van een watergebiedsplan veel tijd nodig heeft, hebben we afgesproken dat we, wanneer dat kan, vooruitlopend op de vaststelling van een watergebiedsplan al maatregelen gaan uitvoeren. Het gaat dan om maatregelen die altijd goed zijn, ook wel geenspijtmaatregelen genoemd. Denk bijvoorbeeld aan een duiker die hoe dan ook te klein is: die kun je net zo goed meteen vergroten. Op deze manier hebben mensen eerder profijt van de aanpassingen in hun omgeving én laten we zien dat we daadwerkelijk met het gebied bezig zijn. Losse polders Naar aanleiding van de peilschaalcorrectie uit 2010 en 2011 door Rijkswaterstaat zijn in het afgelopen jaar ook 21 individuele polders in beeld gebracht waarvoor een nieuw peilbesluit noodzakelijk is. Voor tien polders zijn de procedures hiervoor gestart. Voortgang 2013: Vierambacht Hier zijn we gestart met de laatste werkzaamheden: de bouw van het tweede gemaal en het verbreden van de hoofdwatergangen. Zuidgeest In 2013 hebben we besloten dat we de meest urgente polders eerst aanpakken en dat we binnen deze groep starten met de minst complexe projecten. Voor deze projecten zijn de voorbereidingen getroffen en polder Zuidwijk is inmiddels op orde gebracht. In 2014 starten we met de urgente projecten die complexer zijn. Vereenigde Binnenpolder Hier is het grootste deel van de maatregelen afgerond, waaronder het verbreden van watergangen en kunstwerken. Begin 2014 is het nieuwe peilbesluit vastgesteld. Ondanks aanvankelijke weerstand van bewoners zijn het overleg en de uitvoering van de plannen in zeer goede harmonie verlopen. Boterhuispolder Deze polder is klaar en is feestelijk geopend. De Boterhuispolder kan grote hoeveelheden regenwater nu veel beter opvangen dan voorheen én biedt veel meer recreatiemogelijkheden. Samen met de gemeenten Leiderdorp en Teylingen zijn wandelpaden, fietspaden, kanoroutes, picknickplekken, visstekken en natuurvriendelijke oevers aangelegd. In het zuidelijk deel van de polder werd grond afgegraven zodat nieuwe, natte natuur kan ontstaan. Ook staan er op verschillende plekken speciaal ontworpen kunstobjecten die bezoekers van het gebied het verhaal van de polder vertellen. Polder Achthoven Net als in de Boterhuispolder combineren we hier onze waterdoelstellingen met de recreatieve doelstellingen van de gemeente Leiderdorp. Het plan voor de polder bestaat uit een nieuw fietspad, een nieuw wandelpad, een natuurvriendelijke oever, nieuwe natte natuur, bankjes en informatiepanelen. Wassenaarschepolder, Nieuwkoop, Zuidkennemerland, Greenport Duin- en Bollenstreek en Greenport Boskoop Voor deze watergebiedsplannen zijn in 2013 peilbesluiten en/of maatregelenpakketten vastgesteld en wordt de uitvoering van de maatregelen voorbereid. 10

11 Doorlooptijd watervergunningen wéér korter Ruim 1100 keer gaf Rijnland in 2013 een watervergunning af. Dat deden we wéér sneller dan het jaar ervoor. De doorlooptijd voor het afgeven van een watervergunning bedroeg in 2013 nog maar 5,7 weken. Natuurlijk controleren we ook of de afspraken uit de vergunningen worden nageleefd. In het afgelopen jaar voerden we met dat doel 4608 controles uit. Deze betroffen niet alleen de nieuwe verleende vergunningen, maar ook al langer bestaande afspraken. De 4608 controles kunnen worden onderverdeeld in de categorieën waterkwantiteit (2705), waterkwaliteit (1133) en keringen (800). De controles in de categorie waterkwantiteit betreffen vergunningen die iets te maken hebben met de doorstroming van water en grondwateronttrekkingen. De controles op het gebied van waterkwaliteit hebben meestal betrekking op lozingen vanuit agrarische of industriële bedrijven. Rond keringen worden veelal afspraken over bouwen en graven gecontroleerd. Najaarsschouw In november hielden we ook onze jaarlijkse schouw. Tijdens de schouw controleren we of de watergangen en oevers waarvan wij niet voor het onderhoud verantwoordelijk zijn, voldoende zijn onderhouden. Dat was niet altijd het geval. Bijvoorbeeld omdat de watergangen niet schoon waren of omdat er overhangende begroeiing was, die hindert bij onze onderhoudswerkzaamheden. Na een waarschuwing kregen de verantwoordelijken de kans om hun watergangen en oevers alsnog in orde te brengen. Ook dit jaar bleven er echter enkele tientallen plekken over die door Rijnland moesten worden schoongemaakt. De kosten hiervan zijn verhaald op de overtreders. 50 kilometer vaarweg onder onze hoede Rijnland wordt beheerder van een aantal doorgaande recreatieve vaarwegen. In 2013 is door de provincies besloten welke vaarwegen dat precies zijn. In totaal gaan we ongeveer 50 kilometer aan vaarwegen beheren, onder andere de Drecht en het Oegstgeester Kanaal. De extra kosten die hiermee gemoeid zijn, worden vergoed door de provincies waarin de vaarwegen liggen. Het vaarwegbeheer houdt in dat we de vaarwegen in goede conditie houden voor de scheepvaart. Dit doen we door: te baggeren; de vaarweg vrij te houden van obstakels; oevers en kunstwerken te onderhouden. Rijnland heeft geen taak meer om sluizen in wateren die geen officiële vaarweg zijn te bedienen en te onderhouden. Over het in stand houden van deze sluizen, en daarmee het behouden van de aansluiting op het vaarwegcircuit, is Rijnland in gesprek met andere partijen, zoals gemeenten en bewoners. De provincies verzorgen het beheer van de beroepsvaarwegen. 11

12 Gezond Water 12

13 Inleiding Gezond water, dat is schoon oppervlaktewater, waar planten en dieren zich thuis voelen en waarin je zomers lekker kunt zwemmen. Soms zijn er extra maatregelen nodig om het oppervlaktewater schoon te krijgen. Innovatieve oplossingen bieden dan uitkomst. Lees bijvoorbeeld over onze pilotprojecten in de Reeuwijkse Plassen. Gezond water is ook het afvalwater van alle huishoudens en bedrijven in ons werkgebied, dat we zó schoon maken dat het terug de natuur in kan. De technieken om afvalwater te zuiveren worden steeds verfijnder. En het mooie is: we kunnen ook steeds meer met de restproducten. In Haarlem is in 2013 Rijnlands eerste Energiefabriek van start gegaan. Van het slib dat na het zuiveren van afvalwater overblijft maken we daar elektriciteit, warmte en groen gas. 13

14 Geslaagde Kennisdag Medicijnresten Er komen steeds meer sporen van medicijnen in de waterketen terecht. Dat komt simpelweg doordat er steeds meer geneesmiddelen gebruikt worden. De medische zorg wordt tenslotte steeds beter en mensen leven langer, mét medicijnen. Op 26 november organiseerde Rijnland daarom de Kennisdag Medicijnresten in Water. Tijdens deze dag gingen farmaceutische industrie, ziekenhuizen, verzorgingstehuizen, waterschappen en drinkwaterbedrijven over dit onderwerp in gesprek. Succesvol De dag was bijzonder geslaagd, aldus hoogheemraad Hans Schouffoer. We hebben partijen met elkaar verbonden en kennis gedeeld. We roepen alle partijen nu op om zelf aan de slag te gaan met dit onderwerp en elkaar daarbij ook op te zoeken. Uiteraard neemt Rijnland daarin ook zijn verantwoordelijkheid. Succesvol samenwerking (afval)waterketen Rijnland werkt met 27 gemeenten intensief samen in de (afval)waterketen. De 27 gemeenten hebben zich verenigd in vijf regionale clusters: de Leidse Regio, de Bollenstreek, Kennemerland, Midden Holland en Holland Rijnland Oost. In 2013 is hard gewerkt aan de verdere uitwerking van de in 2012 getekende intentieovereenkomsten. En met resultaat! De Visitatiecommissie Waterketen van oud-minister Karla Peijs heeft het samenwerkingsverband van Rijnland en de gemeenten eind 2013 beoordeeld als behorend tot de koplopers van Nederland op het gebied van samenwerking in de waterketen. Dit betekent dat we heel goed op weg zijn om de afgesproken doelen op het gebied van kosten, kwaliteit en kwetsbaarheid te realiseren. De drie k s Door in de (afval)waterketen effectief samen te werken verbeteren we de kwaliteit van ons werk (kennisuitwisseling), verlagen de kosten bij investeringen en verminderen onze kwetsbaarheid wanneer vacatures vervuld moeten worden. Nog bredere samenwerking We werken ook met ándere partners in de (afval) waterketen samen. Een voorbeeld is de samenwerking met drinkwaterbedrijf Dunea in Noordwijkerhout. Dunea en Rijnland beheren en onderhouden samen de riolering voor de gemeente. Rijnland wil de komende jaren de samenwerking met alle partners in de waterketen intensiveren. Nieuwe procesautomatisering ingevoerd op awzi Haarlem Waarderpolder Op een aantal afvalwaterzuiveringsinstallaties (awzi s) voert Rijnland nieuwe procesautomatisering in. De zuiveringsprocessen worden verdergaand geautomatiseerd en technisch geschikt gemaakt om op afstand aan te sturen. Omdat de procesautomatiseringssystemen op verschillende zuiveringen verouderd zijn en daardoor steeds moeilijker onderhouden kunnen worden, is dit een goed moment om op de volgende generatie automatisering over te gaan. Hiermee kunnen we nog preciezer en efficiënter ons werk doen. Eind 2013 is het zuiveringsproces op awzi Haarlem Waarderpolder aangepast. In de komende jaren voeren we ook op een aantal andere awzi s de nieuwe procesautomatisering in. De eerstvolgende awzi die aan de beurt is, is die in Leiden Zuidwest. 14

15 Vispassage Halfweg populair bij tienduizenden vissen In het voorjaar van 2013 onderzochten we de werking van de vispassage bij boezemgemaal Halfweg. Uit dit onderzoek blijkt dat deze passage zijn werk prima doet. Tienduizenden glasaaltjes en driedoornige stekelbaarzen vinden via de vispassage hun weg. Dat is belangrijk, want als deze vissoorten niet kunnen trekken, komt hun voortbestaan in het geding. De volwassen aal trekt elk najaar vanuit onze binnenwateren helemaal naar de Sargassozee, om zich daar voort te planten. In het voorjaar bereiken de jonge glasalen onze kust om vanaf daar het zoete binnenwater in te trekken, op zoek naar foerageer- en opgroeigebieden. De driedoornige stekelbaars maakt juist een omgekeerde beweging: deze vissen groeien op in de Noordzee en komen naar onze binnenwateren om eitjes te leggen. In 2013 is ook een oriënterend onderzoek gedaan naar het gedrag van de driedoornige stekelbaars. We willen graag preciezer weten op welke plekken in ons gebied deze vissoort actief is. Dit onderzoek zetten we in 2014 voort. Veilig zwemmen in Vlietland met nieuwe luchtmenginstallatie Om een goede zwemwaterkwaliteit te kunnen blijven garanderen in recreatiegebied Vlietland, installeren we daar een permanente luchtmenginstallatie. Tot nu toe maakten we gebruik van een tijdelijke, gehuurde installatie. Maar huren is onevenredig duur en bovendien krijgen we vanwege milieueisen voor de huidige tijdelijke installatie geen vergunning meer. In 2013 hebben we de gemeente Leidschendam-Voorburg gevraagd mee te betalen aan een nieuwe installatie. Eind 2013 bleek dat zij geen geld beschikbaar willen stellen. Vanwege bijzondere omstandigheden in de Meeslouwerplas (onderdeel van Vlietland) de provincie versterkt daar de oevers en dat zorgt voor extra vervuiling van het zwemwater ontbreekt echter de tijd om nog andere co-financiering te vinden. Er moet op korte termijn een nieuwe menginstallatie komen en daarom is besloten de nieuwe installatie volledig zelf te financieren. De verwachting is dat de nieuwe luchtmenginstallatie eind 2014/begin 2015 klaar is voor gebruik. Meer capaciteit voor awzi Leiden Zuidwest De capaciteit van afvalwaterzuiveringsinstallatie Leiden Zuidwest wordt vergroot van 4400 m³ per uur naar 5250 m³ per uur. Door de installatie zo efficiënt mogelijk te belasten kunnen we met een relatief kleine uitbreiding voldoen aan de afspraken uit 2012 over de hoeveelheid water die we moeten zuiveren. Voorafgaand aan deze beslissing is in 2013 goed gemonitord of uitbreiding nog nodig was (na de maatregelen van eind 2012 om piekbelasting tijdens langdurige regenval in goede banen te leiden). Vervolgens zijn vijf verschillende renovatiescenario s uitgewerkt en is aan het bestuur de meest energiezuinige oplossing als voorkeursvariant voorgelegd. Het bestuur heeft met deze variant ingestemd. Indien nodig kunnen vanuit de energiezuinige variant nog gemakkelijk aanpassingen gedaan worden om het water nog schoner af te leveren als de kwaliteit van het boezemwater daar om vraagt. De werkzaamheden aan awzi Leiden Zuidwest zullen begin 2017 afgerond zijn. 15

16 Aparte afvoer regenwater in Velsen In Velsen wordt 21,6 hectare verharding afgekoppeld van de riolering. Hierdoor hoeft het regenwater niet meer naar de zuiveringsinstallatie te worden gepompt. In plaats daarvan zakt het water de bodem in of loopt het naar een sloot. Dat kan prima, want regenwater is niet vervuild. Door deze aanpak hoeven gemaal Velsen-Zuid, de persleiding en afvalwaterzuiveringsinstallatie Velsen niet groter te worden. Bovendien besparen we op deze manier energie en onderhoudskosten. Ook wordt de aanvoer van water naar de zuivering gelijkmatiger en wordt de kwaliteit van het water dat we op het Noordzeekanaal lozen constanter. Goed op schema In dit project werken we samen met de gemeente en met Rijkswaterstaat. Het afkoppelen ligt goed op schema: in 2013 is 7,46 hectare verharding afgekoppeld van de riolering. Naar verwachting wordt het project in 2016 afgerond. Reeuwijkse Plassen steeds schoner We willen dat het water van de Reeuwijkse Plassen schoner wordt, zodat planten en dieren het daar beter hebben. Dat betekent vooral dat we de hoeveelheid fosfaat in het water terug moeten dringen. In 2013 hebben we daar hard aan gewerkt, mét resultaat. nieuwe waterverbinding met de polders. Op die manier hoeft polder Stein-Noord in de toekomst niet meer gevoed te worden met water uit de Reeuwijkse Plassen en hoeft er minder vaak water in de Plassen ingelaten te worden. Oplossingen voor oud fosfaat Naast het voorkomen van de aanvoer van nieuw fosfaat gaan we ook met oud fosfaat aan de slag. In dat kader doen we twee pilotprojecten. We onderzoeken de mogelijkheden van het opruimen van fosfaatrijk slib door te baggeren en van het binden van fosfaat aan ijzer. De te grote hoeveelheid fosfaat in de Reeuwijkse Plassen wordt vooral veroorzaakt door het fosfaatrijke water dat we bij droogte moeten inlaten en water met veel fosfaat dat uit de landbouwpolders de plassen instroomt. Door de aanafvoer van water uit depolders te stoppen, lossen we dit probleem voor een deel op. In 2013 zijn we met dat doel begonnen met het ontwerpen van twee nieuwe gemalen en zes duikers om het water uit polder Goudse Hout om te leiden. In de nieuwe situatie loopt het water via Polder Willens naar de Hollandse IJssel. De ontwerpen zijn inmiddels gereed en begin 2014 is gestart met de uitvoering van de werken. Ook is bij kanaal de Enkele Wiericke gezocht naar een locatie voor een 16

17 Pilot fosfaat baggeren In plas Klein Vogelenzang baggeren we fosfaatrijk slib weg van de bodem. Voor Klein Vogelenzang hebben we daarvoor in 2013 de voorbereidingen getroffen (het werk is aanbesteed, gegund en de eerste acties in aanloop naar de uitvoering zijn in gang gezet). In het gebied Steinweide (geen onderdeel van de pilot) is al fosfaatrijk slib weggebaggerd. Pilot fosfaat binden aan ijzer Een andere manier om de problemen aan te pakken is door het fosfaat in de plassen te binden aan ijzer. Gebonden fosfaat komt namelijk niet in het water terecht. Deze werkwijze passen we toe in plas Sloene. In 2013 hebben we de aanleg van de doseerinstallatie en een lange persleiding aanbesteed. Deze leiding brengt gedoseerd ijzerchloride de plas in en doet dat alleen als het waait. Bij voldoende wind volgt het water met de ijzerchloride namelijk dezelfde stroming als het slib en op die manier komt het op de juiste plek terecht. Vervolgens kan het ijzer zijn werk gaan doen. In april 2014 is deze installatie in gebruik genomen. Natuurvriendelijke oevers En dan is er nóg een manier waarop we het leefmilieu voor plant en dier in de Reeuwijkse Plassen verbeteren: we leggen 14 kilometer natuurvriendelijke oevers aan en verbeteren 2 kilometer al bestaande natuurvriendelijke oevers. Een natuurvriendelijke oever loopt geleidelijk af en biedt daardoor voor veel meer verschillende planten en dieren een prettige leefomgeving. Eind 2012 hadden we al voor 15 van de 16 kilometer contracten afgesloten. Dit deden we met 70 particulieren en met de Stichting Natuurbehoud Kerfwetering en de Stichting Veen. In 2013 zijn ook voor de laatste kilometer de contracten gesloten en zijn we gestart met de aanleg. In 2013 en het eerste kwartaal van 2014 zal in totaal 6,5 kilometer natuurvriendelijke oever zijn aangelegd. We verwachten eind 2014 bijna alle werkzaamheden in en om de Reeuwijkse Plassen af te kunnen ronden. 17

18 Awzi Haarlem Waarderpolder eerste Rijnlandse Energiefabriek In Haarlem komt onze eerste echte Energiefabriek. Het slib dat bij awzi Waarderpolder overblijft na het zuiveren van afvalwater wordt vergist en het biogas dat daarbij vrijkomt wordt omgezet in elektriciteit en warmte voor eigen gebruik én in groen gas. Onze samenwerkingspartners GtS en Essent waarderen ons biogas op tot groen gas van aardgaskwaliteit en leveren het aan de consument. In 2013 is voldoende groen gas geleverd voor ongeveer vijftig huishoudens. De opgewekte elektriciteit is goed voor ongeveer 70% van ons verbruik op Haarlem Waarderpolder. Door in de nabije toekomst meer slib te gaan vergisten wordt awzi Haarlem Waarderpolder zelfvoorzienend en vervolgens ook leverancier van energie. Innovatief ontwateren Dat we meer slib kunnen gaan vergisten is onder andere te danken aan het feit dat we ons slib steeds beter kunnen ontwateren. In 2013 hebben we een nieuwe manier van ontwateren zonder chemicaliën getest. Aan deze proef geven we in 2014 een vervolg met het testen van een volautomatische ontwateringsmachine. Door deze nieuwe manier van ontwateren in te voeren, optimaliseren we onze bedrijfsvoering (duurzaamheid en kosten). Ter indicatie: in 2012 kocht Rijnland nog voor 1,4 miljoen euro aan chemicaliën voor de slibontwatering. De nieuwe ontwateringsmachine wordt in andere branches al gebruikt, maar is in afvalwaterzuiveringsland een nouveauté. De fabriek wordt nog groter Vanaf 2015/2016 gaan we in awzi Haarlem Waarderpolder ook zuiveringsslib uit andere awzi s verwerken. En wellicht gaan we warmte leveren aan een toekomstig warmtenet op bedrijventerrein Waarderpolder. Rijnland wordt dus een steeds grotere producent en leverancier van verschillende vormen van energie (elektriciteit, warmte, groen gas)! Schoon water in De Pot We verbeteren de kwaliteit van het water in De Pot, een deel van de Nieuwkoopse Plassen. Er wonen in dit natuurgebied veel vogels en hun fosfaatrijke ontlasting heeft een ongunstige invloed op de waterkwaliteit. In 2013 voerden we verschillende maatregelen uit om het water gecontroleerd te kunnen zuiveren. We legden in De Pot een defosfateringsinstallatie aan. Deze pompt het water rondt en bindt fosfaat aan ijzer. Wanneer fosfaat aan ijzer is gebonden, blijft het in het slib op de bodem van het water en komt het niet in het water terecht. Ook bouwden we veertien stuwen en dammen, zodat we het water via een specifieke route kunnen rondpompen. Daarnaast maakten we, in overleg met Natuurmonumenten, het versterken van de laatste legakkers af. Eind 2013 waren deze maatregelen afgerond. De eerste maanden van 2014 zijn gebruikt om de techniek van de defosfatering nog fijner af te stellen. Met respect voor plant en dier Bij al deze werkzaamheden hielden we rekening met de flora en fauna in het gebied. Bijvoorbeeld met de grote kolonies lepelaars en blauwe reigers. Daarom werkten we, zoals altijd in dit soort gevallen, buiten het broedseizoen. 18

19 Veiligheid 19

20 Inleiding Ook bij een stijgende zeespiegel en hevigere en langdurigere regenval moeten we goed beschermd zijn tegen het water. Daarom heeft de provincie nieuwe veiligheidsnormen opgesteld voor dijken en kades, en in de afgelopen jaren hebben we getoetst of de dijken en kades in ons gebied daaraan voldoen. In 2013 zijn de resultaten van dit onderzoek aangeboden aan de Verenigde Vergadering en verstuurd aan de provincie. Tot 2020 versterken we 230 kilometer aan waterkeringen in ons werkgebied. In 2013 was 90 kilometer daarvan al klaar. Op de volgende pagina s leest u meer over deze kadeverbeteringen en over hoe we bewoners daarbij betrokken. 20

21 Kadeverbeteringen vorderen goed De kadeverbeteringen liggen mooi op schema. Het toetsen van alle kades en dijken is afgerond en in het 1e kwartaal van 2013 zijn de resultaten aangeboden aan de Verenigde Vergadering en verstuurd aan de provincie. Van de Top 25-projecten was eind 2013 al 90 kilometer opgeknapt. Het Top 25-programma beslaat 25 kades of dijken waar verbetering het hardst nodig is. Deze kades en dijken pakken we dus als eerste aan. In totaal gaat het om 138 kilometer. Eind 2013 was 65% daarvan klaar (90 kilometer) en 15% in voorbereiding en aanbesteed. De overige 20% zal eind 2014 voorbereid en aanbesteed zijn. Werkzaamheden in beeld In 2013 hebben we ook onze online communicatie verbeterd. Het werk van een waterschap is meestal onzichtbaar, totdat er een dijk versterkt moet worden... En dan zijn er natuurlijk veel vragen. Op onze website laten we daarom met verschillende filmpjes zien wat er allemaal bij de werkzaamheden aan een dijk komt kijken. Daarnaast zijn de pagina s over de verschillende kadeverbeteringen interactief gemaakt. Bewoners kunnen nu via die pagina s vragen stellen en projectplannen downloaden. Ook hebben we de brieven waarmee we bewoners informeren over wat wel en niet mag publieksvriendelijker gemaakt. Aan de keukentafel Een kadeverbetering heeft vaak directe gevolgen voor de bewoners van het projectgebied. Daarom communiceren we uitgebreid met de betrokkenen. Al in een vroeg stadium gaan we persoonlijk bij hen langs om vragen te beantwoorden, ontwerptekeningen te laten zien en de werkzaamheden en de gevolgen daarvan te bespreken. Door vroeg met elkaar in contact te zijn kunnen we bij het opstellen van de definitieve plannen zo veel mogelijk rekening houden met de wensen van de bewoners. In 2012 en 2013 organiseerden we in totaal 45 informatieavonden en hielden we ruim 800 keukentafelgesprekken. Ontwerp Vriezekoop-Zuid samen met bewoners aangepast In Vriezekoop-Zuid waren een aantal bewoners het niet eens met ons ontwerp voor de dijkversterking aldaar. In overleg met alle betrokkenen zijn we nu tot twee nieuwe ontwerpen gekomen. Uit de drie verschillende ontwerpen zal het bestuur van Rijnland een keuze maken. Zonder overleg doordenderen is niet onze stijl, legt projectleider Rogier van Opstal uit. Daarom hebben we uitgebreid gezocht naar andere mogelijkheden en zijn we bij alle direct betrokkenen langsgegaan om gezamenlijk de plannen aan te passen. Dat overleg resulteerde in twee nieuwe ontwerpen. In het tweede plan staan de wensen van bewoners centraal en het derde plan combineert Rijnlands eerste voorstel met het bewonersvoorstel. In het tweede kwartaal van 2014 heeft de Verenigde Vergadering een keuze gemaakt uit de drie ontwerpen. Bij het maken van dit jaarverslag was de uitkomst van deze beslissing nog niet bekend. 21

22 Kadeverbetering Oostring Zoeterwoude-Dorp De kades van de Oostring Zoeterwoude-Dorp hogen we op en maken we stabieler. Zo bieden ze een goede bescherming tegen het water, ook bij langdurige en hevige regenval. Eind 2013 waren we al een eind gevorderd met dit project. In 2013 hebben we kadeverbeteringen uitgevoerd aan de zuidzijde van de Zwet- en Groote Blankaartpolder en aan de zuidwestzijde van de Westbroekpolder. Omdat de aannemer failliet ging voor de werkzaamheden waren afgerond, hebben we het werk door een andere aannemer moeten laten afmaken. Gelukkig heeft dat weinig vertraging opgeleverd. Ook is de westelijke kade van de Oostbroekpolder in het afgelopen jaar verbeterd. Voor beide projecten geldt dat in 2014 de laatste punten worden afgerond. In 2013 zijn vier andere kadeverbeteringen binnen dit project voorbereid. Daarbij is uitgebreid met de betrokkenen in het gebied overlegd en zijn we waar mogelijk tegemoet gekomen aan hun wensen. Rijnland betaalt mee aan wegvernieuwing in Kaag en Braassem In de gemeente Kaag en Braassem versterken we maar liefst 60 kilometer dijk. Dat is bijna de helft van alle dijkversterkingen uit het Top 25-programma. Daarom hebben we met de gemeente Kaag en Braassem speciale afspraken gemaakt over de verdeling van de kosten. In 2013 legden we daarvoor de basis. We hebben afgesproken dat Rijnland voor twintig procent meebetaalt aan het vernieuwen van de wegen die op de dijken liggen. Ook dragen wij de kosten voor het veiligstellen van alle dijkhuizen van voor Programmamanager JaapJan Zeeberg: Omdat Kaag en Braassem te maken heeft met wel heel erg veel dijkverbeteringen, komen we hen financieel tegemoet. Het is tenslotte het meest praktisch om die wegvernieuwingen nú uit te voeren, nu er toch aan de dijken waarop ze liggen gewerkt wordt. Bovendien: uit welke pot het ook komt, het is in beide gevallen gemeenschapsgeld. Gezamelijke oplossing bomenkap Leimuiden De dijk langs het diepste gedeelte van de Grietpolder moet Leimuiden tegen het water beschermen, maar is daar te smal en te verzwakt voor. Deze dijk moet dus versterkt worden. Dat stuitte echter op weerstand bij een aantal bewoners van Leimuiden, omdat er op de verzwakte dijk veel bomen staan met een parkachtige functie. Samen met bewoners en de gemeente hebben we naar een oplossing gezocht. Projectleider Koen Versmissen: In dit soort gevallen is goed overleg van groot belang. Door meer tijd te nemen, konden we tot een gezamenlijke oplossing komen. De gemeente heeft geld beschikbaar gesteld en samen met bewoners maakten we een herinrichtingsplan waarin natuur en recreatie centraal staan. Waarom de oude bomen niet konden blijven staan? Ze zijn veel te hoog. Als er een omvalt maakt dat een gat in de dijk. Bovendien onttrekken zulke grote bomen veel water aan de grond en ook dat werkt verzwakkend voor een dijk. De dijkversterking is inmiddels aanbesteed en in de loop van 2014 starten de werkzaamheden. Met het versterken van een andere dijk in de Grietpolder, de dijk langs de Drecht, zijn we in november 2013 van start gegaan. Dit deel is al klaar. 22

23 Katwijk veilig achter dijk-in-duin Op 1 oktober 2013 zijn de werkzaamheden voor Kustwerk Katwijk begonnen en op 1 april 2014 ging het strand van Katwijk alweer open. In de tussentijd is de duinenrij verbreed en is de kustlijn 100 meter opgeschoven. Katwijk en het gebied erachter worden nu beschermd door een bijzondere dijk-in-duin-constructie. In de duinen is een dijk aangelegd met een kern van zand en daaroverheen stenen. Op en voor de nieuwe dijk is extra zand gekomen. Door een dijk in de duinen aan te leggen, kan het geheel laag blijven. Zou je kiezen voor alleen duinen of voor alleen een dijk, dan zou de constructie veel hoger moeten worden om voldoende veiligheid te bieden. Met de dijk-in-duin-oplossing ligt er een robuuste en duurzame constructie, waarmee het zicht op zee zo veel mogelijk behouden blijft. Bovendien: mocht er in de toekomst behoefte zijn aan uitbreiding van de kering, dan is dat gemakkelijk te realiseren. Uitwateringskanaal en parkeergarage De bredere duinenrij maakte ook een langer uitwateringskanaal bij Boezemgemaal Katwijk noodzakelijk. Dat is inmiddels klaar. In het vervolg van 2014 wordt nog gewerkt aan een parkeergarage, achter de dijk-in-duin-constructie. Door ook op de garage zand te storten en helmgras te planten, zal ook deze mooi in de omgeving passen. Eind 2014 zal het hele project afgerond zijn. Veel aandacht voor de omgeving Langdurige werkzaamheden en een tijdelijk afgesloten strand, dat is nogal wat. Daarom hielden we goed contact met bewoners en andere direct betrokkenen en hebben we ons best gedaan de overlast zo veel mogelijk te beperken. Voorbeelden van dat contact zijn, onder andere, de informatieavonden en de vele andere momenten waarop we met betrokkenen spraken en de columns die omgevingsmanager Marie-Louise Gasseling van Ballast Nedam-Rohde Nielsen tijdens de werkzaamheden elke maand schreef. De overlast beperkten we bijvoorbeeld door tijdelijke voetgangersbruggen naar het strand aan te leggen en door langs het afgesloten strand toch een veilige route beschikbaar te houden. Op deze, weliswaar korte, wandeling kon men toch het strandgevoel een beetje blijven ervaren. En ook aan de dieren is gedacht! We plaatsten bijvoorbeeld amfibieschermen om te voorkomen dat de beschermde rugstreeppad en de zandhagedis in het voor hen onveilige projectgebied terecht zouden komen. Bijzondere samenwerking Samen werken doen we vaker, maar in het geval van Kustwerk Katwijk, was de samenwerking met de gemeente Katwijk, provincie en Rijkswaterstaat bijzonder hecht. Zo treden we op onder één naam: Kustwerk Katwijk, legt projectleider Pieter de Booij uit. Voor de mensen die ons bezig zien, is het namelijk niet van belang wie voor het project verantwoordelijk zijn, maar wát we doen. En hoe we dat doen natuurlijk. Daarom trekken we niet alleen bestuurlijk samen op, ook de ambtenaren werken heel nauw samen. 23

24 Samen verbeteren we de veiligheid van Centraal Holland Het oostelijke deel van Centraal Holland (dijkring 14) is onvoldoende beschermd tegen een mogelijke overstroming van de Lek. De zogeheten c-keringen langs de gekanaliseerde Hollandse IJssel, het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal voldoen niet aan de norm. Het verbeteren van de Lekdijken biedt een oplossing voor dit probleem. De betrokken beheerders en de provincies onderzoeken samen op welke manier dit het best kan worden aangepakt. Het plan om het probleem via de Lekdijken aan te pakken is in 2013 als voorkeursstrategie voorgesteld in het Deltaprogramma. Tussen 2014 en 2017 wordt deze strategie verder uitgewerkt in het Hoogwaterbeschermingsprogramma, onder de noemer Projectoverstijgende Verkenning Centraal Holland. Aan de keuze voor deze aanpak liggen drie redenen ten grondslag: het is doelmatiger om het probleem bij de bron aan te pakken; het verbeteren van de Lekdijken is ongeveer 500 miljoen euro goedkoper dan het verbeteren van de c-keringen; deze aanpak is minder ingrijpend voor het landschap en historische bebouwing. Projectoverstijgend werken Bijzonder aan de Projectoverstijgende Verkenning is de brede samenwerking. De beheerders van de c-keringen en de Lekdijken (waterschappen en Rijkswaterstaat) vormen samen één projectorganisatie en verkennen de manieren om de Lekdijken zo slim mogelijk te verbeteren. Daarbij wordt ook nauw samengewerkt met de betrokken provincies. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden is penvoerder van de Verkenning. Rik Sonneveldt, die het project vanuit Rijnland leidt, is enthousiast over de samenwerking. Over en weer hebben we veel aan elkaars kennis en kunde. Zo leren de waterschappen van Rijkswaterstaat over de aanpak van grote projecten en pikt Rijkswaterstaat van de waterschappen dijkenkennis op. Werk met werk combineren In de Projectoverstijgende Verkenning is nadrukkelijk ook aandacht voor meekoppelkansen op het gebied van ruimtelijke ordening. Zoals het creëren van een oplossing voor sluipverkeer op dijken of het aanleggen van een betere verbinding tussen uiterwaarden en het achterliggende gebied. Sonneveldt: Als we toch aan de gang gaan, is het natuurlijk efficiënt en voordelig om zaken zo veel mogelijk te combineren. 24

25 Bestuur, organisatie & dienstverlening 25

26 Voorwoord Aart Haitjema Voor de organisatie was 2013 een heel bijzonder jaar. De goede ontwikkelingen uit voorgaande jaren hebben we voortgezet en we lieten een grote productie zien. En dat allemaal onder het gesternte van wat zich rond de kredietoverschrijding van een groot baggerwerk afspeelde. De aanbevelingen uit twee onderzoeken vielen samen met waar we al lang mee bezig waren: de vraag hoe je efficiënter kunt werken. De uitvoering van de plannen legt een enorme druk op de organisatie. Maar 2013 is voor mij ook het jaar waarin we twee jaar versnelling van het assetmanagement hebben afgerond. Ik verwacht er erg veel van: kritisch, programmatisch en vooral niet meer volgens een generieke standaard met onderhoud omgaan. Streven naar efficiënter werken doen we trouwens voortdurend. Gesprekken met Delfland en met Schieland en de Krimpenerwaard over samenwerking liepen al langer maar in 2013 spraken we af op een aantal thema s echt door te pakken. De Rijnlandse organisatie blijft zich ontwikkelen, het MD-programma nadert zijn afronding, we zijn actief in de social media en we laten zien dat we ons maatschappelijk verantwoord gedragen. Aart Haitjema, Secretaris-algemeen directeur Ik verwacht veel van assetmanagement. 26

27 Inleiding We willen onze service altijd verbeteren. Niet alleen letterlijk, door onze klanten op een prettige manier te bejegenen, maar ook door onze taak zo goedkoop mogelijk uit te voeren. Dus onderzoeken we de mogelijkheden om geld te besparen en nog efficiënter te kunnen werken. Zo passen we tegenwoordig de principes van assetmanagement toe en hebben we een passie voor het gebruik van innovatieve technieken. Ook slimme samenwerkingen met collega-waterschappen zijn kostenbesparend en efficiënt. 27

28 Samenwerking met Delfland en Schieland en de Krimpenerwaard Samenwerking met andere waterschappen in onze regio biedt veel kansen. Na een verkenning van de mogelijkheden hebben Delfland, Schieland en de Krimpenerwaard en Rijnland in 2013 besloten om op vijf concrete gebieden de krachten te bundelen. Door gezamenlijk op te trekken maken we minder kosten, vergroten we de kwaliteit van ons werk en maken we onze organisaties krachtiger. De samenwerking spitst zich toe op vijf thema s: eigendommenbeheer, ICT, financiële administratie, afvalwaterketen, en vergunningverlening, toezicht en handhaving. Eigendommenbeheer Op dit vlak willen we de drie waterschappen vanuit één organisatorische eenheid gaan ondersteunen. In 2013 is met dat doel een nieuwe projectleider aangesteld. Het streven is om begin 2015 in de nieuwe organisatie te gaan werken. ICT Ook hier willen we vanuit een organisatorische eenheid de drie waterschappen bedienen. In 2013 is een gezamenlijke Chief Information Officer aangesteld. Financiële administratie Rijnland en Schieland en de Krimpenerwaard hebben besloten een gezamenlijk financieel systeem aan te schaffen en te implementeren. De aanbesteding is in volle gang. Afvalwaterketen In het afgelopen jaar zijn we een gezamenlijke verkenning gestart die in maart 2014 is afgerond. De conclusie van deze verkenning is dat Delfland en Rijnland nadere samenwerking gaan verkennen; voor Schieland en de Krimpenerwaard biedt samenwerking op dit vlak te weinig meerwaarde. Vergunningverlening en handhaving De afstemming op dit gebied is in 2013 gestart en verloopt goed. Onderzoeken assetmanagement afgesloten In 2013 is veel resultaat geboekt op het gebied van assetmanagement. Het was het jaar waarin we onze onderzoeken afsloten, om in 2014 verder te gaan met een nieuwe werkwijze voor het beheren van onze bedrijfsmiddelen (assets). Deze werkwijze levert kostenbesparingen op en een meer gestructureerde aanpak van onderhoud en vervanging. Voor de thema s watersystemen en afvalwaterzuivering hebben we in het afgelopen jaar gewerkt aan meer overzicht en meer inzicht. Daarbij werden de volgende vragen beantwoord: Welke bedrijfsmiddelen hebben we? Welke risico s lopen zij in hun huidige staat? Vervolgens is besloten om op vijf groepen assets (afvalwaterzuiveringen, afvalwatertransportgemalen en -leidingen, poldergemalen, boezemgemalen en stuwen en duikers) de principes van het assetmanagement toe te passen. Dit houdt in dat we naar een bedrijfsmiddel kijken vanuit de driehoek functie-levensduurkostenrisico. De meest opvallende verschillen ten opzichte van onze eerdere manier van werken zijn dat we vroeger vooral naar investeringskosten keken en nu naar de totale kosten en dat we vroeger vonden dat een bedrijfsmiddel het echt áltijd moest doen en dat we nu een zeker risico op falen accepteren, mits de gevolgen daarvan niet ernstig zijn. Hierdoor kunnen aanzienlijke besparingen gerealiseerd worden. Systeemdenken Een ander onderdeel van onze nieuwe aanpak is het principe van het systeemdenken. Wanneer een bedrijfsmiddel niet goed functioneert betrekken we bij de aanpak van het probleem de complete context van dit bedrijfsmiddel. Dat betekent dat we wellicht andere keuzes maken op het gebied van onderhoud en nieuwbouw dan wanneer we alleen naar de asset zelf kijken. 28

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

Waterschapsbelasting 2015

Waterschapsbelasting 2015 Waterschapsbelasting 2015 uw bijdrage aan droge voeten en schoon water Het hoogheemraadschap van Rijnland zorgt voor droge voeten en schoon water, en dat kost geld. Om alles te kunnen bekostigen, zijn

Nadere informatie

Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in

Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in 4 Mijn koeien moeten zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in Het land mag niet te droog of te nat zijn Het hoogheemraadschap van Rijnland zorgt voor het juiste waterpeil 5 De taak Het hoogheemraadschap

Nadere informatie

Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013

Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013 Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013 Doel en programma Vanavond willen we u informeren en horen wat u vindt van de door

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water Natuurvriendelijke oevers Droge voeten, schoon water VOOR WIE IS DEZE FOLDER BESTEMD? Deze folder is bestemd voor eigenaren van oevers die in aanmerking komen om hun oever natuurvriendelijk in te richten.

Nadere informatie

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Integraal Waterplan Haarlem Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Inhoud presentatie 1. Enkele begrippen 2. Waterplan Haarlem Aanleiding en doel Gerealiseerde maatregelen Actualisatie Geplande maatregelen

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

Herontwikkeling Nieuwe Driemanspolder

Herontwikkeling Nieuwe Driemanspolder Herontwikkeling Nieuwe Driemanspolder Droge voeten, schoon water 247-028-00224 Projectgebied De Nieuwe Driemanspolder wordt aan noordzijde begrensd door de Wilsveen, aan de oostzijde door de Voorweg, de

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Rijnland. Jaarverslag 2014. Droge voeten, schoon water

Hoogheemraadschap van Rijnland. Jaarverslag 2014. Droge voeten, schoon water Hoogheemraadschap van Rijnland Jaarverslag 2014 Droge voeten, schoon water Voorwoord Gerard Doornbos Efficiënter, effectiever, lagere kosten In 2014 hebben we opnieuw belangrijke stappen genomen in duurzaam,

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Voorwoord. aanvulling voor de natuur- en recreatiemogelijkheden,

Voorwoord. aanvulling voor de natuur- en recreatiemogelijkheden, DE ZANDMOTOR van zand naar land De provincie Zuid-Holland is één van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. Het ligt grotendeels onder zeeniveau. Met het veranderende klimaat komt van verschillende kanten

Nadere informatie

Informatieavond uitbreiding KWA stap 1 omgeving Leidsche Rijn/Oude Rijn

Informatieavond uitbreiding KWA stap 1 omgeving Leidsche Rijn/Oude Rijn Verslag DM nummer: 978854 Informatieavond uitbreiding KWA stap 1 omgeving Leidsche Rijn/Oude Rijn Datum: 05-10-2015 Tijd: 20:00 21:30 uur Samenvatting van het verloop van de avond De avond is geopend door

Nadere informatie

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit

Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit Schoner water in sloten en plassen Maatregelen voor een betere waterkwaliteit We leven in een land vol water. Daar genieten we van. We zwemmen, vissen, besproeien de tuin, varen in bootjes en waarderen

Nadere informatie

Schoon en Helder Water? Natuurlijk! Water Natuurlijk. Stem 18 maart 2015 Water Natuurlijk

Schoon en Helder Water? Natuurlijk! Water Natuurlijk. Stem 18 maart 2015 Water Natuurlijk Schoon en Helder Water? Natuurlijk! Water Natuurlijk Stem 18 maart 2015 Water Natuurlijk Waarom u stemt voor de waterschappen op 18 maart 2015 Veiligheid tegen overstromingen en gezond en schoon water

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

Code: 20101103-39-2671 Datum: 2010-11-03

Code: 20101103-39-2671 Datum: 2010-11-03 Bijlage 1: Digitale Watertoets Waterschap Hollandse Delta, d.d. 3 november 2010 Code: 20101103-39-2671 Datum: 2010-11-03 Deze uitgangspuntennotitie bevat de waterhuishoudkundige streefbeelden, strategieen

Nadere informatie

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN INLEIDING Foto: Timo Tijhof, Creative Commons OP PEIL BRENGEN Voor iedereen is het belangrijk dat er genoeg schoon water

Nadere informatie

AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL HARNASCHPOLDER (MIDDEN- DELFLAND)

AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL HARNASCHPOLDER (MIDDEN- DELFLAND) agendapunt H.10 1066161 Aan Verenigde Vergadering AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL HARNASCHPOLDER (MIDDEN- DELFLAND) Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 20-06-2013 De vv te verzoeken: I.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Wat is buitengewoon onderhoud? Het buitengewoon onderhoud omvat het op de juiste afmetingen (breedte, diepte en helling van taluds) houden van een watergang.

Nadere informatie

Verantwoord waterbeheer

Verantwoord waterbeheer Verantwoord waterbeheer Laten we geen water gaan rondpompen Droge voeten, schoon water Verantwoord waterbeheer.indd 1 20-2-2014 15:29:38 Het waterpeil in een polder wordt beheerd en geregeld door het hoogheemraadschap

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Waterbeheer voor de toekomst Onderzoek naar positie van Rijnland en wensen van inwoners

Waterbeheer voor de toekomst Onderzoek naar positie van Rijnland en wensen van inwoners Onderzoek naar positie van Rijnland en wensen van inwoners Contents 1 Management Summary wat vinden de inwoners belangrijk? 2 4 3 Inhoudelijke taakinvulling 14 4 Bijlagen 24 Rol van Rijnland in de maatschappij

Nadere informatie

Veelgestelde vragen schouw dagelijks onderhoud

Veelgestelde vragen schouw dagelijks onderhoud Veelgestelde vragen schouw dagelijks onderhoud Wat is gewoon onderhoud? Gewoon onderhoud is het jaarlijks verwijderen van een overmaat aan begroeiing, vuil enzovoort dat zich in en direct naast de watergang

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Rijnland jaarverslag 2010

Hoogheemraadschap van Rijnland jaarverslag 2010 Hoogheemraadschap van Rijnland jaarverslag 2010 Voorwoord Gerard Doornbos Terwijl ons reguliere werk gewoon doorging was 2010 het jaar waarin ons voortbestaan als waterschap ter discussie heeft gestaan.

Nadere informatie

10.1 10.0. Naar een nieuw 9.90. Schoonebeekerdiep 9.80 9.70. Denk mee, schets mee 9.60 9.50 9.40 9.30 9.20 9.10 9.00

10.1 10.0. Naar een nieuw 9.90. Schoonebeekerdiep 9.80 9.70. Denk mee, schets mee 9.60 9.50 9.40 9.30 9.20 9.10 9.00 Naar een nieuw Schoonebeekerdiep Denk mee, schets mee Waterschap Velt en Vecht wil graag een natuurlijker Schoonebeekerdiep dat meer water kan opvangen. Langs de beek blijft landbouw de belangrijkste bestemming.

Nadere informatie

Wat de waterschappen voor je doen.

Wat de waterschappen voor je doen. Niet bang voor water? Wat de waterschappen voor je doen. Katrina, New Orleans 1 Hoofdstuk 1 - Wat het waterschap voor je doet 1.1 Waterschap is functionele democratie met vier kerntaken Positie van de

Nadere informatie

Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek

Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek 1 Projectbeschrijving 1.1 Wat wordt aangelegd of gewijzigd? Dit Projectplan gaat over het aanpassen van de Heelsumse beek vanaf de N225 tot aan de

Nadere informatie

Projectplan verdrogingsbestrijding Empese en Tondense Heide D e f i n i t i e f

Projectplan verdrogingsbestrijding Empese en Tondense Heide D e f i n i t i e f Projectplan verdrogingsbestrijding Empese en Tondense Heide D e f i n i t i e f 26 juni 2013 1 1 Projectbeschrijving 1.1 Wat wordt aangelegd of gewijzigd? Zowel binnen als buiten het natuurgebied Empese

Nadere informatie

Leggerzones Zandige kust (duinen) Leggerzones Dijk in Duin (Noordwijk)

Leggerzones Zandige kust (duinen) Leggerzones Dijk in Duin (Noordwijk) Voorwoord Voor u ligt de legger van de Primaire Waterkeringen van het hoogheemraadschap van Rijnland. De Primaire Waterkeringen van Rijnland bestaan uit dijken, zandige kust en verholen waterkeringen.

Nadere informatie

Publieksmilieujaarverslag 2014

Publieksmilieujaarverslag 2014 Publieksmilieujaarverslag 2014 Waarom dit milieujaarverslag? Het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard is wettelijk verplicht om voor de afvalwaterzuiveringsinstallatie (awzi) Kralingseveer

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

17 Peilafwijking 17.1 Inleiding

17 Peilafwijking 17.1 Inleiding 17 Peilafwijking 17.1 Inleiding Rijnland is als waterbeheerder verantwoordelijk voor het beheer van het waterpeil. In peilbesluiten legt Rijnland vast welk peil in het betreffende gebied door Rijnland

Nadere informatie

Reeuwijkse plassen schoon en mooi. Droge voeten, schoon water

Reeuwijkse plassen schoon en mooi. Droge voeten, schoon water 1 Reeuwijkse plassen schoon en mooi Droge voeten, schoon water 2 3 Werken aan waterkwalitieit en ecologie Tussen Bodegraven en Gouda, ten oosten van het dorp Reeuwijk liggen twaalf grotere en kleinere

Nadere informatie

n.v.t. Hollandse Delta - Kostenverdeling niet aan

n.v.t. Hollandse Delta - Kostenverdeling niet aan Bijlage 2 Tabel met vaarwegen Waterschap Hollandse Delta Wateren Lijst A Categorie Handreiking Vaarwegbeheer(der) -- Categorie Handreiking Vaarwegbeheer(der) Voedingskanaal (1.127) - BZM n.v.t. Hollandse

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

Subsidie voor aanleg natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen

Subsidie voor aanleg natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen Subsidie voor aanleg natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen Heeft u een perceel of grenst uw woning of bedrijf aan een watergang en wilt u uw oever veranderen in een natuurvriendelijke oever? Dan

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

Enquête Wetterskip Fryslan

Enquête Wetterskip Fryslan Enquête Wetterskip Fryslan Status: Afgesloten Begindatum: 14-08-2014 Einddatum: 12-09-2014 Live: 30 dagen Vragen: 15 Gedeeltelijk geantwoord: 35 (8,6%) Afgedankt: 0 (0%) Einde bereikt: 373 (91,4%) Totaal

Nadere informatie

Publieksmilieujaarverslag 2013

Publieksmilieujaarverslag 2013 Publieksmilieujaarverslag 2013 Waarom dit milieujaarverslag? Het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard is wettelijk verplicht om voor de afvalwaterzuiveringsinstallatie (awzi) Kralingseveer

Nadere informatie

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren in Nederland. Het stuwensemble Nederrijn en Lek speelt hierin een

Nadere informatie

Negentien windmolens van rond 1740

Negentien windmolens van rond 1740 Wandelroute Kinderdijk Lengte: 11 en 20 kilometer Landschap: veenweidegebied, soms zacht en drassig Routebeschrijving: zie pagina 70 Markering: geen Plattegrond: beschikbaar (zie: www.klikprintenwandel.nl)

Nadere informatie

agendapunt 04.B.11 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT)

agendapunt 04.B.11 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT) agendapunt 04.B.11 1066160 Aan Commissie Waterveiligheid AANVRAAG INVESTERINGSPLAN EN KREDIET GEMAAL KERSTANJEWETERING (GEMEENTE DELFT) Voorstel Commissie Waterveiligheid 04-06-2013 De VV te verzoeken:

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 20-12-2012 - Het Investeringsplan voor het project Kraaiennest naar beneden bij te stellen tot 610.

Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 20-12-2012 - Het Investeringsplan voor het project Kraaiennest naar beneden bij te stellen tot 610. agendapunt H.14 1034052 Aan Verenigde Vergadering INVESTERINGSPLAN EN KREDIET INRICHTING KRAAIENNEST ALS WATERBERGING Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 20-12-2012 - Het Investeringsplan voor het project

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Verkenning RV Rijnland van mogelijke vaarverbindingen Vlietland Rotte

Verkenning RV Rijnland van mogelijke vaarverbindingen Vlietland Rotte Bijlage 1 bij zienswijze RV Rijnland Verkenning RV Rijnland van mogelijke vaarverbindingen Vlietland Rotte 1. Historie De ontwikkeling van de vaarweg van Rotterdam via de Rotte noordwaarts en die via Delft

Nadere informatie

Regenwater leid je niet om de tuin!

Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater leid je niet om de tuin! Regenwater is te waardevol om direct het riool in te laten lopen. Vang het op en gebruik het goed. Kijk voor tips op www.denhaag.nl/water Regenwater leid je niet om

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water"

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water Memo Ter attentie van Gemeente Midden-Drenthe Datum 4 december 2012 Opgesteld door Maarten van Vierssen Projectnummer 111769 Onderwerp Bedrijventerrein Smilde aspect Water" In deze memo zijn de watertoetsen

Nadere informatie

Denk mee met Rijnland

Denk mee met Rijnland Denk mee met Rijnland weergave conferentie 2 juni ten behoeve van waterbeheerplan 5 IJMUIDEN AMSTERDAM WEST WASSENAAR GOUDA Droge voeten, schoon water Inhoudsopgave: Inleiding 3 Een nieuw waterbeheerplan

Nadere informatie

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek

Iv-Water. Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Iv-Water Ingenieursbureau met Passie voor Techniek Passie voor Techniek Advies gebaseerd op inhoudelijke kennis Iv-Water Water is van essentieel belang voor al het leven op aarde, maar het kan ook een

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Leggerzones Zandige kust (duinen) Leggerzones Dijk in Duin (Noordwijk)

Leggerzones Zandige kust (duinen) Leggerzones Dijk in Duin (Noordwijk) Voorwoord Voor u ligt de legger van de Primaire Waterkeringen van het hoogheemraadschap van Rijnland. De Primaire Waterkeringen van Rijnland bestaan uit dijken, zandige kust en verholen waterkeringen.

Nadere informatie

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN

WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN DIJKEN IN FRYSLÂN WERKBLAD - GROEP 7/8 DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal. Maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Het gevaar van een overstroming

Nadere informatie

Nota van beantwoording

Nota van beantwoording Nota van beantwoording Peilbesluit Stolwijk Bovenkerk en Schoonouwen Behorend bij het besluit van de verenigde vergadering 30 juni 2010 Peilbesluit Stolwijk Bovenkerk en Schoonouwen Status Concept Rotterdam,

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied.

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

agendapunt 04.H.14 Aan Commissie Waterkwaliteit

agendapunt 04.H.14 Aan Commissie Waterkwaliteit agendapunt 04.H.14 1146492 Aan Commissie Waterkwaliteit AANPASSING INVESTERINGSPLAN EN AANVRAAG UITVOERINGSKREDIET VERBREDING VAN EN AANLEG NATUURVRIENDELIJKE OEVERS SLINKSLOOT (GEMEENTE MIDDEN-DELFLAND)

Nadere informatie

DROGE VOETEN EERST...

DROGE VOETEN EERST... DROGE VOETEN EERST... VVD verkiezingsprogramma 2015-2019 Hoogheemraadschap van Delfland VVD VOORWOORD DOOR DE LIJSTTREKKER Het klimaat verandert, de bodem daalt en de bebouwing in ons gebied neemt nog

Nadere informatie

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012

Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs. 11 juni 2012 Watercalamiteiten voor communicatieadviseurs 11 juni 2012 Programma Introductie Voorstelronde Water gaat over grenzen: veel partijen Film Hoogwater in Groningen Zeven watercalamiteiten Samenwerking versterken,

Nadere informatie

In stappen afbouwen De kwijtschelding op de zuiveringsheffing wordt in 2016 met 50% verminderd. In 2017 betaalt iedereen het volledige bedrag.

In stappen afbouwen De kwijtschelding op de zuiveringsheffing wordt in 2016 met 50% verminderd. In 2017 betaalt iedereen het volledige bedrag. Geactualiseerde woordvoeringslijn gedeeltelijk afschaffen kwijtschelding Versie 8 oktober 2015 Inleiding Vragen van media, inwoners en andere partijen worden beantwoord conform de woordvoeringslijn. De

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

B i j l a g e 1 : W a t e r t o e t s

B i j l a g e 1 : W a t e r t o e t s B i j l a g e 1 : Watertoets Code: 20120925-2-5456 Datum: 2012-09-25 Samenvatting van de gegevens voor de watertoets van project: De Parrebeam gemeente: het Bildt Gegevens plan bestaande loodsen en schuren

Nadere informatie

M.k.g. afwezig: De heer I.G. Mostert (vanaf punt 3) en mevrouw T. Veninga (gemeente Nieuwkoop).

M.k.g. afwezig: De heer I.G. Mostert (vanaf punt 3) en mevrouw T. Veninga (gemeente Nieuwkoop). Concept - BESLUITENLIJST Vergadering portefeuillehoudersoverleg Economische Zaken d.d. 15 februari 2012 Aanwezig (leden PHO EZ): gemeente Alphen aan den Rijn: de heer T. Hoekstra gemeente Noordwijkerhout:

Nadere informatie

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer meer ruimte voor haven verbetering kwaliteit leefomgeving 2 Projecten voor haven en leefomgeving procedures voor de uitvoering Het Project Mainportontwikkeling

Nadere informatie

I. 647.325,13 ten laste van de exploitatie te brengen, dit is reeds verwerkt bij de eerste bestuursrapportage (BURAP 1) 2012.

I. 647.325,13 ten laste van de exploitatie te brengen, dit is reeds verwerkt bij de eerste bestuursrapportage (BURAP 1) 2012. agendapunt H.10 1008366 Aan Verenigde Vergadering AFSLUITEN INVESTERINGSPLAN EN KREDIET AANVOERTRACÉ BERGING DRIEMANSPOLDER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-6-2012 1. het investeringsplan en krediet

Nadere informatie

Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen

Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen Waterhuishoudingsplan Schaapsloop voorbereiding rioolmaatregelen Inventarisatie bereikbaarheidsplan, sessie 1 Maandag 10 juni 2013, Sloperbedrijf Van Putten Angela de Vries Rob de Haas Gemeente Valkenswaard

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Openstaande acties besluitenlijsten VV 2009

Openstaande acties besluitenlijsten VV 2009 Openstaande acties besluitenlijsten VV 2009 VV 4 juni 2009 04.01. vdb Eindadvies zoetwaterverkenning Zuid-Holland Zuid De VV ondersteunt de aanpak van dijkgraaf en hoogheemraden. Uiterlijk over een jaar

Nadere informatie

Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering

Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering Publicatie 15 juli 2015 Oplegnotitie werkboek Waterschap verkenning mogelijkheden clustering Inleiding Waterschappen zijn functionele overheden die het regionaal en lokaal waterbeheer mogen uitvoeren,

Nadere informatie

Waterbeheer voor de Toekomst

Waterbeheer voor de Toekomst Water Natuurlijk Noorderzijlvest Verkiezingsprogramma 2015 Waterbeheer voor de Toekomst Inleiding Water Natuurlijk is in 2008 opgericht door de grote landelijke natuur- en recreatieorganisaties om de groene

Nadere informatie

Oever- en kadeproject Oppenhuizen - Uitwellingerga. 19 november 2014

Oever- en kadeproject Oppenhuizen - Uitwellingerga. 19 november 2014 Oever- en kadeproject Oppenhuizen - Uitwellingerga 19 november 2014 1 Programma Opening Doel van deze bijeenkomst Terugblik Stand van zaken varianten en nieuwe inzichten Planning tot aan de bouwvak 2015

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

VERKIEZINGSPROGRAMMA 2015 2019 SGP-ChristenUnie

VERKIEZINGSPROGRAMMA 2015 2019 SGP-ChristenUnie VERKIEZINGSPROGRAMMA 2015 2019 SGP-ChristenUnie Woord vooraf Water is onze vriend maar kan ook onze vijand zijn. Onze vriend als er voldoende van is, als het schoon en gezond is en voor verschillende doeleinden

Nadere informatie

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER agendapunt 06.06 1008936 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 25-09-2014 Kennis te nemen van de evaluatie van de beleidsnota grondwaterbeheer.

Nadere informatie

Als bijlage bij dit voorstel is het communicatieplan voor de vier projecten bijgevoegd (bijlage 6).

Als bijlage bij dit voorstel is het communicatieplan voor de vier projecten bijgevoegd (bijlage 6). VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Kredietaanvraag projecten Nota Ruimte middelen Nummer: 447055 In D&H: 18-10-2011 / 13-12-2011 Steller: ir. J. van Zuijlen/W. van Buren In Cie:

Nadere informatie

Notitie. Watertoets Westkanaalweg Ter Aar. 1 Inleiding. 1.1 Aanleiding. 1.2 Procedure

Notitie. Watertoets Westkanaalweg Ter Aar. 1 Inleiding. 1.1 Aanleiding. 1.2 Procedure Notitie Contactpersoon mw. ing. M. (Megan) Bijl Datum 22 september 2008 Kenmerk N001-4586492MBY-efm-V01-NL 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Matrix Bouw is voornemens langs de Westkanaalweg in Ter Aar woningen,

Nadere informatie

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage Wereldwijde toename wateroverlast Natuurrampen nemen toe in aantal en in omvang. Het gaat hierbij vooral om weergerelateerde rampen, zoals stormen

Nadere informatie

WAT WIJ WILLEN MET WATER

WAT WIJ WILLEN MET WATER WAT WIJ WILLEN MET WATER Programma 2015-2019 voor de waterschapsverkiezingen Waterschap Amstel Gooi en Vecht Wij willen droge voeten houden als het heeft gestortregend. Maar wij willen ook, dat in droge

Nadere informatie

Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit INVESTERINGSPLAN EN KREDIET KRAAIENNEST EN PEILSCHEIDING DORPPOLDER

Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit INVESTERINGSPLAN EN KREDIET KRAAIENNEST EN PEILSCHEIDING DORPPOLDER agendapunt 04.08 949882 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit INVESTERINGSPLAN EN KREDIET KRAAIENNEST EN PEILSCHEIDING DORPPOLDER Voorstel Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit

Nadere informatie

Wijs met water! Verkiezingsprogramma

Wijs met water! Verkiezingsprogramma Wijs met water! Verkiezingsprogramma Waterschap Hollandse Delta Lijst 10 www.wijsmetwaterhollandsedelta.nl In uw handen ligt het verkiezingsprogramma van onze partij. Graag willen wij u kennis laten maken

Nadere informatie

agendapunt 4.05 Aan Commissie Waterketen en Waterkeringen INVESTERINGSPLAN EN KREDIET NOORDEINDSEWEG TE BERKEL EN RODENRIJS

agendapunt 4.05 Aan Commissie Waterketen en Waterkeringen INVESTERINGSPLAN EN KREDIET NOORDEINDSEWEG TE BERKEL EN RODENRIJS agendapunt 4.05 991097 Aan Commissie Waterketen en Waterkeringen INVESTERINGSPLAN EN KREDIET NOORDEINDSEWEG TE BERKEL EN RODENRIJS Voorstel Commissie Waterketen en Waterkeringen 3-4-2012 I. Het Investeringsplan

Nadere informatie

: Projectplan Waterwet voor het aanpassen van de verdeelwerken Baakse Beek en Groene Kanaal

: Projectplan Waterwet voor het aanpassen van de verdeelwerken Baakse Beek en Groene Kanaal Onderwerp Status : Projectplan Waterwet voor het aanpassen van de verdeelwerken Baakse Beek en Groene Kanaal : Ontwerpbesluit Datum vastgesteld door het college van dijkgraaf en heemraden : 3 december

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

Veilig achter duin en dijk Hoogwaterbeschermingsprogramma

Veilig achter duin en dijk Hoogwaterbeschermingsprogramma Veilig achter duin en dijk Hoogwaterbeschermingsprogramma Veiligheid van bewoners voorop Bescherming tegen overstromingen is voor Nederland van levensbelang. Een groot deel van de inwoners woont beneden

Nadere informatie

Het waterschap als vernieuwde handhavingspartner. Droge voeten en schoon water

Het waterschap als vernieuwde handhavingspartner. Droge voeten en schoon water Het waterschap als vernieuwde handhavingspartner Ron Bouwman Afdelingshoofd Vergunningverlening & Handhaving Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard 06 31654101 r.bouwman@hhsk.nl Inwoners: 700.000

Nadere informatie

HOOGHEEMRAADSCHAP VAN RIJNLAND PROGRAMMAJAARVERSLAG 2014

HOOGHEEMRAADSCHAP VAN RIJNLAND PROGRAMMAJAARVERSLAG 2014 HOOGHEEMRAADSCHAP VAN RIJNLAND PROGRAMMAJAARVERSLAG 2014-1. JAARVERSLAG 2014-2. JAARREKENING 2014 Hoogheemraadschap van Rijnland 1 PROGRAMMAJAARVERSLAG 2014 INHOUDSOPGAVE PAGINA Rijnland in cijfers 3 Samenvatting

Nadere informatie

Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker

Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker Karakteristiek van het gebied De kern van Pijnacker ligt in twee polders, de Oude Polder van Pijnacker (inclusief Droogmaking) en de Nieuwe of Drooggemaakte Polder (noordelijk

Nadere informatie

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 9 Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495 In D&H: 16-07-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 03-09-2013 Telefoonnummer: (030) 6345726

Nadere informatie