All in. the family. Mijn vader en oom keken hun ogen uit. IN BEELD Een nieuwe generatie. De meeste medewerkers zijn ook een beetje familie geworden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "All in. the family. Mijn vader en oom keken hun ogen uit. IN BEELD Een nieuwe generatie. De meeste medewerkers zijn ook een beetje familie geworden"

Transcriptie

1 MAGAZIN OVR WRKN N LRN IN D MTAALBWRKING WINTR 2013 IN BLD en nieuwe generatie De meeste medewerkers zijn ook een beetje familie geworden All in the family Wat is het geheim van familiebedrijven? Kijk op pagina 16 René Willems moderniseerde de metaaldraaierij van zijn familie: Mijn vader en oom keken hun ogen uit KIJK OP PAGINA 28 THMA: FAMILIBDRIJVN

2

3 IN DIT NUMMR: COLUMN DZLFD NUS Marijn de Vries is freelance columnist en auteur. n ze is profwielrenster bij het Lotto-Belisol Ladies Team. In Metaaljournaal schrijft zij over zaken die haar bezighouden. Behalve maffiafamilies zit niemand tegenwoordig nog in een familiebedrijf. Zou je zeggen. Want je ziet toch nergens meer Gerrits timmerwerken en zonen of Zandstra loodgieters & fam.? Maar niets is minder waar. Onlangs bleek ik opeens in een heel groot familiebedrijf verzeild te zijn geraakt. Ze deden er iets met fietsen. Mijn opa is hiermee begonnen, vertelde de eigenaar me tijdens een rondleiding. Het was toen nog een klein zaakje in fietsonderdelen en wij hebben er een groot, landelijk bedrijf van gemaakt. Hij keek er heel trots bij en ik merkte dat ik zijn trots kon meevoelen: hoe mooi is dat eigenlijk, om in een zaak te werken die je grootvader met eigen handen heeft opgebouwd en waar jij dan een nog groter succes van maakt. Tijdens de rondleiding kwam ik allerlei mensen tegen. Ik schudde handen, bestudeerde gezichten en probeerde te raden wie familie was en wie niet. Dat lukte natuurlijk voor geen meter, tot grote hilariteit van de betrokkenen. Krijgen jullie nooit slaande ruzie?, vroeg ik aan de directeur, denkend aan de onenigheden die ik altijd met mijn broers had. Nee, zei de eigenaar. We zitten allemaal op een andere afdeling. Ik ben de directeur, mijn broer doet de financiën. Mijn neef is creatief, dus die leidt die afdeling. Kijk, dacht ik, dat is de truc: de familieleden een beetje bij elkaar weg houden, om te voorkomen dat ze elkaar in de haren vliegen maar wel gebruik maken van elkaars sterke punten. n van wie weet je nu beter wat ie wel en niet kan dan van je eigen broer of zus? igenlijk helemaal zo gek nog niet. Maar ik vind wel dat iedereen in zo n familiebedrijf een naambordje moet dragen als er bezoekers komen, zodat je meteen weet wie wel en wie niet tot de clan behoort. Dat voorkomt veel ongemak. Want een hartelijk Hahaha, ben jij gek op jouw bedachtzame Jullie moeten broers zijn, kijk maar naar die neuzen! is nooit grappig. Voor mij niet, tenminste. Voor de familie is dit klungelige raden dé extra lolfactor. Zeker weten Familiebedrijven verdienen meer aandacht Volgens Ilse Matser, onderzoeker op het gebied van familiebedrijven, stellen familiebedrijven zich snel te bescheiden op. 'n dat terwijl ze de motor zijn achter onze economie.' en nieuwe generatie Als kind het bedrijf van je ouders overnemen, dat is niet zomaar iets. Vier troonopvolgers vertellen erover. All in the family Familiebedrijven blijken bestendiger tegen de economische crisis dan andere bedrijven. Wat is hun geheim? Altijd blijven leren De techniek van persluchtinstallaties in ziekenhuizen is specialistisch. Daarom ontwikkelde Berko Kompressoren B.V. zelf cursusmateriaal om zijn werknemers up-to-date te houden. Al honderd jaar Ooit begon zijn overgrootvader Thomas Willems een kleine smederij in Beuningen. Nu, honderd jaar later, heeft René Willems het bedrijf klaargestoomd voor de 21ste eeuw. n verder... 4 erst 15 De dialoog 22 Hoe werkt Onderwijs 35 De nieuwe OOM-app 37 Regiomanagers MTAALJOURNAAL WINTR

4 erst De Maker Hugo van Heteren (47) Assistent bedrijfsleider instrumentmakerij bij Livit Orthopedie Mijn werkveld ligt op de scheidslijn van techniek en de anatomie van het menselijk lichaam. Ik heb van beide veel kennis en dat moet ook wel, want ik ben de schakel tussen artsen en instrumentmakers. Onze vestigingen zitten door het hele land. Daar meten we de beperkingen van cliënten nauwkeurig op en maken we vervolgens de protheses. Ons uitgangspunt is altijd het activiteitenniveau van de persoon in kwestie. Je kunt je voorstellen dat een jong iemand die veel sport een andere prothese nodig heeft dan een ouder persoon die niet veel loopt. Dit heeft bijvoorbeeld invloed op de keuze van een mechanisch of een motorisch aangestuurde prothese. n ook de esthetiek is belangrijk. Als een jongedame graag rokjes draagt, dan zorgen wij ervoor dat je niets ziet van haar kunstbeen. Bij uitzonderlijke situaties ga ik weleens naar de cliënten toe om een oplossing te bedenken. Die is niet altijd even makkelijk; soms krijg ik dan het definitieve idee midden in de nacht. Het is mijn passie om met techniek mensen weer op de been te kunnen helpen. Met een goede prothese voelen mensen zich zelfverzekerder en durven ze de straat weer op. TKST N FOTO ROB OVRMR 4 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

5 Toen & Nu Aanraders De technologische ontwikkelingen gaan razendsnel. n dat heeft invloed op het werk en de werkplek. In Toen & Nu vertellen metaalbewerkers over toen en over nu. Deze keer: Ted Janssen (64) van Gatsometer in Haarlem over hoe zij in 55 jaar snelheidsmeters voor het verkeer ontwikkelden van de eerste slangetjes over de weg tot de geavanceerde systemen van vandaag. Tweedehandsje Nieuwe machine nodig? Misschien is die ook wel tweedehands beschikbaar. Op de website vind je een overzichtelijk aanbod van ruim twintigduizend machines die bij een ander bedrijf overbodig zijn geworden, van freesmachines tot plaatbewerkingsmachines en zelfs robots. De website is een initiatief van de AMTM, de uropese vereniging van handelaren in gebruikte metaalbewerkingsmachines. Ruim honderdvijftig leden in twintig landen bieden de gebruikte werktuigmachines uit eigen voorraad aan. Lekker frizz We zijn een wereldwijd bedrijf geworden TON De oude heer Gatsonides bedacht eind jaren vijftig dat je de start-en-stoptechniek waarmee bij autoraces de tijden werden geklokt, ook kon gebruiken voor snelheidscontroles in het verkeer. Thuis op zolder bouwde hij de eerste snelheidsmeter. Die werkte met twee slangetjes over de weg: als er te weinig tijd zat tussen het moment dat je over het eerste en het tweede slangetje reed, hield een agent je aan. Zo begon Gatsometer. Zelf kwam ik erbij in 1967, als vierde medewerker. Aan een houten bureau ontwikkelden, bouwden en testten we onze apparatuur: ontwerpen van printen plakken met zwarte tape, printerboards bouwen met schroevendraaier en soldeerbout, testen met bijvoorbeeld een analoge voltmeter met wijzer. Het metaalwerk zetten we in een bankschroef en bogen we met een paar klappen van de hamer op maat. Daarna kwam de transistor-transistorlogica (TTL), de eerste vorm van computertjes, en vanaf de jaren tachtig de microprocessor. Daarmee groeide het aantal chips en verbindingen dat we konden gebruiken enorm. Ook kwamen er soldeermachines, en zet- en buigmachines voor het metaal. NU Ontwerpen en produceren gaan nu helemaal met de computer. Het bouwen is zulk geavanceerd werk geworden dat veel niet meer met de hand kan, dus besteden we nu een deel uit. Ontwerpen, testen en afregelen doen we nog altijd in huis. Vroeger duurde testen een uurtje, nu bijna een dag door alles wat er bij een snelheidsmeter komt kijken, zoals een camera met flits, een draadloze verbinding, beveiliging en encryptie. We zijn nu met honderdvijftig collega s en uitgegroeid tot een wereldwijd bedrijf met vestigingen in Duitsland, Singapore, Australië en de Verenigde Staten. Hardhandig Het omrekenen van de hardheidswaarden van metaal kan eenvoudig en snel via smartphone of tablet. MCB heeft een tool ontwikkeld die de verschillende hardheden direct laat zien, of het nu gaat om Rm, HB, HV, HRB of HR. rg handig als derden bijvoorbeeld gebruik maken van een andere aanduiding dan jij zelf. Ga met je tablet of mobiele telefoon naar apps.mcb.nl/hardheid Frizz Toolzz is een jong Duits merk precisiegereedschappen. Innovatief ook: de klemhouders bijvoorbeeld hebben stelschroeven met een kleinere kogel en een geslepen opname, voor een hogere precisie en repeteernauwkeurigheid. Het meest kenmerkend van Frizz-gereedschappen is de slimme bemating. Zo zijn de uitsteeklengtes bijna allemaal 1 mm langer dan gebruikelijk, nét die ene millimeter meer die ervoor zorgt dat je niet zelf iets hoeft vrij te slijpen. De gereedschappen zijn in Nederland verkrijgbaar via Voor meer informatie: Hier kun je alles maken Bij ifabrica in Amsterdam kan iedereen zelf producten ontwikkelen, maken, verbeteren of opknappen in een omgeving die high-end techniek combineert met ambacht. In het atelier zijn professionele machines en gereedschappen aanwezig voor de bewerking van hout, metaal, kunststof en textiel. Denk aan plasma- en lasersnijders, 3D-printers, lasapparatuur, straal-spuitcabines, naaimachines, enzovoort. Ook biedt ifabrica cursussen om met de apparatuur te leren omgaan en om jouw kennis van specifieke bewerkingen of processen te vergroten. Heb je een idee voor een product, maar geen ruimte of gereedschap om het te maken? Dan weet je wat je te doen staat. MTAALJOURNAAL WINTR

6 erst HT CV VAN... Wim Mintjes (65) gepensioneerd metaalbewerker Wist je als kind al dat je wilde werken als metaalbewerker? Door de schoolmeester werd ik de kant van de ambachtsschool op gedirigeerd. Bankwerker werd het, geen onlogische keuze. In mijn dorp waren veel smederijen. Als kind stond ik vaak met mijn neus bovenop het vuur en zag ik hoe ijzer werd bewerkt. Heb je lang gezocht naar je eerste baan? Toen ik klaar was met de school, kreeg ik brieven van verschillende bedrijven of ik er niet aan de slag wilde. Ik koos voor een kleine organisatie. Die eerste jaren werkten we zes dagen in de week. Daarnaast deed ik een opleiding. Ik had geen tijd om mijn geld uit te geven en toen ik op mijn 21ste besloot een huis te kopen, kon ik het contant afrekenen. Waarom volgde je een opleiding naast je baan? Mijn eerste baas oei, wat heb ik hem in het begin verfoeid was ook leraar op de ambachtsschool en ik moest mee voor aanvullende opleidingen. Nee zeggen was geen optie. Dan stond hij weer met zijn auto voor het huis op me te wachten om me mee te nemen naar school. Maar ik raakte gewend aan dat ritme van werk en school. Achteraf ben ik blij dat ik op het goede pad ben gezet. Waar haalde je de motivatie vandaan om te blijven leren? Het werd een gewoonte. In totaal heb ik 28 diploma s behaald. Lasdiploma s, werkbouwkunde, tekenschool, industriële automatisering, toegepaste elektronica, praktijkopleider, je kunt het zo gek niet bedenken. Toen ik werkte bij steenfabriek Over Betuwe was de motivatie het grootst, er hingen lijsten met de functies, de benodigde diploma s en wat het betaalde. Dus je wist waar je voor leerde. Heb je zelf ook leerlingen gestimuleerd om verder te leren? Jazeker, maar tijdens het werk. Degenen die er met kop en schouders bovenuit staken, hielp ik graag verder. Je moet het vak boeiend maken. Dan zei ik: Laten we eens kijken of we deze brommer kunnen opvoeren. Nou, dan blijven ze graag een uurtje langer. n tijdens je uitleg vertel je ook over andere zaken. Dan onthouden ze de rest ook wel. Auto uit 3D-printer en auto uit de 3D-printer, hoe cool zou dat zijn? Misschien hoef je er niet lang meer op te wachten, want in Canada wordt hard gewerkt aan de Urbee, een superzuinig tweepersoons autootje waarvan meer dan de helft van de onderdelen 3D-geprint wordt. De Urbee lijkt een beetje op een stofzuigerrobot, maar vergis je niet: door zijn extreem lichte en aerodynamische ontwerp kan hij bijna 120 kilometer rijden op een liter biobrandstof en haalt hij op zijn drie wielen toch 110 kilometer per uur. Bedenker Jim Kor wilde een oplossing vinden voor het probleem dat steeds meer mensen op de wereld een auto kopen, terwijl tegelijkertijd de olievoorraden opraken. Hij ontwierp daarom een auto die zuinig is in alle opzichten. De productie van de Urbee gebeurt heel efficiënt doordat de 3D-printer precies print wat nodig is, zonder restafval. n het rijden gaat heel energiezuinig met een slimme combinatie van (zonne)elektriciteit en ethanol. Jim en zijn team proberen nu door crowdfunding genoeg geld bijeen te krijgen om het prototype af te kunnen bouwen, want er zijn nog miljoenen nodig om de Urbee op de markt te kunnen brengen. Meer weten? De makers vertellen je alles over hun project op 6 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

7 Spelen en leren tegelijk Met een computerspelletje een nieuw vak leren. Dat kan met CRAFT, een serious game die op een unieke manier simulatie, gaming en praktijk combineert. In CRAFT is de speler een monteur mechatronica, die op virtuele machines leert draaien en frezen. Door de opdrachten goed uit te voeren, verdient hij credits. Daarmee kan hij in een virtuele werkplaats adembenemende attracties bouwen voor het pretpark van Dr. Craft. In de werkelijke praktijk gebruikt de speler de aangeleerde vaardigheden om werkstukken te maken. ffectief De initiatiefnemer van het spel is Kenteq, dat CRAFT ontwikkelde met gamebouwer Little Chicken. Roy van Bussel, projectleider serious game bij Kenteq: De game is een aanzet om het onderwijs te vernieuwen. Kenteq gelooft in serious gaming als een manier om effectief te leren. Met games kun je echte handelingen uitvoeren en theorie eenvoudig een context geven. Spelers leren denken en handelen als een expert. Uitbreiding CRAFT is nu alleen nog beschikbaar voor leerlingen mechatronica en elektrotechniek (zowel bbl als bol, niveau 2 en 3) of werknemers van vergelijkbaar niveau die zich in een van deze vakken willen bijscholen. Maar dat gaat veranderen. Roy van Bussel: Vanaf begin 2014 willen we het spel verder uitbreiden. Dan worden ook lassen en plaatwerken toegevoegd aan de vaardigheden die je met het spel kunt leren, zodat ook leerlingen in de metaalbewerking ermee aan de slag kunnen. Lezersactie KNIP UIT DI BON! GRATIS naar het Marinemuseum met Metaaljournaal In het Marinemuseum in Den Helder kun je je onderdompelen in vijfhonderd jaar marinegeschiedenis. Stap aan boord van een echte onderzeeboot, een ramschip of een mijnenveger en bekijk de presentaties over het leven aan boord. Bezoek de vaste tentoonstelling over vroegere marinetechniek Schip en Werf en klink, las of beman een boordkanon. Liever iets actueels? Dan kom je bij de tentoonstelling Jacht op piraten aan je trekken, waarin de in beslag genomen piratenspullen de stille getuigen vormen van de Somalische piraterij. Het Marinemuseum is leuk voor jong en oud. Marinemuseum. Hoofdgracht 3, Den Helder Bon! bewijs voor gratis toegang voor maximaal 4 personen KNIP UIT N NM M ALS TOGANGSBWIJS. Deze bon biedt gratis entree bij het Marinemuseum voor maximaal 2 volwassenen (normaal 6,- p.p.) en 2 kinderen (normaal 3,- p.p.). Deze actie is geldig t/m 31 maart MTAALJOURNAAL WINTR

8 Vooraf Familiebedrijven zijn vaak aantrekkelijke werkgevers 8 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

9 Familiebedrijven zijn vaak te bescheiden Familiebedrijven maken een belangrijk deel uit van het Nederlandse bedrijfsleven. Volgens Ilse Matser, lector Familiebedrijven aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle en directeur van het Nederlands Centrum voor het Familiebedrijf, zijn ze de motor achter onze economie en verdienen ze meer aandacht. TKST ANNMIK D GIR FOTO S HANS VAN DN HUVL Wanneer spreek je eigenlijk van een familiebedrijf? De definitie is ruim. en jong bedrijf dat wordt gerund door twee broers valt al onder de noemer familiebedrijf. Maar het gevoel een familiebedrijf te zijn groeit naarmate er meerdere generaties bij de zaak betrokken raken. Je zou kunnen zeggen dat een onderneming een familiebedrijf is als het familiesysteem overlap heeft met het bedrijfssysteem. Maar daarin zijn allerlei variaties mogelijk, het Van der Valk-concern is tenslotte iets heel anders dan een familiehotel. Hoeveel familiebedrijven telt Nederland ongeveer? Van alle bedrijven in Nederland is 69 procent een familiebedrijf. In het mkb is dat zelfs 75 procent. Hoeveel metaalbedrijven worden gerund door een familie weet ik niet precies, ik schat in dat het tussen de 65 en 70 procent is. Best veel dus, hoewel het bij ons al lang niet meer vanzelfsprekend is dat kinderen later in de zaak van hun ouders gaan werken. In Zuid-uropese landen, waar de familiecultuur nog in hoog aanzien staat, is dat automatisme er veel meer. U stelt in uw onderzoeksrapporten dat familiebedrijven belangrijk zijn voor de economie. Kunt u dat uitleggen? Familiebedrijven zijn goed voor 49 procent van de werkgelegenheid in Nederland en voor 53 procent van het Bruto Nationaal Product. Bovendien nemen ze in hun regio vaak een bijzondere positie in. Het is trouwens niet per definitie zo dat familiebedrijven het beter doen dan andere bedrijven, maar toch zien we dat ze in economisch moeilijke tijden het hoofd beter boven water houden. Waarschijnlijk komt dat doordat er meer is gefinancierd met eigen vermogen, waardoor men minder afhankelijk is van een bankfinanciering. en familie is bovendien vaak bereid om bij te storten als dat nodig is dan maar een keer geen dividend. igenaren zijn vaak enorm betrokken en gaan er echt voor. Zijn familiebedrijven wel in staat om zich te ontwikkelen en te vernieuwen? Dat is vaak een valkuil. Uit onderzoek blijkt dat veel familiebedrijven vrij gesloten zijn, terwijl innovatie vraagt om een open houding en vaak ook om inspiratie van buitenaf. en kenmerkende kwaliteit als sterk leiderschap kan in bepaalde situaties een zwakte zijn. Bijvoorbeeld als er in het bedrijf te lang onduidelijkheid bestaat over de opvolging, of als vader of opa zich te lang met de bedrijfsvoering blijft bemoeien. Bij het aantreden van een nieuwe generatie zien we dat innovatie vaak een boost krijgt. De kennis en het netwerk van de oudere generatie kunnen daar overigens heel goed bij van pas komen, als er maar duidelijke afspraken worden gemaakt over ieders rol. Hoe bereidt een familiebedrijf zich gedegen voor op opvolging? Ons advies is om hier al vroeg over na te denken en een pad uit te stippelen. Ik raad sowieso aan een familiestatuut op te stellen, een soort grondwet waarin afspraken zijn vastgelegd over allerlei thema s. Die kunnen gaan over bijvoorbeeld de eigendom, de opvolging, de missie en visie van het bedrijf en het aanname- en opleidingsbeleid. Willen jonge vakmensen wel bij een familiebedrijf werken? Ja, familiebedrijven zijn tegenwoordig aantrekkelijke werkgevers voor werknemers van alle niveaus. r is minder bureaucratie, de lijnen zijn kort, de functieomschrijvingen zijn vaak breed, dus je kunt er veel leren. Wel zouden familiebedrijven minder bescheiden hoeven zijn over hun bijzondere structuur. Zeker ook als het gaat om het werven van klanten. Ook in het overheidsbeleid, de wetenschap en vooral het onderwijs mag er wat mij betreft meer aandacht komen voor familiebedrijven. Zodat bijvoorbeeld ook juristen, marketeers en accountants meer gaan begrijpen van dit bedrijfstype en de positie van familiebedrijven verder wordt versterkt. Met mijn onderzoekspraktijk maak ik me daar sterk voor. Waarom bent u zo begaan met familiebedrijven? Ik kom zelf uit zo n bedrijf. Mijn ouders hadden een meubelzaak in Amersfoort, waar ik als kind al rondliep tussen de tafels en stoelen. Mijn broer heeft het bedrijf overgenomen, zelf vind ik het onderwijs toch leuker. Maar ik voel me nog altijd erg betrokken bij de zaak en voorzie mijn broer regelmatig van tips en advies. MTAALJOURNAAL WINTR

10 In Beeld TROON OP VOLGRS Voor Willem-Alexander stond wel zo n beetje als een paal boven water dat hij BV Nederland van zijn moeder zou gaan overnemen. Maar hoe vanzelfsprekend is het dat kinderen het bedrijf van hun ouders voortzetten? TKST MARLN KAMMINGA N ANNMARI VSTRING FOTO S MILAN VRMULN Familiebedrijven die van generatie op generatie worden overgedragen; tot dertig jaar geleden was dat heel gewoon. Maar inmiddels is opvolging binnen familiebedrijven lang niet meer vanzelfsprekend. In Nederland geldt dat amper drie procent van de kinderen uit ondernemersfamilies het bedrijf van de ouders meteen na hun studie wil overnemen. Zo n vijf jaar na afronding van de studie is die bereidheid een stuk hoger. Dat wijst erop dat veel studenten na hun studie eerst andere ervaringen willen opdoen, met de mogelijkheid om later terug te keren naar het familiebedrijf. Tien procent van de kinderen uit ondernemersfamilies doet dat uiteindelijk ook. VOLWASSN RLATI Bedrijfsadviseur Gérard Lentz, eigenaar van de website Familieopvolging.nl en docent aan de Nyenrode Masterclass Familie, Talent & Bedrijf, adviseert talloze familiebedrijven bij het proces van opvolging. Vroeger werd overname niet ter discussie gesteld, vertelt hij. Tegenwoordig zijn families kritischer: is de opvolger wel geschikt om het bedrijf voort te zetten? Daarnaast krijgt de opvolger langer de vrijheid om te twijfelen; mensen denken sowieso langer na over wat ze willen in het leven. en familiebedrijf overnemen, is ook niet zomaar iets. Opvolging is complex, omdat er zowel zakelijke als emotionele verbintenissen mee gemoeid zijn. Wat Lentz het meest tegenkomt in de praktijk, zijn problemen in de relatie tussen ouder en kind. De weg naar zelfstandigheid is niet altijd makkelijk, zeker als je onderdeel uitmaakt van een bedrijfsfamilie. Toch is het belangrijk dat op het moment van opvolging de ouder-kindrelatie tot een volwassen relatie is getransformeerd. Opvolgers moeten zelfstandig beslissingen kunnen nemen. Kinderen die zich te afhankelijk opstellen, krijgen niet wat zij nodig hebben. SUCCSVOLL BDRIJFSFAMILIS Voor een goed geslaagde overname is het belangrijk dat de opvolger zich thuis voelt in de branche waarin het familiebedrijf werkzaam is. Hij of zij moet in staat zijn om de vereiste vakkennis op te doen en de onderneming te leiden, en kunnen omgaan met de vaak hooggespannen verwachtingen van de medewerkers, de familie en de eigenaren. Lentz: Van succesvolle overnames heb ik geleerd dat het goed werkt om opvolgers van onderaf aan in het bedrijf te laten meewerken en hen niet direct op managementniveau te laten opereren. Succesvolle bedrijfsfamilies laten opvolgers vaak eerst bij concurrenten werken om ze daar de nodige kennis en ervaring op te laten doen. 10 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

11 Mijn vader en ik hebben dezelfde ideeën Hubert Horsmans (26) Landbouwmechanisatiebedrijf Horsmans, Klimmen Hubert Horsmans vormt samen met zijn zus Linda de tweede generatie in het bedrijf, dat tractoren, landbouwmachines en horse equipment levert en onderhoudt. Mijn vader heeft een technische achtergrond, maar is opgegroeid op de boerderij van mijn opa. Zijn kennis van techniek en de agrarische sector vormden in 1980 een goede basis voor dit bedrijf. Inmiddels staan er vier loodsen op opa s voormalige huisweide en zijn er plannen voor verdere uitbreiding. Huberts moeder doet de administratie en de personeelszaken. Mijn zus leerde voor fysiotherapeut. Maar haar voorliefde voor paarden bleek een prima opstap voor een derde activiteit van het familiebedrijf: horse equipment. Hoe het is om je vader als baas te hebben? Dat werkt heel goed. We hebben dezelfde ideeën over het bedrijf. MTAALJOURNAAL WINTR

12 In Beeld Ome Kees en opa Kees werken er ook Jesse Sengers (8) Sengers Metaal, Luyksgestel Mijn vader heeft een metaalbedrijf. Daar deelt hij het geld uit. Zo omschrijft Jesse het werk van zijn vader Henk, financieel directeur van Sengers Metaal. Hij is de baas van veertig mensen. Werken er nog meer familieleden in het bedrijf? Ja, ome Kees en opa Kees. Ome Kees doet ehhh... (lastige vraag, dus papa helpt hem even)... productie! n opa Kees? Die ligt op bed want hij is net geopereerd. Zelf weet Jesse nog niet wat hij wil worden later als hij groot is. Maar hij weet wel waar hij goed in is: Rekenen. Taal vind ik saai. Zijn rekentalenten zouden hem natuurlijk best in de voetsporen van zijn vader kunnen brengen, maar daar is Jesse nog niet mee bezig. Voorlopig gaat zijn belangstelling meer uit naar zijn racefiets en zijn mountainbike. Papa fietst ook, vertelt hij. Het is vast geen toeval dat Sengers Metaal een eigen herenteam heeft en bovendien een damesploeg sponsort. 12 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

13 We hebben eerst alle facetten leren kennen Thomas Bruggert (31) De Lepper Maatwerk in metaal, Doetinchem Jan, de vader van Thomas, wilde als veertiger zijn ondernemersbloed laten stromen en een bedrijf overnemen. In 1994 vond hij in De Lepper wat hij zocht: een kleine regionale onderneming, gespecialiseerd in maatwerk, vertelt Thomas. Vanaf het begin hebben alle gezinsleden de handen uit de mouwen gestoken in het bedrijf. Moeder Harmien deed de administratie, Thomas en zijn oudere broer Wouter hielpen na schooltijd regelmatig met hand- en spandiensten. Maar hun ouders wilden nadrukkelijk dat de broers zelf hun pad uitstippelden. Ik koos eerst voor de telecommunicatie. Toch besloten mijn broer en ik te onderzoeken of we het bedrijf wilden overnemen. Mijn ouders bedachten een inwerkprogramma, waarin we op verschillende plekken hebben meegedraaid en alle facetten leerden kennen. De conclusie: we zagen het samen wel zitten! n zo nam de tweede generatie Bruggert op 1 juni 2012 het roer over. MTAALJOURNAAL WINTR

14 In Beeld Toen de bom barstte, werd ik in het diepe gegooid Linda Olde Bolhaar (43) Bolhaar Service Techniek, Hengelo Toen haar vader haar destijds vroeg of zij kon komen helpen op de administratie van BST, had ze nog geen idee dat ze tien jaar later zelf aan het roer zou staan. igenlijk zou haar ex-zwager hem opvolgen, maar er kwamen spanningen in de familie en op de werkvloer. Lang verhaal kort: de bom barstte. Vader kreeg een hartinfarct van alle spanningen. Zwager verdween van het toneel, zus scheidde. Linda: n ik werd in het diepe gegooid. Inmiddels heeft ze meer dan een dagtaak aan het leiden van het bedrijf. Naast het aansturen van de servicegroep (35 medewerkers) heeft ze diverse nevenactiviteiten: de machinefabriek, personeelsbemiddeling en opleidingen in de techniek. Haar favoriete moment is de vrijdagmiddag, als de hele ploeg bijeenkomt om de week af te sluiten: De meeste medewerkers ken ik al jarenlang, die zijn ook een beetje familie geworden. 14 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

15 Dialoog Geert Custers is meewerkend voorman en praktijkopleider bij Vullings Metaalbewerking in Horst. Hij maakt zich zorgen over de vakkennis die het bedrijf zal kwijtraken zodra zijn medewerker Huub met pensioen gaat en mailt daarover met Helle Vullings van P&O. Geert &Helle 10 december :25 Van: Geert Custers Aan: Helle Vullings Pensioen Huub Dag Helle, Zoals je vast weet, gaat onze CNC-draaier Huub volgend jaar met pensioen. Huub is een allround metaalbewerker met veertig jaar ervaring in de metaal. Met hem gaan we veel vakkennis verliezen. Toch wil ik voorkomen dat we na zijn vertrek zeggen: Hoe ging dat ook alweer? Tja, dat wist alleen Huub en half jaar geleden heeft Huub een cursus voor praktijkopleider gedaan, zodat hij goed in staat is om jonge vakmensen te begeleiden. Op dit moment werkt Huub in de productie en is hij aanspreekpunt voor de verschillende jongeren in de werkplaats. Ik zou hem echter vaker willen inzetten voor de begeleiding van de nieuwe bbl ers; twee zij-instromers uit de houtindustrie. Huub is voor hen de ideale leermeester. Wel heeft hij aangegeven dat hij vanaf begin volgend jaar minder dagen wil gaan werken. Daarom wil ik je vragen: zou Huub grotendeels van de productie kunnen worden gehaald om de leerlingen te begeleiden en op hen zijn vakkennis over te dragen? Groeten, Geert 10 december :45 Van: Helle Vullings Aan: Geert Custers Antw: Pensioen Huub Beste Geert, Huub is inderdaad een heel waardevolle werknemer, die veel vakkennis en ervaring heeft opgebouwd. Het is belangrijk dat die wordt overdragen op de jongere generatie en behouden blijft voor het bedrijf. Ik denk daarom dat het geen enkel probleem is om Huub volgend jaar grotendeels of helemaal vrij te maken voor het opleiden van de leerlingen, maar ik overleg het eerst even met de directie. Denk ook nog even aan de tips uit het project Kennis Houvast! van OOM, waar we dit voorjaar aan deelnamen. Je kunt misschien nu al in kaart gaan brengen wat Huub weet en welke kennis daarvan moet worden overgedragen, door twee weken nauwkeurig bij te houden hoe zijn werkdagen eruitzien. Sommige van zijn taken zullen zonder problemen kunnen worden overgenomen, voor andere zullen we mensen moeten opleiden. Maar gelukkig zijn we er op tijd bij om de kennisoverdracht in goede banen te leiden. Fijne avond, Helle OOM ondersteunt bedrijven bij het overdragen van vitale bedrijfskennis van oudere op jongere werknemers met Kennis Houvast! Bedrijven die willen deelnemen aan dit project, kunnen zich aanmelden via MTAALJOURNAAL WINTR

16 Thema All in the family Familiebedrijven blijken bestendiger tegen de crisis dan andere bedrijven. Wat is hun geheim? TKST GRTJ TUNTR PORTRTTN MARK VAN DR ZOUW 16 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

17 MTAALJOURNAAL WINTR

18 Thema én op de drie directeur-eigenaren van familiebedrijven wordt opgevolgd door een van de kinderen Familiebedrijven zijn al honderden jaren een belangrijke factor in Nederland. Ze zijn zelfs zo belangrijk, dat ze wel de ruggengraat van de Nederlandse economie worden genoemd. Uit het onderzoek Family business in the Netherlands, characteristics and success factors uit 2010 van Nijenrode Business Universiteit, blijkt dat er minimaal familiebedrijven in Nederland zijn, samen verantwoordelijk voor 49 procent van de werkgelegenheid. Dat zou op zich al indrukwekkend genoeg zijn, maar de wereldwijde economische crisis maakt het familiebedrijf belangrijker dan ooit. Foort Jan Wisse is leidinggevend adviseur bij Metaalunie Bedrijfsoverdrachten van de Koninklijke Metaalunie, en ziet in zijn werk dat ook in de metaalbranche de familiebedrijven er tegenwoordig vaak beter voorstaan dan andere bedrijven. Familiebedrijven, dus bedrijven waarvan de aandelen grotendeels bij een besloten familiekring of bij de directie zitten, zullen in goede jaren niet zomaar dividend uitkeren, vertelt hij. n in tijden van crisis nemen ze vaak makkelijker genoegen met iets minder. Daardoor hebben familiebedrijven vaak veel meer reserves dan andere bedrijven, en zijn ze beter bestand tegen economisch moeilijke omstandigheden. BANK IN J NK In een familiebedrijf zijn aandeelhouders bovengemiddeld betrokken. n dat is logisch als de meerderheid van de aandelen bij de familie zit, of als de eigenaar ook de directeur is. Het gros van de leden van de Koninklijke Metaalunie is een bedrijf met één aandeelhouder, de directeur. Als zo n bedrijf groot genoeg is, worden de aandelen vaak onder de kinderen verdeeld. Die er dan extra Thom Hogedoorn (45) is eigenaar van Hogedoorn Machinefabriek, een toeleveringsbedrijf van machineonderdelen in het Gelderse Remkum, opgericht eind jaren vijftig. Heb ik dit mijn hele leven al gewild? Nee, dat niet. Maar je groeit ermee op. Toen ik zes of zeven was, stond ik hier al op een kistje bij de boormachine te kijken en later heb ik een opleiding gevolgd in de metaal. Maar daarna ben ik gaan varen. Vijftien jaar geleden ben ik weer gaan meewerken in de zaak. en paar jaar later heb ik mijn vader gevraagd of ik toch het bedrijf kon overnemen. Dat kan wel, zei hij, maar dan moeten we het anders gaan aanpakken. Hij was al een paar jaar aan het afbouwen. Twee werknemers die mijn vader toen had laten gaan, heb ik weer aangenomen. Nu heb ik vier man in dienst. en gespreid bedje is het niet, hoor. r is natuurlijk al een krantenkring, maar je moet het toch elke dag weer waarmaken. Mijn vader loopt hier nog steeds rond. Hij vond het in het begin best lastig om dingen los te laten. Dat gaat nu beter. Moeilijke dingen spreken we samen door, tenslotte teren we op jarenlange ervaring van pa, maar de eindverantwoordelijkheid ligt bij mij. Thom Hogedoorn nam Hogedoorn Machinefabriek over van zijn vader Thom 18 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

19 Dionne Grooten-Crutzen zette het familiebedrijf voort na de dood van haar man zuinig op zijn, omdat er vaak veel eigen geld in zit. n dat is een groot verschil met beursgenoteerde bedrijven, waarbij aandeelhouders geen binding hebben met het bedrijf. Wisse: Beleggers kijken veel meer naar wat snel geld oplevert. Hoe groter de betrokkenheid van de eigenaren bij een bedrijf, hoe meer er de bereidheid is om langdurig te investeren. Dit is ook de conclusie van onderzoekers Roberto Flören en Stefan Jansen in het rapport Met het familiebedrijf de crisis door! Uit dat grootschalige onderzoek van Nyenrode Business Universiteit en de Adviesgroep Familiebedrijven van Baker Tilly Berk uit 2011, blijkt dat het aantal aandeelhouders bij familiebedrijven in Nederland vaak kleiner is dan bij niet-familiebedrijven. Dat zorgt voor korte lijnen, een stabiele bedrijfscultuur, daadkracht. Ook de financiering maakt familiebedrijven een sterke factor. Het mkb heeft al jaren moeite om krediet te krijgen bij banken. Omdat familiebedrijven meer financiële reserves hebben, hoeven ze minder vaak bij die bank aan te kloppen. Uit een recente marktanalyse onder accountants door Fambizz, platform voor ondernemers in het familiebedrijf, blijkt dat maar liefst 57 procent van de familiebedrijven zich wendt tot familiekapitaal voor financiering. Dionne Grooten-Crutzen (44) werkt bij M. Grooten uregiotrac, een mechanisatiebedrijf en John Deere-dealer in het Zuid-Limburgse Simpelveld, opgericht in Zeven jaar hebben mijn man Rob en ik samen het bedrijf mogen leiden. Tot hij ziek werd en uiteindelijk overleed, nu bijna drie jaar geleden. Toen heb ik het bedrijf alleen voortgezet. Wat gaat dat vrouwtje doen? vroeg men zich af. Zeker toen ze hoorden dat de John Deere-importeur Louis Nagel er mee ophield. We zijn toen een samenwerkingsverband aangegaan met Staadegaard, maar dat was ook onvermijdelijk geweest als Rob nog had geleefd. Toen wij het stokje overnamen van Robs moeder, zijn vader was inmiddels overleden, deed ik de boekhouding. Rob kende alle ins en outs van het bedrijf, want hij is hier opgegroeid. Inmiddels is mijn taak natuurlijk veel breder geworden. Het scheelt daarbij wel dat ik zelf ook uit de agrarische wereld kom en er affiniteit mee heb. Dat moet ook wel, anders kun je zo n familiebedrijf niet leiden. Het sterkste punt van het bedrijf is dat Grooten niet zo megagroot is. Daardoor kunnen we veel service bieden. Maar er is ook onderling veel saamhorigheid, tussen mij en de jongens die hier werken. We zijn samen verdergegaan. MTAALJOURNAAL WINTR

20 Thema Albert, Liny en hun zoon Bastian Hoen, met directeur Martie Koopman (v.l.n.r.) Albert Hoen, is samen met zijn vrouw eigenaar van Arendsen Machinefabriek. Het Doetinchemse bedrijf is een allround machinefabriek en constructiebedrijf en bestaat sinds Mijn schoonvader vond het tijd dat ik ging meewerken in het familiebedrijf. Ik werkte tot dat moment in de installatiewereld, maar wilde graag helpen het familiebedrijf voort te zetten. In 1977 hebben mijn vrouw en ik Arendsen overgenomen. Inmiddels hebben we een stapje teruggezet, maar we zijn allebei nog op de achtergrond bij het bedrijf betrokken. Mijn zoon is sinds 2008 in dienst bij het bedrijf. Toen hij jonger was, werkte hij hier op de zaterdagen en tijdens de schoolvakanties. Maar mijn vrouw en ik vinden het in deze economisch wat mindere tijden niet het goede moment om het bedrijf over te dragen. Daarom hebben we nu een directeur, Martie Koopman. Hij is heel lang bij het bedrijf betrokken. Aan hem de taak om de volgende generatie te begeleiden bij de overdracht. Natuurlijk is alles al wel notarieel geregeld, er werken hier tenslotte nog achttien medewerkers. We weten zeker dat als het juiste moment aanbreekt, alles en iedereen er klaar voor is. Dat heeft voordelen, zegt Wisse. Sommige bedrijven zijn namelijk zo afhankelijk van de bank, dat de aandeelhouders zelf niets meer te zeggen hebben. Familiebedrijven, die veel meer eigen geld hebben, kunnen onafhankelijker opereren. Toch kan het hebben van reserves ook nadelen hebben, waarschuwt Wisse. Je kunt er lui van worden. Want ook al ben je als familiebedrijf misschien beter bestand tegen de crisis, je bent er natuurlijk niet ongevoelig voor. We zien wel eigenaars die genoegen nemen met twee procent winst, terwijl ze zouden moeten streven naar tien of twintig procent. Wat dat betreft is een bank die in je nek hijgt niet per se slecht. MR ZKRHID Metaalunie Bedrijfsoverdrachten begeleidt overdrachten voor leden van de Koninklijke Metaalunie en Wisse heeft om die reden veel met families te maken. We merken dat de laatste tijd vrijwel alleen nog bedrijven worden overgedragen aan familie vooral de eigen kinderen of aan medewerkers uit het bedrijf. igenaren lenen vaak geld aan de kinderen voor de overname van het bedrijf, waar de bank dat niet zou aandurven. Daarnaast: de kinderen, of andere familieleden die een bedrijf overnemen, zijn bekend met de organisatie; vaak werken ze er immers al. Daardoor durven ze de stap sneller aan en is de kans op falen kleiner. Onderzoekers Flören en Jansen beschouwen de binding tussen bedrijf en personeel als misschien wel de belangrijkste succesfactor van familiebedrijven. Ondernemers zien dat ook nadrukkelijk als een voordeel en doen hun best voor werknemers. In het onderzoek van Flören en Jansen geeft 44 procent van de directeuren aan dat het behouden van werkgelegenheid het belangrijkste doel is tijdens de crisis. Gelukkig blijken werknemers het werken bij een familiebedrijf te waarderen, blijkt uit het onderzoeksrapport. Ze worden met respect behandeld en krijgen de mogelijkheid om hun ambities vorm te geven. Ze weten dat ze niet slechts onderdeel zijn van een anonieme instelling. Het werken bij een familiebedrijf geeft meer zekerheid, besluit Wisse. Bij grote bedrijven zijn in moeilijke tijden onmiddellijk reorganisaties en vallen er ontslagen. Bij familiebedrijven zie je dat werknemers langer in dienst blijven. r wordt daar meestal meer op continuïteit gestuurd. Kun je in crisistijd dan maar het beste bij een familiebedrijf gaan werken? Wisse: Misschien altijd wel. 20 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

21 Winfried van Bemmelen (52) is werknemer bij Bakker Protech, opgericht in 1998, waar zowel inbouw van scheepsmotoren als onderhoud, reparatie en revisie plaatsvindt. Daarnaast heeft Bakker Protech een jachtwerf met een eigen kraan en loodsen. Het is heel gezellig om te werken in een klein familiebedrijfje. Dat is echt een verschil met een groot bedrijf zoals Heineken, waar ik ook heb gewerkt. Daar is het veel onpersoonlijker. Ik ken Jan Bakker, oprichter van Bakker Protech, al dertig jaar. Ik ben ooit met zijn zus getrouwd geweest. Toen ik hem in 2000 na een paar jaar weer tegenkwam zei hij: Joh, kom lekker voor mij werken. Bij Bakker Protech werken maar een paar mensen: Jan en zijn vrouw, die de administratie bijhoudt. Zoon Tom begint nu ook mee te doen. n dan is er, naast mij, nog een andere medewerker. Omdat je zo n klein clubje hebt, zijn de lijnen kort. r is ook veel vrijheid. n omdat we zoveel verschillende dingen doen in het bedrijf, heb ik hier veel bijgeleerd. Je moet het wel goed met elkaar kunnen vinden, want je ziet elkaar vaak. Dat is nog weleens lastig geweest als we nieuwe mensen zochten, om iemand te vinden die er helemaal bij past. Bierbrouwer Heineken is het familiebedrijf met de meeste omzet in Nederland De Koninklijke Metaalunie organiseert regelmatig cursussen voor leden die een bedrijf gaan overdragen of overnemen. Kijk voor meer informatie over de trainingen De overdracht van uw bedrijf en Het overnemen van een bedrijf op Jan, Lia en Tom Bakker met werknemer Winfried van Bemmelen (v.l.n.r.) MTAALJOURNAAL WINTR

22 Hoe werkt... Hoe werkt D TOOGBANK? Niet alle gereedschappen en machines worden kant en klaar aangeschaft. Sommige worden zelf gemaakt of aangepast door de gebruiker. Daniël Moonen van Damo Constructies uit Margraten maakte zelf een toogbank. TKST ANNMARI VSTRING ILLUSTRATIS DIK KLUT ,- Ik kreeg steeds meer vraag naar toogwerk. Bovendien had ik een machine nodig waarmee ik balken en heftrucklepels kon richten. Bij een bedrijf in de buurt had ik een toogbank zien staan. Vier jaar geleden heb ik daar samen met mijn vader een zwaardere en betere versie van nagemaakt. We zijn er drie weken mee bezig geweest. Ik denk dat de toogbank zo n euro heeft gekost. Hydraulische unit Hydraulische cilinder Hoe de toogbank werkt? Je legt de balk tegen de verstelbare, ronde assen. Als de knik in het midden moet komen, leg je het midden van de balk bij de cilinder. Die moet precies tegen het midden van de balk duwen, anders tordeert deze. Afhankelijk van de hoek die je wilt, verleng je de cilinder met een mal. Dan span je een touwtje op tussen de uiteindes van de balk. Daarmee kun je afmeten hoe groot de knik is die tot stand wordt gebracht. Dan druk je op de knop en dan gaat de cilinder duwen. Millimeter voor millimeter brengt hij de hoek in de H-balk. Bokjes Oproep! Heb jij ook een bijzondere machine in je werkplaats die je in Metaaljournaal wilt laten zien? Mail naar: 22 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

23 Duwrollen Tot 900 A Mijn toogbank kan IP-, HA-, HB- en HM-balken togen, met een profiel tot 900 A (296,60 kg p/m). De maximale lengte die we gehad hebben is 28 meter. Langer kan ook, maar dan heb je speciaal transport nodig om de balk te vervoeren. Tegenbalk Dakconstructies Ik gebruik de machine voor toogwerk voor metaalbedrijven en voor mijn eigen constructiewerk. Vooral voor dakconstructies is hij ideaal. Op loodsen komen steeds vaker licht getoogde daken, om te voorkomen dat er regenwater op blijft staan. Daarvoor zijn H-balken nodig met een klein knikje. Licht getoogde balken kunnen bovendien een grotere last dragen, waardoor minder materiaal nodig is. norme kracht De cilinder duwt met een enorme kracht van 300 ton tegen de H-balk aan. Het is dus zaak om je aandacht erbij te houden. Of het weleens mis gaat? Gelukkig niet. Hoewel, er is eens een heftrucklepel gebroken. Maar daar zaten al scheurtjes in door materiaalmoeheid. Met een afstandsbediening wordt de hydrauliekcilinder in werking gesteld. Soms ben ik wel twee uur met een balk bezig. Togen vergt uiterste precisie. MTAALJOURNAAL WINTR

24 Onderwijs Van werkloos naar metaalbewerker Onder de naam leiden metaalbedrijven in Zuid-Limburg samen werklozen zowel schoolverlaters zonder diploma als mensen die worden omgeschoold op voor een baan in de metaaltechniek. Wie de opleiding met succes afrondt, krijgt de garantie op een baan. De opleiding is snel en efficiënt: bij krijgen leerlingen een halfjaar lang elke werkdag twee uur theorie en de rest van de dag leren zij basisvaardigheden in de praktijk. Het tweede halfjaar bestaat uit een stage bij een van de deelnemende bedrijven. Die overigens geen omkijken hebben naar het projectmanagement, de werving en selectie van deelnemers en het aantrekken van opleiders, want die verantwoordelijkheid ligt bij projectorganisatie ProLabor. wordt gefinancierd door de deelnemende bedrijven, overheden en subsidiefondsen. Het kost deelnemers dus niets, behalve een flinke portie motivatie en eigen tijd. is ontstaan doordat bedrijven in de regio aangaven moeite te hebben met het vinden van het juiste personeel. TKST ANNMIK D GIR FOTO S ROB OVRMR Ik heb er gemotiveerde vakmensen aan overgehouden 24 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

25 Rob Feij Directeur Mechanical Contracting Limburg (MCL), Born Dankzij hebben wij in de afgelopen jaren zes aankomende vakmensen kunnen aannemen. Constructiebankwerkers en lassers, onder wie een vrouw. n dat was hard nodig, want de gemiddelde leeftijd van ons personeel ligt boven de vijftig. n ons werk is zo specifiek dat we mensen intern moeten opleiden. Het lespakket van hebben we als deelnemende bedrijven zelf ingevuld. Deelnemers leren onder andere basisvaardigheden metaal, VCA, hijsen en lassen. Wij betalen per leerling een bijdrage en we stellen de lesruimte voor constructiebankwerken beschikbaar, losstaand van onze werkvloer. Ik vind het belangrijk om te investeren in goede mensen. Want als ik niet genoeg personeel heb om het werk op een kwalitatief hoogwaardig niveau uit te voeren, kan ik geen extra opdrachten aannemen. Ik ben heel tevreden over de resultaten van het project; we hebben er een aantal gemotiveerde mensen aan overgehouden. Wat mij betreft zouden meer bedrijven moeten meedoen, de baten liggen uiteindelijk hoger dan de kosten. Michel Bancken Leerling apparatenbouwer bij Mechanical Contracting Limburg (MCL), Born Vroeger was ik timmerman in de bouw via een uitzendbureau. Toen het werk bleef teruglopen, wees het UWV mij op Vooral de baangarantie leek me wel wat, dus ik heb me ingeschreven. Om aangenomen te worden, moest ik een aantal gesprekken doorlopen: met een projectleider, een docent en een financieel medewerker. Toen volgde een soort speed date met zes deelnemende bedrijven. Uiteindelijk kiezen ze maar zes tot acht deelnemers uit alle geïnteresseerden, dus je moet wel echt gemotiveerd zijn. De groep mensen met wie ik de opleiding heb gevolgd, was heel divers: er zat iemand bij uit de horeca, uit een winkel, uit een fabriek. We vormden een hecht clubje, we zijn natuurlijk ook wel intensief met elkaar opgetrokken. Om van het hout over te stappen naar de metaal, vond ik best even wennen. Maar gaandeweg ben ik de metaalbewerking echt gaan waarderen. rgens lijkt constructiebankwerken ook wel op houtbewerking, je maakt van niets iets. Ik heb de opleiding net met succes afgerond en een jaarcontract getekend bij MCL. Dat ik nu een baan heb, vind ik super. Gaandeweg ben ik de metaalbewerking echt gaan waarderen MTAALJOURNAAL WINTR

26 Cursisten Onze monteurs moeten zelfredzaam zijn De techniek van persluchtinstallaties in ziekenhuizen is zeer specialistisch. Daarom ontwikkelde Berko Kompressoren BV zelf cursusmateriaal voor zijn werknemers, die om de twee maanden een interne training krijgen om bij te blijven. TKST MARLOS D MOOR FOTO MARK VAN DR ZOUW e verbeteren ons door Wherhaling. Dat betekent dat we steeds opnieuw cursussen geven, omdat het vak voortdurend verandert, vertelt Tom Kokke, directeur van Berko Kompressoren BV. Berko is een familiebedrijf en levert persluchtinstallaties voor de industrieën metaal, food, kunststoffen en chemie en voor laboratoria en ziekenhuizen. De techniek van machines voor ziekenhuizen is zo gecompliceerd, dat daarvoor geen externe opleidingen zijn. Dus verzorgt Berko deze cursussen nu zelf. ACTUL KNNIS Kokke: en oud-leerkracht van technisch opleidingscentrum ROCV heeft een cursusmap mechatronica en frequentieregelaars samengesteld, die we in de lessen gebruiken. We beschikken over een instructielokaal met een testruimte en een meetkamer. Daar kunnen we vrijwel alle storingen simuleren die in ons vakgebied voorkomen. De cursisten leren ook bacteriën en schimmels te meten. Geen overbodige luxe, aangezien Berko hoofdleverancier van ziekenhuizen is en in de ademlucht uiteraard geen schimmels of bacteriën mogen zitten. Voor hun basiskennis hebben de werknemers avondcursussen gevolgd: pneumatiek, hydrauliek en elektrisch schakelen. Sjors Heinen, die sinds anderhalf jaar als servicemonteur bij Berko in dienst is, deed de cursus elektrisch schakelen en volgt om de twee maanden de interne training. Dan herhalen we de stof. Dat is noodzakelijk, omdat er regelmatig updates zijn of nieuwe machines komen. Zo blijft je kennis actueel. ANALYSRN N UITSLUITN Zijn collega Mark van Kleef, ook servicemonteur, beaamt het nut van de interne cursussen. Die sluiten goed aan op de machines in ziekenhuizen. Als de elektronica in een ziekenhuisinstallatie problemen vertoont, analyseer ik wat ik zie en sluit ik storingen uit, net zo lang totdat ik weet wat het probleem is. Ik blijf verder leren, zodat ik in staat ben om alles zelf op te lossen. Dat is precies wat Tom Kokke voor ogen heeft. Als er midden in de nacht een storing optreedt, moeten alle negentien monteurs die kunnen verhelpen. Het is belangrijk dat zij zelfredzaam zijn en elke discipline beheersen, zodat we de klant zo goed mogelijk van dienst kunnen zijn. 26 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

27 We geven steeds opnieuw cursussen omdat het vak voortdurend verandert MTAALJOURNAAL WINTR

28 Reportage VAN OPA OP VADR OP ZOON TKST TOM VNNINK FOTO S VRS BLDWARN Henk, René en Gerard Willems (v.l.n.r.) 28 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

29 René Willems (44) kreeg het voor elkaar: hij loodste de draaierij van zijn vader en oom een nieuwe tijd in. Het was niet makkelijk met familie die over je schouder meekijkt. Maar was het geen familiebedrijf geweest, dan was het me niet gelukt. eet je wat wij nodig hebben, W zei René Willems tegen zijn vader en oom toen hij na een jarenlange voorbereiding toetrad tot de metaaldraaierij van de familie, een computergestuurde zaag! Het was de hoogste tijd, vond René. Het was immers al Maar vader en oom vonden dat soort vernieuwing niet nodig. Daar stond René dan. Als 21-jarige jongen in de historische metaaldraaierij van de familie. Met vader en oom die weinig hadden met zijn ideeën over verandering. n met een opdracht: de draaierij uit Winssen naar de 21ste eeuw brengen. Dit jaar viert Metaaldraaierij Willems zijn honderdjarig jubileum. Niet in het oude pand in Winssen, maar op een modern industrieterrein in Wijchen. Met een mooie mix van conventionele en CNCmachines. n de computergestuurde zaag, die staat er. VOOROUDRS Het is vrijdagmiddag en Willems schenkt koffie in. We zitten in de vergaderkamer van het pand dat hij in 2006 liet bouwen. Aan de muur zwart-wit foto s van voorouders in Ziet mijn vader een nieuwe order liggen, dan wil hij weten wat ermee moet gebeuren MTAALJOURNAAL WINTR

30 Reportage Oom Gerard maakt de draaibank schoon besmeurde werkoveralls, met op de achtergrond een smederij. Hun blikken zijn vastberaden. Ze hadden dezelfde missie als René: smederij Willems laten floreren. De smederij is sinds 1913 een bekende naam in de velden en dorpen ten westen van Nijmegen. Terwijl in Michigan de eerste T-Fords van de lopende band rolden, sloeg Thomas Willems zijn eerste hoefijzer in Beuningen. In de jaren twintig verhuisde de smederij in uitgebreide vorm naar Winssen. Aan het roer stond toen Hent Willems, de stuwende kracht achter de zaak van zijn overleden vader. Binnen werden niet alleen hoefijzers geslagen, maar vooral bakkersmachines gemaakt. Samen met zijn twee broers presenteerde Hent De Brooddeeg Meng-, Kneed- en Uitpersmachine. Niet meer met de hand deeg kneden, maar met een machine, aangedreven door een paard. Dat heeft mijn opa toch maar even bedacht, zegt René Willems met zichtbare bewondering. Zijn vader en oom, die de smederij tot 2001 organiseerden, zijn ook in het pand. Zij drinken geen koffie, maar poetsen machines schoon in de fabriekshal. Dat doen ze elke vrijdagmiddag, vertelt Willems. Ze snappen weinig meer van de machines van vandaag, maar ze vinden het prachtig om ze te zien draaien. n mijn vader wil nog steeds weten waar het bedrijf mee bezig is. Ziet hij een nieuwe order liggen, dan wil hij weten wat ermee moet gebeuren. MOIT MT VRANDRING René s toekomst was van jongs af aan al uitgestippeld: de metaalindustrie in. Toen hij als tiener thuis liet vallen dat hij timmerman wilde worden, werd hem dat niet in dank afgenomen. Toch maar naar de mts. Al was het indertijd soms lastig, Willems heeft geen spijt van de keuze voor de metaal. Over bakkersmachines gaat het al lang niet meer. Willems verdient nu zijn brood met assen voor windturbines en schepen. Zo worden in Wijchen aandrijfassen gemaakt voor vrachtschepen die de hele wereld over varen. Complete voortstuwingssystemen gaan naar Rusland, Singapore, Hong Kong. Met klanten wordt ngels of Duits gesproken. Reclame gaat via internet. De smederij die in 1913 begon, is nu een internationaal opererende Przemislaw Majka meet een cilinderstang na 30 MTAALJOURNAAL WINTR 2013

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Technologie in detail

Technologie in detail Technologie in detail Pretec Precisietechniek BV Postbus 149 2250 AC Voorschoten Industrieweg 16-18 2254 AE Voorschoten t +31 (0)71 56 19 164 f +31 (0)71 56 18 119 e info@pretec.nl. Deel kennis en maak

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is?

Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is? Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is? Hoef jij niet als eerste de nieuwste snufjes te zien? Lees dan vooral NIET verder..... Anders: Lees snel door..... Een SmartPhone die steeds meer kan Een

Nadere informatie

IEZEN VOOR ECHNIEK. Techniek past beter bij jou dan je denkt. www.rocvantwente.nl/techniektalenten

IEZEN VOOR ECHNIEK. Techniek past beter bij jou dan je denkt. www.rocvantwente.nl/techniektalenten WIJ IEZEN VOOR ECHNIEK Techniek past beter bij jou dan je denkt www.rocvantwente.nl/techniektalenten INLEIDING De technische branche Steeds meer meisjes kiezen voor techniek. Techniek is heel divers, je

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

novacollege.nl/mytec Elektrotechniek Procestechniek Werktuigbouw MyTec 2016/2017

novacollege.nl/mytec Elektrotechniek Procestechniek Werktuigbouw MyTec 2016/2017 novacollege.nl/mytec Elektrotechniek Procestechniek Werktuigbouw MyTec 2016/2017 Ik heb stage gelopen bij Liander, de beheerder van het elektriciteitsnetwerk. Later wil ik daar aan de slag: systemen doormeten,

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Aldo en Giuliano Corradi, vader en zoon. Italianen in Amsterdam. Terrazzowerkers omdat het nu eenmaal zo is gelopen. En omdat terrazzo zo

Aldo en Giuliano Corradi, vader en zoon. Italianen in Amsterdam. Terrazzowerkers omdat het nu eenmaal zo is gelopen. En omdat terrazzo zo Aldo en Giuliano Corradi, vader en zoon. Italianen in Amsterdam. Terrazzowerkers omdat het nu eenmaal zo is gelopen. En omdat terrazzo zo verschrikkelijk mooi is. t e k st ja n willem k o m m e r f o t

Nadere informatie

Word jij Bakker Bart?

Word jij Bakker Bart? Word jij Bakker Bart? Welkom bij Bakker Bart Je kent Bakker Bart. Net als tienduizenden andere mensen, die dagelijks bij één van de Bakker Bartwinkels komen voor heerlijk vers brood, zo n beroemde supersaucijs

Nadere informatie

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek,

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek, Kom verder Welkom bij het vak Kennis van de Nederlandse Samenleving, KNS. Dit boek vertelt je over Nederland. Veel van wat je moet weten over het leven in Nederland, staat in dit boek. Je haalt straks

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma bouwen Magazine over loopbaanontwikkeling en vaktechniek voor werknemers in de bouw en infra nr. 2 april 2011 Jeroen Neef: betontimmerman met diploma Prefab fundering met IJB Smartfoot Uitvoerder Cees

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf.

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Les 1 Werk en inkomen (1) Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Evert en Monica -2 Rijbewijs Monica is jarig.

Nadere informatie

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk!

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk! Inleiding Maak kennis met de klas van meneer Jakobi. De leerlingen uit deze bovenbouwklas hebben deze zomer een bijzondere opdracht uitgevoerd. Ze moesten aan het werk! Drie weken lang. En dat niet alleen.

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen

Kids. &Go. Informatieblad speciaal voor kinderen Informatieblad speciaal voor kinderen Datum; Aalsmeer, jaar 2011 Gemaakt door; Bianca Wegbrands daar, Wat leuk dat je dit informatieblad speciaal voor kinderen wilt lezen. Ik zal me eerst even aan jou

Nadere informatie

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag!

Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen is een vak... bij Hogeschool INHOLLAND Den Haag! Ondernemen zie jij het al helemaal voor je? Droom jij van je eigen bedrijf? Of heeft je moeder een bedrijf en wil je dat graag overnemen? Misschien

Nadere informatie

Entree 2016/2017. Bouwen, wonen en onderhoud. novacollege.nl/entree. Dienstverlening en zorg. Horeca, voeding of voedingsindustrie

Entree 2016/2017. Bouwen, wonen en onderhoud. novacollege.nl/entree. Dienstverlening en zorg. Horeca, voeding of voedingsindustrie novacollege.nl/entree Bouwen, wonen en onderhoud Dienstverlening en zorg Horeca, voeding of voedingsindustrie Installatie- en constructietechniek Mobiliteitsbranche Verkoop - retail Entree 2016/2017 Vijf

Nadere informatie

Een vertrouwd thuis, een huiskamer zaterdag, 13 oktober 2012 00:00. Willem Braak

Een vertrouwd thuis, een huiskamer zaterdag, 13 oktober 2012 00:00. Willem Braak Willem Braak Maandag 15 oktober start Opleidingscentrum Granbeeuw met een fundraiser voor een nieuw initiatief: Vrienden van Opleidingscentrum Granbeeuw. Het bedrijfsleven zal benaderd en aangemoedigd

Nadere informatie

Interview Rob van Brakel

Interview Rob van Brakel Interview Rob van Brakel Atributes Consequences Values Hallo Rob van Brakel, mag ik jou een aantal vragen mogen stellen? Prima. Hoe oud ben je? 21 jaar Wat is je woonsituatie op het moment? Op het moment

Nadere informatie

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010 Groeiende familiebedrijven: balanceren tussen familie, bedrijf en emotie Prof.dr. Roberto H. Flören Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht 2 december 2010

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

StepStone in cijfers Augustus 2014

StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone in cijfers Augustus 2014 StepStone feiten & cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 961,662 Aantal bezoeken 342,486 Unieke bezoekers 236,063 Aantal vacatures 957 Afgelopen maand in een notendop

Nadere informatie

Engineering, Construction & Maintenance. Markiezaat College, het échte werk

Engineering, Construction & Maintenance. Markiezaat College, het échte werk 2014 2015 Engineering, Construction & Maintenance Markiezaat College, het échte werk Ga jij in een achtbaan als hij niet goed ontworpen, gemaakt of onderhouden wordt? Engineering: de ontwerpers van de

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

Wij timmeren aan de weg

Wij timmeren aan de weg Wij timmeren aan de weg Even voorstellen; Bouwkracht Vakpersoneel. Bouwkracht vakpersoneel B.V. is onderdeel van de LubronGroep en voortgekomen uit Lubron technisch intermediair. Onder de vlag van Lubron

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Zelfstandig, ondernemend en meedoen?

Zelfstandig, ondernemend en meedoen? Het leert jongeren een vak en begeleidt hen 1,5 jaar om de patronen te doorbreken die hen belemmeren om op eigen kracht aan een baan te komen. Een belangrijke meerwaarde van deze benadering is dat de leerlingen

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Ben jij een ondernemende samenwerker?

Ben jij een ondernemende samenwerker? Ben jij een ondernemende samenwerker? P1 Ben jij een ondernemende samenwerker? En zoek je het goede gezelschap van een groeiende formule? Jij wilt je eigen onderneming starten. Het liefst in een formule

Nadere informatie

Ondernemerscafé. Overname en opvolging eigen zaak

Ondernemerscafé. Overname en opvolging eigen zaak 29-04-2013 Ondernemerscafé Overname en opvolging eigen zaak Nele Budeners & Axelle Henrard Studenten Faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen Universiteit Hasselt Wat onderzochten we? Onderwerpen Hoe

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje!

Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje! Knab gebruikt gamification in HRM Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje! Online bank Knab is één van de eerste bedrijven in Nederland die Gamification toepassen in HRM. Het carrièrepad van alle medewerkers

Nadere informatie

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C How to make an Albuino Chicken Angel Roelofs 3006410 G&I1- C Het proces Mijn allereerste idee was het maken van een alarmsysteem die ervoor zou zorgen dat mijn honden in de nacht niet meer proberen alles

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Een verhaal van Femke

Een verhaal van Femke Wordt u geprikkeld door deze afbeelding en wilt u graag te weten komen wat er achter schuilt? Lees dan... Een verhaal van Femke Ik ben Jasmien en vertel u een verhaal. Het is geen verhaal over, maar een

Nadere informatie

Hoogeveen, Hardenberg 2012-2013. Metaal. www.alfa-college.nl

Hoogeveen, Hardenberg 2012-2013. Metaal. www.alfa-college.nl Hoogeveen, Hardenberg 18 2012-2013 Metaal www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord- en Oost-Nederland.

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Auteur: Marco Kleine Deters Opleiding: Bedrijfskundige Informatica Klas: BIEV2B Studentcode: 1550275 Datum: 8-6-2009 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017

novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 novacollege.nl/logistiek Havenoperaties Logistiek Logistiek 2016/2017 Ik wil werken in aviations, de wereld van Schiphol fascineert me. Het werken met al die vrachtdocumenten en hoe dat allemaal wordt

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

novacollege.nl/autotechniek Autotechniek 2016/2017

novacollege.nl/autotechniek Autotechniek 2016/2017 novacollege.nl/autotechniek Autotechniek Autotechniek 2016/2017 Iemand die zo sociaal is als jij, moet je niet verstoppen in een werkplaats. Dat zei mijn stagebegeleider tegen mij. Ik puzzel graag net

Nadere informatie

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg Lesbrief De familieblues Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL @ LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL ! inleiding ONDERNEMEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek De 9 levens van Van Bommel hebben gelezen. Om de onderneming zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

1. Besluit dat je wilt sturen op cijfers

1. Besluit dat je wilt sturen op cijfers Een winstgevend plan voor je bedrijf hebben en gericht werken aan de uitvoering daarvan is pure noodzaak. En toch zijn er maar weinig ondernemers die hierin slagen. Het grote obstakel is dat ze niet weten

Nadere informatie

Interview verslag! Anouk van Houten 538565. Interview verslag. Naam: Anouk van Houten, 538565 Klas: INF1c Vak: Interviewen Docent: Ellen Leen

Interview verslag! Anouk van Houten 538565. Interview verslag. Naam: Anouk van Houten, 538565 Klas: INF1c Vak: Interviewen Docent: Ellen Leen Interview verslag Naam: Anouk van Houten, 538565 Klas: INF1c Vak: Interviewen Docent: Ellen Leen Inhoudsopgave: Voorwoord -!!!!! blz. 3 Wempe Webdesign -!!!! blz. 4 Opleiding -!!!!!! blz. 4 Beroepskeuze

Nadere informatie

EEN LEVEN LANG LEREN

EEN LEVEN LANG LEREN EEN LEVEN LANG LEREN Martin van der Dong, 48 allround operator mengvoeder Agrifirm, Meppel Waarom ben je een EVC-traject gaan volgen? Wat was je motivatie? Mijn werkgever Agrifirm besloot om voor alle

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent BPV-praktijkboek Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent Crebocode 90440, dossier 2013-2014 Bedrijfsnaam :. Naam Student : Cohort :.. Wat is een BPV werkboek Dit BPV werkboek maakt onderdeel uit van de Opleiding

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

ondernemers B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld

ondernemers B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld Voka Kamer van Koophandel Kempen maandelijks magazine jaargang 29 nr 4 april 2014 B&R Bouwgroep Een buitenbeentje in de traditionele bouwwereld Verschijnt maandelijks (niet in juli en augustus) P. 309988

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE)

WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE) WELKE SECTOR? WELK PROFIEL? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR O RIENTATIE) 1 WELKE SECTOREN EN PROFIELEN ZIJN ER? WELKE 3 ONDERDELEN WIL JE UITPROBEREN? KIEZEN VOOR DE PSO ( P RAKTISCHE S ECTOR

Nadere informatie

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij Altra College! Mentor Goedemorgen, goed dat je er bent! We zijn blij dat je er bent. Bij de beroepsopleiding

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012 Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven 20 juni 2012 Samenvatting De waardering van het familiebedrijf vormt een belangrijk obstakel bij de overdracht van de onderneming. Vooral de waardering

Nadere informatie

mechatronica en werktuigbouwkunde

mechatronica en werktuigbouwkunde School voor Mechatronica, Maintenance en Engineering mechatronica en werktuigbouwkunde Middenkader Engineering Werktuigbouwkunde Allround Verspaner Allround Constructiewerker Verspaner Constructiewerker

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht Voor een succesvolle overdracht naar de volgende generatie Baker Tilly Berk An independent member of Baker Tilly International VOORWOORD Het proces van overdracht van eigendom,

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Foto: Arjen Born. Ouderen als leerling. Jongeren als docent.

Foto: Arjen Born. Ouderen als leerling. Jongeren als docent. Foto: Arjen Born Ouderen als leerling. Jongeren als docent. 1 Ouderen als leerling. Jongeren als docent. Samen Online Nederland is een basiscomputer- of tabletcursus voor ouderen, van hoe zet je een computer

Nadere informatie

Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS:

Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS: Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS: Inhoudsopgave Gegevens van het talent, de school en het leerbedrijf... 1 Belangrijke regels... 3 Wat wordt er van je verwacht als je stageloopt?... 4 Verslagonderdeel A...

Nadere informatie

Mijn visie; mijn manier van handelen en

Mijn visie; mijn manier van handelen en Mijn visie; mijn manier van handelen en ideeën over hoe kinderen ontwikkelen, leren en zouden moeten leren op school. Mariska Gerritsen, Docent beeldende vorming Fontys Tilburg Onderwijs Mijn visie op

Nadere informatie

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Een onorthodoxe re-integratieaanpak Door: Fenny Brandsma Alle gemeenten hebben ermee te maken: reorganisatie, krimp en boventallige medewerkers. Sommige gemeenten

Nadere informatie

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf?

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? Het gaat om doen, om zichtbaar en hoorbaar gedrag. Gedrag is waar de omgeving op reageert en wat aanspreekt,

Nadere informatie

Betrokken en kritisch?

Betrokken en kritisch? Betrokken en kritisch? Maak kennis met de verpleegkundige opleidingen van GGZ ingeest Beschik je over inlevingsvermogen? Ga je graag met mensen om? Ook als ze anders doen dan de meeste mensen? Heb je een

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

Kennismaking met een andere wereld

Kennismaking met een andere wereld Kennismaking met een andere wereld Sophie werkte bijna twee maanden met Quechua scholieren in Arampampa, in het noorden van Potosí, Bolivia. Haar eerste kennismaking met Latijns Amerika en inheemse leeftijdsgenoten

Nadere informatie