Milieu en doorbraaktechnologie voor het wegverkeer: Mogelijkheden en beperkingen voor het beperken van luchtverontreiniging en geluid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Milieu en doorbraaktechnologie voor het wegverkeer: Mogelijkheden en beperkingen voor het beperken van luchtverontreiniging en geluid"

Transcriptie

1 Milieu en doorbraaktechnologie voor het wegverkeer: Mogelijkheden en beperkingen voor het beperken van luchtverontreiniging en geluid 1. Inleiding Op het gebied van de luchtverontreiniging (incl. broeikasgassen) door het weg-verkeer resteren er op middellange termijn drie hoofdproblemen: NO x, (roet)deeltjes en het broeikasgas CO 2. De uitstoot van deze gassen en deeltjes door het personenvervoer hangt samen met het type brandstof dat wordt gebruikt: benzine, diesel en LPG. Daarnaast zijn voor de totale uitstoot van het Nederlandse wagenpark de totaal verreden kilometers van belang. Het CBS beschikt over uitgebreide gegevens van de Nederlandse wagenparksamenstelling (o.a. aantallen voertuigen, jaarkilometrages, voertuigmassa's van zowel benzine, diesel als LPG voertuigen en rekening houdend met de leeftijd van de auto s). Door TNO zijn hiermee berekeningen uitgevoerd om tot het totale energieverbruik van het Nederlandse wagenpark te komen en om de totale uitstoot van CO 2, CO, HC, NO x, SO 2 en deeltjes te bepalen. De meeste kilometers worden in Nederland door benzine personenvoertuigen afgelegd: ruim 65%. Diesel voertuigen zijn verantwoordelijk voor ruim 20% van de totale kilometers en LPG voertuigen leggen zo n 10% af (alle percentages gelden voor 1998). Het gebruik van de verschillende voertuigen is hierbij niet gelijk: diesel en LPG voertuigen zijn relatief vaker op de snelweg te vinden dan benzinevoertuigen. 2. Huidige stand van zaken: NO x, deeltjes en CO 2 Kijkend naar CO 2, NO x en deeltjes dan blijkt dat NO x momenteel nog in overwegende mate wordt uitgestoten door voertuigen met een benzinemotor (zo'n 65% van het totaal volgens TNO). Kanttekening hierbij is dat de vele kilometers die door benzinevoertuigen worden afgelegd hieraan ten grondslag ligt, terwijl bovendien een flink gedeelte van die kilometers nog steeds door oudere auto s (zonder katalysator) wordt verreden. Per voertuig is de uitstoot van NO x door benzine- en LPG voertuigen tot tientallen procenten lager dan diesel voertuigen. Kijkend naar alleen nieuwe voertuigen is dit verschil zelfs nog veel groter (tot zelfs factoren), als gevolg van de sterk verlaagde NO x uitstoot door benzinevoertuigen de laatste jaren. Hierbij komt nog dat de (populaire) direct ingespoten dieselmotoren op NO x vlak nog meer emitteren dan hun indirect ingespoten voorgangers. Kijkend naar de totale NO x uitstoot door het totale Nederlandse personenwagenpark over de afgelopen jaren dan blijkt deze uitstoot in 1999 volgens TNO ongeveer op 50% van het niveau van 1990 te liggen. Deze daling kan vrijwel volledig op het conto van de benzine voertuigen worden geschreven: door de invoering van de verschillende (benzine) Euro-normen is de NO x uitstoot van nieuwe benzine voertuigen fors gedaald. Het effect op het gehele wagenpark wordt steeds groter door het langzaam verdwijnen van oudere benzinevoertuigen door natuurlijk verloop. De trend van dalende NO x uitstoot zal zich de komende jaren verder doorzetten. Een van de consequenties hiervan is dat reeds op korte termijn de vrachtauto (waarvoor de NO x uitstoot normen vooralsnog veel minder streng zijn dan voor benzine personenvoertuigen) voor het leeuwendeel verantwoordelijk zal zijn voor de totale NO x uitstoot van het wegverkeer. De uitstoot van (roet)deeltjes is overwegend een dieselprobleem. De uitstoot van deeltjes ten gevolge van de verbranding daalt de laatste jaren weliswaar langzaam (volgens TNO in 1999 op ongeveer 80% van het niveau van 1990), de invoering van direct ingespoten dieselmotoren heeft de grootte van deze deeltjes doen dalen en de effecten daarvan op de volksgezondheid (b.v. dieper doordringen in de longen en luchtwegen) zijn waarschijnlijk negatief. De uitstoot van CO 2 hangt direct samen met het brandstofverbruik en is hierdoor een probleem van zowel vrachtverkeer als de personenauto. Het CO 2 -probleem wordt enerzijds veroorzaakt door de groei van het totale aantal kilometers, en anderzijds doordat nieuwe voertuigen tot dusverre niet zuiniger worden. Ten aanzien van de CO 2 -uitstoot heeft diesel enig (10 à 20%) voordeel per kilometer in vergelijking met benzine. Berekeningen door onder meer het RIVM wijzen echter uit dat veranderingen in het aandeel 1

2 diesel in het personenautopark door het beperkte aandeel in de totale voertuigkilometers slechts marginale invloed hebben op de totale CO 2 uitstoot van het gehele wagenpark. De totale CO 2 uitstoot van het Nederlandse wagenpark is volgens TNO sinds 1990 met ongeveer 15% gestegen. Dit komt overeen met de groei van het totaal aantal verreden kilometers over die periode. Kijkend op voertuigniveau dan blijkt dat in dezelfde periode de personenvoertuigen niet zuiniger zijn geworden. Potentiële verbruiksreducties zijn tenietgedaan door enerzijds zaken als massatoenames (veiligheidsvoorzieningen, maar ook door meer luxe), het gebruik van bredere banden e.d. en anderzijds ook door emissiereducerende technieken, die een negatieve invloed kunnen hebben op het brandstofverbruik. In de resulterende afweging van gezondheid (NO x en deeltjes) versus broeikasprobleem is er in het NMP 3 op basis van de studie "optimale brandstofmix" voor gekozen bij de voertuigen die veel in de stad worden gebruikt (zoals bussen) een andere brandstof dan diesel na te streven (benzine, LPG of aardgas). Diesel is volgens het NMP de preferente brandstof voor voertuigen die veel kilometers (buiten de stad) afleggen, hoewel ook daar de emissies van de dieselmotor milieuproblemen veroorzaken (verzuring en fotochemische luchtverontreiniging: smog). Voertuigen met een geringer jaarkilometrage zouden niet op diesel moeten rijden. Door het huidige fiscale regime is diesel reeds bij een betrekkelijk gering jaarkilometrage aantrekkelijk voor personenauto's, en vrijwel altijd voor bestelauto's (ongeacht het jaarkilometrage). In het kader van vergroening van de autobelastingen worden momenteel voorstellen ontwikkeld om deze situatie te veranderen. 3. Beleid op korte en middellange termijn Het beleid is daarom gericht op twee sporen: het schoner krijgen van vooral de dieselmotor (vnl. via EU) en het bevorderen van de vraag en het aanbod van zuiniger voertuigen. Ook dient de groei van het aandeel diesel te worden omgebogen in een daling zolang de nadelen van de dieselmotor onvoldoende zijn beperkt, met name voor voertuigen die veel in de stad worden gebruikt. De EU-normstelling voor personen- en bestelauto's ligt tot ongeveer 2008 vast. De diesels blijven daarbij een factor 3 meer stikstofoxiden en naar schatting een factor 5 tot 10 meer (roet)deeltjes uitstoten dan de zeer schoon wordende benzineauto's. Vanaf het jaar 2000 is het toegestaan fiscaal te stimuleren op auto's die al aan de 2005 eisen voldoen. Voor de vrachtwagens heeft de Milieuraad op 21 december 1998 een belangrijke stap gezet op de weg naar een normstellingtraject vanaf De normen die vanaf 2000/2001 moeten gaan gelden lossen het milieuprobleem van de dieselvrachtauto in ieder geval nog niet op, maar technisch is er op deze termijn ook niet meer te bereiken. In hoeverre de doelen met de voor 2005 en 2008 voorziene normen zullen worden gehaald zal mede door de groei van het aantal (ton)kilometers worden bepaald. Voor de uitstoot van het broeikasgas CO 2 door vrachtauto's moet de discussie zelfs nog beginnen. Naast het stellen van emissie-eisen aan voertuigen wordt veel aandacht besteed aan de introductie van verbeterde brandstoffen, deels vanwege het directe milieu-effect, deels om de toepassing van schonere en zuiniger motoren mogelijk te maken. De EU heeft op dit punt de afgelopen zomer goede voortgang geboekt. Vooral vanaf 2005 zullen er brandstofeisen gelden die de toepassing van schonere en zuiniger motortechniek mogelijk maken. Daarmee is ook voldaan aan een van de voorwaarden die de Europese autofabrikanten (ACEA) hebben gesteld bij hun toezegging om zuiniger auto's te gaan ontwikkelen en produceren. In de Milieuraad van oktober is de desbetreffende afspraak tussen ACEA en de EU- Commissie goedgekeurd. Nationaal zullen wij samen met vooral EZ nog moeten bezien of en hoe wij deze brandstoffen eerder dan 2005 op de Nederlandse markt kunnen introduceren. 4. Nieuwe technologie Behalve via het schoner en zuiniger maken van voertuigen met conventionele technologie en verbetering van de brandstoffen wordt op termijn ook veel verwacht van de introductie van nieuwe (doorbraak)technologie. Hieronder wordt zulke nieuwe technologie kort en op hoofdlijnen beschreven, aangegeven op welke termijn zij naar verwachting beschikbaar komt, en aangegeven wat de Nederlandse overheid, al dan niet 2

3 samen met anderen, kan doen om de introductie te bespoedigen en te bevorderen door het wegnemen of verzachten van de belemmeringen die aan een introductie in de weg staan. In deze notitie wordt slechts ingegaan op nieuwe aandrijftechnologie, en niet op verbetering van de huidige conventionele motoren met bijvoorbeeld katalytische nabehandeling van NO x in dieselmotoren, roetfilters en andere technische verbeteringen die tot (substantiële) verbruiks- en emissieverbeteringen kunnen komen, hoewel ook daarbij kan worden gesproken van doorbraaktechnologie. Het is echter wel van belang om bij het vergelijken van doorbraaktechnologieën met conventionele technieken de (verwachte) stand van zaken van conventionele techniek op het moment van introductie te bekijken. Zo bestaat er bestaat reeds een convenant tussen de EU en de Europese auto-industrie (verenigd in EUCAR) om de gemiddelde CO 2 emissie van nieuwe auto s in 2008 terug te brengen tot 140 g/km, tegen 190 g/km nu. De auto-industrie is hierin vrij in het kiezen van aandrijftechnologie. Vooropgesteld zij verder dat een nieuwe aandrijftechnologie slechts kansrijk is indien de fabrikant een voertuig kan ontwikkelen en maken dat in de behoeften van de consument voorziet tegen een prijs die op termijn voldoende concurrerend is met die van conventionele technologie. Makkelijk is dat niet want de consument is gewend (verwend) aan het zeer hoge comfort- en prestatieniveau van de huidige conventionele aandrijving, het gemakkelijk en overal kunnen tanken en een zeer scherpe prijs van voertuigen die door de enorme aantallen mogelijk is. Ook bij de vrachtauto speelt dit en worden bovendien extra eisen gesteld aan de langdurige bedrijfszekerheid (> km) De overheid beschikt weliswaar over (fiscale) mogelijkheden om een eventuele meerprijs in de aanloopfase wat te mitigeren, maar bij groeiende aantallen zijn die mogelijkheden alleen al om budgettaire redenen beperkt, en zal door schaalvoordelen het product zelf voldoende concurrerend moeten worden. Het in Nederland de facto voorschrijven van nieuwe technologie door het stellen van heel strenge (technology forcing) eisen strandt op Europeesrechtelijke bezwaren, aangezien de emissie-eisen volledig zijn geharmoniseerd. Overigens moge duidelijk zijn dat alleen bij massale toepassing van nieuwe technologie substantiële milieueffecten zijn te bereiken. 5. Californië als vliegwiel De ontwikkeling van aandrijftechnologie is in de jaren 90 mede in een stroomversnelling gekomen door het voorschrift dat in Californië (USA) in het jaar procent (in de jaren daarna oplopend) van de nieuwverkochte personenauto's Zero Emission Vehicles (ZEV) moeten zijn. In de praktijk betekende dat (tot dan toe) vooral batterij elektrische auto's. Volgens de laatste voorstellen van de Californische Environmental Protection Agency (EPA) kan daaraan ook (deels) worden voldaan met hybride aandrijftechnieken (zie paragraaf 8). Mede hierom is wereldwijd gezien de R&D primair op de personenauto gericht, en in minder mate op autobussen of vrachtauto's. Hybride aandrijftechnieken, en ook de hierna besproken brandstofcel, lenen zich in principe echter ook voor toepassing in bussen en vrachtauto's. Door een andere inzet, gebruik en productieomvang ten opzichte van personenauto s liggen de ontwerpeisen (en hiermee samenhangend de doorbraakmogelijkheden) echter anders. 6. Amerikaanse, Japanse en Europese projectenoogmerk van het Californische voorschrift was en is uitsluitend de luchtkwaliteit vanuit het oogpunt van volksgezondheid. (Smog). Verzuring en klimaatverandering spelen geen enkele rol. In de overige staten van de USA ligt dit iets anders. Ook daar is de eerste prioriteit de luchtkwaliteit, maar overwegingen van afhankelijkheid van aardolie van buiten de USA en meer recent de Kyoto-discussie zijn aanleiding geweest tot het "Partnership for a New Generation of Vehicles" (PNGV) waarin federale overheid en auto-industrie samenwerken in R&D naar geavanceerde technologie waarmee niet alleen de voor de gezondheid relevante emissies fors omlaag gaan maar ook het brandstofverbruik ruwweg wordt gehalveerd (streefwaarde is 80 mpg, overeenkomend met 3 l / 100 km, voor een 5-persoons sedan van Amerikaans formaat). Het PNGV project is in 1993 gestart en het totale budget omvat vele honderen miljoenen dollars. Ook in Japan is op wat kleinere schaal- een aantal jaar geleden een dergelijk overheids / industrie project gestart. Sinds 1997 werken de fabrikanten een aantal belangrijke Japanse auto-, bus- en truck fabrikanten 3

4 samen in het NEDO-ACE project met als doel het brandstofverbruik te halveren, tot lage emissies te komen en hierbij schone energiebronnen te gebruiken (o.a. aardgas). In Europa bestaan er geen overkoepelende projecten die direct vergelijkbaar zijn met bovengenoemde PNGV en NEDO-ACE projecten. Toch zijn er de afgelopen jaren diverse projecten gestart die gericht zijn (geweest) op aspecten als brandstofbesparingen, lagere emissies en innoverende aandrijftechnologiën. Binnen de NNE-tak van het 4e kader programma zijn onder de Joule en Thermie vlag diverse projecten gestart, terwijl ook binnen Brite-EuRam en Eureka veel onderzoek is verricht. In het sinds 1999 lopende 5e kader programma zijn eveneens de nodige nieuwe projecten gestart. 7. Batterij-elektrische voertuigen Batterij-elektrische personenauto s als alternatief voor conventionele voertuigen worden in zeer beperkte mate in serie geproduceerd (enkele honderden per jaar). Momenteel gebeurt dit vooral ten behoeve van landen waar de overheid een stimulerend beleid voert zoals Californië (USA) en Frankrijk. De actieradius is op dit moment beperkt tot ca. 150 km. Door verbetering van voertuigontwerp en vooral accutechnologie kan dat op middellange termijn 200 à 250 km worden. Voertuigprestaties zijn beperkt, zeker buiten stedelijke gebieden. Net als op het vlak van de actieradius hangt echter veel af van de batterijtechnologie, waar nog steeds heel veel onderzoek naar wordt gedaan. Emissievoordeel: geen lokale emissies (en een potentieel laag geluidsniveau). Broeikasvoordeel: bij de (fossiele) brandstofinzet van de Nederlandse elektriciteitscentrales beperkt, zeker bij gebruik buiten de stad. In landen waar een groter deel van de elektriciteit met bijvoorbeeld kernenergie of waterkracht wordt opgewekt ligt dit anders. Tanken: ontbrekende publieke infrastructuur voor het opladen van de accu's. Kosten: op dit moment prohibitief hoog, ondanks in Nederland volledige vrijstelling van BPM (aankoopbelasting) en MRB (motorrijtuigenbelasting). Prestaties: acceptabel voor lokaal verkeer. Perspectief: mogelijkheden voor toepassing als specifieke (tweede) stadsauto. Voorbeeld hiervan is de Th!nk, dat door Ford sinds november 1999 in Noorwegen in (kleinschalige) productie is genomen. Consumenten-acceptatie: twijfelachtig. Opmerking: behalve met batterij-elektrische personenauto's worden er ook (op zeer beperkte schaal) proeven gedaan met batterij-elektrische autobussen. Verwachtingen ten aanzien van serieproductie van batterij-elektrische voertuigen zijn lange tijd hoger geweest dan momenteel het geval en lijkt momenteel te zijn verschoven naar met name hybride voertuigen. GM en Honda zijn in de VS zelfs gestopt met de (beperkte) productie van elektrische voertuigen, die aldaar via lease-contracten werden aangeboden. De Amerikaanse top 5 van geproduceerde aantallen gedurende de jaren 1996 t/m 1999: 1. Ford Ranger (920), 2. Toyota RAV 4 EV (636), 3. GM EV1 (591), 4. GM S10 (490), 5. Honda EV+ (295). 8. Verbrandingsmotor-elektrisch hybride voertuigen Hybride voertuigen zijn voertuigen die 2 aandrijfsystemen (meestal een verbrandingsmotor en een elektromotor) combineren en daarbij gebruik maken van een energieopslag medium (bv. een accu). Vrijwel iedere autofabrikant is in meer of mindere mate bezig met R&D op dit gebied. Naast vele prototypen worden inmiddels enkele voertuigen in serie geproduceerd en commercieel aangeboden (medio 2000 in orde grootte van zo n tienduizend per jaar). Aanvankelijk alleen in Japan, maar recentelijk ook in de VS. Daarnaast zijn introducties van hybride voertuigen aangekondigd voor enkele Europese landen. De Amerikaanse autoproducenten GM, Ford en Chrysler ( Big Three ) hebben alle aangekondigd rond met een hybride voertuig op de markt te komen. Waarschijnlijk zullen er meerdere fabrikanten volgen. Ook op hybride bus en (in mindere mate) hybride vrachtwagen niveau wordt er aan hybride aandrijvingen gewerkt, zij het op (veel) beperktere schaal. Hybride technologie kan grofweg in 3 categorieën worden ingedeeld: Parallel-hybride. Voertuigen waarbij de 2 aandrijfsystemen onafhankelijk van elkaar kunnen werken. Op deze manier kan er beperkt (bv. in de stad) batterij-elektrisch worden gereden terwijl daarbuiten (bv. op de snelweg) het voertuig kan worden voortbewogen door een normale verbrandingsmotor. Beide aandrijfsystemen kunnen echter ook gezamenlijk het voertuig aandrijven. Het gedeeltelijk terugwinnen van remenergie is mogelijk door opslag in de accu. Bezwaar: door volledig dubbel systeem hoge kosten, die ook bij de huidige vrijstelling van de BPM tot een forse meerprijs voor de 4

5 consument leiden, en die ondanks schaaleffecten hoog zullen blijven. Daarnaast leiden dergelijke systemen tot extra gewicht van het voertuig. Milieuvoordeel: lokaal emissievrij en geluidvrij rijden, buiten de stad nauwelijks voordeel. Broeikasvoordeel: beperkt en uitsluitend in stadsverkeer. Prestatieniveau: doet onder normale rijomstandigheden weinig onder voor conventionele aandrijving, wel wat verlies van laadvermogen door ruimte- en gewichtsbeslag van het accupakket. Tanken: vaak accu-oplaadfaciliteit nodig. Consumentenacceptatie: zal afhangen van de prijsontwikkeling. Opmerking: er zijn veel prototypen van personenvoertuigen uitgevoerd als parallel hybride. Tot op heden is echter geen enkele in serie productie gegaan. Men verwacht echter dat de opvolgers van de meest recent ontwikkelde prototypen binnen het Amerikaanse PNGV project, de Ford Prodigy en GM Precept op termijn in productie zullen gaan. Prototypen hybride vrachtwagens worden vaak van parallel hybride aandrijving voorzien, zodat in stedelijke gebieden geheel emissievrij en met een laag geluidsniveau kan worden gereden. Enkele ervan worden (voornamelijk in Japan) commercieel verkocht. Een recente ontwikkeling binnen de parallel hybride aandrijving zijn systemen waarbij gebruik wordt gemaakt van een bewust klein uitgevoerde elektromotor die als leverancier van aanvullend (piek) vermogen en koppel fungeert ( engine assists of starter/generator ). Hierdoor kan de verbrandingsmotor kleiner worden uitgevoerd. Ook kan de verbrandingsmotor met dit systeem snel worden afgezet en gestart, wat bv. in de stad (stoplichten) voordelen biedt. Tevens blijft gedeeltelijke opslag van remenergie mogelijk. Het compacte systeem kan relatief gemakkelijk in reeds bestaande voertuigen worden ingebouwd en er is geen aparte accu-laadfaciliteit nodig. Volledig elektrisch rijden is echter niet altijd mogelijk. Een voorbeeld van een voertuig met dit systeem is de Honda Insight, dat in Japan en in de VS sinds eind 1999 commercieel verkrijgbaar is. Door veelvuldig gebruik van aluminium heeft dit (2-persoon) voertuig een gewicht van 835 kg. Introductie is ook voor enkele Europese landen aangekondigd. In Nederland vooralsnog niet. Een ander recent voorbeeld is Dodge Durango die in 2003 op de (Amerikaanse) markt wordt verwacht. Ook Ford heeft aangekondigd in 2003 met een model op de markt te zullen komen: de Escape / Maverick. Van GM wordt op dit vlak ook het nodige verwacht. Concluderend kan men stellen dat de verwachtingen omtrent engine assist systemen hoog liggen en dat introductie ervan op niet al te termijn meer gestalte zal krijgen. Serie-hybride. Voertuigen waarbij de aandrijving elektrisch geschied, terwijl de accu's aan boord van het voertuig met een (kleine) verbrandingsmotor worden op- of bijgeladen Door een constante belasting van de motor in een efficiënt gebied kunnen serie-hybride voertuigen tot 80 à 90 procent schoner zijn dan voertuigen met conventionele aandrijving. In stadsverkeer zijn serie-hybride voertuigen bovendien potentieel 30 tot 50 procent zuiniger. Ook bij deze configuratie bestaan er mogelijkheden om lokaal emissievrij te rijden. De actieradius is hierbij o.a. afhankelijk van de capaciteit van de accu. Ook het geproduceerde geluidsniveau kan (door de relatief constante belasting) flink onder dat van conventionele voertuigen liggen. De perceptie van een relatief constant geluidsniveau onder wisselende rijomstandigheden kan voor sommigen echter als onnatuurlijk overkomen. Het verbruiksvoordeel neemt af bij hogere snelheden. Voordeel t.o.v. veel parallelhybride voertuigen is het ontbreken van de noodzaak van accu-laadinfrastruktuur. Prestatieniveau: mogelijk wat lager dan huidige conventionele aandrijving. Kostenniveau: aanschafprijs op termijn niet veel hoger dan conventionele aandrijving, mogelijk voldoende gecompenseerd door lagere brandstofkosten. Consumentenacceptatie: waarschijnlijk geen probleem. Opmerking: er zijn veel prototypen van personenvoertuigen als serie-hybride uitgevoerd. Tot op heden zijn er echter geen personenvoertuigen in serie-productie gegaan. Prototype hybride (stads)bussen worden vaak als seriehybride uitgevoerd en emitteren zodoende veel minder schadelijke emissies, geluid en CO 2. Zo zijn de bussen volgens het bestek van HOV-Eindhoven van het serie-hybride type met een LPG-motor als verbrandingsmotor. Gecombineerd hybride. Voertuigen waarbij de aandrijving zowel serie als parallel hybride kenmerken in zich verenigt worden als gecombineerd hybride aangeduid. Hoewel deze configuratie technisch gecompliceerder is dan serie- of parallel hybride aandrijvingen is s werelds eerst commercieel verkrijgbare serie-productie hybride personenauto, de Toyota Prius, met dit systeem uitgerust. De auto wordt sinds 1997 in Japan geleverd en wordt sinds kort ook in de VS aangeboden. Van de Toyota Prius 5

6 zijn ongeveer exemplaren gemaakt in 2 jaar tijd, hetgeen al meer is dan de naar schatting batterij elektrische voertuigen die in ruim 30 jaar tijd zijn gemaakt. Waarschijnlijk zal de Toyota Prius binnenkort in enkele Europese landen worden geleverd (Nederland vooralsnog niet). De auto kan beperkt en alleen bij lage snelheden volledig elektrisch (emissievrij) op de accu rijden. Voor het overige rijdt de auto steeds op een combinatie van verbrandingsmotor en elektromotor. De verbrandingsmotor wordt hierbij niet volledig constant belast, maar het werkgebied beslaat wel een beperkter toerengebied (zodat de motor schoner en zuiniger afgesteld kan worden dan bij conventionele voertuigen). Het algehele geproduceerde geluidsniveau is lager dan van conventionele voertuigen. De accu wordt enerzijds door de verbrandingsmotor opgeladen en hierin wordt anderzijds de remenergie (gedeeltelijk) opgeslagen. Er is geen aparte oplaadinfrastructuur voor de accu nodig.emissie- en broeikasvoordelen vergelijkbaar met de serie-hybride aandrijving. Prestatieniveau: voor wat betreft de Prius vergelijkbaar met conventionele voertuigen, mits de accu voldoende geladen is. Voertuiggewicht: dat van de Prius ligt dit met 1240 kg zo n 20% hoger dan vergelijkbare conventionele voertuigen. Opmerking: gezien de publieksreacties op de Prius (wereldwijd) lijkt de consumentenacceptatie geen probleem, mits de prijs voldoende concurrerend zal zijn of met fiscaal instrumentarium kan worden gemaakt. Dat lijkt een haalbare kaart. Het Japanse Nissan verkoopt sinds maart 2000 in Japan de gecombineerd hybride Tino voor een prijs die 50% hoger is dan de conventionele uitvoering. Op (prototype) bus en vrachtwagen niveau tenslotte is tot op heden nauwelijks melding gemaakt van gecombineerd hybride voertuigen Resumerend kan gemeld worden dat technologie voor hybride voertuigen bij bijna iedere (auto)fabrikant aanwezig is. Inmiddels worden enkele modellen in (beperkte) serie gebouwd en aangeboden. Beslissingen tot daadwerkelijke marktintroductie van meerdere modellen ligt momenteel vaak op management niveau van autofabrikanten.. Hierbij spelen o.a. productiekosten, consumentenacceptatie en fiscale maatregelen een rol. Het is evenwel de verwachting dat binnen enkele jaren verschillende hybride modellen zullen worden aangeboden. Vooral van de engine assist en starter alternator wordt op korte termijn veel verwacht. Grootschaliger productie zal vermoedelijk niet voor ongeveer 2005 plaatsvinden. Drijvende kracht was tot nu toe o.a. het ZEV-mandate van Californië. De Kyoto-afspraken kunnen daar nog momentum aan toevoegen. 9. Brandstofcel-elektrisch hybride voertuigen Dit betreft voertuigen waarbij de aandrijving niet door een verbrandingsmotor maar door een brandstofcel wordt verzorgd. Onder andere door de relatief kleine Canadese firma Ballard is er de afgelopen jaren een flinke impuls gegeven aan de ontwikkeling van de brandstofcel. Inmiddels werkt Ballard samen met grote autoproducenten als Ford en DaimlerChrysler, en andere partners waaronder Shell. In een brandstofcel wordt waterstof rechtstreeks (zonder verbrandingsstap) omgezet in elektriciteit. Hierdoor kunnen theoretisch veel hogere rendementen worden behaald dan met verbrandingsmotoren. Opslag van waterstof aan boord van een voertuig is omslachtiger en in zekere zin gevaarlijker dan het meenemen van vloeibare brandstoffen. Veel belangrijker is echter het volledig ontbreken van een infrastructuur voor het tanken van waterstof. Aan de opslag en het tanken van waterstof zijn enige veiligheidsrisico's verbonden, die nog niet goed bekend zijn. Alternatief voor het tanken van waterstof is het uitrusten van het voertuig met een reformer, waarin waterstof wordt gemaakt uit een normaal verkrijgbare vloeibare brandstof zoals benzine, LPG of diesel. Methanol (spiritus) leent zich hiervoor nog beter, maar ook daarvoor ontbreekt op dit moment de tankinfrastructuur. Hoewel er veel onderzoek plaatsvindt, verkeren zowel de brandstofcel zelf als reformer zich momenteel nog in de ontwikkelingsfase. De ontwikkeling verloopt geleidelijk alhoewel er soms stapsgewijze voortgang wordt geboekt. Zo meldde Shell enige tijd geleden een doorbraak met een nieuw type katalysator dat de kern vormt van de reformer. Hoewel er nog heel veel R&D moet worden verricht lijkt, gezien het investeringsniveau, de auto-industrie echter veel van de brandstofcel te verwachten. Door velen wordt de brandstofcel dan ook beschouwd als een mogelijke lange termijn opvolger van de verbrandingsmotor. De potentiële milieuvoordelen zijn dan ook groot. Nagenoeg geheel emissievrij rijden, zowel in als buiten de stad en een potentieel tot 50 procent lagere broeikas-gasemissie bij gebruik van fossiele brandstoffen. Ook hier neemt het voordeel van de brandstofcel echter af bij hogere snelheden: brandstofcellen behalen nl. hun hoogste rendement bij deellast. Dit in tegenstelling tot verbrandingsmotoren, die juist bij vollast hun hoogste rendement behalen. De broeikasemissies kunnen nog verder worden beperkt indien duurzaam (klimaatneutraal) verkregen waterstof of methanol kan worden ingezet. Waterstof kan klimaatneutraal worden geproduceerd (met CO 2 6

7 -opslag in de ondergrond) tegen een prijs van 150 à 200 gulden per ton vermeden CO 2. Voor de opslag van waterstof aan boord van een voertuig is er nog veel ontwikkeling nodig om het probleem van volumebeslag en actieradius op te lossen. Ook voor methanol zijn er processen in ontwikkeling waarmee deze brandstof klimaatneutraal kan worden geproduceerd, onder meer in een project van VROM en EZ. Daarin wordt ook nagegaan wat op wereldschaal de mogelijkheden zijn om bijvoorbeeld de productie van biomethanol of andere biobrandstoffen van de grond te krijgen, en wat daarvan de kosten en overige voor- en nadelen zijn. De relatief hoge accijnzen op de transportbrandstoffen benzine en diesel maken het in principe binnen zekere grenzen mogelijk om klimaatneutrale brandstoffen met een verlaagde accijns concurrerend op de markt te brengen. (Dit betekent wel inkomstenderving voor de schatkist.) Onzekere factor vormt de kostenontwikkeling van de brandstofcel en z n randapparatuur (nu nog zo n US$ 1200/kW tegen ongeveer US$ 50/kW voor verbrandingsmotoren). Een aantal autofabrikanten is betrokken bij onderzoek naar brandstofcelvoertuigen, zij het minder dan bij R&D op het vlak van hybride voertuigen. Marktintroductie op zeer beperkte schaal is voor auto s zeker niet voor 2003 à 2004 te verwachten. Honda, Toyota en DaimlerChrysler hebben aangekondigd in die tijdspanne modellen op de markt te brengen voorzien van een brandstofcel (o.a. in Californië, USA, om aan de verplichting tot het leveren van ZEV te voldoen). Een wat grootschaliger aanbod (orde grootte tienduizenden) zal waarschijnlijk niet voor 2010 plaatsvinden. Prestaties, comfort en gebruiksgemak zullen een grote rol spelen bij de marktacceptatie. Het is vooralsnog de vraag in hoeverre hierop geconcurreerd kan worden met conventionele voertuigen. De consumentenacceptatie zal daarnaast vooral afhangen van de aanschafprijs en de kosten per kilometer. Voor wat betreft bussen kan gemeld worden dat op dit vlak een aantal prototypen is gemaakt, waarvan een aantal in een pre-commercieel stadium. Ook voor deze voertuigen toepassingen) voor de kortere termijn misschien realistischer. geldt echter dat er nog veel onderzoek nodig zal zijn voordat er werkelijk tot een commerciële aanbod kan worden gekomen. Wat dat betreft is introductie van brandstofcellen in andere dan vervoerstoepassingen (te denken valt aan bv. stationaire of kleinschalige (huishoudelijke) 10. Potentieel stiller Behalve luchtverontreiniging is ook geluid een item voor het beleid, dat voortdurend de publieke belangstelling heeft. In algemeenheid kan worden gesteld dat het vermogen dat als geluid wordt afgestraald door voertuigen een zeer kleine fractie vormt van het mechanisch opgewekte vermogen. Doordat de mechanische vermogens van wegvoertuigen in de toekomst met mogelijk andere aandrijfsystemen niet wezenlijk zullen veranderen, behoeft ook het afgestraalde geluid van zulke voertuigen niet per definitie te verminderen. Toch hebben bovengenoemde voertuigen met nieuwe technologiën de potentie stiller te zijn dan de huidige vervoermiddelen, omdat de achterliggende mechanismen die het geluid opwekken vaak minder agressief zijn. Bij conventionele voertuigen is de verbrandingsmotor hiertoe de grootste geluidsbron. Bij hybride voertuigen zullen de wisselkrachten van de verbrandingsmotor kleiner zijn door het vaak kleinere toerenbereik van de motor terwijl door het volledig ontbreken van een verbrandingsmotor in elektrische en brandstofcel voertuigen de geluidsbron potentieel nog kleiner is. Ook de nieuwe generatie voertuigen echter bevatten draaiende delen en ondergaan daardoor wisselkrachten die geluid opwekken. Het geluid zal evenwel nieuw en anders overkomen. Belangrijk is op te merken dat hoewel de potentie aanwezig is-het geluidniveau niet vanzelfsprekend lager zal worden. Verder blijft bij wegvoertuigen het bandengeluid een rol spelen, zeker bij hogere snelheden. In de praktijk ziet men vaak dat de inspanning om voertuigen stiller te maken wordt uitgesteld ten gunste van andere problemen die als nijpender worden berschouwd. Eventuele vermindering van geluid wordt dan vaak gezien als een gunstige bijkomstigheid. Als er te weinig aandacht wordt besteed aan het geluidaspect dan dreigt de potentie om toekomstige voertuigen stiller te maken niet te worden omgezet in realiteit. 11. Stimuleringsmogelijkheden Nederlandse overheid Bij een bescheiden aanbod zoals de eerstkomende jaren te verwachten kunnen demonstratieprojecten op 7

8 projectbasis financieel en inhoudelijk worden gesteund vanuit het SSZ-programma 1 van V&W, het REV-programma 2 van EZ of het programma Demonstratieprojecten Motorvoertuigen (DEMO) 3 van VROM. In de daarop volgende fase van een wat ruimer maar nog te duur aanbod komt het fiscale instrumentarium als eerste in aanmerking. Op dat gebied is al veel gerealiseerd. Vooralsnog (1 juli 1997 tot 1 juli 2002) gelden voor hybride voertuigen die voornamelijk elektrisch worden aangedreven een nultarief voor de houdersschapsbelasting terwijl hybride personenvoertuigen voorzien van een elektromotor groter dan 10 kw ook in een BPM nultarief vallen. Ook voor volledig elektrische voertuigen gelden genoemde nultarieven. Voor vrachtwagens is het fiscale instrument niet bruikbaar. Zij betalen geen BPM en de MRB is in veel gevallen niet hoger dan het Europees voorgeschreven minimum. De subsidieregeling die is voorzien zal zich niet primair richten op echt nieuwe technologie, maar op voertuigen die aan (toekomstige) Europese eisen voldoen voorafgaand aan het moment waarop die verplicht worden. Vooruitlopend op een toekomstige definitieve en generieke regeling voor lagere accijnzen op milieuvriendelijke biobrandstoffen (mede een EU-aangelegenheid) kan op dit moment nationaal op projectbasis accijnsverlaging of -vrijstelling worden toegekend. Bedrijfsvoertuigen met bepaalde innovatieve technologie kunnen tenslotte nog profiteren van investeringsaftrekregelingen zoals VAMIL 4 of EIA 5. 1 Het programma "Stiller, schoner en zuiniger in het stedelijke gebied" 2 Het programma "Rationeel energieverbruik in het verkeer en vervoer" 3 Onderdeel van het Subsidiebesluit milieugerichte technologie 4 Willekeurige afschrijving milieu-investeringen 5 Energie Investerings Aftrek 8

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit Hoe overleeft de auto de energietransitie? 1 Inleiding De energietransitie - dus de overschakeling van het gebruik van fossiele brandstoffen naar dat van duurzame middelen voor energieopwekking - zal consequenties

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

3.3 Straddle Carriers

3.3 Straddle Carriers 3.3 Straddle Carriers 3.3.1 Inleiding Straddle carriers worden aangedreven door dieselmotoren (6 of 8 cilindermotoren). Deze motoren voldoen allen aan de Tier 3 standaard, de nieuwere uitvoeringen aan

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

1.6 Alternatieve aandrijving

1.6 Alternatieve aandrijving 1.6 Alternatieve aandrijving In deze paragraaf worden alternatieve aandrijvingen behandeld. Er wordt dieper ingegaan op elektrische aandrijving waarbij batterijgestuurde aandrijving en aandrijving door

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

it s electric! e-powered mobility by ece

it s electric! e-powered mobility by ece it s electric! e-powered mobility by ece Dramatische CO 2 reductie Lotus Elise VW Golf Een snelle, sportieve wagen. Van 0 naar 100 in 4,7 seconde? Het kan elektrisch! Specificaties Lotus Elise-ece: ca.

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel.

met elf Concept Plug-in Hybrids deel, die worden geleased door Rijkswaterstaat, Eneco, Stedin, Roteb, TNT en Van Gansewinkel. Concept Toyota Plug-In Hybrid R&D praktijktest techniek toekomstvisie Uitvoerige praktijktest Toyota test wereldwijd zeshonderd Concept Plug-in Hybrid Vehicles (Concept PHV) in een R&D praktijktest. Het

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort

Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort Luchtvervuilende en klimaat- emissies van personenauto s Een vergelijking van norm- en praktijkemissies per brandstofsoort Huib van Essen CE Delft Ecomobiel, 8 en 9 oktober 2013 CE Delft Onafhankelijk,

Nadere informatie

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN

WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN ALD FAQ WAT U WILT WETEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN INHOUD 1. Is elektrisch rijden iets voor mij? 3 2. Welke soorten elektrische auto s zijn er? 3 3. Welke auto is voor mij geschikt? 4 4. Hoe ver kan ik rijden

Nadere informatie

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot Beleidsverklaring Co2 Deze beleidsverklaring met betrekking tot de CO2 uitstoot is onderdeel van het door M, van der Spek Hoveniersbedrijf B.V. gevoerde milieubeleid. M. van der Spek Hoveniersbedrijf B.V.

Nadere informatie

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993)

Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) Belastingdienst Tarievenlijst Oude bpm tarieven (vanaf 1993) BPM 065 1Z*2FD Oude bpm-tarieven (vanaf 1993) Moet u voor een gebruikt motorrijtuig (personen auto, motor of bestelauto) bpm betalen? Dan hoeft

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus Roderic Evans-Knaup 21-11-2012 Amsterdam heeft een elektrische ambitie, een ambitie die o.a. moet zorgen voor een betere

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 002 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2015) Nr. 100 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 25 887 Derde Nationaal Milieubeleidsplan Nr. 17 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek EFRO project Factsheets rondvaart Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek 2 Inhoud Inleiding Technische opties voor een schonere vloot Emissie in de praktijk Overzicht Conclusies

Nadere informatie

Ontwikkeling in emissienormen en beleid voor (bedrijfs)auto's Paul Hofmeijer

Ontwikkeling in emissienormen en beleid voor (bedrijfs)auto's Paul Hofmeijer Ontwikkeling in emissienormen en beleid voor (bedrijfs)auto's Paul Hofmeijer Programmaleider Verkeersemissies, Ministerie van VROM Agenda 1. Wat willen we bereiken? Klimaat Luchtkwaliteit 2. Wat kan verkeer

Nadere informatie

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 TNO MEET SINDS 1986 EMISSIES In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Autoleasemarkt in cijfers 2012

Autoleasemarkt in cijfers 2012 www.vna-lease.nl Autoleasemarkt in cijfers 2012 samenvatting Mobiliteit verandert; autoleasing ook 1. Lease-auto s in Nederland Mobiliteit verandert. Zakelijke reizigers kunnen kiezen uit een steeds breder

Nadere informatie

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER BRANDSTOFFEN WEGVERKEER Update toekomstverkenning Paul Hofmeijer, 25 juni 2013 Partner MMG Advies Voor strategie, organisatieadvies en duurzame mobiliteit AGENDA 1. Actualiteiten uit media & drivers 2.

Nadere informatie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie

De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie De Auto van de Toekomst Batterij elektrisch of Waterstof elektrisch? Ir. E.A.M. de Nie 28 april 2009 Hidde Nijland Symposium 1 WAAROM ELEKTRISCH RIJDEN? 1. Wereld milieu: geen broeikaseffect duurzaamheid

Nadere informatie

1 Inzet duurzaam busmaterieel

1 Inzet duurzaam busmaterieel 1 Inzet duurzaam busmaterieel Een samenvatting van dit artikel is gepubliceerd in Verkeerskunde 3/2010 David Aulman, Stadsregio Amsterdam / Fredo Schotanus, Significant / Casper Stelling, MuConsult Begin

Nadere informatie

Programmadecreet 2016

Programmadecreet 2016 Briefadvies Programmadecreet 2016 Voorontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2016 Datum van goedkeuring 22 oktober 2015 Volgnummer 2015 025 Coördinator + e-mailadres Francis

Nadere informatie

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 1 Brochure ALD electric INLEIDING Ons ALD electric aanbod is bijzonder volledig, met zowel oplaadbare hybrides (plug-in), elektrische auto s met verlengde

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de praktijk

Duurzame mobiliteit in de praktijk Duurzame mobiliteit in de praktijk Raymond Gense Manager duurzame ontwikkeling Pon Holdings Mobiliteit en duurzaamheid 16 Januari 2009 1 Inhoud: Wat is Duurzame mobiliteit Welke Duurzame voertuigoplossingen

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen VOORSTELLING VAN HET CHARTER " "EV EVOLUTION TO ELECTRICAL VEHICLES" ( EV. TO E.V. ). ) INLEIDING Het vervoer over de weg is momenteel een bron van vervuiling wegens uitstoot in de lucht en geluidshinder.

Nadere informatie

Het EcoDrive voertuig, de ontwikkeling van een geoptimaliseerde aandrijflijn voor personenvoertuigen

Het EcoDrive voertuig, de ontwikkeling van een geoptimaliseerde aandrijflijn voor personenvoertuigen Het EcoDrive voertuig, de ontwikkeling van een geoptimaliseerde aandrijflijn voor personenvoertuigen E. Spijker Van Doorne s Transmissie b.v. Tilburg 1. Inleiding Het brandstofverbruik in verkeer en vervoer

Nadere informatie

De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera.

De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera. De elektrische auto die je verder brengt. Opel Ampera. Onze toekomst vraagt om positieve energie. De aarde is altijd goed voor ons geweest. Eeuwenlang heeft ze ons voedsel gegeven en ons voorzien van de

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 066 Belastingdienst Nr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 13 juli 2010

Nadere informatie

vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002

vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002 vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002 Bijgaand bied ik u mede namens mijn ambtgenoten van Verkeer en Waterstaat, van Financiën en van Economische Zaken

Nadere informatie

Introductie. Annelies van der Kolk. Gedeputeerde klimaat en milieu. Provincie Gelderland

Introductie. Annelies van der Kolk. Gedeputeerde klimaat en milieu. Provincie Gelderland Introductie Energiebesparing én meer duurzame energie moeten we de komende jaren in een hoger tempo dan nu realiseren. Auto s, vrachtwagens en ander gemotoriseerd verkeer dragen in hoge mate bij aan het

Nadere informatie

Zie het auto-overzicht van Athlon Car Lease.

Zie het auto-overzicht van Athlon Car Lease. VEELGESTELDE VRAGEN OVER ELEKTRISCH RIJDEN A. Voertuigen en mogelijkheden 1. Met welke voertuigen kun je elektrisch rijden? Elektrisch rijden op de weg kun je met een fiets, scooter of auto. Om met een

Nadere informatie

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Hier vind je de volgende informatie: 1. Ontstaan van de auto 2. Brandstof auto s en de toekomst 3. Elektriciteit 4. Elektrische auto s 5. Kosten elektrische auto

Nadere informatie

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN GAS IS EEN SCHONERE ENERGIE OPTIE IN VERGELIJKING TOT CONVENTIONELE VLOEIBARE BRANDSTOFFEN...MAAR MOEILIJKER TOE TE PASSEN IN DIESELMOTOREN BESTAAT ER EEN OPLOSSING

Nadere informatie

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam!

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Noord-Nederland is een prachtig deel van Nederland. Prachtig vanwege de natuur, de mentaliteit van de mensen en de ruimte. Een plek waar duurzaamheid steeds meer ruimte

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer 30 september 2009 WTC Rotterdam Ir. Klaas Strijbis, Lid groepsdirectie Movares klaas.strijbis@movares.nl tel. 030 265 3003 www.movares.nl/elektrischrijden

Nadere informatie

Alternatieve aandrijfvormen

Alternatieve aandrijfvormen Alternatieve aandrijfvormen Als alternatief voor de klassieke benzine- en dieselmotor zijn er momenteel acht andere aandrijfvormen beschikbaar. We lijsten ze even op met telkens een definitie, de voor-

Nadere informatie

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3 Vraag 1 Klopt het dat de Mitsubishi Outlander PHEV in aanmerking komt voor 0% BPM (belasting op personenauto s en motorrijwielen), de subsidieregelingen KIA (kleinschaligheidsinvesteringsaftrek), MIA (milieuinvesteringsaftrek)

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën What s in it for my company? Praktijkavond Nieuwe Mobiliteit - Brugge - 11 september 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties

Nadere informatie

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen Soorten brandstoffen en aandrijvingen WATT Roadshow wagens, alternatieve transportmiddelen en technologie De voor- en nadelen van WATT-voertuigen Prof. Joeri Van Mierlo Conventionele brandstoffen Benzine,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 202 203 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 323 Vragen van de leden Omtzigt,

Nadere informatie

Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,-! TOT 5 JAAR 0% BIJTELLING GEEN WEGENBELASTING ZEER LAAG VERBRUIK

Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,-! TOT 5 JAAR 0% BIJTELLING GEEN WEGENBELASTING ZEER LAAG VERBRUIK Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,-! TOT 5 JAAR 0% BIJTELLING GEEN WEGENBELASTING ZEER LAAG VERBRUIK Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid

Nadere informatie

Introductie. ir. Frank Rieck

Introductie. ir. Frank Rieck Schone mobiliteit vanuit marktperspectief Sprekers: Frank Rieck, Hogeschool Rotterdam John Akkerhuis, Gemeentewerken Rotterdam Otto Friebel, Van Gansewinkel Ad van Merrienboer, VDL Bus&Coaches Time keeper:

Nadere informatie

CO 2 en energiereductiedoelstellingen

CO 2 en energiereductiedoelstellingen CO 2 en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 N.G. Geelkerken Site Manager International Paint (Nederland) bv Januari 2011 Inhoud 1 Introductie 3 2 Co2-reductie scope 4 2.1. Wagenpark 4 3 Co2-reductie

Nadere informatie

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901 Samenvattende rapportage project Meerijaanhanger Gesubsidieerd door SenterNovem KTOH01022 Versie: Auteurs: Datum: openbaar IWO Project bv R. Hunik P. Hafkamp 29 november 2009 Onderliggende rapportages

Nadere informatie

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo

Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3. Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G. Algemene Techniek Mnr. Baromeo Schooljaar: 2015-2016 TRANSPORT 3.3 Veiliger, groter en sneller KLAS 2A 2B 2C 2D 2G Algemene Techniek Mnr. Baromeo 3.3.1. Veiliger Tegenwoordig worden de transportmiddelen veiliger, sneller en de laadruimte

Nadere informatie

KIVI NIRIA jaarcongres 2013 1

KIVI NIRIA jaarcongres 2013 1 2 KIVI NIRIA Jaarcongres 2013 Sustainable Mobility voor duurzame Toenemende invloed innovatie van milieu-eisen op de sector Inhoud Euro-normen CO 2 -normen waarom werken ze? katalysator voor innovatie

Nadere informatie

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015 AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 1 e editie 17 september 2014 Ingangsdatum en looptijden Ingangsdatum van alle maatregelen is 1 januari, tenzij anders vermeld. De looptijd van de in het Belastingplan opgenomen

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele Datum: 11-09- Versie: 2 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 (1) Ter Riele A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

lease s p e c i a l Unieke lease-mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland

lease s p e c i a l Unieke lease-mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland Oer de nieuwsbrief voor medewerkers van ingels openbare scholengemeenschap Unieke -mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland In het onderwijs heb je zelden vanuit je functie het recht op een auto.

Nadere informatie

Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.175,-!

Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.175,-! Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.175,-! Tel het belastingvoordeel op en rijd een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.175,-! Duurzaam rijden. Dat moet voor iedereen bereikbaar

Nadere informatie

Evaluatie en Voortgangsrapportage BRANDWIJK PROMO

Evaluatie en Voortgangsrapportage BRANDWIJK PROMO 2013 Evaluatie en Voortgangsrapportage BRANDWIJK PROMO Inhoud Inhoud... 2 1 Inleiding... 3 2 Energieverbruik en CO 2 -footprint... 3 2.1 Referentiejaar... 3 2.2 CO 2 Footprint, doelstellingen en trendanalyse...

Nadere informatie

Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart

Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart Fasering & Economische aspecten Datum 9-9-2013 Ruud Verbeek, Norbert Ligterink, Jorrit Harmsen, Pim van Mensch Ondersteund door: Gemeente Amsterdam & Europese

Nadere informatie

Automobiellink. BPM tarieven voor personenauto s in 2014

Automobiellink. BPM tarieven voor personenauto s in 2014 December 2013 - nummer 443 Automobiellink Het loopt tegen het einde van het jaar. Daarom stellen wij u nu op de hoogte van enkele fiscale tips, zodat u dit jaar nog van deze tips gebruik kunt maken. BPM

Nadere informatie

Duurzame voordelen van Volkswagen

Duurzame voordelen van Volkswagen Duurzame voordelen van Volkswagen Wat betekenen de fiscale regelingen voor u? Vanwege uiteenlopende factoren is de regelgeving vanuit de overheid omtrent autogebruik en -bezit nogal aan veranderingen onderhevig.

Nadere informatie

Met het ZZP Voordeel Plan rijden uw klanten al een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,- En ze betalen ook nog eens geen bijtelling tot 2019

Met het ZZP Voordeel Plan rijden uw klanten al een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,- En ze betalen ook nog eens geen bijtelling tot 2019 Met het ZZP Voordeel Plan rijden uw klanten al een Prius Plug-in Hybrid vanaf 8.735,- En ze betalen ook nog eens geen bijtelling tot 2019 Tel het belastingvoordeel op en de Prius Plug-in Hybrid is er vanaf

Nadere informatie

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op 16 Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op korte termijn Meer dan 4 miljoen GM E85 FlexFuel Voertuigen in circulatie Biofbrandstoffen kunnen CO2 uitstoot op source to wheels basis gevoelig reduceren

Nadere informatie

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant.

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant. Programma van eisen Binnen dit hoofdstuk wordt het pakket van eisen uitgewerkt. De uitdaging zit in het goed definiëren van alle eisen. Zo is het belangrijk om naar het complete plaatje te kijken en de

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele Datum: 11-9-2015 Versie: 3 A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Snelheid en milieu EINDNOTITIE. Notitie. J.P.L. (Joost) Vermeulen. Oplossingen voor milieu, economie en technologie. Oude Delft HH Delft

Snelheid en milieu EINDNOTITIE. Notitie. J.P.L. (Joost) Vermeulen. Oplossingen voor milieu, economie en technologie. Oude Delft HH Delft CE Oplossingen voor milieu, economie en technologie Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: 015 2 150 150 tel: 015 2 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: e-mail: 015 2 ce@ce.nl 150 151 website: e-mail:

Nadere informatie

GAAT HIJ HET MAKEN????

GAAT HIJ HET MAKEN???? GAAT HIJ HET MAKEN???? Jaap Frijlink mail@loofboom.nl 17 oktober 2012 Probusclub Santpoort 1. Een warboel van argumenten en spelers 2. Achilleshiel van de huidige autotechniek 3. Focus op elektrische tractie

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente 1. Achtergrond Uit de klimaatvoetafdruk zoals dat voor het jaar 2013 is opgesteld, bleek dat de klimaatvoetafdruk van de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto Igo Besselink Werktuigbouwkunde Kivi bijeenkomst 7 juni 2010 PAGE 1 Inhoud Voorbeelden van elektrische auto s Globale beschouwing elektrische

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen

Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen Brandstof vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de exploitatiekosten van een leasewagen. Omwille van zijn zuinige karakter en steeds lagere CO2-emissie was

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Luchtkwaliteit en verkeer. Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014

Luchtkwaliteit en verkeer. Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014 Luchtkwaliteit en verkeer Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014 Overzicht presentatie Even voorstellen Trend in verkeersemissies: veel bereikt, nog veel te doen Oplossingsrichtingen: Schonere voertuigen,

Nadere informatie

Elektrisch rijden is de toekomst

Elektrisch rijden is de toekomst Elektrisch rijden is de toekomst Duurzaam onderweg in Rotterdam www.rotterdam.nl/elektrischrijden Elektrisch rijden neemt een vlucht. Er rijden steeds meer elektrische voertuigen rond. Een positieve ontwikkeling

Nadere informatie

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann Als het schoner kan, moet het schoner Felix Guttmann Plaatjes vieze boten, HIR, BBA Plaatjes schone boten Monne, Hopper, City Tender, Canal Bus Historisch perspectief 1990 eerste aanzet milieubeleid (electrisch,

Nadere informatie

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Datum overhandiging: Dinsdag 3 november 2015 Petitie Met deze petitie die wij u aanbieden, willen wij u vragen een

Nadere informatie

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen HOGE PRESTATIES, ZEER EFFICIËNT - ÉN EEN DUURZAME OPLOSSING De introductie van de Volvo FM Methaan-Diesel betekent

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding Micro-WKK in woningen Technologieën Aandachtspunten Toekomstperspectieven Conclusies 15-11-2010

Overzicht. Inleiding Micro-WKK in woningen Technologieën Aandachtspunten Toekomstperspectieven Conclusies 15-11-2010 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Toepassingen in de woningbouw Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 Overzicht Inleiding Micro-WKK

Nadere informatie

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Samenvatting Griet De Ceuster Transport & Mobility Leuven Studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA september 2004 Samenvatting

Nadere informatie

Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming

Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming De pure winst van In de ruim 30 jaar van haar bestaan heeft TRS zich ontwikkeld van locale serviceverlenende organisatie tot internationale producent

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD

130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 8 ACHTERGROND 35 MEGATON DE VOORSPELDE CO 2-UITSTOOT VAN HET WEGVERKEER IN 2050 130 PARTIJEN HEBBEN SAMEN VISIE DUURZAME BRANDSTOFFEN- MIX OPGESTELD 2035 STREEFJAAR WAARIN ALLE NIEUWE AUTO S CO 2-EMISSIE

Nadere informatie

Ga vooruit naar een duurzame toekomst.

Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Rijden op OGO CNG is schoner, goedkoper en makkelijk. Verder vooruit Inhoudsopgave Duurzame en betaalbare mobiliteit binnen handbereik 4 Groeiende behoefte naar duurzaamheid

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

MANAGEMENTSAMENVATTING

MANAGEMENTSAMENVATTING MANAGEMENTSAMENVATTING Zware dieselvoertuigen hebben relatief hoge NOx- en PM-emissies. De verstrenging van de Europese emissiereglementering moet leiden tot een vermindering van deze emissies voor nieuwe

Nadere informatie

Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken

Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken Aan Ministerie van Infrastructuur en Milieu Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken Van Dr. N.E. Ligterink 1/6 Onderwerp Recente veranderingen in het Nederlandse oldtimerwagenpark De recente wijzigingen

Nadere informatie

De auto van de toekomst is voor vandaag

De auto van de toekomst is voor vandaag De auto van de toekomst is voor vandaag Woensdag 7 mei 2014 Belgian Platform on Alternative Transport Fuels #8 Agenda 1. Inleiding 2. Belgische cijfers over de markt en het park 3. Andere Europese landen

Nadere informatie

Automotive Center of Expertise. Concept. BMW C 650 GT Plug-in Hybrid

Automotive Center of Expertise. Concept. BMW C 650 GT Plug-in Hybrid Automotive Center of Expertise Concept BMW C 650 GT Plug-in Hybrid Noud Strous & Wilco van Harselaar 3 oktober 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Conceptkeuze... 2 1.1 Hybride vormen... 2 1.1.1 Serie hybride...

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Special: Toekomstige EV modellen

Special: Toekomstige EV modellen Special: Toekomstige EV modellen De afgelopen jaren is het aantal elektrische voertuigen in Nederland flink gestegen. Ook het aanbod vanuit de voertuigfabrikanten groeit: steeds meer merken bieden een

Nadere informatie

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden.

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden. Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de informatie over de CO2- besparing bij elektrisch rijden. Datum: 8 september 2015 Rapportnummer: 2015/132 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de informatie

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 april 2011

Tarieven met ingang van 1 april 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 april 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie