carus in het hbo onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "carus in het hbo onderwijs"

Transcriptie

1 Centre Applied Research Underground Space POWERED BY COB

2 Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus t.b.v. HBOminor en aanvullende cursussen

3 Lectoraat Ondergronds Ruimtegebruik & Kenniskring CARUS H.C. Moelker, P. Dekker, F.A.M. van Gestel CARUSAlgemeen_ER_07_22951 mei 2007 auteursrechten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de HZ/CARUS Het is toegestaan overeenkomstig artikel 15a Auteurswet 1912 gegevens uit deze uit gave te citeren in artikelen, scripties en boeken, mits de bron op duidelijke wijze wordt vermeld, alsmede de aanduiding van de maker, indien deze in de bron voorkomt. aansprakelijkheid HZ/CARUS en degenen die aan deze publicatie hebben meegewerkt, hebben een zo groot mogelijke zorgvuldigheid betracht bij het samenstellen van deze uitgave. Nochtans moet de mogelijkheid niet worden uitgesloten dat er toch fouten en onvolledigheden in deze uitgave voorkomen. Ieder gebruik van deze uitgave en gegevens daaruit is geheel voor eigen risico van de gebruiker en HZ/CARUS sluit, mede ten behoeve van al degenen die aan deze uitgave hebben meegewerkt, iedere aansprakelijkheid uit voor schade die mocht voortvloeien uit het gebruik van deze uitgave en de daarin opgenomen gegevens, tenzij de schade mocht voortvloeien uit opzet of grove schuld zijdens HZ/CARUS en/of degenen die aan deze uitgave hebben meegewerkt.

4 Opgesteld door: Heleen Moelker i.s.m. Frans van Gestel en Piet Dekker Datum 1e versie: 24 januari 2007 Revisie datum: vrijdag 1 juni 2007 Versienummer: 1.1 Status: definitief Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus

5 inhoudsopgave 1 inleiding 1 2 wat ontwikkelt carus voor het onderwijs? uitgangspunten 1 3 beroepsprofiel ondergronds ruimtegebruik illustratie assistent projectmanager in initiatief fase van ondergrondse projecten illustratie assistent projectleider beheer illustratie assistent projectleider kabels en leidingen illustratie assistent tunnelontwerper illustratie werkvoorbereider illustratie assistent ontwerper stedelijke ondergrondse constructies 13 4 beschrijving ontwikkeld onderwijs aansluiten bij competenties built environment stage lopen via carus competenties kennis en vaardigheden tijdsduur toelatingsvoorwaarden vorm begeleiding resultaat minor ondergronds ruimtegebruik competenties kennis en vaardigheden tijdsduur toelatingsvoorwaarden vorm resultaat 4.4 afstuderen in het afstudeeratelier van carus competenties kennis en vaardigheden tijdsduur toelatingsvoorwaarden resultaat cursus project enabling competenties kennis en vaardigheden tijdsduur toelatingsvoorwaarden vorm resultaat cursus technologie ondergronds bouwen competenties kennis en vaardigheden 26 Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus

6 4.6.3 tijdsduur toelatingsvoorwaarden vorm resultaat 27 5 kwaliteitsbewaking 28 bijlage 1 29 bijlage 2 31 bijlage 3 32 Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus

7 1 inleiding Het Centre Applied Research Underground Space (Carus) heeft zich naast haar onderzoekstaak, ook als taak gesteld om HBO-studenten BBE de mogelijkheid te bieden zich tijdens hun HBO BBE-studie te scholen/specialiseren in het kennisgebied ondergronds ruimtegebruik. Studenten kunnen gebruik maken van de kennis die binnen Carus en in haar netwerk aanwezig is. Dit document beschrijft welk onderwijs ontwikkeld wordt en hoe dit is gerelateerd aan de Domeincompetenties van de Bachelor Built Environment. 2 wat ontwikkelt carus voor het onderwijs? Carus richt zich op de ontwikkeling van een onderwijsprogramma dat uiteindelijk twee studiejaren kan bestrijken. Carus zal dit doen door middel van: het adviseren van studenten bij het vinden van een ondergrondse stageplaats en indien gewenst het begeleiden van studenten in het bedrijfsleven (1 semester 30 EC); het aanbieden van een minor ondergronds ruimtegebruik waarin de BBEstudent zich kan bekwamen in het brede vakgebied ondergronds ruimtegebruik. (1 semester 30 EC); het beschikbaar stellen van afstudeerplaatsen in het afstudeeratelier van Carus; Carus zal ook een deel van de begeleiding van de studenten voor haar rekening nemen (1 semester 30 EC); keuze-cursussen aanbieden die studenten kunnen volgen als aanvulling op de minor ondergronds ruimtegebruik. Deze cursussen worden als keuzemogelijkheid voor BBE CT studenten (mogelijk) aangeboden in het programma. (Eén cursus = 7,5 EC vrij op te nemen in het BBE-programma vanaf semester 5). Hogeschool Zeeland heeft deze cursussen al opgenomen in haar programma; bij Avans Tilburg en de Hogeschool van Utrecht wordt deze mogelijkheid nog onderzocht. Al het onderwijs heeft als basis de domeincompetenties van de Bachelor Built Environment en de bijbehorende competentiesets van de gerelateerde opleidingen. 2.1 uitgangspunten Carus heeft de volgende uitgangspunten geformuleerd voor het door haar ontwikkelde onderwijs: het door Carus ontwikkelde onderwijs is een aanvulling op of een deel van de invulling van de curricula van BBE Civiele Techniek, Bouwkunde en Technische Bedrijfskunde en mogelijk ook voor Ruimtelijke Ordening & Planologie, Verkeerskunde en Geodesie; de Carus cursussen zullen zich vooral richten op de domeincompetenties BBE en de daarbij behorende opleidingsspecifieke competenties; van de bij de Dublindescriptoren behorende competenties wordt verwacht dat de student deze behaald binnen zijn eigen opleiding; studenten die toelaatbaar zijn voor de cursussen zijn studenten die een HBOopleiding BBE volgen. Van studenten met een andere opleiding die willen deelnemen aan een cursus wordt door middel van een intake bepaald of zij toelaatbaar zijn. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 1

8 3 beroepsprofiel ondergronds ruimtegebruik Binnen het domein Built Environment komen steeds vaker complexe technische, maatschappelijke en bestuurlijke vraagstukken centraal te staan. Voor beroepsbeoefenaars is het dan ook wenselijk dat zij beschikken over specialistische kennis maar ook dat zij een helikopter-view ontwikkelen. Verder moeten ze oog hebben voor trends en ontwikkelingen in de maatschappij en die kunnen vertalen naar de eigen beroepssituatie die hoort bij deze tijd. Dit alles geldt zeker voor het kennisgebied ondergronds ruimtegebruik dat deel uitmaakt van het domein Built Environment. Het onderwijsprogramma dat Carus biedt voor het kennisgebied ondergronds ruimtegebruik sluit aan bij het beroepsprofiel BBE dat is beschreven in Een toekomstgerichte profielbeschrijving, Bachelor of Built Environment, Om inzicht te geven in de deskundigheid, beroepsactiviteiten, taken en verantwoordelijkheden van een BBE er die het ondergrondse Carus programma gevolgd heeft, is per onderwijseenheid een illustratie gemaakt. De illustraties zijn slechts een greep uit de vele werkgebieden uit het beroepsprofiel. Zij geven een indruk van wat een afgestudeerde student BBE, die (een deel van) het Carus onderwijsprogramma heeft gevolgd, vier jaar na het behalen van zijn HBO BBE-diploma in het ondergrondse werkveld als taken heeft. Voor de illustraties zijn de domeincompetenties en Dublindescriptoren gebruikt als bouwstenen. De Dublindescriptoren geven aan wat van een beginnend beroepsbeoefenaar met een bachelorgraad verwacht mag worden. Alle domeincompetenties dienen te worden toegepast ofwel bewezen in een meer specifieke context: het vakgebied ondergronds ruimtegebruik. De illustraties beschrijven de volgende punten: context typering organisatie typering specifiek situatie opdracht professioneel product beroepsbeoefenaar achtergrond rollen taken en activiteiten vakmanschap groeiperspectief Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 2

9 3.1 illustratie assistent projectmanager in initiatief fase van ondergrondse projecten. Carus onderwijsprogramma: Project Enabling context typering organisatie Rijkswaterstaat regio de dertiende provincie ; afdeling Nieuwe Werken. Op de afdeling werken 20 mensen. typering specifiek De afdeling Nieuwe Werken heeft als hoofdtaak het in de markt zetten van nieuwe projecten zodat aannemers het ontwerp kunnen uitwerken, en tot een dusdanig niveau dat zij een aanbieding kunnen doen en het project kunnen uitvoeren. situatie Vanuit het Ministerie van Verkeer en Waterstaat is de wens uitgesproken dat er een tunnel moet komen in de dertiende provincie onder de rivier De Stroomversnelling. De tunnel moet de fileproblematiek in de regio oplossen en een nieuwe economische impuls aan de regio geven. opdracht De afdeling Nieuwe Werken heeft vanaf het maken van de verkenning tot en met het tracébesluit en het marktgereed maken van het project als één van haar taken bedrijven en omwonenden goed te informeren en draagvlak te creëren voor dit nieuwe project. Doel is dat zij accepteren dat er de komende jaren door de bouw van de tunnel veel overlast zal zijn en dat zelfs verhuizen hun lot kan zijn. De afdeling zal ook het vergunningentraject doorlopen dat noodzakelijk is om vlot te kunnen starten met de bouw. professioneel product Het communicatieplan waarin, voor alle bouwfasen van initiatief tot en met de laatste bouwsteen en de gebruiksfase van de tunnel, is vastgelegd wie op welk moment met welk medium verantwoordelijk is voor de communicatie. Een overzicht van de benodigde vergunningen voor het gehele bouwtraject waarbij beschreven is welke vergunningen de bouwtijd kunnen beïnvloeden of op een andere manier risicovol kunnen zijn voor het project. beroepsbeoefenaar achtergrond Jochem heeft tijdens zijn studie civiele techniek kennis gemaakt met projectenabling en ontdekt dat de combinatie van techniek en het streven naar acceptatie door de omgeving van een ondergronds project goed bij hem past. Tijdens zijn afstudeerperiode bij de afdeling Nieuwe Werken bij de dertiende provincie heeft hij zich verder verdiept in de opstartfase van projecten door een onderzoek te doen naar de legitimatie en legalisatie van projecten. De afdeling nieuwe werken is zo enthousiast geworden over het werk van Jochem dat zij hem een dienstverband heeft aangeboden om voor verschillende projecten in de omgeving draagvlak te verkrijgen voor de nieuwe innovatieve (ondergrondse) Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 3

10 civieltechnische projecten. Doel is dat de omgeving de projecten accepteert met als gevolg dat procedures zoals inspraakronden veel vlotter kunnen verlopen. rollen Jochem maakt deel uit van het team dat nieuwe projecten ontwikkelt vanuit het ministerie. Als jongste teamlid is hij het creatieve brein achter de plannen om met de omgeving te communiceren. Hij is contactpersoon voor het communicatiebureau dat de informatiedragers voor de verschillende doelgroepen uitwerkt. taken en activiteiten Van Jochem wordt verwacht dat hij van de nieuwe projecten de doelgroepen inventariseert met bijbehorende mogelijke knelpunten en/of bezwaren. Hij legt de informatie vast in een rapport. Als teamlid denkt hij mee over hoe mensen zodanig enthousiast gemaakt kunnen worden voor nieuwe projecten dat hun bezwaren minder zwaar gaan wegen ten opzichte van alle voordelen die zij kunnen verkrijgen als het nieuwe project is uitgevoerd. Samen met het communicatiebureau ontwikkelt hij folders, presentaties etc. die onder andere gebruikt worden op informatie-avonden voor de betrokkenen. Hij presenteert samen met zijn teamleden de nieuwe plannen bij de verschillende doelgroepen. Afhankelijk van de contractvorm doet hij dit ook tijdens de loop van het project. vakmanschap Jochem is iemand die communicatief goed onderlegd is; voor zijn functie is dit erg belangrijk om tot een goed resultaat te komen. Dit geldt op het volledige communicatieve vlak van spreken, rapporteren, presenteren, vergaderen, etc. Zijn kracht is dat hij zich goed kan verplaatsen in mensen die het project anders beleven. Jochem heeft een brede kennis van het civieltechnische vakgebied en meer specifiek het ondergrondse deel hiervan. Deze kennis zet hij in bij het schrijven van communicatieplannen en het maken van inventarisatierapporten m.b.t. mogelijke hobbels die genomen moeten worden om tot legitimatie van een nieuw (innovatief) project te komen. groeiperspectief Rijkswaterstaat richt zich meer en meer op de initiatieffase van civieltechnische projecten. De belangrijkste reden hiervoor is dat de contractvorming binnen rijkswaterstaat verandert. Project enabling gaat een steeds belangrijker taak worden. Als Jochem zich goed ontwikkelt dan kan hij over 5 jaar projectleider zijn, waar zijn hoofdtaak het enabelen van projecten is. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 4

11 3.2 illustratie assistent projectleider beheer Carus onderwijsprogramma: Minor onderdeel tunnel facility management context typering organisatie Tunnel Onder De Brede Sloot NV is een onderneming die de exploitatie van een grote tunnel onder haar hoede heeft. Binnen de organisatie werken ca 50 medewerkers. De onderneming kent naast een stafafdeling nog twee afdelingen: het beheer en de dienstverlening. Binnen de afdeling beheer zijn de onderhoudsdeskundigen (voorbereidend en uitvoerend) actief. Binnen de afdeling dienstverlening zijn de klantenservice, tolgaarders en operators actief. typering specifiek De onderneming heeft als bedrijfsdoel om binnen 25 jaar de investeringskosten door middel van exploitatie van het object terug te verdienen. Elke medewerker binnen de onderneming heeft hierin zijn eigen rol. situatie De afgelopen jaren is gebleken dat regelmatig aanrijdingen plaatsvinden met bebakening en bebording. Hierdoor ontstaan gevaarlijke situaties en vertragingen met mogelijke hogere kosten. Dit mag zich niet herhalen. opdracht Het hoofd van de afdeling Beheer staat voor de taak om hiervoor oplossingen aan te dragen, waarbij de klant (automobilist) zo min mogelijk hinder ondervindt en de veiligheid in de toekomst gegarandeerd is. professioneel product Het hoofd van de afdeling Beheer brengt, in samenwerking met medewerkers van diverse afdelingen, een advies uit naar de directie om de geschetste situatie de komende jaren te voorkomen, waarbij duidelijk vermeld hoe wordt omgegaan met klant, budget en andere beheersaspecten. beroepsbeoefenaar achtergrond Kars heeft als student Verkeerskunde de minor Ondergronds Ruimtegebruik doorlopen, waarbinnen de cursus Tunnel Facility Management is opgenomen. Hier heeft hij kennis gemaakt met zijn eerste exploitatieberekeningen hoe maak ik een parkeergarage rendabel Tevens heeft hij zich verdiept in het opstellen van een instandhoudingsplan, waarbij hij invulling heeft gegeven aan onderhoudsstrategie, onderhoudsmaatregelen en gekapitaliseerde onderhoudskosten. Hij heeft bovendien een half jaar stage gelopen bij een aannemer tijdens grote onderhoudswerkzaamheden aan een grote verkeerstunnel. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 5

12 rollen Het hoofd van de afdeling Beheer is de gedelegeerde interne opdrachtgever en tevens manager van dit project. Hij heeft Rogier, een onderhoudsdeskundige pur sang, aangewezen als projectleider. Kars die onlangs in dienst trad bij deze onderneming is de ideale rechterhand van Rogier, gezien zijn stage-ervaring en zijn doorlopen minor. Kars weet waar hij het over heeft, is bereid te leren en zit boordevol ideeën. Zijn rol als assistent-projectleider is om de projectleider zo veel mogelijk te ondersteunen door contact te leggen met en informatie in te winnen bij derden (intern en extern). Via deze contacten is hij in staat ideeën bij Rogier aan te dragen. Rogier krijgt hierdoor op een efficiënte wijze opties aangeboden die hij zelf of via zijn brede netwerk kan toetsen. Vervolgens geniet Kars ervan hoe zijn ideeën vertaald worden naar de praktijk. taken en activiteiten Rogier is samen met Kars verantwoordelijk voor het project: het uitbrengen van een advies. Kars overlegt, al of niet in combinatie met Rogier, met uitvoerende onderhoudsdeskundigen om een beeld te krijgen van de oplossingsrichtingen en met de operators om een beeld te krijgen van de impact van uitvoeringswerkzaamheden op de doorstroming in de tunnel. Ook wordt contact gelegd met verkeerskundigen. Kars heeft als taak uit al deze informatie de juiste onderwerpen te verbinden om te komen tot oplossingsrichtingen, die ingebracht kunnen worden in het advies. Bovendien denkt hij in het team mee over het kwaliteitsniveau van de oplossingsrichtingen en de hierbij behorende kosten. Dit team is de initiator om de juiste partijen op de juiste momenten bij elkaar te brengen om te komen tot een maximaal resultaat. vakmanschap Binnen de minor Ondergronds Ruimtegebruik heeft Kars meegedraaid in dicht bij de praktijk staande projecten. Hier heeft hij nagedacht over onderhoudsstrategieën en heeft hij zijn analytisch vermogen ontwikkeld door onderhoudsobjecten te decomponeren in logische onderdelen. Deze kennis brengt hij nu in binnen het project en is hiermee een volwaardige gesprekspartner van de projectleider. Bovendien heeft hij binnen het proces van decompositie geleerd om hoofd- en bijzaken te scheiden. Deze kwaliteit kan hij goed gebruiken bij de overleggen die hij heeft met het uitvoerende personeel. Kars heeft zich ontwikkeld tot iemand die procesmatig denken vanzelfsprekend vindt. groeiperspectief Het ligt in de lijn der verwachtingen dat Kars groeit naar projectleider. De komende jaren zal hij zich verder moeten bekwamen in zijn ondersteunende rol. In de toekomst zal zich ongetwijfeld een moment voordoen dat door interne wisseling er een functie van projectleider vrijkomt, zodat hij bij gebleken bekwaamheid hier moeiteloos inrolt. Maar hij heeft ook de mogelijkheid zich verder te verdiepen als onderhoudsdeskundige. De globale kennis die hij in zijn studietijd heeft opgedaan kan hij makkelijk uitbreiden door middel van zijn contacten met de ervaren onderhoudsdeskundigen. Als hij de techniek een warm hart toedraagt, zijn ook hier voor hem toekomstmogelijkheden weggelegd. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 6

13 3.3 illustratie assistent projectleider kabels en leidingen Carus onderwijsprogramma: Minor onderdeel kabels en leidingen context typering organisatie Provincie Grün is een overheidsinstantie die alle provinciale wegen met bijbehorende kunstwerken binnen haar grenzen beheert en onderhoudt. Haar organisatie telt ca 300 medewerkers, waarvan ca 10 medewerkers werkzaam zijn bij de afdeling Ondergründse Infra. typering specifiek De afdeling Ondergründse Infra zorgt dat alle afspraken die met derden gemaakt dienen te worden over te verleggen ondergrondse infrastructuur ten gevolge van een te realiseren project vastgelegd worden in contracten / convenanten etc. situatie De verbinding tussen twee grote steden van haar provincie raakt elk jaar voller en voller en veroorzaakt hiermee veel overlast voor de omgeving en de transportsector. Met als gevolg verpaupering in de aangelegen wijk en industriële bedrijven die dreigen andere locaties te gaan zoeken. Om het tij te keren is een plan ontwikkeld om de provinciale weg op te waarderen naar een hogere categorieweg, zodat doorstroming de komende jaren gegarandeerd is. Ook de veiligheid wordt verhoogd, doordat bestaande gelijkvloerse fietserskruisingen worden vervangen door tunneltjes. opdracht Het hoofd van de afdeling Ondergründse Infra wil, na inventarisatie van alle betrokken kabelbeheerders, met elke kabelbeheerder afspraken maken over verleggingen van kabels / leidingen in de komende drie decennia en dit vastleggen in een document. professioneel product Het hoofd van de afdeling Ondergründse Infra sluit met elke kabelbeheerder een convenant af, waarin de toekomstvisie is opgenomen. Binnen dit convenant zijn afspraken vastgelegd over eisen aan verleggingen, rolverdeling en werkwijze. beroepsbeoefenaar achtergrond Niels, student Ruimtelijke Ordening en Planologie, heeft de minor Ondergronds Ruimtegebruik doorlopen. Hier heeft hij ervaren dat je bij het inpassen van een ondergronds project te maken krijgt met vele partijen, waaronder in ieder geval de kabelen leidingbeheerders. In een case heeft hij van dichtbij ondervonden wat het betekent om kabels om te leggen zonder dat de gebruikers hier last van ondervinden. Zijn stage heeft hij doorlopen bij Rijkswaterstaat, waar hij overleggen heeft gevoerd met K&L-beheerders over verleggingsplannen die nodig waren voor het uitvoeren van een lijninfrastructureel project. Niels weet door zijn ervaring waar hij het over heeft. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 7

14 rollen Het hoofd van de afdeling Ondergründse Infra is de manager en interne opdrachtgever van dit project. Koen, een ervaren projectleider die meerdere projecten onder zijn hoede heeft, krijgt bij dit project ondersteuning van Niels. Niels legt contacten met alle betrokken K&L-beheerders. Zijn rol als assistent-projectleider is dan ook om besprekingen te regelen met beheerders en samen met hen in kaart te brengen welke eisen gesteld worden aan elk type kabel / leiding. Niels verricht zeer zinvol voorwerk, gezien zijn inventarisatie als basis kan dienen voor de toekomstvisie. Niels spreekt wekelijks zijn vorderingen door met Koen. Koen weet wat Niels doet en Niels kan altijd bij Koen terecht als hij vragen of twijfels heeft over het project. Niels wordt door Koen ondersteund, zodra afspraken gemaakt dienen te worden omtrent rolverdeling en werkwijze. Niels maakt dankbaar gebruik van de jarenlange ervaring van Koen. Samen vormen ze een geoliede machine. taken en activiteiten Koen heeft als taak om met alle betrokken K&L-beheerders een convenant af te sluiten. Niels heeft als taak om te inventariseren welke K&L-beheerders een rol spelen binnen het project en vervolgens met hen contact te leggen. Vervolgens heeft hij als taak om alle eisen aan elke type kabel / leiding in beeld te brengen en alle afspraken over werkwijze en rolverdeling kort en bondig samen te vatten. Niels legt dit vast in een rapportage. Hiermee legt hij de basis voor het convenant dat uiteindelijk met de beheerder gesloten dient te worden. vakmanschap Niels is communicatief zeer vaardig en heeft een creatieve geest die in staat is om beheerders op meerdere manieren te stimuleren om mee te denken in de toekomst.. Hij vindt het fantastisch om overleg te hebben met de vele partijen. In zijn stageperiode heeft Niels onderhandelingstechnieken geleerd om beheerders actief bij het project te betrekken. Deze vaardigheid kan hij nu weer inzetten. groeiperspectief Niels laat binnen het project zien wat hij kan en de voortvarendheid waarmee hij dit doet, zal zeker een verdere groei in zijn carrière inhouden. Koen heeft aangegeven dat hij binnen enkele jaren een overstap wil maken naar een kaderfunctie, zodat hier een kans voor Niels ligt om op die vacature te solliciteren. Hij heeft de komende periode nodig om zich verder te ontwikkelen en als zijn groei blijft vorderen zoals afgelopen maanden, dan zal hij slechts enkele jaren nodig hebben om een functie als projectleider op een volwaardige manier uit te oefenen. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 8

15 3.4 illustratie assistent tunnelontwerper Carus onderwijsprogramma: Cursus technologie ondergronds bouwen context typering organisatie Ingenieursbureau Woelmuis is een bureau dat zich bezighoudt met infrastructurele werken, in het bijzonder met tunnels. Bij het bureau werken circa 50 mensen: TUingenieurs, een jurist, HBO-ingenieurs, MBO ers en administratief medewerkers. typering specifiek Bureau Woelmuis werkt actief aan het oplossen van infrastructurele vraagstukken, met name aan oplossingen die niet beperkt blijven tot het maaiveld. Het bureau is toonaangevend op het gebied van tunnelontwerpen en adviseert overheden en aannemingsbedrijven. Het participeert in bouwteams van de intiatief- tot en met de beheersfase. De senior-adviseurs worden bijgestaan door assistent-tunnelontwerpers. situatie In de gemeente Groenwijk in de Randstad is de intensiteit van het verkeerslawaai zo toegenomen dat aan weerszijden van de toegangswegen bebouwing niet meer mogelijk is. Door deze wegen waar mogelijk verdiept of als tunnel uit te voeren, wordt de geluidsbelasting zodanig gereduceerd dat een groter areaal voor woningbouw beschikbaar komt. Bovendien kan door ondertunneling ook de luchtkwaliteit verbeterd worden. opdracht Bureau Woelmuis is door een grote aannemer gevraagd te participeren in de combinatie IOG (Infrastructuur Ontwikkeling Groenwijk). Deze combinatie denkt met haar expertise de gemeente, die uitsluitend een programma van eisen in de markt heeft gezet, een interessante oplossing aan te kunnen bieden. De gemeente Groenwijk op haar beurt hoopt door deze wijze van aanbesteden op creatieve oplossingen. professioneel product Bureau Woelmuis levert een technisch ontwerp voor de gekozen oplossing die natuurlijk past in de omgeving en die ook financieel aantrekkelijk is voor de gemeente. beroepsbeoefenaar achtergrond Jordy was al vroeg geïnteresseerd in weg- en waterbouwkunde en tijdens zijn studie civiele techniek is hij zich gaan specialiseren in ondergrondse constructies. Het lag dan ook voor de hand dat hij voor zijn afstudeerwerk aanklopte Carus. Zijn werk in het atelier resulteerde zelfs in het winnen van de Schreudersprijs. Zijn inmiddels opgebouwde netwerk leidde tot een baan bij bureau Woelmuis waar hij nu al twee jaar heeft meegewerkt aan kleine en middelgrote projecten. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 9

16 rollen Senior-adviseur Raymond is als projectleider aangewezen om in de Combinatie een vernieuwend en concurrerend ontwerp te overleggen. Hij heeft kort na de start Jordy bij het project betrokken. Jordy woont vanaf het begin de brainstormsessies bij en werkt kansrijke opties verder uit. Hij werkt daarbij samen met een tekenaar en voert de nodige berekeningen uit. Regelmatig overlegt hij met Raymond over de keuze tussen mogelijke alternatieven en met een landschapsarchitect over de mogelijkheden van inpassing in de omgeving. Jordy krijgt van Raymond een grote mate van vrijheid bij het zoeken naar creatieve oplossingen. taken en activiteiten Jordy is verantwoordelijk voor het ontwerpen van de verdiepte en ondergrondse delen van het traject. Hij is thuis op het gebied van de geotechniek, heeft zich al eens verdiept in het onlangs vernieuwde Besluit luchtkwaliteit en heeft al tijdens zijn studie kennis gemaakt met allerlei ondergronds bouwen technieken. Van hem wordt verwacht dat hij oplossingen aanreikt die naast een vlotte doorstroming van het verkeer een goede leefomgeving bieden, de verkeersveiligheid bevorderen en technisch en financieel haalbaar zijn. vakmanschap Jordy heeft zijn eerste stagesemester bij een groot aannemingsbedrijf doorgebracht en zo deze branche aardig leren kennen. Hij heeft daar ook calculaties gedaan en dat komt hem nu van pas bij het maken van keuzes op basis van kosten. Hij heeft al bij zijn afstuderen ervaring opgedaan met betonberekeningen en het dimensioneren van grondkerende constructies met behulp van enkele computerprogramma s. Hij is zo in staat betrouwbare en technisch uitvoerbare ontwerpen voor te leggen en te verdedigen met steekhoudende argumenten. Jordy is goed in het analyseren van problemen en het vinden van creatieve oplossingen. Dankzij de opgedane ervaring op de calculatieafdeling bij aannemers ligt zijn kracht ook in een goede financiële afweging. Hij is communicatief sterk en toont dat zowel intern als naar buiten, zoals bijvoorbeeld naar het gemeentebestuur. groeiperspectief Bureau Woelmuis ziet in Jordy een toekomstig projectleider en geeft hem in dit project alle kansen zijn kennis en vaardigheden te ontwikkelen. Op basis van de verwachte groei in de activiteiten van Woelmuis zal het aantal projectleiders op termijn toenemen. De grote mate van vrijheid die Jordy heeft gekregen, biedt hem mogelijkheden zich te bewijzen. De managementcursus die hij momenteel mag volgen zal hem daarbij zeker van nut zijn. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 10

17 3.5 illustratie werkvoorbereider Carus onderwijsprogramma: Minor onderdeel tunnels context typering organisatie Aannemingsbedrijf Grondmans BV behoort tot de vijf grootste bouwbedrijven in Nederland. Het heeft meerdere werkmaatschappijen die actief zijn in diverse deelmarkten. Een van de meest aansprekende is Grondmans Beton- en Waterbouw die civieltechnische kunstwerken realiseert zoals viaducten, bruggen en tunnels. Hierbij werken circa 500 mensen. typering specifiek Grondmans Beton- en Waterbouw heeft de afgelopen decennia ruime ervaring opgedaan in de realisering van verdiept aangelegde wegen en tunnels, zowel onder het maaiveld als onder kanalen, rivieren, en dergelijke. Deze werkmaatschappij heeft zich ten doel gesteld in ons land marktleider te zijn op dit gebied. situatie De gemeente Houtdorp in de Randstad heeft besloten de invalswegen te herstructureren om op deze wijze het aantal ongevallen sterk terug te dringen. Ten behoeve van veiliger fiets- en voetgangersverkeer zullen alle huidige kruispunten ongelijkvloers worden gemaakt. Door de invalswegen deels verdiept aan te leggen, wordt ook de geluidsbelasting gereduceerd. Combinatie HHH (Houdt Houtdorp Houdbaar), waarin onder meer Grondmans Wegenbouw en Grondmans Beton- en Waterbouw participeren, heeft bij de aanbesteding ingeschreven met een alternatief. Onderdeel van het plan vormt een ondertunneling in deeltrajecten over ongeveer 2,5 kilometer. opdracht Het werk is na aanbesteding aan Combinatie HHH gegund op basis van het door haar ingediende alternatief. professioneel product De afdeling Werkvoorbereiding van Grondmans Beton- en Waterbouw levert de projectleiding een compleet uitvoeringsplan met werkbegroting en planningen, op basis waarvan - onder meer - de realisatie van de ondertunneling kan plaatsvinden. beroepsbeoefenaar achtergrond Richard is door zijn moeder, bedrijfsleider in een wegenbouwbedrijf, enthousiast gemaakt voor de civiele techniek. Omdat hij zich meer interesseert voor uitvoering dan voor ontwerp heeft hij gekozen voor de HBO-studie bouwtechnische bedrijfskunde. Hij is geboeid geraakt door de steeds wisselende omstandigheden bij de bouw van ondergrondse constructies en heeft voor zijn afstudeerwerk gekozen voor het atelier van Carus, waar hij voor het project Hubertustunnel, een alternatieve uitvoeringsmethode heeft ontwikkeld en deze t.a.v. kosten en bouwtijd heeft afgewogen tegen de werkelijk toegepaste methode. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 11

18 Na zijn studie heeft Richard gesolliciteerd bij Grondmans Beton- en Waterbouw waar hij als werkvoorbereider aan de slag is gegaan. rollen Door zijn BBE-studie, major bouwtechnische bedrijfskunde en zijn kennis van ondergrondse technieken blijkt Richard al snel een welkome aanvulling in het team van vijf werkvoorbereiders. De bedrijfsleider vertrouwt hem nu alle ondergrondse projecten toe, waarbij de senior-werkvoorbereider hem begeleidt, en de uitvoerders en projectleiders waarderen zijn gedegen uitwerkingen en planningen. Ook bij onverwachte problemen op het werk kloppen zij bij Richard aan die vaak oplossingen aandraagt die kostenbesparend zijn en tevens risico-beperkend. De bedrijfsleider heeft Richard gevraagd de uitvoering van de drie tunnels met een totale lengte van 2,5 kilometer geheel voor te bereiden. taken en activiteiten Richard is verantwoordelijk voor de werkmethoden, de planning en het opzetten van de werkbegroting en overlegt inmiddels ook met projectleider Hans die aangewezen is om de tunnels te realiseren. Hij weegt kosten van uitvoeringsmethoden af in relatie tot risico s voor het uitvoeringsproces en de omgeving, maakt planningen voor verschillende onderdelen en werkt de inschrijvingsbegroting om tot werkbegroting op basis waarvan budgetten voor projectonderdelen worden vastgesteld. vakmanschap Richard heeft stage gelopen bij de belangrijkste concurrent van Grondmans en allerlei facetten van dat bedrijf leren kennen. Hij is hier een deel van de tijd assistent-uitvoerder geweest, maar heeft ook op de afdelingen calculatie en werkvoorbereiding kennis opgedaan. Hij ontdekte dat hij het werk op de afdeling werkvoorbereiding erg leuk vond. Hij heeft in deze periode bewezen een goed gevoel voor kosten en logistiek te hebben. Deze kenmerken komen hem in zijn huidige functie goed van pas. Hij heeft bij zijn afstuderen aangetoond goed onderbouwde keuzes te kunnen maken en kennis te hebben van relevante bouwmethoden. Hij doorziet snel de gevolgen voor de bouwkosten bij wijzigingen in de uitvoering of aanpassingen van de constructie bij onverwachte omstandigheden in de ondergrond. groeiperspectief Richard wil uitgroeien tot hoofd van de afdeling werkvoorbereiding en hoopt in de toekomst als projectleider nog eens een aansprekend en innovatief project te kunnen realiseren. In de lopende projecten wil hij laten zien over welke kennis en vaardigheden hij al beschikt en de cursus Projectmanagement in de praktijk die hij momenteel volgt, zal hem daarbij zeker verder helpen. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 12

19 3.6 illustratie assistent ontwerper stedelijke ondergrondse constructies Carus onderwijsprogramma: Minor onderdeel stedelijk ondergronds (B&U) context typering organisatie Architectenbureau Jongmans en Diepeveen BV is een relatief jong en dynamisch bureau dat vernieuwend probeert te zijn en onze omgeving een eigentijds aanzien te geven. Zo zijn door hen ontworpen woningen in uitvoering op het Steigereiland in IJburg. Bij het bureau werken circa 15 mensen waarvan 3 zijn afgestudeerd aan de Academie voor bouwkunst. typering specifiek Architectenbureau Jongmans en Diepeveen BV ontwerpt veel in stedelijke gebieden zoals appartementengebouwen, winkels, kantoren en scholen. Het bureau heeft al meerdere keren ontwerpen gemaakt waarin ondergrondse ruimten zijn opgenomen voor diverse functies. situatie De gemeente Satellietstad in de Randstad bestaat uit een aantal kernen die in de loop van de jaren door uitbreidingen grotendeels aan elkaar gegroeid zijn. Gezien de grote waarde die men aan het Groene Hart hecht, zijn de uitbreidingsmogelijkheden nu erg beperkt. Het gemeentebestuur heeft daarom besloten tot het uitwerken van zogenaamde inbreidingsplannen waarbij hoogbouw tot acht lagen binnen het bestemmingsplan mogelijk is. Gezien de beperkt beschikbare ruimte streeft men ernaar allerlei mogelijke functies ondergronds te situeren. opdracht Architectenbureau Jongmans en Diepeveen BV heeft van een projectontwikkelaar opdracht gekregen in Boogstad een gebouw te ontwerpen met zo n 250 appartementen in acht woonlagen met voldoende parkeergelegenheid en voorts een bioscoop, een casino en biljart- en speelhal, enz. Een uitdaging voor het bureau die een beroep doet op de creativiteit van de medewerkers. professioneel product Bureau Jongmans en Diepeveen levert een architectonisch ontwerp voor de gekozen oplossing met zoveel mogelijk functies ondergronds dat voldoet aan het PvE, en ook financieel aantrekkelijk is voor de projectontwikkelaar. Heel belangrijk is ook dat bewoners en bezoekers zich prettig en veilig voelen in de ondergrondse ruimten. beroepsbeoefenaar achtergrond Eline vond op de middelbare school tekenen een van de leukste vakken en van daaruit was het ontwikkelen van interesse in het ontwerpen van gebouwen niet eens zo n grote stap. Tijdens haar HBO-studie Bouwkunde werd zij gegrepen door de vele mogelijkheden die de combinatie van hoog en diep bouwen kunnen bieden. In haar stage bij een groot bouwbedrijf, waarbij zij geplaatst werd bij de realisering van een groot woning- en Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 13

20 kantorenproject met ondergrondse parkeergarage en bergingen, heeft zij ervaren dat haar op sommige plaatsen in de kelder een gevoel van onveiligheid bekroop. Haar voorstellen tot aanpassingen m.b.t. toegepaste materialen en lichtinval hebben de situatie aanzienlijk verbeterd. Na deze stage lag het volgen van de minor Ondergronds Ruimtegebruik dus wel in de lijn der verwachtingen. Na haar studie heeft Eline gesolliciteerd bij Bureau Jongmans en Diepeveen B.V. dat al een zekere bekendheid heeft verworven op het gebied van innovatieve ontwerpen, zeker ook waar het ondergrondse ruimten betreft. Zij is hier als assistent-ontwerper aan de slag gegaan. rollen Een van de architecten van Bureau Jongmans en Diepeveen is de hoofdverantwoordelijke voor het ontwerp van het appartementengebouw in Satellietstad. Hij kent de kwaliteiten van Eline en heeft haar gevraagd hem te assisteren, met name bij de vormgeving en inrichting van alle ondergrondse ruimten. Binnen het PvE heeft zij een grote mate van vrijheid bij het zoeken naar oplossingen die leiden tot ruimten die als prettig ervaren worden. taken en activiteiten Eline is verantwoordelijk voor de vormgeving, kleurstelling en verlichting van de ondergrondse ruimten in het ontwerp. Zij overlegt met de constructeur over de toepassingsmogelijkheid van door haar voorgestelde constructievormen en materialen en de mogelijkheden van toetreding van daglicht op verschillende plaatsen. Haar ideeën en ontwerpen legt zij voor aan de architect die beoordeelt of deze passen in het totaalontwerp. vakmanschap Eline bezit een grote mate van creativiteit en heeft door haar studie en met name haar stage inzicht gekregen in wat wel en niet uitvoerbaar is. Zij heeft het vermogen zich in te leven in bepaalde situaties, ook wanneer daarvan alleen nog maar schetsen of bouwtekeningen beschikbaar zijn. Zij heeft een duidelijk beeld van welke situaties op velen een onveilig gevoel teweegbrengen en hoe die situaties verbeterd kunnen worden. groeiperspectief Bureau Jongmans en Diepeveen heeft Eline s creativiteit al meerdere keren benut en waardering gekregen van diverse opdrachtgevers. Een van deze ontwerpen geniet zelfs landelijke bekendheid. Het bureau heeft grote verwachtingen van Eline s verdere ontwikkeling en heeft haar in het onlangs gehouden functioneringsgesprek prima doorgroeimogelijkheden in het vooruitzicht gesteld. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 14

21 4 beschrijving ontwikkeld onderwijs Carus stelt voor BBE-studenten verschillende onderwijseenheden beschikbaar zoals beschreven in hoofdstuk 2. De belangrijkste doelstelling is om studenten meer kennis en vaardigheden mee te geven van de ondergrondse bouwaspecten, zodat zij in de ondergrondse tak van het vakgebied Built Environment makkelijk kunnen instromen. Onderstaand is schematisch weergegeven wat Carus de studenten aan onderwijs kan bieden. Onderwijs programma Carus Stage 30 EC Cursussen inpasbaar in Minor 30 EC Afstuderen 30 EC Ondergronds Ruimtegebruik regulier BBE CT onderwijs Ondergronds Ruimtegebruik Ondergronds Ruimtegebruik 1 semester (even/oneven) eenheden van 7,5 EC 1 semester (even) 1 semester (even/oneven) Project Enabling Technologie 7,5 EC 7,5 EC In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk wordt de invulling van de verschillende onderwijsdelen weergegeven. Hierin opgenomen zijn: de koppeling met de domeincompetenties van Built Environment en waar nodig de opleidingsspecifieke competenties die bij de verschillende opleidingen in het domein Built Environment horen; de kennis en vaardigheden die in dit onderdeel behandeld worden; de tijdsduur van genoemd Carus onderwijsonderdeel; toelatingsvoorwaarden waar een student aan moet voldoen voordat hij toegelaten wordt tot het genoemde Carus onderwijsonderdeel De vorm waarin het onderwijs wordt aangeboden en de methode van beoordelen is vastgelegd in de cursusmap behorend bij het genoemde Carus onderwijsonderdeel. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 15

22 4.1 aansluiten bij competenties built environment Competenties De Carus-cursussen zijn gekoppeld aan de landelijke BBE-competenties en onderliggende opleidingsspecifieke competenties. B1 t/m B5 zijn de domeincompetenties van Built Environment; BWK 01 t/m 08 de opleidingsspecifieke competenties van bouwkunde; CiT01 t/m 12 de opleidingspecifieke competenties van civiele techniek; BTB01 t/m 09 de opleidingsspecifieke competenties van bouwtechnische bedrijfskunde; ROP01 t/m 10 de opleidingsspecifieke competenties van ruimtelijke ordening en planologie; GEO01 t/m 011 de opleidingsspecifieke competenties van geodesie; MIL1 t/m 5 de opleidingsspecifieke competenties van milieutechniek; Een volledig overzicht is opgenomen in bijlage 1 Per cursus is in 4.2 t/m 4.6 aangegeven welke competenties behaald moeten worden. Op dit moment wordt er in de Carus-cursussen gefocust op de opleidingen bouwkunde, civiele techniek en bouwtechnische bedrijfskunde. Om een duidelijk beeld te krijgen aan welke competenties wordt gewerkt bij een cursus is in bijlage 2 een dekkingsmatrix opgenomen. Kennis en vaardigheden Carus bepaalt in samenwerking met het bedrijfsleven per cursus welke kennis en vaardigheden ontwikkeld moeten worden door een student. De uiteindelijke validatie van de opgestelde kennis en vaardigheden vindt plaats door het beroepenveld. De kennis en vaardigheden worden gedurende de cursus en aan het eind van de cursus getoetst. Op basis daarvan kan worden vastgesteld of een student de cursus met goed gevolg heeft afgerond. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 16

23 4.2 stage lopen via carus Studenten kunnen via Carus advies vragen bij het verwerven van een stageplaats. Carus maakt hierbij o.a. gebruik van haar brede palet van bedrijven dat Carus steunt als het gaat om onderwijsontwikkeling en studenten opleiden voor het ondergrondse vakgebied. Carus inventariseert elk semester welke bedrijven een stageplaats op een ondergronds werk kunnen aanbieden. Studenten kunnen zich hier voor aanmelden/ op solliciteren. De student stelt in overleg met het stagebedrijf en de school zijn leerdoelen op. Carus kan hierin adviseren. In de stage oriënteert de student zich op taken en rollen in de beroepsdomeinen van de Built Environment in de context van ondergronds ruimtegebruik. De stagiair krijgt te maken met de dagelijkse gang van zaken bij het tot stand brengen van ondergrondse werken en de recente ontwikkelingen in het vakgebied. Tevens verkrijgt hij inzicht in de organisatiestructuur van stageverlenende instellingen en in relaties tussen de stageorganisatie en andere organisaties. De stage dient beroepsopleidend, beroepsoriënterend en motiverend te zijn competenties Zowel bij Avans (Tilburg) als bij Hogeschool Zeeland vindt de oriënterende stage plaats in het tweede studiejaar van de opleiding. Door de opleidingen is er voor gekozen om de student te verplichten om deze stage te volgen op een bouwlocatie. Carus conformeert zich hieraan. De stage ondergronds ruimtegebruik, geïnitieerd door Carus, zal zich richten op de volgende domeincompetenties van het domein Built Environment B3 Een ontwerp specificeren o BWK 03 Bestek indieningsgereed maken; projectinformatie o BWK 04 Organiseren van contractvormen o CiT 04 Detailleren berekenen, tekenen o CiT 05 Contractdocumenten opstellen o CiT 06 Begroting opstellen o BTB 06 Beoordelen product resultaten adviseurs o BTB 07 Onderhandelen en contacteren in het bouwproces B4 Het uitvoeringsproces sturen en bewaken o BWK 05 Voorbereiden van de realisering o BWK 06 Handhaven, bewaken en bijsturen van het uitvoeringsplan o BWK 07 Evalueren en terugkoppelen van project gegevens o CiT 07 Uitvoeringsplan opstellen o CiT 08 Planning opstellen o CiT 09 Projectgebonden kwaliteitsbewaking beschrijven o CiT 10 Bouwplaatsmanagement voeren o CiT 11 Directie voeren o BTB 04 Projectplan maken o BTB 05 Projectplan handhaven,bewaken en bijsturen o BTB 09 Innoveren kennis en vaardigheden Carus zal zich waar mogelijk conformeren aan wat de thuisopleiding van een student verplicht stelt aan kennis en vaardigheden; veelal is dit vastgelegd in de stagegids van de opleiding. Een voorbeeld hiervan is opgenomen in bijlage 3 Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 17

24 4.2.3 tijdsduur De stageperiode beslaat een volledig semester. Voor een student betekent dit 100 werkdagen. 30 EC = 840 studiebelastinguren. 100 werkdagen van 8 klokuren = 800 studiebelastinguren. Resterende 40 studiebelastinguren gebruikt de student om verslaglegging te doen van zijn stage toelatingsvoorwaarden Carus neemt de toelatingsvoorwaarden over die de verschillende hogescholen stellen aan de start van de stage. De voorwaarden van de hogescholen om te starten met de stageperiode van één semester staan beschreven in de stagegids van desbetreffende hogeschool vorm begeleiding De dagelijkse begeleiding van een student op de stageplaats wordt verzorgd door een medewerker van het stagebedrijf die gekwalificeerd is om HBO-studenten te begeleiden (minimaal aantoonbaar HBO werk- en denkniveau). Carus kan als de hogeschool die participeert in het samenwerkingsverband dat wenst de functie van begeleidend docent overnemen resultaat Conform stagegids thuis opleiding. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 18

25 4.3 minor ondergronds ruimtegebruik Binnen de minor wordt de student meegenomen in de wereld van het ondergronds bouwen. Aan de hand van een infrastructureel en/of een stedelijk ondergronds (B&U)- project in uitvoering, gaat de student zich verdiepen in de diverse onderdelen binnen de verschillende fasen. Hij/zij gaat relaties zien tussen beslissingen die in verschillende fasen van een project genomen worden. De praktijk wordt binnengehaald door een (buitenland) excursie en externe professionals. En uiteraard wordt de student gecoacht door docenten. Het project wordt ondersteund door theorielessen van docenten uit de Carus-kenniskring en door gastdocenten uit het bedrijfsleven. De minor ondergronds ruimtegebruik zal zicht richten op de volgende aspecten: tunnels, kabels en leidingen, ondergrondse ruimten in een bouwkundig daglicht en tunnel facility management competenties De minor zal zich richten op de volgende domeincompetenties van het domein Built Environment B1 Eisen voor een ontwerp ontwikkelen o BWK 01 Ontwikkelen projectdefinitie o CiT 01 PvE en ontwerpen o BTB 01 Startnotitie ontwikkelen B2 Een integraal ontwerp maken en verantwoorden o BWK 02 Ontwikkelen projectdefinitie o CiT 02 Alternatieven en varianten opstellen o CiT 03 Alternatieven en varianten beoordelen en kiezen o BTB 06 Beoordelen productresultaten adviseurs B3 Een ontwerp specificeren o BWK 03 Bestek indieningsgereed maken; projectinformatie o BWK 04 Organiseren van contractvormen o CiT 04 Detailleren berekenen, tekenen o CiT 05 Contractdocumenten opstellen o CiT 06 Begroting opstellen o BTB 06 Beoordelen product resultaten adviseurs o BTB 07 Onderhandelen en contacteren in het bouwproces B4 Het uitvoeringsproces sturen en bewaken o BWK 05 Voorbereiden van de realisering o CiT 07 Uitvoeringsplan opstellen o CiT 08 Planning opstellen o CiT 09 Projectgebonden kwaliteitsbewaking beschrijven o BTB 04 Projectplan maken B5 Een beheersplan implementeren o BWK 08 Beheren van gebouwen o CiT 12 Plan opstellen voor beheer en onderhoud van infrastructuur o BTB 06 Beoordelen productresultaten adviseurs Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 19

26 4.3.2 kennis en vaardigheden a. Algemeen Zoals hiervoor beschreven vindt binnen de minor verdieping plaats binnen vier deelgebieden. Per deelgebied is een korte opsomming gegeven van kennis en vaardigheden. b. Deelgebied Kabels & Leidingen Kennis De student kent: sleuftechnieken sleufbekistingen: noodzaak en toepassingsgebieden bemalingen: soorten en consequenties soorten kabels en leidingen: typen, materialen en toepassingsgebieden legsystemen, uitvoeringseisen horizontaal gestuurde boringen open front boringen gesloten front boringen start- en ontvangstschachten beheer- en onderhoudstechniek KLIC risico s Vaardigheden De student kan: meedenken in het proces van ondergronds ordenen een verleggingsplan op hoofdlijnen maken een keuze maken uit verschillende leidingtypen en aanlegtechnieken op grond van criteria als: - aanlegkosten - beschikbare ruimte - bouwtijd - beheerskosten c. Deelgebied stedelijk ondergronds Kennis De student kent: invloed licht, lucht en geluid op beleving in een ondergrondse ruimte invloed materiaalkeuze en toepassing op beleving in een ondergrondse ruimte invloed vormgeving op gevoel van veiligheid (sociale veiligheid) energiegebruik, gebruik aardwarmte Vaardigheden De student kan: als gesprekspartner optreden bij de uitwerking van vormgevingsaspecten binnen een ondergrondse ruimte zich verplaatsen in de gebruiker van een ondergrondse ruimte en gevoel ontwikkelen voor (veiligheids-)beleving van de ruimte voor een bestaande (ondergrondse) ruimte een adviesrapport opstellen met betrekking tot beleving en sociale veiligheid Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 20

27 een nieuw te bouwen ondergronds stedelijk (B&U)-object beoordelen op de aspecten beleving en veiligheidsgevoel van de gebruiker d. Deelgebied Tunnels Kennis De student kent: invloed licht, lucht en geluid op beleving in een ondergrondse ruimte bouwput- / bouwkuiptechnieken afgezonken tunnels geboorde tunnels caissonmethode wanden-dak-methode folieconstructies veiligheidsaspecten bij tunnels geotechnische aspecten Vaardigheden De student kan: randvoorwaarden uit (ruimtelijke ordenings)beleid destilleren en vertalen naar het Programma van Eisen van het technisch ontwerp bouwmethoden tegen elkaar afwegen en een keuze maken de waterhuishouding tijdens de bouw beoordelen / handhaven beredeneren hoe tunnelveiligheid een plaats kan krijgen in het ontwerp licht, lucht en geluid meenemen in het civieltechnisch ontwerp e. Deelgebied Tunnel Facility Management Kennis De student kent: verschillende contractvormen en de gevolgen hiervan op beheer, onderhoud en exploitatie verschillende managementtools, zoals risicomanagement en asset life cycle management onderhoudstechnieken, onderhoudsconcepten en onderhoudscyclus beheersystemen (SPARK) beheerorganisaties Vaardigheden De student kan: een exploitatieberekening opstellen van een parkeergarage een vereenvoudigde exploitatieberekening opstellen van een verkeerstunnel eisen uit een contract vertalen naar onderhoudsaspecten. managementtools toepassen binnen exploitatieprojecten tijdsduur De minor beslaat een volledig semester; voor een student betekent dit 20 weken. 30 EC = 840 studiebelastinguren toelatingsvoorwaarden In bezit van afgeronde BBE-propedeuse. Toelichting op cursus-ontwikkeling ondergronds ruimtegebruik door Carus 21

Carus in het onderwijs

Carus in het onderwijs Carus in het onderwijs Zoek het lager op! 19-7-2007 Carus in het onderwijs Inleiding Wie is CARUS? Wat ontwikkelt CARUS? Wat maakt de minor Ondergronds Ruimtegebruik zo interessant? 19-7-2007 Carus in

Nadere informatie

bepaal jij de toekomst van de ondergrond?

bepaal jij de toekomst van de ondergrond? Centre Applied minor ondergronds ruimtegebruik bepaal jij de toekomst van de ondergrond? Research Underground Space Heb je gekozen voor de Bachelor Built Environment (BBE) en wil je je verdiepen in ondergronds

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

CUR. Besparing op primaire granulaire grondstoffen door flexibel en demontabel bouwen in beton

CUR. Besparing op primaire granulaire grondstoffen door flexibel en demontabel bouwen in beton Civieltechnisch Centrum Uitvoering Research en Regelgeving rapport 99-2 Besparing op primaire granulaire grondstoffen door flexibel en demontabel bouwen in beton Postbus 420 2800 AK Gouda Telefoon 0182-54

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit: Faculteit A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: Artikel 32 Inschrijving voor cursussen 3A De student

Nadere informatie

Pallas Advies. Bedrijfsinformatie

Pallas Advies. Bedrijfsinformatie Pallas Advies Bedrijfsinformatie Wat is Pallas Advies? Pallas Advies ondersteunt en adviseert overheidsorganisaties op het gebied van parkeren, mobiliteit en (reis)informatie. De ondersteuning kan op meerdere

Nadere informatie

Technisch projectmedewerker

Technisch projectmedewerker Technisch projectmedewerker Doel Bijdragen aan de uitvoering van projecten vanuit de eigen discipline, uitgaande van een projectplan en onder verantwoordelijkheid van een Projectmanager/ -leider, zodanig

Nadere informatie

Medewerker beheer A (36 uur schaal 10) Beheerareaal Kunstwerken en Beheerareaal Wegen en openbare verlichting

Medewerker beheer A (36 uur schaal 10) Beheerareaal Kunstwerken en Beheerareaal Wegen en openbare verlichting Samen Beter Enthousiast Dynamisch Onze organisatie De medewerkers van de gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland, zijn op 1 januari 2015 gefuseerd in een nieuwe organisatie: de SED organisatie.

Nadere informatie

THE OPEN HOUSE. Twee Open Huis opties. Volledig vormgegeven flexibiliteit

THE OPEN HOUSE. Twee Open Huis opties. Volledig vormgegeven flexibiliteit THE OPEN HOUSE THE OPEN HOUSE Volledig vormgegeven flexibiliteit Het Open Huis van Atelier van Wengerden is ontworpen rondom grote open ruimten met uitzicht en licht aan alle kanten. Hierbij ontstaat een

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Heijmans Avans Minor 2010-2011 Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Trots op je (bouw-)werk Natuurlijk is het belangrijk om trots te zijn op het werk dat je

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonr. Vastgesteld Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 7 1. Algemene informatie D1: Voorbereiding

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE. Persoonlijke gegevens. Ing. P. (Frits) van Drie Telefoon: 06-23 47 25 66 frits@quadraat.nu Geboortedatum: 25 juli 1978.

CURRICULUM VITAE. Persoonlijke gegevens. Ing. P. (Frits) van Drie Telefoon: 06-23 47 25 66 frits@quadraat.nu Geboortedatum: 25 juli 1978. Persoonlijke gegevens Naam: Ing. P. (Frits) van Drie Telefoon: 06-23 47 25 66 e-mail: frits@quadraat.nu Geboortedatum: 25 juli 1978 Werkervaring 2009 heden Projectmanager bij 2005 2009 Integraal projectleider

Nadere informatie

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend.

Competentie 1 Ondernemerschap Initiëren en/of creëren van producten en/of diensten, zelfstandig en ondernemend. Naam student: Studentnummer: Evaluatieformulier meewerkstage CE In te vullen door de bedrijfsbegeleider van de stage biedende organisatie voorafgaand aan het eindgesprek met de stagedocent. De stagiair

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

HERONTWIKKELING MOLENWAL

HERONTWIKKELING MOLENWAL STARTNOTITIE HERONTWIKKELING MOLENWAL (VOORMALIGE BUSREMISE) Maart 2011 Gemeente Oudewater Sector REV 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1 INLEIDING... 3 2 PLANGEBIED... 4 2.1 HET PLANGEBIED... 4 2.2 PROGRAMMA...

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

PROFESSIONAL RESTAURATIE

PROFESSIONAL RESTAURATIE PROFESSIONAL RESTAURATIE NLEIDING Waarom hebben we professionals nodig? Oude gebouwen en monumenten vertellen een verhaal. Ze vormen een stukje geschiedenis in de omgeving. Dat verhaal interesseert steeds

Nadere informatie

Werken in en aan de praktijk

Werken in en aan de praktijk Werken in en aan de praktijk Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en hun beroep voortdurend blijven ontwikkelen. Daarnaast

Nadere informatie

Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch

Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch Academie voor Ondernemerschap, Marketing en Innovatie 's-hertogenbosch datum 2014 contactpersoon Rene van der Burgt onderwerp Mogelijkheden tot samenwerken telefoon (088) 525 61 94 van Advanced Business

Nadere informatie

Nr Onderwerp Steenhoek Bremlaan Naast De Del 2. 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2

Nr Onderwerp Steenhoek Bremlaan Naast De Del 2. 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2 1 Beschikbaar grondoppervlak in m2 2 Gewenst bruto oppervlakte incl. parkeren op eigen terrein 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2 Passend binnen bouwblok bestemmingsplan, met uitzondering van parkeren

Nadere informatie

Internationaal sterk, lokaal betrokken. Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije. www.bartels.nl

Internationaal sterk, lokaal betrokken. Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije. www.bartels.nl Internationaal sterk, lokaal betrokken Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije www.bartels.nl Klantgericht Betrouwbaar Flexibel Praktisch Gerenommeerd Onze kracht: internationaal

Nadere informatie

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld : Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu Ir L.C. van Wagensveld 10 oktober 2013 Inhoud Introductie Wetenswaardigheden over Werkwijze Mogelijkheden 2 10 oktober 2013 Introductie

Nadere informatie

BereikbaarheidsEffect Quick-Scan BleiZo (2008)

BereikbaarheidsEffect Quick-Scan BleiZo (2008) BereikbaarheidsEffect Quick-Scan BleiZo (2008) Projectbureau BleiZo Bereikbaarheidseffecten ontwikkeling BleiZo Verkeerskundig adviseur, model BEQS Het gebied tussen de kernen Zoetermeer en Bleiswijk wordt

Nadere informatie

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Voor onze opdrachtgever, het Oranje Fonds, zijn wij op zoek naar een Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Achtergrondinformatie Het fonds Het Oranje Fonds is het grootste nationale fonds

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Communicatieplan 2015

Communicatieplan 2015 Communicatieplan 2015 Status: Definitief 3.C.1 & 3.C.2 Versie 2015/1 Uitgegeven door: Van Wijk Nieuwegein Copyright 2015 Van Wijk Nieuwegein Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonummer(s) Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 8 Leeswijzer Dit document bevat de kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Stuurgroep Nieuw Hydepark

Stuurgroep Nieuw Hydepark Voortgangsrapportage 1 Stuurgroep Nieuw Hydepark Periode januari t/m mei 2013 4 juni 2013 Kleine Synode 21 juni 2013 OZ 13-06 Bestuur Dienstenorganisatie Pagina 3 van 7 Inhoud 1. Inleiding 5 2. Projectkaders

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelingsplan

Persoonlijk Ontwikkelingsplan Persoonlijk Ontwikkelingsplan Heb een persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) opgesteld om nog eens goed na te denken over wat ik nu kan, wat ik nog wil leren, welke competenties ik nog moet verbeteren wil

Nadere informatie

VOOR HET vfas CONGRES

VOOR HET vfas CONGRES ALIMENTATIE VAN DE TOEKOMST SCHEIDEN IN NEDERLAND 2012 onderzoek uitgevoerd door TNS NIPO in opdracht van de vfas DE SCHEIDINGSADVOCATEN vfas CONGRES 2012 VAN ALIMENTATIE DE vfas NODIGEN VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting Competentieontwikkeling Om goede, nieuwe leerdoelen te kunnen formuleren is het van belang om eerst te kijken hoe ver ik ben met mijn competentieontwikkeling en welke competenties ik verder wil of moet

Nadere informatie

Infra n Parkeren n Water n Industrie n Energie. BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen

Infra n Parkeren n Water n Industrie n Energie. BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen De maatschappelijke aandacht voor mens en milieu neemt steeds meer toe. Klimaatveranderingen, milieuvervuiling en de toenemende schaarste aan grondstoffen baren

Nadere informatie

Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken

Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Vervroegd betrekken van de markt December 2011 Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Aanleiding Knooppunt Hoevelaken heeft een vaste plaats in de file top-25.

Nadere informatie

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat Werkwijze 2004 publicatienr. 04-03 Ad Graafland Paul Schepers 3 maart 2004 abcdefgh Rijkswaterstaat Werkwijze 2/16 I Inleiding Verandering In 2003 is de organisatie van de ingrijpend veranderd. Twee belangrijke

Nadere informatie

Facilitair accountmanager

Facilitair accountmanager Facilitair accountmanager Doel Inventariseren en analyseren van de wensen en ervaringen van klanten van de dienst ten aanzien van de dienstverlening en het uitzetten van daaruit voorvloeiende activiteiten,

Nadere informatie

Jaap Bregman. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 17 september 1985, woonachtig te Rotterdam 06 15 59 85 56 j.bregman@facilityestate.

Jaap Bregman. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 17 september 1985, woonachtig te Rotterdam 06 15 59 85 56 j.bregman@facilityestate. CURRICULUM VITAE Jaap Bregman 17 september 1985, woonachtig te Rotterdam 06 15 59 85 56 j.bregman@facilityestate.nl Profiel Door zijn studie en werkervaring is Jaap geïnteresseerd geraakt in de kansen

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase)

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede (eerste fase) 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden 1. Inleiding Het college heeft op 17 juli 2013 besloten om een intentieoverkomst met Rijkswaterstaat

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld CvB Personeel Juni 2010 I 6 december 2010 3.2 Mobiliteitsbeleid Personeel/Mobiliteitsbeleid Inhoudsopgave 1. Beleidsinhoud 3 2. Beleidsuitwerking 5 2.1

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

De gemeente is in alle fasen van elk project regiehouder en neemt initiatieven m.b.t. de regieactiviteiten. Projectfasering Activiteiten Actie door

De gemeente is in alle fasen van elk project regiehouder en neemt initiatieven m.b.t. de regieactiviteiten. Projectfasering Activiteiten Actie door 1. PROJECTFASERING EN ACTIVITEITEN Hieronder staan per projectfase de activiteiten beschreven die in het kader van proactieve regie afgestemd dienen te worden tussen de gemeente en netbeheerders. Daarnaast

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Inhuur van civieltechnisch personeel

Inhuur van civieltechnisch personeel Inhuur van civieltechnisch personeel Marktconsultatiedocument Zwolle, 11 december 2015 Status: Definitief Versie: 1.0 Marktconsultatiedocument pagina 1 van 7 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Onderwerpen voor de

Nadere informatie

Adviseur Bedrijfskundige informatica (1 fte)

Adviseur Bedrijfskundige informatica (1 fte) De Rijnbrink Groep adviseert en ondersteunt bibliotheken in Gelderland en Overijssel op het gebied inhoudelijk bibliotheekwerk en bedrijfsvoering zoals HRM, financiën, communicatie, marketing en ICT. Om

Nadere informatie

Het beste idee van Nederland

Het beste idee van Nederland Het beste idee van Nederland H O&O-Manon Vos-Vlamings (opleiding Human Technology) O&O-KEUZE COLLEGE PROJECT Industrieel product ontwerpen INFORMATIE VOOR DE LEERLINGEN Dit jaar najaar start op t.v. het

Nadere informatie

Niveau 2; Natuur en groene ruimte Surprising nature Watermanagement / Cultuurtechniek Bos- en Natuurbeheer Tuin, Park & Landschap

Niveau 2; Natuur en groene ruimte Surprising nature Watermanagement / Cultuurtechniek Bos- en Natuurbeheer Tuin, Park & Landschap Niveau 2; Natuur en groene ruimte Watermanagement / Cultuurtechniek Bos- en Natuurbeheer Medewerker buitenruimte De medewerker buitenruimte heeft een breed werkterrein en verricht uitvoerende werkzaamheden

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Thermische prestatie contracten

Thermische prestatie contracten 10 november 2005 Thermische prestatie contracten Conform ISSO-publicatie 74 Bert Elkhuizen Chrit Cox TNO Bouw en Ondergrond te Delft Contactgegevens: 015 276 33 10 Bert.Elkhuizen@tno.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Brengt ideeën tot bloei. DLV glas & energie. Onafhankelijk. Deskundig. Internationaal. Keuze uit veel specialisten. Voor u één aanspreekpunt

Brengt ideeën tot bloei. DLV glas & energie. Onafhankelijk. Deskundig. Internationaal. Keuze uit veel specialisten. Voor u één aanspreekpunt Brengt ideeën tot bloei DLV glas & energie Onafhankelijk Deskundig Internationaal Keuze uit veel specialisten Voor u één aanspreekpunt www.dlvge.nl Als ondernemer investeert u voortdurend in de toekomst

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Bachelor in de bouw. Competentiematrix. X Opleiding prof. Ba BO Opleiding prof. Ba EM

Bachelor in de bouw. Competentiematrix. X Opleiding prof. Ba BO Opleiding prof. Ba EM 1 Bachelor in de bouw Competentiematrix Departement IW&T Doc. Nr. Rev. Nr. Toepassingsgebied X Opleiding prof. Ba BO Opleiding prof. Ba EM Opleiding prof. Ba EO-ICT Opleiding prof. Ba LV Het doel van de

Nadere informatie

Ruimtelijk vormgever TOELATING

Ruimtelijk vormgever TOELATING Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25212 4 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Thorbeckestraat, Arnhem lbo-, vbo- of mavo-diploma vmbo KL, GL of TL basisberoepsopleiding (mbo)

Nadere informatie

Modulebeschrijving FINSLC0108

Modulebeschrijving FINSLC0108 pagina 1 van 5 Modulebeschrijving FINSLC0108 Naam module FINSLC0108 Vakgebied(en) Studieloopbaancoaching Studiepunten 1 EC Voorkennis De vereiste voorkennis van deze module zijn de stagevoorbereidingsactiviteiten

Nadere informatie

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0

Auteurs: Marijke Hoftijzer en Piet Korte isbn: 978-90-01-82345-0 Projectplanning (extra bij paragraaf 3.1 Imagodoelstellingen) Naast je normale dagelijkse bezigheden kun je ook te maken krijgen met de organisatie van eenmalige zaken. Soms zijn deze heel overzichtelijk

Nadere informatie

wijzer in aanbesteden

wijzer in aanbesteden wijzer in aanbesteden investeren in Het voortraject betaalt zich later uit Lisa Bloem, Danny Bosman Een architect of adviseur inhuren (dienst), nieuw kantoormeubilair kopen (levering) of een nieuw gemeentehuis

Nadere informatie

Waterschap Vechtstromen

Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen is onderverdeeld in vier verschillende eenheden: Organisatie, Ontwikkeling & Advies, Techniek & Diensten en Watersysteem & Zuiveren. Hieronder schetsen we

Nadere informatie

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN?

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Met behulp van deze scan wordt de stand van zaken van het Personeelsbeleid in kaart gebracht. De HRM - scan is met

Nadere informatie

WORKSHOP BIM. Studie ochtend AB&I 02 11 2015

WORKSHOP BIM. Studie ochtend AB&I 02 11 2015 WORKSHOP BIM Studie ochtend AB&I 02 11 2015 BIM: Waarom? En wat is het? Dennis Gubbels (student) aan het woord over BIM bij AB&I BIM integreren in de nieuwe curricula Voorbeeld vanuit Civiele Techniek

Nadere informatie

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV)

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Faculteit Economie en Management 2007/2008 Versie 1 Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Voor wie is deze minor bestemd

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

: Werkgroep legaat Waanders Verfraaiing Worpplantsoen : Martin Jansen : Multi-criteria analyse voor bepalen waardering ingediende ideeën.

: Werkgroep legaat Waanders Verfraaiing Worpplantsoen : Martin Jansen : Multi-criteria analyse voor bepalen waardering ingediende ideeën. MEMO Aan Van Betreft : Werkgroep legaat Waanders Verfraaiing Worpplantsoen : Martin Jansen : Multi-criteria analyse voor bepalen waardering ingediende ideeën. Versie : DEFINITIEF WERKGROEP 2.1 Datum :

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling OER HZ opleiding: Civiele Techniek

Uitvoeringsregeling OER HZ opleiding: Civiele Techniek Uitvoeringsregeling OER HZ opleiding: Civiele Techniek Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Uitvoeringsregeling OER HZ 1.1 algemeen 1.1.1 De onderwijs- en examenregeling (OER HZ) omvat de kern van de onderwijs

Nadere informatie

Inleiding 4. Competentiescan SGM 5. Uitgebreide toelichting per competentie 6

Inleiding 4. Competentiescan SGM 5. Uitgebreide toelichting per competentie 6 INHOUDSOPGAVE Inleiding 4 Competentiescan SGM 5 Uitgebreide toelichting per competentie 6 KT1 Verandert gedrag duurzaam binnen het domein van sport-, bewegen en gezonde leefstijl. 6 SGM1 Testen, adviseren,

Nadere informatie

Milieustraten van scratch tot realisatie. René Eijsbouts (rene.eijsbouts@witteveenbos.com)

Milieustraten van scratch tot realisatie. René Eijsbouts (rene.eijsbouts@witteveenbos.com) Milieustraten van scratch tot realisatie René Eijsbouts (rene.eijsbouts@witteveenbos.com) 1 Agenda Wie is Witteveen+Bos Ruimtelijke ordening & vergunningen Van PvE naar definitief ontwerp Doorlooptijden,

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Renovatie of sloop-nieuwbouw?

M3H Werkwijzer Renovatie of sloop-nieuwbouw? M3H Werkwijzer Renovatie of sloopnieuwbouw 1/7 Renovatie of sloop-nieuwbouw De keuze tussen renovatie of sloop-nieuwbouw van een bestaand gebouw is niet eenvoudig. De argumenten zijn op voorhand niet altijd

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Plannen & organiseren

Plannen & organiseren kijkt vooruit, onderbouwt een planning, houdt rekening met potentiële invloedfactoren, visualiseert en communiceert deze duidelijk en begrijpbaar aan de medewerkers. koppelt aan deze planning, doelstellingen

Nadere informatie

Gaan we verbouwen? De vertrouwde begeleiding van PrachtNova

Gaan we verbouwen? De vertrouwde begeleiding van PrachtNova Gaan we verbouwen? De vertrouwde begeleiding van PrachtNova Een verbouwing is een mooie stap naar een woning die beter past bij persoonlijke wensen en eisen. Maar de verbouwing kan ook een bron zijn van

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland

Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland Dutch Educational Network Masters of Physiotherapy Informatie over de Vrijstellingen-procedure bij masteropleidingen in de fysiotherapie

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Be the change you want to see in this world Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Doel Initiëren, coördineren, stimuleren en bewaken van Arbo- en Milieuwerkzaamheden binnen een, binnen de bevoegdheid van de leidinggevende,

Nadere informatie

Functiebeschrijving Business Architect

Functiebeschrijving Business Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager architectuur van

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten Werken met een Architect Jeroen de Vries Architecten WERKEN MET EEN ARCHITECT Je loopt rond met het idee je droomhuis te gaan bouwen of je huis te laten verbouwen, maar eigenlijk weet je niet precies hoe

Nadere informatie

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein

hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier 30 mei 2001 hogeschool rotterdam w.v.ravenstein Hoofdlijnen herziening projectplan Het Atelier juni 2001 Doelen De drie voornaamste doelen op lange termijnen,

Nadere informatie

INFRASUCCES. LCC Tender. Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw

INFRASUCCES. LCC Tender. Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw INFRASUCCES LCC Tender Het bureau voor het duurzame aanbestedingen in de bouw Inhoud Duurzaam aanbesteden EMVI Rekenmodellen ikalm LCC Tender Innovatieve contracten Duurzaam aanbesteden Doel van de aanbesteding

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie