: vacuum distillatie. residu: ca. 15% : Residuele brandstof bevat hoge concentraties schadelijke producten (bv S = 5%)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ": vacuum distillatie. residu: ca. 15% : Residuele brandstof bevat hoge concentraties schadelijke producten (bv S = 5%)"

Transcriptie

1 Brandstoffen -meestal vloeibare uit ruwe aardolie -deel gasvormige (LPG, aardgas, ) -klein deel alternatieve (methanol, ) 1. Vloeibare brandstoffen 1.1. Samenstelling en bereiding raffinaderij : 1 ste trap : atmosfer. distilatie : vacuum distillatie straight runs 2 de trap : cracking zware resten - katalytisch kraken - thermisch kraken visbreaking coking + reforming residu: ca. 15% : Residuele brandstof bevat hoge concentraties schadelijke producten (bv S = 5%) Samenstelling: mengsel koolwaterstoffen met zeer verschillende structuren en verschillende moleculaire gewichten. Afhankelijk van de ruwe aardolie (land van herkomst), raffinageschema en mengingen. brandstoffen slide 1.

2 1. 2. Producten van het raffinageproces - gas : propaan (lassen, snijbranden) butaan (huishoudelijk gebruik) LPG (mengsel propaan en butaan) - basisproducten voor petrochemie : (naphta, ) - benzine (is een mengsel met ca 200 KWS) - oplosmiddelen : (white spirit) - kerosine : voor gasturbines en straalmotoren - lamppetroleum - gasoil (of mazout) - smeeroliën : zware distillaten en residu s uit straight run torens naar speciale smeerolieraffinaderij - paraffinen : (kaarsvet, ) - diesel fuels : (zware) brandstoffen voor grote diesels - stookoliën : ( ) ketels - asfalt en teer : zwaarste residu s (wegbedekking) brandstoffen slide 2.

3 1.3. Karakteristieken vloeibare brandstoffen a) Voertuigbenzine kooktraject : 30 C 200 C loodvrije benzine : zie tabel 1 - ρ 0,75 kg/l - RON = Pb gehalte < g/liter - samenstelling : mengsel - additieven : ijs, gom, deterg, Eigenschappen Eenheid Benzine Dichtheid [kg/m 3 ] Ontstekingsgrenzen in lucht [Vol-%] Minimale ontstekingsenergie [mj] 0.24 Zelfontstekingtemperatuur [ C] > 350 Laminaire vlamsnelheid bij λ =1 [m/s] Dichtheid van stoichiometrisch [kg/m 3 ] 1.42 mengsel ρ G Stoichiometrische luchtbehoefte L S [-] 14.7 Onderste verbrandingswaarde H U [MJ/kg] 43.5 Tabel 1: Eigenschappen van benzine brandstoffen slide 3.

4 b) Vliegtuigbenzine voor kleine vliegtuigen met Otto-zuigermotor later kookbegin : 45 C opstijgen : benzine warm, op 2 km hoogte p a 0.8 bar gevaar voor dampbellen vroeger kookeinde : 145 C volledige verdamping op grote hoogte T << hoog octaangetal RON 100 c) Renbrandstof waar toegestaan speciale mengsels componenten met : - hoge klopvastheid (RON >>) - hoge verdampingswarmte dan T dus uit pv = m t RT m t - hoge verbrandingswarmte H u in kj/kg >> - kleine stoichiometrische verhouding L s L s in kg lucht/kg brandstof brandstoffen slide 4.

5 1.3. Karakteristieken vloeibare brandstoffen d) Mazout (gasolie, gasoil) voor snellopende dieselmotoren kooktraject : 200 C 360 C densiteit : 0,82 0,86 kg/l cetaangetal : zomer en wintermazout (eventueel < 10% benzine bijvoegen) e) Dieselfuels brandstoffen voor grote dieselmotoren brandstoffen waarvan de samenstelling sterk varieert minimum eisen worden door verbruiker zelf gesteld - distilaatbrandstof 150 RI sec - mengsel van distillaat en residu - tot praktisch zuiver residu 6000 RI sec brandstoffen slide 5.

6 2. Gasvormige brandstoffen Aardgas bevat hoofdzakelijk methaan (CH 4 : %) - stationaire motoren : waar groot debiet aardgas aanwezig is - voertuigen in sterke ontwikkeling LNG : vloeibaar in flessen op -161 C gasvorming geabsorbeerd op koolstof reeds in vele landen CNG gas op 200 bar (niet vloeibaar) voordelen : - bestaand distributienet - minder pollutie (25% minder CO 2, minder KWS, smog, CO) - minder afhankelijk, politieke crisis - RON 130 (ε >>) - zeer laag zwavelgehalte, geen additieven, geenpah s, geen rook Problemen - compressiestation voorzien; tijd vulling - broeikaseffect (80 x meer dan CO 2 ) lekken! - andere injectie systemen voor motor - reservoir 50 l slechts 150 km autonomie 2 reservoirs (CNG + benzine) - nabehandeling uitlaatgassen noodzakelijk - moeilijker te ontsteken (groot slagvollume) dual - fuel uitvoering brandstoffen slide 6.

7 LPG : Liquefied Petrolium Gas - propaan + butaan : in België 40/60 zomer 60/40 winter - productie : vrijkomend bij ontginning ruwe aardolie afscheiding uit aardgas (aardgasveld) gefractioneerde distillatie van aardolie - in auto rond reservoir : 2 8 bar (tot 10 bar) druk volgens verzadigingslijn (afhankelijk van temperatuur en samenstelling) - RON geen S : minder corrosie - verdampt volledig bij p at, T at kookpunt propaan = -42 C butaan = - 5 C geen voorverwarming minder KWS in uitlaat - tragere verbranding dan benzine V.O. wandtemperaturen hoger (tot 30 C) - H u kJ/kg ; L s = 15.5 kg lucht/kg LPG P e,lpg P e,benz H u,benz kJ/kg ; L s,benz = zwaarder dan lucht (probleem gesloten ruimte) - densiteit (vloeibaar) 0.54 kg/l brandstoffen slide 7.

8 3. Alternatieve brandstoffen onafhankelijk van import uit buitenland waarom? petroleum tekort over x jaren milieuproblemen (CO 2 ) waarde alternatieve brandstof productie beschikbaarheid (infrastructuur) opslag op voertuig verbranding in motor pollutie (ook bij aanmaak - CO 2 ) Alcoholen - methanol [CH 3 OH]: hout- of brandalcohol belangrijke grondstof voor chemische industrie productie door synthese van steenkool, petrol, aardgas [ CO 2 reageren met H 2 met katalysator] H u kj/kg reservoir x 2 L s = 6,4 kg lucht/kg brandstof P e benzine RON = 106 ε = 11 ρ 0,75 kg/l kooktemperatuur 65 C (bij atm. druk) zeer grote verdampingswarmte koude startproblemen, zuiver CH 3 OH niet te starten bij -5 C (dus klein benzinereservoir om te starten) corrosief voor sommige metalen (brandstofsysteem, materialen aanpassen) auto s volledig op methanol (aut. aanpassing mengsel) nieuwe productie-eenheden nodig veel duurder dan benzine dus men gebruikt als mengcomponent in benzine (15% en meer) (d.i. M15) laag cetaangetal dus niet geschikt voor diesel tenzij met additieven (+ roestvrije leidingen; gloeiplug ontsteking) brandstoffen slide 8.

9 aldehyde uitstoot (onaangename geur) formaldehyde uitstoot sterke reactiviteit met ozon gereglementeerd in de toekomst enkel te behandelen met katalysator (verdere ontwikkeling nodig) - Ethanol [C 2 H 5 OH] : drankalcohol Productie : alcoholische gisting van suikers uit zetmeel van granen, suikerriet, eucalyptus bladeren, kooktemperatuur 78 C grote verdampingswarmte : startproblemen cfr methanol in Brazilië (suikerriet) den auto s op ethanol In 85: 95 % nieuwe voertuigen op ethanol vernieuwde interesse als bio - ethanol gemengd met benzine: flexibele brandstofwagens alle mengsels tot 100 % ethanol lage verbrandingswaarde beter als mengbrandstof (E85) (hoog octaangetal, geen schadelijke bijcomponenten) in dieselmotoren: E % ontstekingstemperatuurverlagende component (alkylalcohol) (Stockholm) materiaalproblemen: compatibiliteit chemisch agressief, corrosief t.o.v. al. legeringen minder smerende eigenschappen: hardere kleppen - klepzittingen energieteelt of energy farming: verwerkingsproces (CO 2 uitstoot) pesticiden brandstoffen slide 9.

10 3.3. Waterstof (1) - kleinste chemisch element - meest voorkomend, in verbinding met andere chemische elementen - energiedrager - productie: stoomreforming van methaan + shift reactie: CH (g) H O(g) CO(g) 3H (g) 800 C,Ni CO(g) H O(g) CO (g) H (g) elektrolyse van water: 400 C,Fe / Cu H O(l) 2H (g) O productie met vorming CO 2? sequestratie van CO 2 elektriciteit op duurzame manier brandstoffen slide 10.

11 3.3. Waterstof (2) Eigenschappen Eenheid Waterstof Benzine Dichtheid [kg/m 3 ] Ontstekingsgrenzen in lucht [Vol-%] Minimale ontstekingsenergie [mj] Zelfontstekingtemperatuur [ C] 585 > 350 Laminaire vlamsnelheid bij λ =1 [m/s] Dichtheid van stoichiometrisch mengsel ρ G [kg/m 3 ] Stoichiometrische luchtbehoefte L S [-] Onderste verbrandingswaarde H U [MJ/kg] Tabel 2: Eigenschappen van waterstof vergeleken met deze van benzine eigenschappen: - kleine dichtheid bij = 1 1/3 volume verbrandingskamer is H 2 - verbrandingswaarde / kg zeer groot - energieinhoud mengsel 10 à 20 % kleiner bij ( = 1) - breed ontstekingsgebied (tot $ 4) kwalitatieve regeling (geen gasklep) - hoog octaangetal - grote vlamvoortplantingssnelheid brandstoffen slide 11.

12 3.3. Waterstof (3) - backfire: ontsteking mengsel in inlaatsysteem voor IVC afhankelijk type motor en belasting sequentiële poortinjectie of directe injectie weglopende gloeiontsteking (fig 1) Fig 1. oorzaken: ruime ontstekingsgrenzen en lage ontstekingsenergie bronnen van voldoende en intense thermische energie: bougies, uitlaatkleppen, hotspots + inductie bv ontstekingskabels brandstoffen slide 12.

13 3.3. Waterstof (4) - NO X : hoge uitstoot bij 1 reglementering! - opslag: onder hoge druk (350 bar, toekomst 700 bar) vloeibaar C hydriden absorptie (FeTi) - mengsels waterstof + aardgas (hythane) 15 à 20 % waterstof in mengsel (geen speciale aanpassingen aan aardgasmotor) brandstoffen slide 13.

14 3. 4. Biogas - productie: door gisting onder anaërobe voorwaarden in waterig milieu van organisch materiaal (bv mest, slijk van waterzuiveringstations, ) - samenstelling: CH 4 (50 tot 85%) CO 2 (15 tot 50%) + organische componenten in kleine concentraties (reukhinder) - gebruikt bij stationaire vonkontstekingsmotoren - H u 25. MJ/Nm³ (arm gas) - lucht + biogas = explosief mengsel (gevaar opslag) biogas - luchtverhouding: 1:5 tot 1:15 - één kg organisch materiaal 500 l biogas - economisch (nog) niet lonend maar milieu - hygiënisch maatschappelijk interessant brandstoffen slide 14.

15 3. 5. Dieselbrandstof uit planten : biodiesel (1) - productie : malen van koolzaad, maar ook sojabonen, maïs, palmnoten, olijven, zonnebloem, meel met stoom verwarmen, samenpersen en olie laten afvloeien door spleten extractie van de olie uit het meel met benzine olie filteren, ontgommen; hun methyl en ethyl esters vormen goede dieselbrandstof vb zonnebloem : ρ = 0.9 H u = kj/kg cetaangetal 60 distillatie traject 339 C 419 C oliën op zich (gefilterd, ontgomd): ppo Niet zeer geschikt voor motorbrandstof (hoge viscositeit, laag cetaangetal) koude start problemen, koolstofafzettingen, harde werking, sleet en aantasting smeerolie trans-esterification reactie: R = CH 3 of C 2 H 5 R 1 - R 2 - R 3 tot CH 3 - (CH 2 ) 15 - verestering met methanol, ethanol, lage prijs, goede beschikbaarheid brandstoffen slide 15.

16 3. 5. Dieselbrandstof uit planten : biodiesel (2) biodiesel: ester met twee zuurstofatomen/ molecule oxygenate zuivere brandstof of gemengd: goede eigenschappen: cetaangetal, vlampunt, laag zwavelgehalte biodieselgewassen recycleren koolstof van de verbranding: dus hernieuwbaar en recycleerbaar (CO 2 cyclus gesloten) nabije toekomst: mengbrandstof bij klassieke diesel 5,75 % tegen Generatorgas - productie : verbranden onder luchttekort van hout, kolen, cokes producten onvolledige verbranding CO (+H 2 +CH 4 ) - kleine generatoren op auto s tijdens W.O II (motor met vonkontsteking) - recenter diesel camions met mazout pilootinjectie CO heeft laag cetaangetal (slechte ontsteking) piloot mazout veroorzaakt ontsteking hoeveelheid mazout regelbaar om ct vermogen bij onregelmatige gasproductie pollutieproblemen! brandstoffen slide 16.

17 4. Criteria tot het beoordelen van brandstoffen 4.1 Benzinemotoren - vluchtigheid : distillatietest proefondervindelijke EAD krommen (equilibrium air distillation) ASTM distillatiekromme voor benzine Belangrijke punten op de kromme : laag 10 % punt (< 50 C) starten koude motor laag 90 % punt (< 180 C) minder condensatie (smeerolieverdunning afwassen olie) volledige verdamping - dampdruk : brandstof moet voldoende vluchtig zijn i.v.m. starten eerste aanduiding 10 % pt < 50 C is onvoldoende benzine met samenstelling die de distillatiecurve links geeft, heeft te weinig vluchtige componenten om goede koude start te verzekeren daarom ook totale dampdruk in REID toestel 0,7 bar > p tot,zom > 0,45 bar bij 100 F (38 C) 0,9 bar > p tot,wint > 0,6 bar dampdruk moet voldoende zijn maar niet te hoog anders VAPOR LOCK brandstoffen slide 17.

18 - verdampingswarmte : verdampingswarmte >> dan temperatuur van verse lading in cilinder uit pv = m t RT met T de aangezogen massa m t m b.h u P e voor lucht-benzine mengsel ± 20 C temperatuur daling (als warmte uit het mengsel getrokken wordt ) voor ether is dit ± 80 C te grote verdampingswarmte veroorzaakt bevriezen van water (vocht) uit de lucht IJSVORMING voor benzinemotoren gevaar 2 C < t atm < 8 C en φ > 65% opwarming en additieven in brandstof - zelfontstekingtemperatuur : bij 1013 mbar : T i benzine : 480 à 550 C T i mazout : 330 a 350 C T i mazout laag : OK wegens werkingsprincipe diesel T i benzine hoog : OK om geen kloppende verbranding - vlamvoortplantingsgrenzen : lucht-benzine mengsel ontsteking met UITWENDIGE bron voor een lucht-benzinemengsel (dampmengsel) bij 1013 mbar en 293 K is dit 1% < < 7% volume benzinedamp invloed T : de grenzen liggen breder naarmate T brandstoffen slide 18.

19 4.2. Brandstoffen dieselmotoren vluchtigheid en viscositeit - zeer vluchtige brandstoffen niet gebruikt het dieselprincipe eist geen grote vluchtigheid vluchtige brandstoffen hebben minder goede zelfontstekingskwaliteiten dan mazout vluchtige brandstoffen geven problemen in injectiepompen niet zelfsmerend - vluchtigheid en viscositeit gaan samen lage viscositeit en hoge vluchtigheid gemakkelijk uiteenvallen v.d. straal interessant voor snellopende diesels eis voor mazout 90% dist. < 360 C 0,18x 10-5 < < 1x 10-5 m²/s bij 20 C - bepalen viscositeit (voor mazout en lichte distillaat dieselbrandstoffen) (fig 7) - bepalen viscositeit : eenheden : MKSA : Pa.s (dynam) Poise m²/s (kinem) Stokes praktisch : USA : SAYBOLT UNIVERSAL SECONDS FUROL GB : REDWOOD I en (II) SECONDS D : ENGLER graad (fig 8) tegenwoordig alleen nog Redwood I bij 100 F cst bij 50 C (fig 9) brandstoffen slide 19.

20 Andere criteria voor mazout - temperatuur limiet voor filtratie - cetaangetal - detergentie eigenschappen (i.v.m. afzet op injectoren) - anti-schuimvorming eigenschappen (problemen met verpompen) - anti-corrosie Criteria voor zware brandstoffen - geen distillatiekromme mogelijk wegens kraken - viscositeit : i.v.m. - verpompbaarheid (4500 RI sec) - injecteerbaarheid (75 RI sec) - vlampunt : i.v.m. veiligheid - stolpunt : verwarming van opslagruimtes - asgehalte : afzettingen en sleet - Conradson Carbon Residue Value : cokes, roetvorming - vanadium : hoge temperatuurcorrosie - zwavel : lage temperatuurcorrosie - vaste partikels : sleet brandstoffen slide 20.

21 Alifatische 1. Verzadigde - normale paraffinen : (verzadigde gestrekte ketens) bv. normaal heptaan : C n H 2n+2 - iso paraffinen : (verzadigde met vertakte ketens) bv. iso - octaan ; ook 2,2,4 trimethylpentaan 2. Onverzadigde - olefinen : kettingstructuur maar onverzadigd C n H 2n C 6 H 12 of C n H 2n-2 C 4 H 6 brandstoffen slide 21.

22 Cyclische 1. Naphtenen : (cyclo paraffinen) (verzadigd) bv. Cyclo-propaan C 3 H 6 (cyclo olefinen zijn onverzadigd) 2. Aromaten : - op basis van benzeenstructuur - onverzadigd?? benzeen ook tolueen C 6 H 6 3. Polycyclische : n >> 6 bv. Asfaltenen zijn zware (bv. 30 x benzeenstructuur) polyaromatische KWS met veel zijvertakkingen en hoog moleculair gewicht alifatische brandstoffen slide 22.

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen 1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen Vooreerst worden de gasvormige brandstoffen uiteengezet. Vervolgens worden de verschillende alternatieve brandstoffen. 1.5.1 Gasvormige brandstoffen Aardgas

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

door P. J. M. van Oers Shell Nederland Verkoopmaatschappij B.V.

door P. J. M. van Oers Shell Nederland Verkoopmaatschappij B.V. 087 1 Benzine door P. J. M. van Oers Shell Nederland Verkoopmaatschappij B.V. 1. Inleiding 087 3 2. Wat verlangt de automobilist van benzine? 087 3 2.1 Vluchtigheid 087 3 2.2 Klopvastheid 087 6 2.3 Reinigende

Nadere informatie

door Olaf P. van Pruissen en Jacob A. Moulijn Technische Universiteit Delft 1. Inleiding 101 3 2. Produktie en eigenschappen van dieselbrandstof

door Olaf P. van Pruissen en Jacob A. Moulijn Technische Universiteit Delft 1. Inleiding 101 3 2. Produktie en eigenschappen van dieselbrandstof 101 1 Dieselbrandstof door Olaf P. van Pruissen en Jacob A. Moulijn Technische Universiteit Delft 1. Inleiding 101 3 2. Produktie en eigenschappen van dieselbrandstof 101 3 2.1. Raffinage 101 3 2.2. Samenstelling

Nadere informatie

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Energie is essentieel om te voorzien in de basisbehoeften van onze huishouding: koken, water verwarmen en verwarming. Maar het is ook een belangrijke factor voor

Nadere informatie

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel Agenda De uitdaging Dubbele strategie Hybride techniek & potentieel Methaan-diesel techniek & potentieel ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY p2 De uitdaging Euro normen Wettelijk kader Opwarming van de aarde

Nadere informatie

Spel Organische stoffen. Spelbord:

Spel Organische stoffen. Spelbord: Spel Organische stoffen Spelbord: 1 Alkanen lossen niet op in 4 Van C5 ketens tot C18 ketens is de toestand bij kamertemperatuur vast. Fout Vloeibaar. 7 Bij een slechte verbranding van alkanen ontstaan

Nadere informatie

Ecohuis Antwerpen A2 & PPO. 24 Oktober 2006 Jan Bekaert

Ecohuis Antwerpen A2 & PPO. 24 Oktober 2006 Jan Bekaert Ecohuis Antwerpen A2 & PPO 24 Oktober 2006 Jan Bekaert Pure Planten Olie (PPO) als brandstof in dieselmotoren Dieselmotor: eigenschappen Voordelen van een dieselmotor Hoog rendement: 35% (benzine: 25%)

Nadere informatie

AARDGAS als voertuigbrandstof

AARDGAS als voertuigbrandstof AARDGAS als voertuigbrandstof - reeds vandaag de ecologische impact van het voertuigenpark significant verbeteren - Praktijkdag Nieuwe Mobiliteit Brugge - 11 september2012 KVBG Kris De Wit Wie en wat is

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen Soorten brandstoffen en aandrijvingen WATT Roadshow wagens, alternatieve transportmiddelen en technologie De voor- en nadelen van WATT-voertuigen Prof. Joeri Van Mierlo Conventionele brandstoffen Benzine,

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen.

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen. Toelichting bij Voorbeeldopgaven Syllabus Nieuwe Scheikunde HAVO De opgave is een bewerking van de volgende CE-opgave: LPG 2007-2de tijdvak De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

1. HERKOMST VAN BUTAAN EN PROPAAN Butaan en propaan zijn afgeleide producten van aardolie en/of aardgas. Ze kunnen worden gewonnen:

1. HERKOMST VAN BUTAAN EN PROPAAN Butaan en propaan zijn afgeleide producten van aardolie en/of aardgas. Ze kunnen worden gewonnen: Inhoudsopgave : Herkomst van Butaan en propaan Toepassingen van Butaan - en Propaangas Eigenschappen van vloeibaar gemaakt gas (LPG) Chemische samenstelling - Inwerking op materialen - Gezondheidsrisico's

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN

SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN Auteurs Tessa Lodewijks Toon de Valk Eindredactie Aonne Kerkstra Eerste editie Malmerg s-hertogenosch www.nova-malmerg.nl 5 Koolstofverindingen Praktijk Glycol vragen 1 a

Nadere informatie

BIJLAGE II SPECIFIEKE PRODUCTBENCHMARKS. CWT-functie Omschrijving Basis (kt/a) CWT-factor

BIJLAGE II SPECIFIEKE PRODUCTBENCHMARKS. CWT-functie Omschrijving Basis (kt/a) CWT-factor L 130/34 Publicatieblad van de Europese Unie 17.5.2011 BIJLAGE II 1. Benchmark voor raffinaderijen: CWT-functies SPECIFIEKE PRODUCTBENCHMARKS Distillatie van ruwe olie onder atmosferische druk Vacuümdistillatie

Nadere informatie

Aardolie raffinage en industrie

Aardolie raffinage en industrie Aardolie raffinage en industrie spm1520 wat is energie ; vormen van energie; wet van behoud van energie; energiebalans; Zumdahl, hfst. 6 energie-eenheden bronnen en voorraden gebruik van energie energie-conversiesystemen;

Nadere informatie

WWW.AMT.NL - Dé internetsite voor de Automotive Professional

WWW.AMT.NL - Dé internetsite voor de Automotive Professional WWW.AMT.NL - Dé internetsite voor de Automotive Professional BRANDSTOFFEN Technische achtergronden hightech benzine en dieselolie Van fabels tot waarheden Magische sappen Hightech brandstoffen, zoals Ultimate,

Nadere informatie

Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009

Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009 Tentamen Verbrandingstechnologie d.d. 9 maart 2009 Maak elke opgave op een afzonderlijk vel papier Diktaat mag gebruikt worden, aantekeningen niet Succes! Opgave 1: Diversen (a) Geef de algemene reactie

Nadere informatie

Energie in de glastuinbouw

Energie in de glastuinbouw Energie info glastuinbouw 22-11-2004 Energie in de glastuinbouw Eenheden Voelbaar / niet voelbaar Brandstof Benutte deel Prijs energiekost Alternatieve energie BBT Serre verliezen Energieproductie Vermogen

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas Waarom op aardgas

Nadere informatie

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor?

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? Opgaven Hoofdstuk 8 Gasmotoren 1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? 4. Wat verstaat u onder een stoichiometrische gasmotor?

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas > > Waarom op

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Boeren met energie. 11 November 2010

Boeren met energie. 11 November 2010 Boeren met energie 11 November 2010 Wat doen wij? Ontwikkelen projecten energie uit biomassa Opzetten expertisecentrum energie uit hout droogtechnieken stookgedrag rookgasmetingen rookgasreiniging Ontwikkelen

Nadere informatie

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen 1 Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen, 11 februari 2014 2 Inhoud 1. Brandstofopties 2. Kansen en onzekerheden 3. Milieuaspecten 4. Conclusies & aanbevelingen 3 Alternatieve

Nadere informatie

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens 1 Waarom meten? Explosie- en brandgevaar Risico -> bevolking (< Evacuatie?) Milieu Gezondheid brandweerpersoneel Gevaar voor verstikking 2 BASISBEGRIPPEN: EXPLOSIE

Nadere informatie

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm.

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm. PEARL GTL Oliemaatschappijen zoals Shell willen aan de nog steeds stijgende vraag naar benzine en diesel kunnen blijven voldoen én ze willen de eindige olievoorraad zoveel mogelijk beschikbaar houden als

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas Waarom op aardgas

Nadere informatie

REGENIS BITUMEN VOOR HERGEBRUIK

REGENIS BITUMEN VOOR HERGEBRUIK H et opnieuw gebruiken van oud asfalt is vandaag de dag een welbekende techniek voor het onderhouden en aanleggen van wegen. Naast een economische keuze, toegepaste materialen en toenemende bewustwording

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

Het klimaat centraal

Het klimaat centraal Het klimaat centraal Inhoud Voorwoord, Leif Johansson Duurzame brandstoffen een overzicht Zeven alternatieven met verschillende vereisten Impact op het klimaat Energie-efficiëntie Efficiënt benutten van

Nadere informatie

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen Uitwerkingen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Scheikunde Samenvatting H4+H5

Scheikunde Samenvatting H4+H5 Scheikunde Samenvatting H4+H5 Hoofdstuk 4 4.2 Stoffen worden ingedeeld op grond van hun eigenschappen. Er zijn niet-ontleedbare stoffen en ontleedbare stoffen. De niet-ontleedbare stoffen zijn verdeeld

Nadere informatie

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Bio- olie : realiteit en toekomst Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Dank & bron Prof. Tony Bridgwater BioEnergy Research Group Aston University, Birmingham

Nadere informatie

Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden

Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden Een inleiding op de Technical Guidance Koolstofkringloop Waar gaat deze folder over? Duurzame mobiliteit is een hot

Nadere informatie

Ecotanken quiz antwoorden

Ecotanken quiz antwoorden Ecotanken quiz antwoorden 1. Waarom laten we, steeds vaker, auto s rijden op alternatieve brandstoffen. A: De minerale (fossiele) stoffen raken op B: Slecht voor het milieu Uitleg vraag 1 Alle stoffen

Nadere informatie

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand.

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Met welk bord wordt een explosiegevaarlijke gebied aangegeven? -5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een

Nadere informatie

Effecten van biodiesel toevoeging in de watersport

Effecten van biodiesel toevoeging in de watersport Effecten van biodiesel toevoeging in de watersport TOEVOEGEN VAN BIODIESEL IS NIET ZONDER GEVOLGEN Ontwikkelingen dieselbrandstof (EN590) Afbouw van de zwavelcomponent van 0,2% in 1993 tot 0,001% in 2009

Nadere informatie

Zuigermachines. Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire. Pompen 12u HOC P. Kool. Labo s 5 Proeven NN

Zuigermachines. Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire. Pompen 12u HOC P. Kool. Labo s 5 Proeven NN Zuigermachines Verbrandingsmotoren 12u HOC F. Daerden 12u HOC M. Van Overmeire Pompen 12u HOC P. Kool Labo s 5 Proeven NN Frank Daerden ZW102 frank.daerden@vub.ac.be (02 629)2863 Inwendige Verbrandingsmotoren

Nadere informatie

Deel IV Benutting van diwaterstof en methaan voor mobiele toepassingen

Deel IV Benutting van diwaterstof en methaan voor mobiele toepassingen Interreg IVA-project: p. 1 Deel IV Benutting van diwaterstof en methaan voor mobiele toepassingen Opgesteld door Laurens Vandelannoote, Boerenbond. Interreg IVA-project: p. 2 SITUERING VAN HET RAPPORT

Nadere informatie

SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELING UIT HET REPORT IN ENGELSE VERSIE OVER DE GEVOLGEN VAN DE INVOERING VAN ZWAVELARM BRANDSTOF IN DE BINNENVAART 1

SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELING UIT HET REPORT IN ENGELSE VERSIE OVER DE GEVOLGEN VAN DE INVOERING VAN ZWAVELARM BRANDSTOF IN DE BINNENVAART 1 SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELING UIT HET REPORT IN ENGELSE VERSIE OVER DE GEVOLGEN VAN DE INVOERING VAN ZWAVELARM BRANDSTOF IN DE BINNENVAART 1 1. Samenvatting De Europese Unie heeft de Richtlijn

Nadere informatie

Zonnewaterstof in het energielandschap van de toekomst. Prof. Johan A. Martens KU Leuven

Zonnewaterstof in het energielandschap van de toekomst. Prof. Johan A. Martens KU Leuven Zonnewaterstof in het energielandschap van de toekomst Prof. Johan A. Martens KU Leuven Op dit ogenblik groeit de wereldbevolking met groeit wereld energieverbruik met kw stijgt de aardolie ontginning

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

3.3 Straddle Carriers

3.3 Straddle Carriers 3.3 Straddle Carriers 3.3.1 Inleiding Straddle carriers worden aangedreven door dieselmotoren (6 of 8 cilindermotoren). Deze motoren voldoen allen aan de Tier 3 standaard, de nieuwere uitvoeringen aan

Nadere informatie

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Agenda Cryo Advise Aardgas - eigenschappen Voordelen Uitdagingen Cryo Advise advies voor LNG systemen

Nadere informatie

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER

BRANDSTOFFEN WEGVERKEER BRANDSTOFFEN WEGVERKEER Update toekomstverkenning Paul Hofmeijer, 25 juni 2013 Partner MMG Advies Voor strategie, organisatieadvies en duurzame mobiliteit AGENDA 1. Actualiteiten uit media & drivers 2.

Nadere informatie

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken 3HV Antwoorden samenvatting onderouw scheikunde 1.6 Scheidingsmethoden 1 a stofnaam voorwerp c voorwerp d stofnaam e voorwerp f stofnaam 2 a goed slecht c goed d slecht e slecht f matig (zuurstof) tot

Nadere informatie

MATERIAL SAFETY DATA SHEET 2203

MATERIAL SAFETY DATA SHEET 2203 1. IDENTIFICATIE VAN HET STOFPREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Product naam: Sievert Powergas wegwerppatroon 2210, 190g, 330ml Leverancier: Sievert AB, Box 1366, 171 26 Solna, Sweden Telefoon: Voor bijkomende

Nadere informatie

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN GAS IS EEN SCHONERE ENERGIE OPTIE IN VERGELIJKING TOT CONVENTIONELE VLOEIBARE BRANDSTOFFEN...MAAR MOEILIJKER TOE TE PASSEN IN DIESELMOTOREN BESTAAT ER EEN OPLOSSING

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Interventies op voertuigen van de nieuwe generatie. Tom Van Esbroeck Kurt Vollmacher Brandweerzonecentrum/CTIF

Interventies op voertuigen van de nieuwe generatie. Tom Van Esbroeck Kurt Vollmacher Brandweerzonecentrum/CTIF 1 Interventies op voertuigen van de nieuwe generatie Tom Van Esbroeck Kurt Vollmacher Brandweerzonecentrum/CTIF 2 Overzicht Doelstelling van deze presentatie: een algemeen beeld geven van: Met wat we nu

Nadere informatie

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 Cursus: 4051IPTECY Inleiding ProcesTechnologie Docenten: F. Kapteijn & V. van Steijn Lees elke vraag volledig door voordat je aan (a) begint. Schrijf op elk blad

Nadere informatie

Autogeen snijden. Het proces en de gassen

Autogeen snijden. Het proces en de gassen Laskennis opgefrist (nr. 36) Autogeen snijden. Het proces en de gassen Het autogeensnijden is in de metaalindustrie nog altijd het meest toegepaste thermische snijproces. Deze populariteit ontleent het

Nadere informatie

additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk!

additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk! additieven zoeker WÜRTH additieven een sterk merk! Würth additieven een sterk merk! Met het gebruik van WÜRTH additieven bij elke beurt verlengt u de levensduur van de motor. Optimaliseert u de prestaties

Nadere informatie

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof. Energielabel auto Personenwagens moeten voorzien zijn van een zogenaamd energielabel. Deze maatregel is ingesteld om de consument de mogelijkheid te geven om op eenvoudige wijze het energieverbruik van

Nadere informatie

Klaar voor de toekomst. Scania Gasmotoren CNG & LNG

Klaar voor de toekomst. Scania Gasmotoren CNG & LNG Klaar voor de toekomst Scania Gasmotoren CNG & LNG Scania en het milieu Klimaatveranderingen ten gevolge van de uitstoot van broeikasgassen, steeds schaarser wordende natuurlijke grondstoffen (o.a. als

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren

Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren Puma CVX - Steyr CVT Tier 4 motoren De ontwikkeling van het CVX-model CVX 140 CVX 150 CVX 160 CVX 175 CVX 195 Puma CVX 165 Puma CVX 180 Puma CVX 195 Puma CVX 130 Puma CVX 210 Puma CVX 145 Puma CVX 225

Nadere informatie

E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG

E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG 26 DUURZAME MOBILITEIT 2009 Change EEN DUURZAMER PALET VAN BRANDSTOFFEN Bij de pomp wordt de brandstof steeds schoner. Door de toevoeging van

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1 CO 2 Prestatieladder Ketenanalyse diesel Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 4.A.1 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 17 april 2014 Inhoudsopgave 1.0 Inleiding... 3 2.0 Doelstelling...

Nadere informatie

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas - Inleiding - GPP -systeem - Kwaliteitseisen CO 2 voor glastuinbouw - Toepasbaarheid

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Cryogeen LNG: Waar..

Cryogeen LNG: Waar.. Cryogeen LNG: Voor het mileu een zegen!! Voor incident bestrijders een ramp?! VBE Seminar, 07-10-2015 te Gorinchem 9-10-2015 Dick Arentsen, AGS/Veiligheidskundige/Fire Engineer Waar.. Vrachtwagens Bussen

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Inleiding Motormanagment. 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement

Inleiding Motormanagment. 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement Inleiding Motormanagment 7BSO Autotechnieken Module Motormanagement Het motormanagmentsysteem MOTRONIC genoemd gebaseerd op digitale electronica: 0 en 1 heden nieuwe eisen aan wagens: groot vermogen, gering

Nadere informatie

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen HOGE PRESTATIES, ZEER EFFICIËNT - ÉN EEN DUURZAME OPLOSSING De introductie van de Volvo FM Methaan-Diesel betekent

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

BP Amsterdam Terminal

BP Amsterdam Terminal BP Amsterdam Terminal Distributie en Blending Terminal voor brandstoffen en componenten De BP Amsterdam Terminal (BAT) is gelegen aan de Hornweg in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. De BAT is een

Nadere informatie

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Ludo Sweron 29 februari 2012 slide 1 Visie duurzaam ondernemen Colruyt Group Samen duurzaam meerwaarde creëren door waardengedreven vakmanschap

Nadere informatie

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam!

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Noord-Nederland is een prachtig deel van Nederland. Prachtig vanwege de natuur, de mentaliteit van de mensen en de ruimte. Een plek waar duurzaamheid steeds meer ruimte

Nadere informatie

Toelichting VLAREM-trein 2011. LNE - Afdeling Milieuvergunningen Willy Deberdt AARDGASTANKSTATIONS 2 en 6 februari 2012 Gent en Leuven

Toelichting VLAREM-trein 2011. LNE - Afdeling Milieuvergunningen Willy Deberdt AARDGASTANKSTATIONS 2 en 6 februari 2012 Gent en Leuven Toelichting VLAREM-trein 2011 LNE - Afdeling Milieuvergunningen Willy Deberdt AARDGASTANKSTATIONS 2 en 6 februari 2012 Gent en Leuven Overzicht 1. Wat? 2. Aanleiding 3. Haalbaarheid van de technologie

Nadere informatie

Motorkarakteristieken

Motorkarakteristieken Motorkarakteristieken Aan de orde komen: Vermogen Draaimoment of motorkoppel Elasticiteit Vermogensmeting Motorkarakteristieken pag 95 Vermogen Men onderscheidt: het inwendig of geïndiceerd vermogen P

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof aardgas voor voertuigen betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. is al een tijdje populair als

Nadere informatie

De groene delta van Nijmegen

De groene delta van Nijmegen GDF SUEZ LNG Solutions Workshop GDF SUEZ LNG Solutions - 10 oktober 2014 Leon Sluiman Manager operations & Technology De groene delta van Nijmegen GDF SUEZ LNG Solutions WAT IS LNG LNG: HET PRODUCT Vloeibaar

Nadere informatie

Bijlage 1 Emissiereducerende maatregelen (door Royal Haskoning)

Bijlage 1 Emissiereducerende maatregelen (door Royal Haskoning) Bijlage 1 Emissiereducerende maatregelen (door Royal Haskoning) Steunprogramma havengebonden werktuigen 81944801/R/873192/Mech Definitief Rapport 21 januari 2011 1.3 Uilaatgasnabehandelingssytemen 1.3.1

Nadere informatie

Tunnels en alternatieve brandstoffen. Jetty Middelkoop AGS brandweer AA

Tunnels en alternatieve brandstoffen. Jetty Middelkoop AGS brandweer AA Tunnels en alternatieve brandstoffen Jetty Middelkoop AGS brandweer AA Soorten alternatieve brandstoffen Elektrisch Hybride CNG LNG Waterstof Incidenten: elektrisch 26 februari 2015, Amsterdam Gevaren:

Nadere informatie

Chemisch rekenen versie 22-03-2016

Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Je kunt bij een onderwerp komen door op de gewenste rubriek in de inhoud te klikken. Wil je vanuit een rubriek terug naar de inhoud, klik dan op de tekst van de rubriek

Nadere informatie

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE SPREEKBEURT 1/8 Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE Q8KPE is gelegen in Rotterdam Europoort. De locatie Europoort heeft de grootste haven ter wereld waar veel producten worden gemaakt en verhandeld. Voor

Nadere informatie

Shell Pernis Benzine,

Shell Pernis Benzine, Een uitgave van Shell Pernis DE WERELD VAN Shell Pernis Benzine, diesel en veel meer Hoe maak je van ruwe olie benzine? Opslagtanks Europoort Veilig werken boven alles Lucht, land en water Wist u dat...

Nadere informatie

Energie en Energiebalans. Dictaat hoofdstuk 5

Energie en Energiebalans. Dictaat hoofdstuk 5 Energie en Energiebalans Dictaat hoofdstuk 5 Inleiding Energiebalansen = boekhouden met energie elementaire warmteleer; energieberekeningen rond eenvoudige systemen en chemische reacties Overzicht college

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE Oefenopgaven CEMISCE INDUSTRIE havo OPGAVE 1 Een bereidingswijze van fosfor, P 4, kan men als volgt weergeven: Ca 3 (PO 4 ) 2 + SiO 2 + C P 4 + CO + CaSiO 3 01 Neem bovenstaande reactievergelijking over

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN

SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN Auteurs Tessa Lodewijks Toon de Valk Eindredactie Aonne Kerkstra Eerste editie Malmberg s-hertogenbosch www.nova-malmberg.nl 3 Rekenen aan reacties Praktijk Zorgen voor morgen

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

- typische samenstelling uitlaatgasemissies: - traaglopende dieselmotor fig 150 - middelsnellopende dieselmotor fig 151

- typische samenstelling uitlaatgasemissies: - traaglopende dieselmotor fig 150 - middelsnellopende dieselmotor fig 151 Luchtpollutie door uitlaatgassen - typische samenstelling uitlaatgasemissies: - traaglopende dieselmotor fig 150 - middelsnellopende dieselmotor fig 151 - emissies scheepsdieselmotoren t.o.v. totale emissies:

Nadere informatie