Shell Pernis Benzine,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Shell Pernis Benzine,"

Transcriptie

1 Een uitgave van Shell Pernis DE WERELD VAN Shell Pernis Benzine, diesel en veel meer Hoe maak je van ruwe olie benzine? Opslagtanks Europoort Veilig werken boven alles Lucht, land en water Wist u dat... Een goede buur Pernis De wereld van Shell Pernis 1

2 Het wereldconcern Shell Shell heeft vestigingen in ongeveer 110 landen, heeft werknemers en is actief op het gebied van aardolie, petrochemie, elektriciteit en duurzame energie. Het bedrijf komt voort uit een overeenkomst in 1907 tussen de Nederlandse N.V. Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij en het Engelse The Shell Transport and Trading Company Limited. Lange tijd heeft het bedrijf een duale bestuurstructuur gekend. Het Engelse en Nederlandse bedrijf zijn in 2005 samengegaan tot RDS, Royal Dutch Shell plc. 2 De wereld van Shell Pernis

3 De wereld van Shell Pernis 3

4 Inhoud 7. Welkom in de wereld van Shell Pernis 8. Wat is Shell Pernis? Shell Pernis: een imposante, grote verzameling aan fabrieken die nauw met verbonden zijn. 9. De grootste raffinaderij van Europa Grote olietankers voeren ruwe olie aan naar Europa s grootste raffinaderij Shell Pernis. Opslagtanks Europoort De Europoortterminal verzorgt de logistiek voor ruwe olie en nafta. Wist u dat Hoe maak je van ruwe olie benzine (en andere stoffen)? Voordat ruwe olie gebruikt kan worden, moet deze eerst worden geraffineerd. Kraker hakt moleculen in stukken Grote moleculen worden kleiner gemaakt door middel van een chemisch proces. 11. Grote fabriek De vergasser zet zware restproducten om in synthesegas. Chemiekrakers en chemische fabrieken Halffabricaten worden gebruikt om producten te maken die de consument dagelijks gebruikt. 12. Schone biobrandstoffen Over bijmenging van biodiesel en andere milieusparende ontwikkelingen. Energiecentrale op eigen terrein De gebruikte energie door de fabrieken wordt op eigen terrein opgewekt. De grootste raffinaderij Hoe maak je benzine? Schone biobrandstoffen Het hele jaar door, 24 uur per dag, 7 dagen per week verwerkt het bedrijf ruwe olie. De ruwe olie wordt aangevoerd door grote olietankers naar Europa s grootste raffinaderij. Het raffineren van ruwe olie vindt plaats door middel van destillatie en kraken. Belangrijke stoffen die geproduceerd worden zijn gasolie, benzine, nafta en kerosine. Shell werkt continu aan de ontwikkeling van schonere brandstoffen. Gas to Liquids is een innovatieve brandstof die wordt gewonnen uit aardgas De wereld van Shell Pernis

5 13. Zwavelvrije brandstoffen Shell Pernis ontzwavelt haar olie. Deze zwavel wordt weer gebruikt bij het maken van kunstmest. 14. Portretten van Shell Medewerkers aan het woord. 16. Sterke band Moerdijk en Pernis Shell Moerdijk is het tweede grote fabrieksterrein van Shell in Nederland. Ondergrondse oliesnelwegen Een uitgebreid pijpleidingenstelsel zorgt voor de aan- en afvoer van producten. 17. Veilig werken boven alles Hier werk je veilig, of je werkt hier niet. Een goede buur Shell neemt haar maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus. 18. Lucht, land en water De uitstoot van schadelijke stoffen wordt scherp in de gaten gehouden. Groot onderhoud Onderhoudsstop blijft niet onopgemerkt voor de omgeving. 19. Wat is fakkelen en waarom is het nodig? Beheerst en veilig verbranden van producten die niet verwerkt kunnen worden. Ondersteuning maatschappelijke projecten De afdeling Social Investment van Shell draagt bij aan een duurzame samenleving. Ondergrondse wegen Een goede buur Wat is fakkelen? km aan pijpleidingen zorgen voor het transport van producten. Een voorbeeld is de in Pernis geproduceerde kerosine die via een pijpleiding rechtstreeks naar Schiphol gaat. Samen met de Burenraad houdt Shell Pernis contact met omwonenden door middel van regelmatig overleg. De vlam op een hoge fakkelinstallatie is een belangrijk veiligheidsinstrument voor het verbranden gassen die in geval van storing niet verwerkt of opgeslagen kunnen worden De wereld van Shell Pernis 5

6 6 De wereld van Shell Pernis

7 Welkom in de wereld van Shell Pernis Shell Pernis: een imposant fabrieksterrein van 425 hectare. Voorheen waren alle fabrieken op het terrein eigendom van Shell. Dat is veranderd. Een aantal fabrieken is nu van andere bedrijven. Wel is het zo dat er met deze bedrijven nauw wordt samengewerkt. Op het terrein staan grote installaties voor de raffinage van ruwe olie: een proces dat na verdere bewerking verschillende olieproducten oplevert. De bekendste daarvan, benzine en diesel, komen uiteindelijk als brandstof in de tank van uw auto terecht. Behalve deze brandstoffen produceert Shell Pernis vele andere producten. Een groot deel daarvan wordt gebruikt als grondstof voor de (petro)chemische fabrieken die op het terrein staan. Een ander deel wordt in Shell Moerdijk verwerkt. Dit is een groot bedrijventerrein in Brabant waar uitsluitend chemische fabrieken staan. De raffinaderij van Shell Pernis is de grootste van Europa en één van de grootste ter wereld. Het is letterlijk een wereldbedrijf waar ruwe olie wordt verwerkt die afkomstig is van diverse werelddelen en die producten maakt voor een wereldmarkt. Het raffineren van olie en het vervaardigen van eindproducten gebeurt met behulp van ingewikkelde processen. De stoffen waarmee wordt gewerkt zijn brandbaar en voor de productieprocessen zijn hoge druk en hoge temperaturen nodig. Deze omstandigheden vereisen de grootst mogelijke zorgvuldigheid om de kans op gevaarlijke situaties voor de mensen op en om het terrein te beperken. Maar ook om het milieu zoveel mogelijk te sparen. In deze brochure leest u daarom niet alleen over het productieproces en de producten, maar lichten we ook graag toe waarom we onze verantwoordelijkheid zeer serieus nemen. Wij hopen dat u na het lezen van de brochure een beter idee heeft van Shell Pernis en onze rol in het maatschappelijke en economische leven. De wereld van Shell Pernis 7

8 Wat is Shell Pernis? Shell Pernis is de meest gebruikte benaming voor de fabrieken van Shell op het grote bedrijventerrein nabij Pernis en Hoogvliet. In ongeveer zestig verschillende fabrieken worden olieproducten en basischemicaliën gemaakt op basis van aardolie. Het grootste gedeelte van het terrein wordt in beslag genomen door de raffinagefabrieken van Shell (de huisbaas ). Daarnaast staan er chemische fabrieken. Voorheen waren ze allemaal van Shell. Al enkele jaren zijn op het terrein ook andere bedrijven gevestigd die chemieproducten maken of logistieke diensten verlenen. 8 De wereld van Shell Pernis

9 De grootste raffinaderij van Europa De raffinaderij van Pernis is een van de grootste raffinaderijen ter wereld en de grootste van Europa. Grondstof voor de raffinaderij is ruwe olie (aardolie). De ruwe olie wordt aangevoerd door grote olietankers. Op de Maasvlakte en op Shell Europoort wordt de olie opgeslagen. Van daaruit wordt de olie per pijpleiding verpompt naar de raffinaderij. De aardolie wordt in de raffinaderij verwerkt tot verschillende olieproducten. Jaarlijks wordt zo n 20 miljoen ton ruwe olie geraffineerd (circa vaten per dag). De raffinaderij opereert 24 uur per dag, zeven dagen per week, het hele jaar door. Opslagtanks Europoort De Shell terminal in Europoort is ook onderdeel van de raffinaderij. Deze locatie zorgt voor de ontvangst, de opslag en het verpompen van ruwe olie en nafta. Wist u dat Shell Pernis (inclusief Shell Europoort) een oppervlakte heeft van 550 hectare. Dat zijn 800 voetbalvelden. De oppervlakte van Shell Pernis zelf is 425 hectaren. Dat zijn 600 voetbalvelden. Er ligt kilometer aan pijpleidingen. Dat is vier keer de aarde rond. Shell beschikt over circa 800 opslagtanks in Pernis. Het gemeenschappelijke volume is ruim 5 miljard liter. Als je de inhoud daarvan in een bol stopt, zou die een diameter van 170 meter hebben. In totaal ligt er 80 kilometer aan wegen op het terrein; hoofdwegen plus fabriekswegen. De raffinaderij kan 20 miljoen ton ruwe olie per jaar verwerken. Als de fabrieken voluit draaien, wordt er 750 liter ruwe olie per seconde verwerkt. De wereld van Shell Pernis 9

10 Hoe maak je van ruwe olie benzine (en andere stoffen)? Ruwe olie is een mengsel van honderden verschillende stoffen. Deze onbewerkte olie kan niet zomaar worden gebruikt. Eerst moet de ruwe olie worden geraffineerd. Raffineren betekent zuiveren of scheiden en dat is precies wat een raffinaderij doet. De eerste scheiding vindt plaats met behulp van destillatie. Dit wil zeggen dat de ruwe olie flink wordt verhit in een gesloten systeem. Door de hitte verdampt een deel van de olie. Die damp stijgt op in een destillatietoren en koelt daarbij af. Op verschillende hoogtes in de destillatietoren wordt de damp weer vloeibaar (condenseert). Hierdoor kunnen de producten gescheiden worden. Het deel van de olie dat niet verdampt, heet residu. Vroeger was dit residu een afvalproduct dat werd doorverkocht aan de wegenbouw. Maar tegenwoordig kan het residu in een geavanceerde fabriek gekraakt worden. Hierbij worden de grote moleculen in kleinere moleculen gehakt, waardoor betere brandstoffen ontstaan. Ten slotte worden producten ontzwaveld. Ontzwavelen betekent dat er verschillende stoffen uit het product worden gehaald. De belangrijkste stoffen die de raffinaderij produceert, zijn de gassen propaan en butaan en de vloeistoffen benzine, kersosine (vliegtuigbrandstof), nafta (ruwe benzine), gasolie/diesel, stookolie en oliën voor de productie van smeermiddelen. Kraker hakt moleculen in stukken Belangrijke installaties in de petrochemie zijn de zogeheten krakers. In een kraker worden door een chemisch proces grotere moleculen in kleinere moleculen gehakt. Er zijn verschillende kraakprocessen. Kraken gebeurt onder hoge druk en temperatuur en vaak met behulp van een katalysator. Dat is een stof die chemische reacties versnelt zonder zelf verbruikt te worden. 10 De wereld van Shell Pernis

11 Grote fabriek Een grote fabriek op het bedrijventerrein is de vergasser. Deze zet zware restproducten om in synthesegas. Dit gas bevat waterstof. De waterstof wordt onder meer gebruikt voor een installatie die hoogzwavelige olieproducten omzet in zwavelarme producten zoals benzine en gasolie/diesel. Chemiekrakers en chemische fabrieken Naast de fabrieken voor raffinage van ruwe olie staan op het bedrijventerrein in Moerdijk chemiekrakers en chemische fabrieken. De chemiekrakers produceren petrochemische grondstoffen zoals etheen, propeen, butadieen, benzeen, tolueen en xyleen. De chemische fabrieken gebruiken deze grondstoffen voor de productie van zogenoemde halffabricaten zoals oplosmiddelen, polymeren en elastomeren. Klanten van Shell Pernis zijn afnemers van deze halffabricaten. Dat betekent dat deze worden gebruikt voor de productie van eindproducten zoals verpakkingsmiddelen, autostoelen, meubilair, verfproducten, buizen voor waterleidingen, frisdrankflessen, synthetische transmissie-olie, etc. De wereld van Shell Pernis 11

12 Schone biobrandstoffen Shell werkt continu aan de ontwikkeling van schonere brandstoffen. Een voorbeeld is biodiesel. Biodiesel is diesel met een biocomponent. De biocomponent is gemaakt van plantaardige stoffen. Op het terrein van Shell Pernis wordt de biocomponent gemengd met gewone diesel. Een ander innovatief product is Gas To Liquids (GTL). Dit is een synthetische dieselbrandstof die wordt gewonnen uit aardgas. De toepassing van synthetische brandstof is een stap op weg naar een schoon milieu. De volgende stap is het winnen van brandstof uit plantaardige afvalstoffen. Als deze biobrandstof beschikbaar komt, ontstaat een gesloten CO 2 -kringloop. Energiecentrale op eigen terrein De energie die wordt gebruikt door de fabrieken (zoals elektriciteit), wordt voornamelijk op eigen terrein opgewekt. De moderne warmtekrachtcentrale van Pergen levert 300 megawatt elektriciteit (daarmee zouden huishoudens van stroom kunnen worden voorzien). Deze nieuwe aardgasgestookte centrale produceert veel schonere energie dan de oude centrale die uit bedrijf wordt genomen. Behalve stroom levert de centrale ook stoom voor de fabrieken. 12 De wereld van Shell Pernis

13 Zwavelvrije brandstoffen Ruwe olie bevat zwavel, meestal tussen 0,5 en 3 %. Na ver branding ontstaat SO 2. Deze SO 2 is slecht voor het milieu. Daarom hebben overheden limieten gesteld aan het zwavelgehalte van brandstoffen. Ook Shell Pernis ontzwavelt haar olie. Brandstoffen, zoals benzine en diesel, zijn daardoor nu nagenoeg zwavelvrij. De zwavel die uit de brandstoffen wordt gehaald, kan niet meer binnen de raffinaderij worden gebruikt. Daarom wordt de zwavel doorverkocht aan bedrijven die er bijvoorbeeld kunstmest van maken. De wereld van Shell Pernis 13

14 Opleiding: MBO Mechanische techniek, constructie, maar ik vind leren juist leuk. Je moet ze hier wel goed op een rijtje hebben om je werk te kunnen doen! Naam: Brenda Coenraad Functie: Onderhoudsmonteur Rotating Equipment bankwerken en lassen Uitdaging: Ik repareer onder meer pompen en compressoren. Ondanks mijn ervaring van mijn vorige baan in de auto-industrie, leer ik hier dagelijks nog veel nieuwe dingen. Dat is ook mijn uitdaging. Dat ik de enige vrouw ben hier? Dat is geen uitdaging voor mij, ik werk al tien jaar in een mannenwereld! Leuke aan werk: Elke dag is hier anders. Alles is nog nieuw, 14 De wereld van Shell Pernis Naam: Wim Vos Functie: Asset manager Europoort Opleiding: LTS Dieselmonteur en een tweejarige Shell-bedrijfsopleiding tot operator Uitdaging: Als asset manager ben ik op de Shell Europoort Terminal verantwoordelijk voor alle onderhouds- en operationele zaken. Mijn uitdaging is ervoor te zorgen dat deze olieterminal op een veilige en budgettair verantwoorde manier wordt gerund en dat de integriteit geborgd wordt. Leuke aan werk: Ik werk met aannemers maar ook met vijf verschillende operationele ploegen. Als alle neuzen één kant op staan en het onderhoud op de terminal soepel draait, dan geeft dat een heel mooi en goed gevoel!

15 Naam: Irfaan Khalid Functie: Assistent plantmanager Opleiding: Chemical Engineering aan de universiteit in Londen Uitdaging: Als assistent plantmanager zorg ik ervoor dat we maken wat de klant vraagt. Veiligheid, kwaliteit en efficiency staan hierbij voorop. De uitdaging is om de dagelijkse problemen op te lossen, zonder de lange termijn doelen uit het oog te verliezen. Leuke aan werk: Ik zit in een een ketting van mensen, van monteur tot professor. Dat vind ik leuk. Om mijn taak uit te voeren heb ik ze allemaal even hard nodig! Naam: Denice Lassche Functie: Analist Opleiding: Middelbaar Laboratorium Onderwijs Uitdaging: Als analist check ik monsters hier op het lab. Ik ben nog maar net van school, dit is mijn eerste, echte baan. Dat is best even wennen! Maar het gaat goed en ik vind het leuk! Leuke aan werk: Ik leer hier heel veel en krijg ook steeds nieuwe taken. Ik mag steeds meer! Verder vind ik het fijn dat je bij Shell allerlei mogelijkheden hebt om verder te studeren en carrière te maken. Naam: Dr.ir. Karen de Lathouder Functie: Asset manager van vier Hoog Vacuüm Units Opleiding: Scheikundige technologie, TU Delft Uitdaging: : Op Hoog Vacuüm Units destilleren we zware oliefracties (residu) onder vacuüm. Door het vacuüm kan dat bij lagere temperatuur. Van restproducten maken we zo nog meer bruikbare grondstof. Ik werk met veel verschillende mensen en disciplines. Mijn uitdaging is om veiligheid, onderhoud en budget te bewaken, ook op de lange termijn! Leuke aan werk: Dat je direct resultaat van je werk hebt! De wereld van Shell Pernis 15

16 Sterke band Moerdijk en Pernis Shell Moerdijk is het tweede grote fabrieksterrein van Shell in Nederland. Grote hoeveelheden grondstoffen die Shell Moerdijk nodig heeft voor verdere verwerking, zijn afkomstig van Shell Pernis. Voornamelijk via pijpleidingen worden nafta, gasolie en kerosine aangevoerd. Omgekeerd is er ook een productstroom richting Pernis. Zogeheten raffinaat-1 (een lichte olie) is grondstof voor chemische fabrieken in Pernis die er onder meer oplosmiddelen en motorbrandstofcomponenten van maken. Ondergrondse oliesnelwegen Shell Pernis is de spil in een uitgebreid pijpleidingstelsel. Een groot deel van de aan- en afvoer van producten kan daardoor plaatsvinden via pijpleidingen. Vanuit Europoort en de Maasvlakte wordt ruwe olie aangevoerd. Na bewerking worden producten via pijpleidingen weer afgevoerd. Tussen Pernis en Moerdijk liggen ook pijpleidingen. Grondstoffen, zoals nafta, die zijn geproduceerd op Pernis kunnen daardoor snel en zonder hinder van het verkeer getransporteerd worden naar Moerdijk voor verdere verwerking. Ook kerosine die Shell Pernis produceert wordt rechtstreeks per pijpleiding vervoerd naar Schiphol. 16 De wereld van Shell Pernis

17 Veilig werken boven alles Hier werk je veilig, of je werkt hier niet. Iedereen die het Centraal Kantoor van Shell Pernis bezoekt, passeert dit bord. Deze indringende boodschap geeft aan hoe serieus Shell veiligheid en gezondheid neemt. Omdat er op het bedrijventerrein met vluchtige, brandbare stoffen wordt gewerkt, heeft veiligheid topprioriteit. Doelstelling is de risico s almaar kleiner te maken. Dat gebeurt door opleiding, training en het bewust maken van de verantwoordelijkheid van iedere individuele medewerker. Op deze manier wil Shell de veiligheid en de gezondheid van iedereen op en om het terrein maximaal waarborgen. Een goede buur Shell is een bedrijf dat haar maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus neemt. Dat houdt nadrukkelijk ook in dat ze een goed en open contact met omwonenden belangrijk vindt. Om toe te lichten wat er bij Shell speelt en te vernemen wat er leeft bij mensen in de omliggende gemeenten, is in 1998 de Burenraad Shell Pernis opgericht. De Burenraad is een georganiseerd burenoverleg. Het is een zelfstandige overleggroep met een onafhankelijke voorzitter en vertegenwoordigers van de omwonenden en Shell. Een vertegenwoordiger van DCMR Milieudienst Rijnmond is vast adviseur en woont alle bijeenkomsten bij. In de Burenraad wordt openlijk over ontwikkelingen en opvattingen gepraat, met als doel wederzijds begrip en een vertrouwensband te creëren. Zo hebben de afgelopen jaren fakkelen, veiligheid, het aanzicht van het terrein en de toekomst van de raffinaderij hoog op de agenda gestaan. De wereld van Shell Pernis 17

18 Lucht, land en water In het verlengde van de zorg voor veiligheid en gezondheid spant Shell zich maximaal in om haar milieuprestaties te verbeteren. Een van de doelstellingen is de uitstoot van schadelijke stoffen zogenoemde emissies - te verminderen. Met diverse milieu-investeringen wordt jaar in jaar uit gewerkt aan een verder afname van emissies, maar ook aan een betere zuivering van het afval- en proceswater. Een zeer belangrijk aandachtspunt is het verlagen van de CO 2 -emissie. Ook wordt er door middel van grote investeringen gewerkt aan verdere vermindering van de SO 2 - en NO x -emissie, bijvoorbeeld door vernieuwing van destilleerinstallaties. Een ander voorbeeld is de aandacht voor het fakkelen. Doelstelling is minder te fakkelen en minder overlast te geven als fakkelen noodzakelijk is. Over de milieuprestaties rapporteert Shell Pernis jaarlijks, in de vorm van een milieuadvertentie. Groot onderhoud De installaties op het terrein van Shell Pernis worden zorgvuldig onderhouden. Om geen productieverlies te lijden, gebeurt dat bij voorkeur als de fabrieken in bedrijf zijn. Voor groot onderhoud moet een fabriek echter van tijd tot tijd worden stilgelegd. In vakjargon wordt dan gesproken van een onderhoudsstop, turnaround of shutdown. Zo n stop is een grote, complexe operatie waarbij veel mensen betrokken zijn, ook van buiten de organisatie. Een stop blijft meestal niet onopgemerkt door de omgeving. Duizenden extra mensen zijn gedurende de stop op en rond het terrein aanwezig. Het stoppen en starten van fabrieken kan voor de omgeving voor overlast zorgen. 18 De wereld van Shell Pernis

19 Wat is fakkelen en waarom is het nodig? Een fakkel is de vlam op een hoge fakkelinstallatie. De vraag is natuurlijk: waarom is fakkelen nodig? Want een fakkel kan dreigend overkomen en het lijkt onnodige verspilling van energie. Het antwoord is dat fakkelen een belangrijk veiligheidsinstrument is. Door omstandigheden kunnen gasvormige olieproducten soms tijdelijk niet verder verwerkt of opgeslagen worden. Fakkelen, beheerst en veilig verbranden, is dan de beste oplossing. Om de verbranding te verbeteren en roetvorming te voorkomen, wordt extra stoom toegevoegd. Maar soms is er te veel aanvoer van stoffen die verbrand moeten worden en/of te weinig stoom. Dan is roetend fakkelen onvermijdelijk. Er is dan sprake van een goed zichtbare vlam en zwarte rook. Fakkelen bij een incident (insiders spreken ook wel over een trip ) kan hoge vlammen en veel roet geven. Ook stank- en geluidsoverlast is dan mogelijk. Shell werkt er hard aan om incidenten te voorkomen en het fakkelen te verbeteren door vernieuwing van de fakkelsystemen. Ondersteuning maatschappelijke projecten Ook op maatschappelijk gebied neemt Shell haar verantwoordelijkheid. Dat komt onder meer tot uiting in de activiteiten van de afdeling Social Investment waarmee Shell wil bijdragen aan een duurzame samenleving. Belangrijkste onderwerpen zijn vrijwilligerswerk, jeugd en techniek, innovatie en ondernemerschap en kennisoverdracht. Onder de naam Shell Cares wordt op landelijk niveau een actueel maatschappelijk probleem aangepakt, meestal voor een periode van drie jaar. Niet alleen met financiële steun, maar vooral met alle kennis en inzet die het bedrijf in huis heeft in de persoon van Shell-medewerkers. Als vrijwilliger denken zij mee en steken de handen uit de mouwen. De donatiecommissie ondersteunt projecten in de directe omgeving. Ondersteuning wordt gegeven in de vorm van niet-structurele, financiële projectdonaties. De wereld van Shell Pernis 19

20 Op de website kunt u aanvullende informatie vinden. Via deze website kunt u zich tevens abonneren op de elektronische nieuwsbrief van Shell Pernis. Telefonisch zijn we bereikbaar op nummer of (de gratis burenlijn). Ons faxnummer is en ons adres is: Schriftelijk kunt u ons als volgt bereiken: Shell Pernis, Afdeling Communicatie/External Affairs, Postbus 3000, 3190 GA Hoogvliet. Werken aan duurzaamheid 20 De wereld van Shell Pernis

Moerdijk Shell-producten in het dagelijkse leven Molecuulketens in stukjes gehakt Fabrieken met lastige namen Lucht, land en water Wist u dat...

Moerdijk Shell-producten in het dagelijkse leven Molecuulketens in stukjes gehakt Fabrieken met lastige namen Lucht, land en water Wist u dat... Een uitgave van Shell MOERDIJK DE WERELD VAN Shell Moerdijk Veilig werken boven alles Moerdijk Shell-producten in het dagelijkse leven Molecuulketens in stukjes gehakt Fabrieken met lastige namen Lucht,

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE

Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE SPREEKBEURT 1/8 Kuwait Petroleum Europoort, Q8KPE Q8KPE is gelegen in Rotterdam Europoort. De locatie Europoort heeft de grootste haven ter wereld waar veel producten worden gemaakt en verhandeld. Voor

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1

CO 2 Prestatieladder. Ketenanalyse diesel. Aspect(en): 4.A.1 CO 2 Prestatieladder Ketenanalyse diesel Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 4.A.1 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 17 april 2014 Inhoudsopgave 1.0 Inleiding... 3 2.0 Doelstelling...

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

Ketenanalyse brandstof - diesel

Ketenanalyse brandstof - diesel Ketenanalyse brandstof - diesel Co 2 -prestatieladder Aspect(en): 4.A.1 Auteur: Herman Zondag Datum: 1 juni 2015 Inhoudsopgave Inleiding & doelstelling Beschrijving van de waardeketen Bepaling van de relevantie

Nadere informatie

Staatsolie Visie 2020

Staatsolie Visie 2020 Visie 2020 Staatsolie Visie 2020 Visie Leidend zijn in de duurzame ontwikkeling van de energie industrie in Suriname Een significante bijdrage leveren aan de vooruitgang van de samenleving Een regionale

Nadere informatie

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen.

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen. Toelichting bij Voorbeeldopgaven Syllabus Nieuwe Scheikunde HAVO De opgave is een bewerking van de volgende CE-opgave: LPG 2007-2de tijdvak De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift

Nadere informatie

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg Van pot naar pan Groen gas uit Tilburg Even ten noorden van de stad Tilburg ligt de gelijknamige locatie van Attero. De locatie bestaat uit een stortplaats, een overslagstation en een grondbank. Er zijn

Nadere informatie

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas - Inleiding - GPP -systeem - Kwaliteitseisen CO 2 voor glastuinbouw - Toepasbaarheid

Nadere informatie

Vertrouwen in Eigen Kunnen

Vertrouwen in Eigen Kunnen Vertrouwen in Eigen Kunnen Monument Dit is het Staatsolie monument dat staat bij het hoofdkantoor op Flora. Het is onthuld op 13 december 2005 bij de 25 ste verjaardag van Staatsolie. Dit monument laat

Nadere informatie

Bijlage 1.2.2bis bij het besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne

Bijlage 1.2.2bis bij het besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne Bijlage 4 bij het besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van diverse besluiten inzake leefmilieu houdende omzetting van Europese richtlijnen en andere diverse wijzigingen Bijlage 1.2.2bis bij het

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

Opdracht Beroepsoriëntatie

Opdracht Beroepsoriëntatie Opdracht Beroepsoriëntatie Sector: Offshore Auteur: Henk Yip Groep: WP11a2 Periode: Blok 1.1 Datum: Woensdag 16 oktober 2013 De Haagse Hogeschool Werktuigbouwkunde Voorwoord Ik ben Henk Yip, ik ben een

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm.

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm. PEARL GTL Oliemaatschappijen zoals Shell willen aan de nog steeds stijgende vraag naar benzine en diesel kunnen blijven voldoen én ze willen de eindige olievoorraad zoveel mogelijk beschikbaar houden als

Nadere informatie

BP Amsterdam Terminal

BP Amsterdam Terminal BP Amsterdam Terminal Distributie en Blending Terminal voor brandstoffen en componenten De BP Amsterdam Terminal (BAT) is gelegen aan de Hornweg in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. De BAT is een

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

Staatsolie Visie 2020

Staatsolie Visie 2020 Staatsolie Visie 2020 Visie Leidend zijn in de duurzame ontwikkeling van de energie-industrie in Suriname Een significante bijdrage leveren aan de vooruitgang van de samenleving Een regionale speler worden,

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie VNPI Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie Onderscheid en gemeenschappelijkheid 2 Sinds 1999 is de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI) actief als belangenbehartiger en woordvoerder

Nadere informatie

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen 1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen Vooreerst worden de gasvormige brandstoffen uiteengezet. Vervolgens worden de verschillende alternatieve brandstoffen. 1.5.1 Gasvormige brandstoffen Aardgas

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Staatsolie Visie 2030

Staatsolie Visie 2030 Staatsolie Visie 2030 In de Staatsolie Visie staat wat ons bedrijf in het jaar 2030 bereikt wil hebben. Wij werken daar voortdurend aan. Onze blik is op de toekomst gericht. Zo willen wij dat Suriname

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Ketenanalyse brandstof: diesel

Ketenanalyse brandstof: diesel CO 2 prestatieladder 3.0: Ketenanalyse diesel Ketenanalyse brandstof: CO2-PRESTATIELADDER, niveau 5 - diesel Goedkeuring en autorisatielijst Type Naam Functie Paraaf Opsteller M. van Eijk Beleidsadviseur

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II Ammoniak Ammoniak wordt bereid uit een mengsel van stikstof en waterstof in de molverhouding N 2 : H 2 = 1 : 3. Dit gasmengsel, ook wel synthesegas genoemd, wordt in de ammoniakfabriek gemaakt uit aardgas,

Nadere informatie

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen

Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Een beginnershandleiding tot Brandstoffen Energie is essentieel om te voorzien in de basisbehoeften van onze huishouding: koken, water verwarmen en verwarming. Maar het is ook een belangrijke factor voor

Nadere informatie

De behandeling van zuur gas. Door de gaszuiveringsinstallatie in Emmen

De behandeling van zuur gas. Door de gaszuiveringsinstallatie in Emmen De behandeling van zuur gas Door de gaszuiveringsinstallatie in Emmen De behandeling van zuur gas In Nederland zijn naast het grote Groningen-gasveld zo n tweehonderd kleinere gasvelden in productie. In

Nadere informatie

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens 1 Waarom meten? Explosie- en brandgevaar Risico -> bevolking (< Evacuatie?) Milieu Gezondheid brandweerpersoneel Gevaar voor verstikking 2 BASISBEGRIPPEN: EXPLOSIE

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Agenda Cryo Advise Aardgas - eigenschappen Voordelen Uitdagingen Cryo Advise advies voor LNG systemen

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Oiltraining.nl. In de komende maanden worden onder andere de volgende cursussen met regelmaat georganiseerd:

Oiltraining.nl. In de komende maanden worden onder andere de volgende cursussen met regelmaat georganiseerd: Oiltraining.nl Oiltraining.nl de is naam waaronder in samenwerking met Saybolt Nederland B.V. cursussen en trainingen aanbiedt op het gebied van olieproducten. Oiltraining.nl is in 2002 opgericht door

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

MILIEUDIENST CURAÇAO

MILIEUDIENST CURAÇAO MILIEUDIENST CURAÇAO NOTA VAN TOELICHTING 1. Inleiding Curaçao Utilities Company N.V. (CUC) is een nieuw nutsbedrijf dat is opgericht om elektriciteit, stoom, perslucht en water te produceren. Omdat CUC

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Ketenanalyse Diesel. Opgesteld volgens de eisen van ISO 14064-1 en het Greenhouse Gas Protocol

Ketenanalyse Diesel. Opgesteld volgens de eisen van ISO 14064-1 en het Greenhouse Gas Protocol Ketenanalyse Diesel Opgesteld volgens de eisen van ISO 14064-1 en het Greenhouse Gas Protocol Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Wat is een ketenanalyse 3 1.2. Activiteiten Maas BV 3 1.3. Opbouw 4 Stap 1:

Nadere informatie

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE

Diesel. AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Diesel AdBlue is een gedeponeerd handelsmerk van de Vereniging van Duitse automobielfabrikanten (VDA). ONTDEK ADBLUE Korte samenvatting BELANGRIJKSTE KENMERKEN Wat is AdBlue?... 3 Waar dient het voor?....

Nadere informatie

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN

HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN HELPT DE LOKALE LUCHTKWALITEIT TE VERBETEREN GAS IS EEN SCHONERE ENERGIE OPTIE IN VERGELIJKING TOT CONVENTIONELE VLOEIBARE BRANDSTOFFEN...MAAR MOEILIJKER TOE TE PASSEN IN DIESELMOTOREN BESTAAT ER EEN OPLOSSING

Nadere informatie

Knipscheer CO2-emissie scope3 Ketenanalyse. CO2-emissie scope Ketenanalyse PVC

Knipscheer CO2-emissie scope3 Ketenanalyse. CO2-emissie scope Ketenanalyse PVC CO2-emissie scope PVC 1 Inhoud 1.Inleiding 3 1.1 Doel van het document 3 2. De CO2 prestatieladder 4 2.1 Scopes 4 2.2 Niveaus en invalshoeken 5 3. Keuze ketenanalyse 5 3.1 Afweging GWW sector 5 4. Beschrijving

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE Oefenopgaven CEMISCE INDUSTRIE havo OPGAVE 1 Een bereidingswijze van fosfor, P 4, kan men als volgt weergeven: Ca 3 (PO 4 ) 2 + SiO 2 + C P 4 + CO + CaSiO 3 01 Neem bovenstaande reactievergelijking over

Nadere informatie

Attero Holding N.V., bestaande uit: N.V. Afvalverbranding Zuid Nederland (A.Z.N.)

Attero Holding N.V., bestaande uit: N.V. Afvalverbranding Zuid Nederland (A.Z.N.) CERTIFICAAT, bestaande uit: Attero B.V. Attero Noord B.V. Attero Zuid B.V. AZN Holding B.V. Meander 861 6825 MH Arnhem Postbus 4114 6080 AC Haelen en de toepassing daarvan voldoen aan de voorwaarden gesteld

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

MVO JAARVERSLAG. DCS Drecht Coating Services B.V. 0168 41 27 www.dcscoating.nl

MVO JAARVERSLAG. DCS Drecht Coating Services B.V. 0168 41 27 www.dcscoating.nl MVO JAARVERSLAG Drecht Coating Services B.V. 2010 Maatschappelijk Verantwoord d Ondernemen is voor DCS Drecht Coating Services dé bedrijfsvoerings filosofie voor de komende jaren. Continuïteit, arbeidsvreugde

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG

E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG E85 he15 BIODIESEL BIOGAS GROEN GAS WATERSTOF AARDGAS LPG LNG 26 DUURZAME MOBILITEIT 2009 Change EEN DUURZAMER PALET VAN BRANDSTOFFEN Bij de pomp wordt de brandstof steeds schoner. Door de toevoeging van

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in huis Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Een betrouwbare verwarming

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

EXACT. Wat doe je als procesoperator: -ze nemen een monster van experimenten. -machines besturen. Wat hebben we deze les gedaan?

EXACT. Wat doe je als procesoperator: -ze nemen een monster van experimenten. -machines besturen. Wat hebben we deze les gedaan? EXACT Wij hebben vandaag een presentatie gekregen van EXACT. We hebben allerlei opdrachten moeten maken. EXACT had ook een proefje voor ons in petto. Pauline van CO3 gaf ons de les, ze gaf ons uitleg wat

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor?

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? Opgaven Hoofdstuk 8 Gasmotoren 1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? 4. Wat verstaat u onder een stoichiometrische gasmotor?

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Boeren met energie. 11 November 2010

Boeren met energie. 11 November 2010 Boeren met energie 11 November 2010 Wat doen wij? Ontwikkelen projecten energie uit biomassa Opzetten expertisecentrum energie uit hout droogtechnieken stookgedrag rookgasmetingen rookgasreiniging Ontwikkelen

Nadere informatie

Spel Organische stoffen. Spelbord:

Spel Organische stoffen. Spelbord: Spel Organische stoffen Spelbord: 1 Alkanen lossen niet op in 4 Van C5 ketens tot C18 ketens is de toestand bij kamertemperatuur vast. Fout Vloeibaar. 7 Bij een slechte verbranding van alkanen ontstaan

Nadere informatie

de Nieuwe PGS 25 Aardgasvulstations

de Nieuwe PGS 25 Aardgasvulstations de Nieuwe PGS 25 Aardgasvulstations Erik Büthker 1 december 2009 congres Relevant Ringwade 71, 3439 LM, Nieuwegein Postbus 1033, 3430 BA, Nieuwegein Tel: (030) 285 3320 Fax: (030) 285 4850 info@cngnet.nl

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62385 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

In uw brief van 28 januari 2008 met uw kenmerk 267920 schrijft u het volgende;

In uw brief van 28 januari 2008 met uw kenmerk 267920 schrijft u het volgende; Ingevolge artikel 59 van de WRO worden overtredingen van voorschriften, die deel uitmaken van een bestemmingsplan voor zover die overtreding uitdrukkelijk als strafbaar feit is aangeduid, gestraft met

Nadere informatie

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht DeNOx-installatie Een DeNOx-installatie is niets meer dan een uit de kluiten gewassen autokatalysator. Net als de installatie onder uw vierwieler zorgt een DeNOx-installatie ervoor dat schadelijke stoffen

Nadere informatie

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar Strategische Marketing Planning Shell Ferenc Franke Rick Molenaar Shell Missie, Visie, Waardestrategie Marktafbakening Interne analyse SWOT Externe analyse Impact Inhoudsopgave De Oorsprong van de schelp

Nadere informatie

Oefentoets polymeren havo en vwo

Oefentoets polymeren havo en vwo Oefentoets polymeren havo en vwo Opgave 1 Kunststofrecycling Sinds een aantal jaar wordt in Nederland kunststof op verschillende manieren apart ingezameld. In het scheikundige tijdschrift chemische feitelijkheden

Nadere informatie

CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1)

CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1) Gebr. van der Lee CO 2 emissie inventarisatie januari-juli 2012 (3-A-1) CO²- Bewust Directie: E. van der Lee Communicatiemanager: T. Hoebee KAM-Coördinator: A. Werkmeester Lelystad, september 11 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Door Tessa de Wekker - 25-4-2014, 12:37 (Update 25-4-2014, 12:37) bron: Foto Ton Stanowicki ALPHEN AAN DEN RIJN - Nu is het terrein van Indaver Afvalverwerking

Nadere informatie

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS).

Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Pagina 1 van 5 Uniek systeem voor verduurzaming van opslag en vervoer van Vluchtige Organische Stoffen(VOS). Het VentoClean-System is een speciale machine voor het ontgassen en terugwinnen van resten Vluchtige

Nadere informatie

BIJLAGE V. Technische bepalingen inzake stookinstallaties. Deel 1. Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties

BIJLAGE V. Technische bepalingen inzake stookinstallaties. Deel 1. Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties BIJLAGE V Technische bepalingen inzake stookinstallaties Deel 1 Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties 1. Alle emissiegrenswaarden worden berekend bij een temperatuur

Nadere informatie

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014 Mestverwerking MACE in Landhorst Henk Jans, arts MG, MMK Introductie Rol van de GGD: toelichting op risico s mestverwerkingsbedrijf MACE nav vragen van werkgroep MACE en andere betrokkenen, besproken tijdens

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 30 januari 2015 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

LPG en veiligheid. Autogas (LPG) Toepassingen LPG. Productie, invoer en uitvoer LPG. Ontwikkeling Nederlandse Autogasmarkt

LPG en veiligheid. Autogas (LPG) Toepassingen LPG. Productie, invoer en uitvoer LPG. Ontwikkeling Nederlandse Autogasmarkt Autogas (LPG) Autogas: LPG toegepast als autobrandstof. LPG en veiligheid LPG (Liquefied Petroleum Gas, vloeibaar gemaakt petroleumgas) is de verzamelnaam voor een grote groep brandbare koolwaterstoffen.

Nadere informatie

Veiligheid. voor alles

Veiligheid. voor alles Veiligheid voor alles Voor BASF Nederland, locatie De Meern betekent veiligheid: alles in het werk stellen om te voorkomen dat er iets mis gaat. In deze brochure leest u hoe we dat doen. Veiligheid is

Nadere informatie

Luchtkwaliteit rond het vliegveld. Informatiebijeenkomst Knegsel 18 april 2015

Luchtkwaliteit rond het vliegveld. Informatiebijeenkomst Knegsel 18 april 2015 Luchtkwaliteit rond het vliegveld Informatiebijeenkomst Knegsel 18 april 2015 Provinciale metingen kalenderjaar 2012 bij de Spottershill Interpretatie van de provincie-metingen op de Spottershill NO2 Dit

Nadere informatie

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V.

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V. Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering Wim Teugels Nynas N.V. Een economie in beweging In een tijdspanne van 2 jaar is de olie

Nadere informatie

Toevoegsel bij voorstel COM (2010) 459 voor een VERORDENING (EU) NR. /2010 VAN DE RAAD

Toevoegsel bij voorstel COM (2010) 459 voor een VERORDENING (EU) NR. /2010 VAN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 21.9.2010 COM(2010) 515 definitief 2010/0240 (NLE) Toevoegsel bij voorstel COM (2010) 459 voor een VERORDENING (EU) NR. /2010 VAN DE RAAD betreffende beperkende maatregelen

Nadere informatie

Haven Amsterdam Gateway to Europa

Haven Amsterdam Gateway to Europa IJ (voor 1850) Haven Amsterdam Gateway to Europa Jan Egbertsen 26 september 2011, Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Amsterdam Noordzeekanaalgebied (rond 1875) Overzicht

Nadere informatie

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Ludo Sweron 29 februari 2012 slide 1 Visie duurzaam ondernemen Colruyt Group Samen duurzaam meerwaarde creëren door waardengedreven vakmanschap

Nadere informatie

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof. Energielabel auto Personenwagens moeten voorzien zijn van een zogenaamd energielabel. Deze maatregel is ingesteld om de consument de mogelijkheid te geven om op eenvoudige wijze het energieverbruik van

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid R. de Jong (Leefbaar Rotterdam) over afvalstoffen in stookolie.

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid R. de Jong (Leefbaar Rotterdam) over afvalstoffen in stookolie. Rotterdam, 23 oktober 2012. Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid R. de Jong (Leefbaar Rotterdam) over afvalstoffen in stookolie. Aan de Gemeenteraad. Op 29 augustus 2012

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Energie auditverslag. Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3

CO 2 Prestatieladder. Energie auditverslag. Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3 CO 2 Prestatieladder Energie auditverslag Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 2.A.3, 1.B.2, 2.B.2, 2.B.3 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 11 juni 2014 Inhoudsopgave 1.0 Energie auditverslag...3

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo

Ondergrondse opslag van aardgas. Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Locaties Grijpskerk en Langelo Ondergrondse opslag van aardgas Elke dag voldoende aardgas voor iedereen. Het lijkt de normaalste zaak van de wereld, maar dat is het niet.

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

Nu goedkoper en groener rijden. Easy Green simpel en voordelig. Direct instappen met Easy Green. GO-Greener: Hoe? Zo! Effecten:

Nu goedkoper en groener rijden. Easy Green simpel en voordelig. Direct instappen met Easy Green. GO-Greener: Hoe? Zo! Effecten: Nu goedkoper en groener rijden Uw auto direct aanzienlijk voordeliger en schoner laten rijden? Dat kan met GO-Greener. Meer kilometers voor minder geld. Met behoud van comfort en zelfs verbetering van

Nadere informatie

Brand en explosiegevaar

Brand en explosiegevaar Brand en explosiegevaar Door brand en explosie tijdens werkzaamheden vallen er jaarlijks tientallen doden en gewonden. Dus moet je brand en explosies zien te voorkomen. Mede doordat deze zeer onvoorspelbaar

Nadere informatie

Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden

Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden Een inleiding op de Technical Guidance Koolstofkringloop Waar gaat deze folder over? Duurzame mobiliteit is een hot

Nadere informatie

31 mei, 1 & 2 juni 2016. Facts & Figures. Evenementenhal Hardenberg. Hèt platform voor innovatieve projecten en totaaloplossingen

31 mei, 1 & 2 juni 2016. Facts & Figures. Evenementenhal Hardenberg. Hèt platform voor innovatieve projecten en totaaloplossingen Facts & Figures Hèt platform voor innovatieve projecten en totaaloplossingen in de Gas, Wind en Olie industrie Nederland beschikt over veel kennis op het gebied van de Gas, Wind en Olie industrie. Samenwerkingen

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

B.V. Grondbezit AVI Moerdijk II B.V. Afvalverbranding Zuid Nederland

B.V. Grondbezit AVI Moerdijk II B.V. Afvalverbranding Zuid Nederland CERTIFICAAT Nummer: 2175876 Attero Holding N.V., bestaande uit: Attero B.V. Attero Noord B.V. Vagron B.V. Attero Zuid B.V. Deponie Zuid B.V. AZN Holding B.V. B.V. Grondbezit AVI Moerdijk B.V. Grondbezit

Nadere informatie

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 GroenLinks Bronckhorst Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 Waarom co-vergisten Omdat de meststoffenwet veehouders verplicht de overtollige (mineralen in de) mest te ver(be)werken

Nadere informatie