Onze energie, onze toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onze energie, onze toekomst"

Transcriptie

1 Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 15, uitgave juni 2015 Onze energie, onze toekomst

2 Redactioneel Innoveren voor nu én later Hoe ontwikkelt onze energievoorziening zich? Het is een vraag die ExxonMobil voortdurend bezighoudt. Elk jaar resulteert dat in een nieuwe editie van de Outlook for Energy, onze langetermijnvisie op de energievoorziening van de toekomst. In dit nummer van Reflex treft u als rode draad enkele samenvattende passages uit de Outlook aan. Een van de belangrijkste conclusies is dat de mondiale energievraag tot 2040 enorm toeneemt. De hamvraag is: hoe gaan we die benodigde energie leveren? Vanuit onze jarenlange ervaring zoeken we continu naar nieuwe oplossingen op dit vlak. En investeren we volop in nieuwe technologieën voor de winning uit niet-conventionele bronnen. Zoals tight oil : olie gewonnen uit zeer dichte rotsformaties. En ook op het gebied van schaliegas zet ExxonMobil nog steeds volop stappen. Ondertussen verliezen we het nu niet uit het oog. De afgelopen jaren investeerden we flink in onze raffinaderijen en fabrieken in de Benelux. Zo startte onlangs in Antwerpen de bouw van de Delayed Coker Unit, die vanaf 2017 meer schone diesel voor de Europese markt produceert. En in Rotterdam investeerden we in de milieuprestaties en energie-efficiëntie van onze aromatenfabriek. Voor onze voortdurende investeringen in Vlaanderen ontvingen we eerder dit jaar de Lifetime Achievement Trophy van FIT, het Vlaams Agentschap voor Internationaal Ondernemen. Bij het overhandigen van de prijs benadrukte de Vlaamse minister-president Geert Bourgeois het enorme economische belang van ExxonMobil voor Vlaanderen. In het interview-artikel geeft hij zijn visie over de concurrentiepositie van de Europese industrie, die onder druk staat door buitenlandse concurrentie en strenge regelgeving. Hierdoor zou de raffinagesector in Nederland haar koppositie wel eens kunen verliezen, zo concludeerde de Nederlandse branchevereniging VNPI na uitvoerig onderzoek. Tot slot: wie overtollige energie kwijt wil, wordt op zijn wenken bediend met de Best of Belgium Cycle Tour van Esso. Vijf prachtige, afwisselende routes door België, uitgestippeld door topwielrenners en geschikt voor fietsers van alle leeftijden. Veel lees- en wielerplezier! Mirjam de Leeuw 08 Interview Geert Bourgeois, Vlaamse ministerpresident 16 Outlook for Energy: de toekomst in beeld 20 Esso omarmt de wielersport Best of Belgium Cycle Tour Colofon Reflex is een uitgave van ExxonMobil in de Benelux, afdeling Public and Government Affairs. Adres Graaf Engelbertlaan 75, 4837 DS Breda Postbus 1, 4803 AA Breda Verantwoordelijk uitgever in België Remko Kruithof ExxonMobil Petroleum & Chemical BVBA Polderdijkweg, 2030 Antwerpen Hoofdredactie Mirjam de Leeuw Teksten en redactie Textuur, Tilburg Redactie Franstalige versie Marina Cols Fotografie Fabrice Debatty, Stefan Dewickere, Jostijn Ligtvoet Fotografie, ExxonMobil e.a. Vormgeving Mervyn Hall, GPB Media Druk SMG-Groep Voor het (gedeeltelijk) overnemen van artikelen is toestemming van de redactie nodig. Het maken van fotokopieën is toegestaan voor educatieve doeleinden, alsook voor informatieverspreiding binnen organisaties. Aan de teksten in dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend. Exxon Mobil Corporation heeft vele verbonden maatschappijen, waarvan vele de namen ExxonMobil, Exxon, Esso en Mobil bevatten. Gemakshalve en voor alle eenvoud worden deze termen evenals termen zoals maatschappij, bedrijf, onze, wij en zijn/haar soms gebruikt als verkorte verwijzing naar specifieke aangeloten ondernemingen of groepen. Dit doet evenwel geen afbreuk aan de onafhankelijkheid van de verschillende juridische entiteiten. Reflex wordt kosteloos verspreid onder geïnteresseerden in ExxonMobil in de Benelux. Een pdf-versie is beschikbaar op: 2 Reflex juni 2015

3 Voorbereidingen bouw DCU in volle gang Investeren in de toekomst Een grootscheepse omvorming van de raffinaderij en een flinke injectie voor de lokale werkgelegenheid: de bouw van de nieuwe Delayed Coker Unit (DCU) gaat niet ongemerkt aan Antwerpen voorbij. Als alles volgens planning verloopt, produceert de DCU eind 2017 meer schone transportproducten, zoals gasolie voor de scheepvaart en diesel voor de Europese markt. Reflex juni

4 Enorme economische impact Tijdens de opening van de DCU benadrukte zowel de Vlaamse minister-president Geert Bourgeois als Joost Van Roost (presidentdirecteur van ExxonMobil Benelux) het grote economische belang van deze investering. Bourgeois sprak van een verblijdende dag voor ExxonMobil, Antwerpen én Vlaanderen; de investering van 1 miljard dollar versterkt de positie van de Antwerpse haven als s werelds tweede belangrijkste petrochemiecluster. Hetzelfde geldt volgens de Vlaamse ministerpresident voor de positie van Vlaanderen als Europees knooppunt voor schone brandstoffen. Van Roost benadrukte in zijn speech dat de bouw van de DCU bijdraagt aan de bevoorradingszekerheid in België. Ook de werkgelegenheid krijgt volgens hem een impuls: de investering verzekert meer dan duizend jobs tijdens de bouw en leidt op de langere termijn tot zo n zeventig permanente arbeidsplaatsen. Bovendien verzekert het de werkgelegenheid van duizenden jobs op de raffinaderij en bij de toeleverende bedrijven. 4 Reflex juni 2015

5 Investeren in de toekomst Peter Smolders, Startup Manager Afgelopen jaar ging de bouw van de Delayed Coker Unit (DCU) op de Antwerpse raffinaderij officieel van start. De nieuwe installatie zet zware, hoogzwavelige stookolie om in schonere olieproducten en transportbrandstoffen. Met deze forse investering van ruim 1 miljard dollar draagt ExxonMobil bij aan de groeiende energiebehoefte en bevoorradingszekerheid in België en in Noordwest-Europa. Ook beantwoordt de investering aan het tekort aan industriële capaciteit om zware stookolie om te zetten in producten als diesel. Bovendien levert het een flinke bijdrage aan de werkgelegenheid: de investering levert meer dan duizend jobs tijdens de bouw en op de langere termijn zo n zeventig permanente arbeidsplaatsen. En nog belangrijker: het verzekert de werkgelegenheid van duizenden jobs op de raffinaderij en bij de toeleverende bedrijven. Vijf voetbalvelden De eerste plannen voor de bouw van de DCU dateren uit Na een grondige voorbereidingsfase stelde Exxon Mobil Corporation in het voorjaar van 2014 formeel de financiële middelen beschikbaar voor de Antwerpse plannen voor de bouw van de DCU. Achter de schermen waren alle benodigde bouw- en milieuvergunningen op dat moment al geregeld, vertelt Startup Manager Peter Smolders. De voorbereidende fase is cruciaal in een project van deze omvang; tijdens de rit willen we verrassingen zoveel mogelijk vermijden. De nieuwe unit beslaat straks een gebied ter grootte van ongeveer vijf voetbalvelden. Die ruimte moet eerst vrijgemaakt worden. Het afgelopen jaar zijn we daarom druk bezig geweest met het ontmantelen van twee oude opslagtanks en het opbouwen van twee nieuwe tanks op een andere locatie, inclusief al het leidingwerk. Ook ging een kantoorgebouw tegen de vlakte én verplaatsten we zo n driehonderd kabels die dwars door het terrein liepen. Om een idee te geven van de omvang: op het hoogtepunt verleenden we gemiddeld honderd werkvergunningen per dag aan onderaannemers en waren er ongeveer 350 mensen aan het werk. Bouwen op locatie Inmiddels is het terrein helemaal vrijgemaakt. Dit voorjaar vonden de funderingswerken plaats, waarna in de zomer werd gestart met de prefabricage van de circa honderd modules waaruit de DCU bestaat. Dat gebeurt op locatie in Spanje en op Sicilië, vertelt Smolders. Daar worden de diverse modules volledig afgewerkt, tot de verlichtingsarmaturen en bekabeling aan toe. Vervolgens worden de diverse onderdelen vanaf volgend voorjaar per schip vervoerd naar Antwerpen, waar alle modules uiteindelijk aan elkaar worden verbonden. Op het hoogtepunt van de bouw, medio 2016, zullen in Antwerpen dagelijks zo n mensen aan het werk zijn. De bouw van de DCU heeft ingrijpende gevolgen voor alle onderdelen van de raffinaderij. Mede dankzij de gedegen voorbereiding en de zeer gedetailleerde planning, verwachten we in de tweede helft van 2017 volledig operationeel te zijn. Veel aandacht voor veiligheid Een grootscheepse operatie als de bouw van de DCU vraagt (naast de al zeer strenge standaardvoorzieningen) om extra maatregelen op het gebied van veiligheid. De specifiek voor het project geformuleerde veiligheidsprocedures komen dagelijks aan de orde tijdens de werkbesprekingen. Daarbij geldt de afspraak dat er gedurende de eerste twee uren van de werkdag geen vergaderingen plaatsvinden, zodat werknemers gezamenlijk de vereiste veiligheidschecks en -procedures kunnen doorlopen. Medewerkers van onderaannemers die niet bekend zijn met de site, volgen voordat zij aan de slag gaan bovendien uitgebreide veiligheidsinstructies. Ook treft Exxon- Mobil de nodige fysieke veiligheidsmaatregelen. Zo is om de bouwplaats een omheining geplaatst; voor bezoekers gelden strenge toegangsprocedures. Ook zijn er tijdelijke verkeersmaatregelen van kracht op het raffinaderijcomplex, zoals eenrichtingsstraten en tijdelijk omgeleide of afgesloten fietspaden. Reflex juni

6 6 Reflex juni 2015 Outlook for Energy

7 Vraag naar diesel stijgt sterk Energie voor transport De vraag naar energie voor commercieel transport neemt tot 2040 toe met 40%. Vooral de vraag voor het truckverkeer stijgt met 65% flink. Personenauto s worden steeds schoner; het aantal auto s verdubbelt, maar ook de efficiency neemt toe. Transport verdelen we onder in light duty transport (lichte voertuigen als personenauto s) en heavy duty transport (zoals vrachtwagens). De vraag naar energie voor light duty transport zien we na 2020 licht afvlakken. Het aantal lichte voertuigen neemt weliswaar spectaculair toe (de verwachting is dat het wereldwijde aantal personenauto s, bestelwagens en SUV s verdubbelt tot 1,8 miljard voertuigen), maar voortdurende innovatie zorgt er tegelijkertijd voor dat voertuigen in 2040 veel brandstofefficiënter zijn. Vooral het aandeel van hybride voertuigen neemt naar verwachting flink toe; zij combineren de reikwijdte en performance van een conventionele benzine- of dieselmotor met de efficiëntie van een elektrische aandrijving. Het aantal auto s dat op gas rijdt stijgt licht, maar hun aandeel blijft bescheiden. Hetzelfde geldt voor volledig elektrische auto s. Commercieel transport Kijken we naar heavy duty transport, dan valt de grote stijging in de absolute energievraag op; tot 2040 neemt die met maar liefst 65% toe. De wereldwijde economische groei zorgt voor steeds meer goederenstromen, en dat heeft zijn weerslag op de energievraag. Vooral de vraag naar diesel neemt toe; in 2040 is deze brandstof goed voor 80% van de totale energievraag voor dit type transport. Over de gehele linie blijven vloeibare brandstoffen populair: vanwege de prijs, de brede beschikbaarheid en de hoge energiedichtheid. Het aandeel van gas is ook hier bescheiden, al stijgt dit tot circa 10% van het totaal. 30 Transportation fuel demand by region MBDOE Transportation fuel demand by sector MBDOE Rail Marine Annual new LDV sales by type Million Electric/PHEV*/Fuel cell Aviation Full hybrid Heavy-duty Natural gas & LPG Diesel Gasoline Light-duty 0 OECD32 China India Key Growth Rest of World *Plug-in hybrid electric vehicles Reflex juni

8 De chemische industrie en life sciences zijn de sterkhouder van de industrie in Vlaanderen. Samen vertegenwoordigen de 470 leden-bedrijven van essenscia vlaanderen een omzet van 43 miljard euro en een toegevoegde waarde van ruim 8 miljard euro. Dit is goed voor één kwart van de industriële activiteit in Vlaanderen. De sector stelt bijna mensen te werk. Bovendien genereert één directe job in de chemie 1,6 indirecte arbeidsplaatsen in andere sectoren. De voorbije tien jaar is de sector erin geslaagd zijn positie te versterken door onder meer continu te blijven zoeken naar efficiëntere productieprocessen, hoogwaardige, innovatieve producten en aangepaste businessmodellen. 8 Reflex juni 2015

9 De concurrentiepositie van de (chemische) industrie in België en Europa staat onder druk door toenemende buitenlandse concurrentie en strenge regelgeving. Volgens Geert Bourgeois, minister-president van de Vlaamse Regering, is regelgeving vaak noodzakelijk, maar mag zij tegelijkertijd geen onnodige drempels opwerpen voor innovatie of investeringen. We willen bedrijven maximaal bevrijden van administratieve lasten en regulitis. Geert Bourgeois, minister-president van de Vlaamse regering: Een competitief voordeel behouden vergt een continue inspanning Om het concurrentievermogen van de Europese industrie te behouden, is nood aan een gelijk speelveld met landen buiten de EU. Welke maatregelen gaat de Vlaamse regering nemen om het gelijk speelveld te waarborgen en het concurrentievermogen van bedrijven te vrijwaren? Vlaanderen scoort hoog op het vlak van energieen loonkosten. Plant de Vlaamse regering op dit vlak initiatieven? In het Vlaamse regeerakkoord hebben we de principes van no goldplating en level playing field sterk verankerd. Met de Vlaamse regering zien we erop toe dat beide principes centraal staan bij de omzetting van Europese regelgeving. We zullen voor belangrijke bestaande regelgeving evalueren waar Europa die regels vandaag niet volgt en waar nodig zullen we die bijpassen. Op die manier zorgen we ervoor dat we geen nodeloze concurrentiedrempels creëren binnen Europa. In het Vlaams regeerakkoord engageren we ons er ook voor om de energiekosten voor bedrijven competitief te houden. Zo zullen we in samen- werking met onze federale collega s systematisch de energiekosten voor industriële gebruikers vergelijken met de energiekosten in andere relevante landen en regio s. Daarnaast voeren we een energienorm in voor energie-intensieve bedrijven, die ervoor zorgt dat de som van de meerkosten en nettarieven niet hoger ligt dan in de buurlanden. Verder blijven we voorzien in de huidige maximale compensatieregeling voor de indirecte carbon leakage met middelen uit het klimaatfonds. Dreigen we de industrie niet te verliezen in Europa door toenemende regelgeving voor Europese bedrijven? Regelgeving mag niet altijd gezien worden als een bedreiging. Vaak zijn regels ook noodzakelijk om gemeenschappelijke afspraken te waarborgen, zoals bijvoorbeeld de bescherming van de gezondheid of het beperken van milieuhinder. Regelgeving is ook meermaals een belangrijke trigger geweest voor innovatie, waardoor we in een aantal bedrijfstakken exportkansen gecreëerd hebben voor Reflex juni

10 sterke expertise. Het komt er dan ook op neer te zorgen voor goed onderbouwde en uitgewerkte standpunten, waarvoor eerst binnen België voldoende draagvlak moet zijn. Hierbij dienen we nog meer dan in het verleden te proberen zoeken naar mogelijke partners binnen het Europees besluitvormingsproces, om zo meer gewicht in de schaal te leggen. De input van stakeholders is in dit kader essentieel zodat ook de belangen van onze bedrijven meegenomen worden. We zetten dan ook volop in op constructief overleg met hen. Het aanvullen van ons economisch weefsel met buitenlandse investeringen is van levensbelang voor de Vlaamse economie. Europese bedrijven. Anderzijds moeten we er wel oog voor hebben dat onze regelgeving relevant is, geen nodeloze kosten creëert of drempels opwerpt voor innovatie of investeringen. Daarom is vertrouwen één van de drie pijlers van ons regeerakkoord: we willen bedrijven maximaal bevrijden van administratieve lasten en regulitis en onze overheid omvormen zodat ze kleiner en slagkrachtiger wordt, met een sterke focus op klantvriendelijkheid. Het is belangrijk als overheid een partner te zijn voor bedrijven én burgers zodat aan iedereen maximaal kansen gegeven kunnen worden. Het Vlaams regeerakkoord verwijst naar een level playing field en stelt uitdrukkelijk dat Vlaanderen EU-wetgeving niet zal goldplaten. Hoe kan Vlaanderen zijn stempel drukken op de besluitvormingsprocedures op EU-vlak teneinde bedrijfsvriendelijke standpunten in te nemen? Vlaanderen is natuurlijk een kleine regio, en heeft als zodanig geen grote formele kracht op Europees niveau. Anderzijds worden we op een aantal domeinen wel beschouwd als een regio met een Een van de sterktes van Vlaanderen is de aanwezigheid van de petrochemische cluster in Antwerpen. Hoe kunnen we dit competitief voordeel behouden? In de huidige mondiale economie is een competitief voordeel meestal gebaseerd op meerdere elementen. In Vlaanderen betreft het de aanwezigheid van bestaande infrastructuur, de vlotte interconnectiviteit vanuit de haven, de aanwezigheid van bedrijven die grondstoffen aanleveren voor andere, de flexibele inzetbaarheid van werknemers, de Europese uitstraling door meertaligheid en openheid naar nieuwe afnemers, de maatregelen om de loonkost te doen dalen, het hoge opleidingsniveau dat ons onderwijs biedt, de interessante formules om octrooien te registeren, et cetera. Een competitief voordeel behouden vergt dus een continue inspanning zodat omstandigheden, productiviteit en kosten onder controle gehouden worden en geoptimaliseerd. We verhogen de competitiviteit en behouden en realiseren jobs door de indexsprong in 2015 en de vervroeging van de lastenverlaging uit het competitiviteitspact, zoals vastgelegd in het federale regeerakoord, en door de loonstop in 2015 en loonmarge in Via het doelgroepenbeleid zetten we in op jobs voor jongeren, 55-plussers en mensen met een arbeidshandicap. De fiscale druk van de onroerende voorheffing voor bedrijven met een machinepark wordt verminderd. Het kostenefficiënter energiebeleid resulteert in een beperking van de energiefactuur. Welke strategie is voorzien ten aanzien van buitenlandse investeerders? Het aanvullen van ons economisch weefsel met buitenlandse investeringen is van levensbelang voor de Vlaamse economie. Mijn beleidsnota somt daarom een ruime reeks elementen op die de strategie vormen voor een beleid dat nieuwe 10 Reflex juni 2015

11 internationale investeerders aantrekt. Zo willen we potentiële investeerders sneller detecteren en intensiever opvolgen in het buitenland, zetten we in op clustervorming en slimme specialisatie als focus voor ons acquisitiebeleid, werken we aan meer aangepaste incentives en vereenvoudigen we de formaliteiten om in onze regio te investeren (zoals de omgevingsvergunning), investeren we in een investeringsvriendelijk eco-systeem met verlaging van de loonkosten, vlottere visa-formaliteiten en lagere energiekosten. Nederland en Vlaanderen hebben een gezamenlijke chemiestrategie. Is hier al een concrete output? Wat betreft onze gezamenlijke chemiestrategie vinden we het belangrijk nieuwe investeringen in onze regio aan te trekken. Dit is een werk van lange adem. En iedere investering in één van onze regio s is er ongetwijfeld één voor de bredere Europese markt waar zowel Vlaanderen als Nederland baat bij hebben. Zo is de recente investering van ExxonMobil in de haven van Antwerpen in ieder geval een concreet voorbeeld van hoe onze regio s interessant blijven voor internationale bedrijven. De recente investering in de Antwerpse raffinaderij toont aan dat ExxonMobil wil bijdragen aan de bevoorradingszekerheid in de EU. Volgens ExxonMobil s Outlook for Energy zal de vraag naar diesel in de komende jaren blijven stijgen. Hoe ziet u de rol van fossiele energiebronnen voor de toekomst? Op termijn hebben wij de ambitie volledig over te schakelen naar hernieuwbare brandstoffen. Op kortere termijn is dit niet mogelijk wegens technische en economische beperkingen. Dit betekent ook dat we nu in een overgangsfase zitten. Hierin moeten we ten eerste inzetten op innovatie en investering in een kostenefficiënte verhoging van het aandeel hernieuwbare energie. Daarnaast is het belangrijk om ons te concentreren op innovatie en investeringen die resulteren in een meer optimaal gebruik van de voorraden aan fossiele brandstoffen die de komende decennia nog aanzienlijk onze energiebevoorrading moeten verzekeren. Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Wat kan Europa, en meer specifiek een kleine regio als Vlaanderen, nog zelf bijdragen? Volgens het IEA zal de CO 2 -uitstoot binnen Europa in 2035 slechts 8% van de mondiale uitstoot bedragen... Het is inderdaad zo dat de aandacht zich niet enkel moet richten tot Europa, maar tot de hele wereld. Landen in ontwikkeling groeien zo snel dat hun relatieve bijdrage aan de wereldwijde CO 2 -emissie sterk toeneemt. Anderzijds is het ook onze verantwoordelijkheid de nodige inspanningen te leveren. Uiteraard hopen we in de eerste plaats dat er een mondiaal klimaatakkoord komt dat tijdens de 21ste conferentie van de partijen van UNFCCC in Parijs in december 2015 kan worden afgerond. Vlaanderen wil binnen de Europese Unie en op mondiaal vlak bijdragen aan het realiseren van deze doelstellingen. Dit op een realistische en kostenefficiënte wijze zonder de uiteindelijke ambitie uit het oog te verliezen. De zorg voor het klimaat vormt een belangrijke trigger voor innovatie die exportkansen mogelijk maakt. De zorg voor het klimaat vormt een belangrijke trigger voor innovatie die exportkansen voor Europese bedrijven in een aantal bedrijfstakken mogelijk maakt. Ons koploperschap op het vlak van klimaat zorgt ervoor dat onze bedrijven hier goed geplaatst zijn om hier maximaal van te profiteren. We stellen vast dat ook in landen zoals China langzaamaan meer aandacht wordt besteed aan klimaatproblemen, met belangrijke investeringen tot gevolg. Onze regelgeving heeft onze bedrijven een voorsprong gegeven om nieuwe diensten aan te bieden in die landen. De federale overheid zal samen met de gewesten een energievisie ontwikkelen die moet resulteren in een energiepact. Hoe ziet Vlaanderen zo n energiepact? Het klopt dat een langetermijnvisie voor ons energiesysteem noodzakelijk is, en dat daarbij economische, sociale en ecologische belangen in beschouwing moeten genomen worden. Op basis van deze visie kunnen we de transitie naar een nieuw energiesysteem grondig voorbereiden. In deze overgang zal er nog een rol weggelegd zijn voor fossiele brandstoffen. Een dergelijk energiepact dient de noodzakelijke stabiliteit te garanderen voor essentiële investeringen in energie-efficiëntie, energieproductie, energietransformatie en energieopslag en -transport. Reflex juni

12 Outlook for Energy 200 Gas demand by region and supply type BCFD LNG imports Pipeline imports Local unconventional production Local conventional production 50 0 North America Latin America Africa Europe Russia/ Middle Asia Caspian East Pacific 12 Reflex juni 2015

13 Energie uit verschillende bronnen Olie en gas: ruim voldoende voorraden. Steeds meer energie uit niet-conventionele bronnen. Handel speelt belangrijke rol. De productie van conventionele olie neemt tussen 2010 en 2040 naar verwachting gestaag af. Tegelijkertijd zorgen technologische innovaties ervoor dat schattingen over de totale olievoorraden sinds het jaar 2000 steeds naar boven worden bijgesteld. Technologische doorbraken Nieuwe technologieën zorgen daarnaast voor een toenemende productie uit niet-conventionele energiebronnen, zoals diepwater, oliezanden en schalie-olie ( tight oil ). Vooral deze laatste categorie (gewonnen uit zeer dichte rotsformaties) is een mooi voorbeeld van hoe technologische doorbraken kunnen leiden tot groeiende voorraden; maakte schalie-olie in 2010 nog voor minder dan 1% uit van de totale mondiale voorraden aan vloeibare brandstoffen, in 2040 is dat 7% een groei met een factor 15. Opvallend is verder de toename van het aandeel van Natural Gas Liquids (NGL s) als ethaan, propaan en butaan, die tegelijk met gewoon aardgas worden gewonnen. Vooral in de VS en het Midden-Oosten groeit de productie van deze NGL s. Grote rol voor handel De wereldhandel speelt een belangrijke rol binnen de wereldwijde behoefte aan olie en andere vloeibare energiebronnen. Het Midden-Oosten en Russisch-Kaspische regio blijven dominant in de olie-export, terwijl de regio s Azië-Pacific en Europa de grootste importeurs blijven. Opvallend is wel de verandering in Noord-Amerika; die regio verandert vanaf 2020 in een netto-exporteur van energie. Deze verandering wordt veroorzaakt door de groei van de onconventionele olie- en gaswinning in de VS en de winning uit oliezanden in Canada World liquids supply by type MBDOE Biofuels Other NGLs Tight oil Oil sands Deepwater New conventional C&C Liquids production and demand by region MBDOE Biofuels Other NGL Tight Oil Oil Sands Deepwater New Conventional Base Conventional Demand Developed conventional C&C North America Latin America Africa Europe Russia/Caspian Middle East Asia Pacific Reflex juni

14 Erkenning voor inzet van medewerkers en langetermijnvisie ExxonMobil ontvangt Lifetime Achievement Trophy 14 Reflex juni 2015

15 Vlaanderen waardeert het engagement van Exxon Mobil. Dat blijkt uit de toekenning van de tweede Lifetime Achievement Trophy aan onze onderneming. De prestigieuze prijs, een initiatief van het Vlaams Agentschap voor Internationaal Ondernemen (FIT), vormt een kroon op onze langdurige aanwezigheid in België. ExxonMobil ontving de trofee eerder dit jaar uit handen van de Vlaamse ministerpresident Geert Bourgeois. Buitenlandse investeerders die een bijzondere bijdrage leveren aan de Vlaamse economie, werkgelegenheid en welvaart, bekronen voor hun jarenlange investeringspolitiek: met dat doel riep FIT in 2013 de Lifetime Achievement Trophy in het leven. Nadat de prijs twee jaar geleden werd uitgereikt aan farmaceutisch bedrijf Johnson & Johnson, mocht ExxonMobil begin februari de tweede Lifetime Achievement Trophy in ontvangst nemen. In zijn speech benadrukte de Vlaamse minister-president Bourgeois het belang van buitenlandse bedrijven als ExxonMobil voor Vlaanderen. Bedrijven van buitenlandse oorsprong zijn cruciaal voor de tewerkstelling en toegevoegde waarde in Vlaanderen. Deze trofee is een blijk van erkenning en waardering voor het engagement van Exxon- Mobil hier. Joost Van Roost, President-directeur van Exxon- Mobil Benelux, toonde zich uitermate verheugd over de toekenning. We zijn trots dat we deze prijs mogen ontvangen. Het is een belangrijke erkenning voor onze langetermijnvisie en weloverwogen aanpak van investeringen, maar de prijs huldigt ook het harde werk en de inzet van onze medewerkers. Van Roost benadrukte dat Vlaanderen beschikt over sterke troeven, maar dat de regio wel concurrerend moet blijven. Wij investeren nog steeds fors in Vlaanderen en verzekeren daarmee hoogwaardige jobs en economische activiteit voor de lange termijn. Tegelijkertijd drukken de hoge kosten van arbeid, energie en Europese wetgeving op het concurrentievermogen van de regio. Er moet voorkomen worden dat de kosten hier hoger zijn dan elders. Exxonmobil blijft investeren in Vlaanderen De economische betekenis van ExxonMobil voor Vlaanderen gaat terug tot 1891, toen Amerikaanse, Belgische en Nederlandse zakenlieden een overeenkomst sloten om petroleum op de markt te brengen. Antwerpen behield in de loop der jaren zijn spilfunctie voor de onderneming, en anno 2015 bezit ExxonMobil in de regio onder meer een raffinaderij, drie chemische fabrieken en een brand stofdepot. Ook bevinden zich in Vlaanderen het hoofdkantoor voor Europa, Afrika en het Midden- Oosten en het Europese technologiecentrum voor onderzoek en ontwikkeling. In België leveren we rechtstreeks werk aan ongeveer mensen (en indirect aan een veelvoud hiervan). Het afgelopen decennium investeerden we meer dan 2 miljard dollar in Antwerpen om te kunnen voldoen aan de Europese vraag naar brandstoffen en andere producten. Ook op dit moment investeert ExxonMobil in de Antwerpse raffinaderij; op het terrein ging vorig jaar in oktober de bouw van de Delayed Coker unit (DCU) van start (zie pagina 3). Met deze investering is een bedrag van ruim 1 miljard dollar gemoeid. Reflex juni

16 Outlook for Energy: de toekomst in beeld Tegemoetkomen aan de energievraag van morgen met veilige, betrouwbare en betaalbare oplossingen die het milieu minimaal belasten: dat is de uitdaging waar ExxonMobil voor staat. Voortdurend investeren en doel gericht innovatie spelen daarbij een belangrijke rol. ExxonMobil s jaarlijkse energieprognose, de Outlook for Energy, helpt bij het maken van de juiste keuzes. 16 Reflex juni 2015

17 Reflex juni

18 Outlook for Energy: de toekomst in Tot 2040 neemt de mondiale vraag naar energie toe met maar liefst 35 procent. De voornaamste oorzaken zijn de toename van de wereldbevolking, de wereldwijde groei van de middenklasse, en de verdere expansie van opkomende economieën. Energiemix: gasgebruik stijgt fors Van mobiliteit tot communicatie, van de gebouwen waarin we wonen en werken tot de voedselvoorziening: energie speelt een onmisbare rol in het dagelijks leven en bij economische en sociale vooruitgang. Dat gegeven laat zich de komende kwart eeuw extra nadrukkelijk gelden nu de wereldbevolking tussen 2010 en 2040 groeit met naar verwachting 2 miljard mensen. Steeds meer mensen behoren tot de middenklasse; telde de middenklasse in 2010 nog zo n 2 miljard mensen, in 2030 zijn dat er al bijna 5 miljard. Vooral in opkomende economieën als India, China en Brazilië is de welvaartsgroei enorm. De groei van de middenklasse leidt tot een toenemende vraag naar zaken als elektrische apparatuur en auto s. Ook de toenemende verstedelijking en verbetering van infrastructuur leiden tot een flink stijgende energievraag. Vooral de vraag naar elektriciteit neemt fors toe: van minder dan 200 biljard BTU in 2010 tot bijna 300 biljard BTU in 2040 (1 BTU staat gelijk aan ongeveer 290 kilowattuur). Kijken we naar de mondiale energiemix van 2040, dan zien we dat fossiele brandstoffen daarbinnen nog steeds een prominente rol spelen. De verwachting is dat olie de belangrijkste energiebron blijft; de vraag neemt tot 2040 toe met ongeveer 30%. Die stijging komt vooral op het conto van het commercieel transport: toenemende economische activiteit stuwt de vraag naar diesel en kerosine omhoog. Ook stijgt de vraag naar grondstoffen vanuit de chemische industrie. De vraag naar gas neemt toe met maar liefst 65%, waarmee het in 2040 na olie de belang rijkste bron van energie is. De groeiende populariteit wordt vooral veroorzaakt door de toenemende vraag vanuit nutsbedrijven en de industrie, die onder meer voor gas kiezen vanwege de lage emissies. Ook het commercieel transport ontdekt tot 2040 de voordelen van gas als brandstof. Op de derde plek in de energiemix vinden we kolen terug, alhoewel het aandeel van deze brandstof daalt van circa 25% GDP Population Rest of World Het volledige rapport van de Outlook for Energy 2015 is beschikbaar op energyoutlook en de ExxonMobil app. Energy demand Trillion 2010$ Billion Meer weten? Key Growth Quadrillion BTUs Energy savings India 12 China Rest of World Key Growth Rest of World 6 Key Growth India 3 India OECD32 China 200 China OECD Source: United Nations and ExxonMobil 18 Reflex juni 2015 OECD

19 beeld in 2010 tot minder dan 20% in Die daling komt vooral voor rekening van China, dat in toenemende mate zal kiezen voor schonere brandstoffen. Op aanzienlijke afstand van olie, gas en kolen wordt de energiemix gecompleteerd door energie uit biomassa, kern-, wind- en zonne- en geo thermische energie. Bill Colton Open dialoog Meer efficiëntie De forse toename van de energievraag, met 35%, gaat hand in hand met toenemende efficiëntie in het energieverbruik; laten we de efficiencywinst buiten beschouwing, dan zou de energievraag tussen 2010 en 2040 toenemen met maar liefst 140%. Strengere regelgeving, energiebesparende technologieën en hernieuwbare brandstoffen zorgen ervoor dat de groei van de CO2-emissies verder afvlakt. In de OECD-landen ligt de uitstoot in 2040 zo n 10% onder de niveaus van 1980, ondanks de significante groei van de bevolking (met 40%) en de economieën. De Outlook for Energy is een behulpzaam instrument om burgers, ondernemingen en overheden meer inzicht te bieden in de factoren die de m ondiale energievraag beïnvloeden. Zo bespreken we ook dit jaar onze energieprognose weer via lezingen en deelname aan debatten. In Brussel vond onlangs weer de traditionele energy for breacfast -sessie plaats in business club De Warande, met deel nemers uit het bedrijfsleven, brancheorganisaties en overheden. Bill Colton, Global Vice President Corporate Strategic Planning, gaf een uitgebreide toelichting op de de belangrijkste trends waarmee de wereld tot 2040 op energiegebied te maken krijgt. President-directeur Joost Van Roost van ExxonMobil Benelux plaatste de besproken cijfers en ontwikkelingen in een Europese context. Hij belichtte onder meer het energiebeleid van de EU en de E uropese concurrentiepositie. Het volledige rapport van de 2015 Outlook for Energy is beschikbaar op energyoutlook en de ExxonMobil app. 5 Joost Van Roost Middle class by region 2040 global demand by fuel Billion people Quadrillion BTUs Energy-related CO2 emissions Billion metric tonnes % Rest of World Average annual growth rate Rest of World 1.6% 30 Key Growth Key Growth % India 20 China China India 0.5% 2.3% % 1.8% OECD32 OECD Oil Gas Coal Biomass Nuclear Solar/ Hydro/ Wind/ Geo Biofuels Source: The Brookings Institution Reflex juni

20 WM2 NL Esso omarmt de wielersport Fiets mee in de Best of Belgium Cycle Tour. Treed in de sporen van de nationale wielerploeg. Schrijf u in op esso.be/bestofbelgium Esso, Wielerliefhebbers trotse sponsor van de de nationale kans geven Belgische om wielerploeg. zelf per fiets het mooie Belgische landschap te verkennen: dat is de gedachte achter de Esso Best of Belgium Cycle Tour, die ExxonMobil samen met de Koninklijke Belgische Wielrijdersbond (KBWB) tot eind september aanbiedt. Diverse Belgische wielerprominenten verbinden hun naam aan het initiatief. ExxonMobil wil op deze manier haar imago in de regio verder uitbouwen en haar Esso-merk ondersteunen. Johan Museeuw 28 km/h 20 Reflex juni 2015

21 Op 27 april introduceerden Sofie De Vuyst en Johan Museeuw de campagne samen met Esso en de KWBW aan de media. België en wielrennen: ze vormen sinds mensenheugenis een onafscheidelijk duo. Het afwisselende Belgische landschap met zijn kasseienstroken, glooiende heuvels en winderige kusten spreekt tot de verbeelding van wielerliefhebbers over de hele wereld. ExxonMobil en de KWBW haken hierop in door vijf Belgische wielrenners (Johan Museeuw, Sofie De Vuyst, Jolien D hoore, Peter van Petegem en Ludo Dierckxsens) te vragen om een route uit te stippelen. Het resultaat: de Best of Belgium Cycle Tour, een tourrit in vijf routes voor iedereen die België per fiets wil verkennen. De routes door kruisen onder meer de Vlaamse Ardennen, de Kempen en De Meren van l Eau d Heure. De moeilijkheidsgraad van de routes verschilt, zodat iedereen van enthousiaste beginneling tot ervaren tourrijder aan zijn trekken komt. Ook qua lengte sluiten de routes aan bij de verschillende niveaus van de deelnemers: van 40 kilometer voor fietsende families tot zo n 120 kilometer voor de geoefende recreant. Fietsers die zich inschrijven via de bijbehorende campagnewebsite maken kans op fraaie prijzen, zoals fietsen van de nationale Belgische junioren wielerploeg, gesigneerde fietstruien of GoProcamera s. Daarbij geldt: hoe vaker iemand deelneemt, hoe groter de kans op een prijs. De routes zijn geopend vanaf 8 juni; liefhebbers kunnen ze tot en met 30 september fietsen, in eigen tijd en op eigen tempo, waarna de prijsuitreiking volgt. Lokale betrokkenheid Esso is al jaren trotse sponsor van de KBWB, het Belgian Cycle Team, en de wielersport in het algemeen. Met dit nieuwste initiatief wil ExxonMobil recreanten stimuleren om er vaker op de fiets op uit te trekken. Ook wil ExxonMobil met dit soort acties een positieve bijdrage leveren aan het welzijn van de lokale regio s waarin het bedrijf opereert. We zijn erg betrokken bij de gemeenschappen waarin we als bedrijf actief zijn, benadrukt Jean-Georges Oberlé, directeur groothandel Esso-huisbrandolie en -brandstoffen voor Europa en Afrika. Buiten onze economische activiteiten willen we ook initiatieven als deze tour promoten die iets extra s bieden aan de inwoners en onze klanten. Wielrennen kan het uiterste eisen van de profrenner, en hiervoor zijn discipline en gedrevenheid nodig. Dat zijn waarden die ook wij hoog in het vaandel dragen en waar ons personeel ook achter staat. Imagocampagne Uiteraard is een nevendoel van deze zomercampagne om ExxonMobil s producten met het Esso-merk (brandstoffen en huisbrandolie) extra onder de aandacht te brengen. Met de actie, en de bijbehorende promotie via social media en andere kanalen, ondersteunt ExxonMobil de Esso-merkverdelers en -tankstations in België. Zo staan de tankstations in de campagnekleuren en ontvangen geïnteresseerde klanten bij hun Esso-verkooppunt een boekje met daarin uitgebreide beschrijvingen van de vijf routes. Inschrijven is mogelijk via #BestofBelgiumTour Reflex juni

22 Onderzoek ECN: strenge wetgeving ondermijnt concurrentiepositie Koppositie Nederland Welke invloed heeft toekomstige emissiewetgeving op de concurrentiepositie van de Nederlandse raffinagesector? Met die vraag gingen energieonderzoeksbureau ECN en Wood Mackenzie aan de slag in opdracht van de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI). Het goede nieuws: de Nederlandse raffinage-industrie loopt voorop in Europa met het terugdringen van industriële emissies. Tegelijkertijd dreigt een onzekere toekomst als Nederland de al strenge Europese wetgeving nog strenger gaat interpreteren dan andere landen. Nu zich vooralsnog geen betaalbare alternatieven aandienen die op grote schaal kunnen worden toegepast, blijft olie de komende decennia naar verwachting wereldwijd de belangrijkste transportbrandstof (zie ook pagina 18). Tegelijkertijd staat de Nederlandse raffinagesector onder druk; de vraag neemt hier af en de concurrentie vanuit het buitenland wordt groter. Zo plukken Noord- Amerikaanse raffinaderijen de vruchten van de ontwikkelingen op het gebied van schalie-olie ( tight oil ) en gas ( shalegas ). Nieuwe raffinagecapaciteit zorgt ervoor dat het Midden-Oosten profiteert van goedkope ruwe olie. En ook de Russische raffinagesector wordt een grote concurrent nu steeds meer raffinaderijen worden gerenoveerd. Meerdere scenario s De onderzoekers brachten in kaart wat de Nederlandse raffinaderijen al hebben gepresteerd op het gebied van emissiereducties. Hieruit blijkt dat Nederland een koploper is als het gaat om milieuprestaties. Hetzelfde geldt voor België en de VS; ook die landen behoren tot de voorhoede wat betreft hun nationale emissieprofielen. In landen als Duitsland en Frankrijk liggen de emissieprofielen echter vele malen hoger, net als in andere concurrerende landen buiten Europa en de VS. Een vreemd beeld, als je bedenkt dat alle Europese landen in principe aan dezelfde milieuregels onderhevig zijn. Hoewel de Nederlandse raffinagesector op het gebied van milieu nu al goed presteert, zijn er stringente milieumaatregelen benoemd die moeten leiden tot aanvullende emissiereducties. Naar aanleiding van gesprekken met de betrokken autoriteiten, identificeerden de onderzoekers maatregelen die voor toekomstig beleid relevant zijn. Vervolgens onderzochten zij in meerdere scenario s de effecten van deze beoogde emissie-wetgeving. Hier werd onderscheid gemaakt tussen meer en minder strenge implementatie van Europese regels in Nederland. 22 Reflex juni 2015

23 in gevaar? In het Basic Plant Scenario (BPS) werd gerekend met de emissiewaarden zoals die waarschijnlijk in de toekomstige Europese wet- en regelgeving staan omschreven. Volgens het BPS is er sprake van een emissiedaling als gevolg van een lagere benutting van de capaciteit. Het BPS diende als uitgangspunt voor het Stringent Plant Scenario (SPS), waarin werd uitgegaan van een strengere (Nederlandse) interpretatie van Europese wet- en regelgeving. Dit leidt tot 1,33 miljard euro aan extra investeringskosten voor de sector. Onze industrie loopt al voorop en is daar terecht trots op. Het is nu zaak dat de achterblijvende Europese landen stappen zetten om de achterstand in te lopen. Dan kunnen wij weer op een gelijk speelveld gaan werken. Wij hopen dan ook dat de Nederlandse overheid hier de nodige aandacht aan zal geven, aldus VNPI directeur Margaret Hill. Het volledige rapport Refinery Emissies in a Competitive Perspective is beschikbaar op (Engelstalige en Nederlandstalige versie) Verslechterende concurrentiepositie De zeer hoge kosten die gepaard gaan met streng geïmplementeerde maatregelen hebben zo concluderen de onderzoekers een duidelijk negatief effect op de concurrentiepositie van de Nederlandse raffinagesector. Gevolg is dat de sector steeds minder bijdraagt aan de toegevoegde waarde van Nederland. Wil Nederland haar sterke raffinaderij-sector behouden en in het bijzonder de inkomsten en werkgelegenheid die door de sector worden gecreëerd, dan zullen overheid en industrie een balans moeten vinden in het streven naar zowel economische als milieuprestaties. VNPI-studie bevestigt visie ExxonMobil ExxonMobil waarschuwt al langer voor de factoren die de Europese raffinagesector bedreigen. Naast overcapaciteit en stevige concurrentie uit andere werelddelen, is vooral de strenge Europese (milieu)wetgeving nadelig voor de raffinage-industrie. Uiteraard juicht ExxonMobil het toe dat de emissies verder afnemen, maar tegelijkertijd vormt het feit dat Nederland de toch al strenge Europese richtlijnen vaak strenger interpreteert een extra concurrentienadeel voor de Nederlandse sector. De VNPI-studie bevestigt in dit opzicht de visie van ExxonMobil: strengere milieuen veiligheidseisen zouden de concurrentie positie van de Nederlandse raffinagesector verder uithollen. Dat zou een kwalijke zaak zijn, gezien het grote belang van de sector; met een toegevoegde waarde van 1,9 miljard euro aan de Nederlandse economie, telt de Nederlandse raffinage-industrie rond de vaste banen en werken nog eens ongeveer aannemers op dagelijkse basis voor de raffinaderijen. Reflex juni

24 24 Reflex juni 2015

25 Liquid Isoformer verbetert milieuprestaties en energie-efficiëntie Aromatenfabriek klaar voor de toekomst Na een intensieve maar vlekkeloze voorbereiding nam de Rotterdam Aromatics Plant (RAP) begin dit jaar de Liquid Isoformer in gebruik. Het opleveringsmoment van het Rotterdam Liquid Isoformer Project (RLIP) werd opgeluisterd door Neil Chapman, President van ExxonMobil Chemical. Met het doorknippen van een lint stelde hij de nieuwe installatie voor de productie van paraxyleen (een belangrijke grondstof voor de productie van onder meer polyester en petflessen) officieel in werking. De nieuwe installatie verbetert de milieuprestaties en energie-efficiëntie van de fabriek. Het afgelopen jaar werd een nieuwe reactor gebouwd, die volledig is geïntegreerd in de bestaande fabriek. De innovatieve, gepatenteerde technologie is gebaseerd op een alternatieve manier van chemische omzetting en levert de aromatenfabriek een aanzienlijke energiebesparing op. Een primeur bovendien, want het werkings principe werd hiervoor nog nooit eerder in de industrie toegepast. Ook is de toegepaste katalysator de eerste die, sinds de fusie tussen Exxon en Mobil in 1999, volledig in eigen beheer is ontwikkeld. Mede hierdoor kreeg het project veel aandacht vanuit de gehele organisatie. Reflex juni

26 26 Reflex juni 2015 Outlook for Energy

27 Energie voor elekriciteitsopwekking Maar liefst 85% bedraagt tot 2040 de toename van de vraag naar elektriciteit. Vooral vanuit de industrie stijgt de vraag flink. Gas wordt steeds belangrijker voor energieproducenten. De wereldwijde vraag naar elektriciteit stijgt naar verwachting met 85% tot De basisvraag daalt (dankzij voortdurende efficiencyverbetering in alle sectoren), maar de vraag vanuit de industrie stijgt sterk. Verder zien we dat de stijgende vraag naar elektriciteit niet zozeer samenhangt met de toename van de wereldbevolking, maar vooral met de toenemende welvaart; de sterk groeiende middenklasse stuwt de vraag omhoog. Kijken we naar de elektriciteitsvraag per regio, dan zien we dat deze in Europa en de VS tot 2040 afvlakt; de groei zit met name in (vooral) China, India en andere opkomende economieën. Gas: relatief goedkoop en schoon Voor de opwekking van deze elektriciteit doen energieproducenten een steeds groter beroep op gas; deze brandstof kent relatief lage kosten en scoort goed als het gaat om CO 2 -emissies. Het voordeel ten opzichte van hernieuwbare bronnen als wind- en zonne-energie is bovendien dat gas altijd breed beschikbaar is. Vooral in groeilanden als Brazilië, Zuid-Afrika, Iran en Mexico neemt het aandeel van gas sterk toe. Minder kolen, meer kernenergie Kolen worden steeds minder populair in de OECD-landen vanwege stringente milieuwetgeving. Ook in China neemt het aandeel van kolen in de elektriciteitsproductie af, maar pas na Tegelijkertijd groeit in China het aandeel van kernenergie tot 20% in 2040, en ook in de groeilanden wint kernenergie aan populariteit. India blijft voor de elektriciteitsproductie in grote mate afhankelijk van kolen. 40 Electricity demand Thousand TWh 10 Electricity demand by region Thousand TWh Global electricity supply Thousand TWh China 30 Improved standard of living 8 30 Gas 20 Population growth Industrial growth 6 Key Growth U.S. 20 Coal 4 Europe 10 Base demand 2 India 10 Nuclear Wind & Solar Other renewables Oil Reflex juni

28 Huis van de Chemie nieuwste aanwinst EIC Mainport Rotterdam Spelenderwijs kennismaken met de haven Met zijn enorme bedrijvigheid, gigantische industriecomplexen en olietankers met een lengte van drie voetbalvelden, spreekt het Rotterdamse havengebied tot ieders verbeelding. Toch weten veel mensen niet hoeveel verschillende beroepsmogelijkheden deze toegangspoort tot Europa te bieden heeft. In het EIC Mainport Rotterdam maken jaarlijks ruim twintigduizend leerlingen uit hele land kennis met de veelzijdigheid van het werk in de haven. ExxonMobil is een van de drijvende krachten achter de populaire interactieve expositie. 28 Reflex juni 2015

29 Zo n 240 middelbare scholieren uit Sneek overspoelen deze vrijdagochtend de permanente havenexpositie van het Educatief Informatie Centrum (EIC) Mainport Rotterdam. Een groepje leerlingen heeft plaatsgenomen in de levensechte patrouilleboot van de Havenpolitie. Via een simulatie ervaren ze hoe het is om door het havengebied te manoeuvreren. Iets verderop heeft een andere durfal plaatsgenomen in de zwartlederen stoel van de kraanmachinist, waar hij ingespannen probeert de containers op de juiste plek te krijgen. En de mini-raffinaderij wordt vanachter twee grote schermen bestuurd door twee procesoperators in de dop. Als ze bij een van de stappen aanvankelijk de verkeerde optie kiezen, klinkt er een alarm en ontsnapt er rook. Huis van de Chemie De nieuwsgierigheid van de leerlingen wordt flink geprikkeld in de permanente tentoonstelling van het EIC, waar de petrochemische industrie ruim is vertegenwoordigd. Ook de nieuwste aanwinst, het mede door ExxonMobil gesponsorde Huis van de Chemie, mag vanochtend rekenen op flinke belangstelling. Onder de noemer Chemical Scene Investigation gaan leerlingen in het huis op onderzoek uit en beantwoorden ze vragen via drie gigantische touchscreens. Hoe worden rubberbanden gemaakt? Hoeveel chemische bestanddelen bevat een lipstick? Als ware onderzoekers ontdekken de leerlingen spelenderwijs hoezeer chemie ons dagelijks omringt. Van hamburger tot smartphone, van medicijn tot meubel: zonder de producten van de chemische industrie zou ons leven er heel anders uitzien. Belangrijk wervingskanaal Jonge mensen spelenderwijs kennis laten maken met de zeer uiteenlopende kanten van het werken in de haven: het is al twintig jaar de kracht van het EIC. Jaarlijks bezoeken zo n leerlingen uit het hele land het centrum. Daarmee is het een belangrijk initiatief voor de bedrijven in de haven, die nog steeds volop behoefte hebben aan goede technische, operationele en logistieke medewerkers. In het centrum zelf worden de leerlingen bijgepraat door enthousiaste gidsen: vrijwilligers die zelf in de havenindustrie hebben gewerkt en die boeiend kunnen vertellen over hun specialisme. Ook kunnen de jeugdige bezoekers de expositie doorlopen aan de hand van een uitgebreide vragenlijst. Educatie en ontspanning gaan hier hand in hand. Het centrum verzorgt verder gastlessen en biedt uitgebreide achtergrondinformatie voor scholieren en studenten die een werkstuk of scriptie schrijven. Chemie is overal Inmiddels heeft zich een nieuw groepje leerlingen verzameld rondom de touchscreens in het Huis van de Chemie. Enthousiast overleggen ze over de vragen die op het scherm verschijnen. Zoals de vraag in welke voorwerpen uit het dagelijkse leven chemie is verwerkt: in schoonmaakmiddelen, in kleding en auto s, of in ál deze producten? Het juiste antwoord laat zich raden. Chemie is overal, en met die bagage in hun schooltas keren de leerlingen aan het einde van de ochtend terug naar de klas. Om over een tijdje misschien wel terug te keren in de Rotterdamse haven, als medewerker van een van de bedrijven achter het EIC. Jarenlange band Als een van de beeldbepalende spelers binnen de Rotterdamse haven is ExxonMobil al sinds het prille begin nauw betrokken bij het EIC. In de loop der jaren ondersteunden we het centrum met diverse opstellingen, zoals een bewegende maquette van onze raffinaderij, een interactief procesoperatorspel, en het recent geopende Huis van de Chemie. Reflex juni

Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september 2014. Reflex

Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september 2014. Reflex Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux Jaargang 14, uitgave september 214 Reflex Redactioneel Energie is overal De lamp die ons huis verlicht. De koelkast die voorkomt dat ons voedsel snel bederft.

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Jeroen de Joode Schaliegasbijeenkomst provincie Noord-Brabant s-hertogenbosch, 27 september 2013 www.ecn.nl Hoofdboodschap Rol gas in NL energiesysteem

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11.

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Monsieur le Président Directeur-General de GdF Suez, Geachte Gouverneur, Geachte Burgemeester,

Nadere informatie

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen 28/09/2015 Kees van der Leun Klimaat raakt al ontwricht bron: John Mason, skepticalscience.com bron: Guardian 2 100% duurzaam? Energie-efficiëntie

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group

Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Logistieke toepassingen van waterstof binnen Colruyt Group Ludo Sweron 29 februari 2012 slide 1 Visie duurzaam ondernemen Colruyt Group Samen duurzaam meerwaarde creëren door waardengedreven vakmanschap

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie

VNPI. Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie VNPI Energie, transport en de Nederlandse petroleumindustrie Onderscheid en gemeenschappelijkheid 2 Sinds 1999 is de Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie (VNPI) actief als belangenbehartiger en woordvoerder

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen 1 Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen, 11 februari 2014 2 Inhoud 1. Brandstofopties 2. Kansen en onzekerheden 3. Milieuaspecten 4. Conclusies & aanbevelingen 3 Alternatieve

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015

Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen. Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Vloeibaar aardgas - Liquid Natural Gas (LNG) Voordelen en uitdagingen Jan Van Houwenhove 3 December 2015 Agenda Cryo Advise Aardgas - eigenschappen Voordelen Uitdagingen Cryo Advise advies voor LNG systemen

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land Algemene Ledenvergadering NDL Amsterdam, 22 april 2016 Drs. René Buck Directeur Buck Consultants International Buck Consultants International

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Eric van den Heuvel 18 maart 2015 Presentatie tijdens het Truck van de Toekomst evenement - Hardenberg Inpakken

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten.

Deze perskit bevat informatie over Ecofys, de geschiedenis van het bedrijf, de kenmerken, enkele feiten en cijfers en de belangrijkste activiteiten. Ecofys Perskit Ecofys Experts in Energy Inleiding Ecofys is al meer dan 25 jaar een toonaangevend internationaal consultancybedrijf in energie en klimaatbeleid. De visie van Ecofys is "sustainable energy

Nadere informatie

volgens HbR zelfs verder Rotterdam

volgens HbR zelfs verder Rotterdam Heel Rijnmond één grote keten? Havenbedrijf Rotterdam Sandra Prenger 1 Heel Rijnmond industrial area logistics hub metropolitan area distribution volgens HbR zelfs verder Rotterdam Inhoud Havenvisie 2030

Nadere informatie

CIR-Isolatie Raad vzw

CIR-Isolatie Raad vzw 15 de ISOLATIEDAG energetisch renoveren bestaande gebouwen Georges Timmermans gti@skynet.be CIR-Isolatie Raad vzw koepel Belgische isolatiesector Duurzame Bouwsystemen 1 CIR-Isolatie Raad vzw jaarlijkse

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie

CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie CO 2 : kansen en bedreigingen voor de olie industrie Stijn Santen International KiVi-Niria lezing Sectie petroleum techniek Den Haag, Nederland 28 Juni 2005 Inhoud Introductie economische groei, energie

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s,

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s, Speech door staatssecretaris Dijksma van Milieu op de Klimaatsessie over burgerluchtvaart en zeescheepvaart tijdens de gezamenlijke Informele Transport- en Milieuraad op 15 april 2016. Geachte commissarissen,

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag Voorzitter van de SER T.a.v. de heer dr. A.H,G, Rinnooy Kan Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050

Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050 Henry Terlouw realiseert ambitieus klimaatbeleid in de Hofstad Den Haag gaat voor klimaatneutraal in 2050 Ga even mee naar het Den Haag van 2050. Deze klimaatneutrale stad heeft volledig emissievrij vervoer.

Nadere informatie

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen Felix Gruijters Nuon Amsterdam ArenA 12 oktober 2011 1 A convenient truth 44 triljard dollar staat op het spel Die waarde biedt kansen A convenient truth

Nadere informatie

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009

China, globalisering en milieuproblematiek. Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 China, globalisering en milieuproblematiek Lessen 21ste eeuw 23 maart, 2009 Economisch Socio-cultureel Politiek Milieu Globalisering Globaal milieubeleid in een notendop Sinds 1972 op internationale agenda

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig!

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon straalt 3.000 keer meer energie naar de aarde dan de wereldbevolking dagelijks verbruikt. En dat nog 5 miljard jaar lang. Zonne-energie is de enige

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Total Zero Antwoorden op uw vragen

Total Zero Antwoorden op uw vragen Wat is Total Zero? DPD Pakketservice heeft toegezegd om vanaf juli 2012 in zijn zes belangrijkste markten volledig CO 2 -neutraal te werken: dit nieuwe initiatief draagt de naam Total Zero. Als eerste

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Fietsen scoort voor een beter klimaat. www.fietsenscoort.nl

Fietsen scoort voor een beter klimaat. www.fietsenscoort.nl Fietsen scoort voor een beter klimaat www.fietsenscoort.nl Fietsen Scoort voor een beter klimaat Fietsen Scoort voor een beter klimaat is een landelijke campagne die het fietsen naar het werk stimuleert.

Nadere informatie

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar

Strategische Marketing Planning. Shell. Ferenc Franke Rick Molenaar Strategische Marketing Planning Shell Ferenc Franke Rick Molenaar Shell Missie, Visie, Waardestrategie Marktafbakening Interne analyse SWOT Externe analyse Impact Inhoudsopgave De Oorsprong van de schelp

Nadere informatie