L07 diverse interessante publicaties Liverpool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "L07 diverse interessante publicaties Liverpool"

Transcriptie

1 L07 diverse interessante publicaties Liverpool V E R E N I G I N G V A N B O U W K U N S T T I L B U R G -1- MANCHESTER T/M L 10I V OKTOBER 2010 E X CEXCURSIE URSIE M A N C &HLIVERPOOL E S T E R6 & ERPO OL 6 T/M10 OKTOBER VERENIGING VAN BOUWKUNST TILBURG 2010

2 - 2 - Inleiding Deze artikelen komen o.a. NCIS met medewerking van Simone Pekelsma. Veel leesplezier! 1. Rond Liverpool loopt een gordel van armoede In zijn artikel Rond Liverpool loopt een gordel van armoede legt van Straaten direct één van de meest gevoelige vraagstukken van de stad Liverpool bloot: segregatie. 2. Hoe de Beatles de wereld veranderden In de tekst Hoe de Beatles de wereld veranderden valt te lezen dat armoede, werkloosheid en segregatie de stad al lang in zijn greep houden. Aan de hand van het leven van de Beatles beschrijft Steven Stark het Liverpool van de jaren zestig. 3. Capitalising Culture Liverpool 2008 In hun artikel Capitalising Culture Liverpool 2008 analyseren Paul Jones en Stuart Wilks-Heeg de politieke, economische and sociale context van het Liverpool 2008 project.volgens hen zitten er ook negatievere consequenties aan het boosterist karakter van de manier waarop cultuurbeleid door de gemeente Liverpool wordt aangewend. Waarschijnlijk ontmoeten wij straks de auteur Paul Jones in Liverpool. 4. Slimme Steden Liverpool (zie apart document L08) Het artikel Slimme Steden Liverpool, tevens uit de Slimme Steden reeks van het Financieel Dagblad gaat over Liverpool als culturele hoofdstad van Europa. In het kader van dit project is 1 miljard pond geïnvesteerd in een nieuw centrum met concert- en theaterzalen. Het mega-event moet de stad een nieuw allure geven. In het artikel Liverpool durft zich eindelijk te tonen uit Trouw komt deze ambitie ook duidelijk naar voren.

3 Rond Liverpool loopt een gordel van armoede Floris van Straaten, NRC Handelsblad, 22 December 2006 In Liverpool hebben veel mensen al jaren geen werk meer. Het leidde tot het ontstaan van een 'blanke onderklasse' die de dupe is geworden van de groeiende mondialisering. Liverpool, 22 dec. Mismoedig hangt Frankie Lamb, een man met een rossig gezicht, aan de tap in de Sandom Lounge, een pub in de verpauperde wijk bij het stadion van voetbalclub Liverpool.,,Al vier maanden heb ik geen werk meer", zegt de 49-jarige gescheiden bouwvakker.,,dit jaar kan ik geen kerstcadeautjes kopen voor mijn vijf kleinkinderen, dat gaat niet met mijn uitkering van 57 pond (85 euro, red.) per week." Lamb is voor het eerst in 15 jaar voor langere tijd werkloos. Naar lokale begrippen heeft hij zich nog aardig geweerd op de arbeidsmarkt. Het wemelt in het noorden van Liverpool van de mensen, die al jaren niet meer hebben gewerkt. Sommige families leven al een paar generaties van uitkeringen. Alleen al in het noorden van Liverpool, een stad van nog geen half miljoen inwoners, zitten mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering. De Britse economie mag al jaren stevig groeien, de mensen hier hebben er weinig van gemerkt.,,vanuit het noorden van Liverpool loopt er via een aantal buurgemeentes een gordel van armoede", zegt de socioloog Stuart Wilks-Heeg van de Universiteit van Liverpool.,,Het gaat om een kwart miljoen mensen en het is de grootste concentratie van armoede in Groot-Brittannië en een van de grootste in Europa." Deze armen maken deel uit van wat het gerespecteerde weekblad The Economist onlangs weinig vleiend aanduidde als een 'blanke onderklasse'. Geen migranten dus maar Britten, die hier zijn geboren en getogen. Een groep die niet profiteert van de groeiende mondialisering maar daar eerder de dupe van wordt. Ze hebben weinig opleiding genoten en zijn vaak het werken letterlijk verleerd doordat ze min of meer verslaafd zijn geraakt aan een uitkering. Veel armen wijzen bovendien naar de concurrentie van immigranten.,,ik ga echt niet voor vier of vijf pond per uur werken, zoals veel Polen", zegt Frankie Lamb. Het gevolg? Aannemers nemen nu Polen bij bouwprojecten. Er is nog een probleem.,,eigenlijk zitten al mijn vrienden zonder werk", zegt een jonge vrouw, die voor de regen schuilt in een portiek langs Oakfield Road, een mistroostige winkelstraat in de buurt van oude straten vol dichtgespijkerde afbraakwoningen.,,maar ze wíllen helemaal niet werken, want ze vinden toch nooit een baan waarmee ze meer verdienen dan hun uitkering." Voor veel laag geschoolde Britten is hun uitkering, hoe bescheiden ook, hoger dan wat ze met een baan kunnen verdienen, te meer omdat ze als werklozen gratis huisvesting krijgen en vrijgesteld zijn van belastingen. Het stadsbestuur beseft waar de schoen wringt.,,we moeten een mentaliteitsverandering teweeg zien te brengen in de arme wijken", zegt Flo Clucas, wethouder voor economische ontwikkeling.,,anders zijn al onze inspanningen voor niets." Ze houdt kantoor in een fraai Victoriaans gebouw uit de bloeitijd van Liverpool, toen de haven de spil vormde in het enorme Britse koloniale rijk. Het verschijnsel 'onderklasse' is in Liverpool niet nieuw.,,de stad is eigenlijk al tachtig jaar in verval", stelt Clucas. Tienduizenden ongeschoolden werkten vroeger als dokwerkers maar, toen er op containers werd overgestapt, bleven er weinig banen in de haven over. In de jaren '50 en '60, de tijd van de Beatles, zag het er even hoopvol uit. Velen vonden emplooi in nieuwe fabrieken van bedrijven als Kodak en Ford. Maar de opleving was van korte duur en de bedrijven hebben een groot deel van de productie allang naar lage lonenlanden verplaatst. Sindsdien leiden de meeste laag geschoolden een uitzichtloos bestaan. Neem John Brown (56), die een kop koffie drinkt in een broodjeszaak in de wijk Toxteth, 25 jaar geleden het toneel van heftige rellen. Hij is een forse man met een grijze snor en witte sneakers. Brown omschrijft zichzelf als 'labourer', een

4 ongeschoolde arbeider. Hij heeft al jaren geen werk meer. Zijn vrouw en hij moeten rondkomen van 120 pond per week. Daar moeten gas, water en elektriciteit nog van af. Brown:,,Mijn vrouw rookt. Daar ben ik al gauw 35 pond per week aan kwijt. We gaan nooit weg. Ik kan zelfs geen kampeervakantie betalen." Hij is kwaad op de regering, die volgens hem de 'eigen' armen verwaarloost en asielzoekers meer geeft. Hoewel dit door de autoriteiten en wetenschappers wordt ontkend, is het een hardnekkig misverstand onder arme blanken.,,de Liverpudlians zien zichzelf graag als verdraagzaam en ruimdenkend maar in werkelijkheid heerst er vaak een schrijnend racisme, vooral in het noorden van de stad. Vorig jaar was er nog een gruwelijke racistische moord op een zwarte jongen, zegt Wilks-Heeg. Het probleem met de 'onderklasse' beperkt zich niet tot werkloosheid. De groep kenmerkt zich door een laag opleidingsniveau en een slechte gezondheid als gevolg van een verkeerd dieet en veel drank. Hun kinderen presteren meestal veel minder op school dan het landelijke gemiddelde, hun dochters hebben vaak al een of meer kinderen voor ze twintig jaar oud zijn. Veel kinderen groeien op zonder vader. Ze missen elke ambitie en ondernemingszin. Ook politiek gezien spelen ze geen rol. Vroeger wisten arme arbeiders hun groep een stem te geven door zich politiek te organiseren. Voor de politieke partijen is de 'onderklasse' echter niet interessant: in sommige wijken brengt bij verkiezingen maar 12 procent zijn stem uit.,,zo lijken de arme groepen volkomen machteloos", aldus Wilks-Heeg. Zelfs de weinige initiatieven uit de wijken zelf zijn vaak van goed opgeleide middenklassers. In Toxteth is er een verzetsbeweging tegen de afbraak van oude arbeiderswoningen, waaronder het huisje waar Beatle Ringo Starr werd geboren.,,veel mensen hebben hier belangrijke persoonlijke herinneringen", zegt Magdalena Maylam, een jonge politicologe uit de buurt.,,hun kinderen zijn hier geboren of hun man gestorven. Ze willen niet naar een andere plek verhuizen. De gemeente kan beter de oude huizen opknappen." De Liberaal-Democraten vinden het echter tijd voor vernieuwing. Ze hebben sinds ze eind jaren '90 in Liverpool het roer overnamen van Labour vooral geprobeerd de economie weer op gang te brengen. Dat is gelukt. De bevolking, die bijna was gehalveerd, groeit weer licht. Mede dank zij steun van de Europese Unie wordt er ook weer in de stad geïnvesteerd. Ze beseffen echter dat ze ook het armoedeprobleem moeten aanpakken. Maar hoe?,,liverpool is al drie generaties een laboratorium voor sociale projecten", aldus Wilks-Heeg.,,Van alles is geprobeerd maar niets heeft geholpen." Wethouder Clucas legt echter niet bij voorbaat het hoofd in de schoot. Met een combinatie van onderwijsprojecten, kleine kredieten voor zakelijke projecten van bewoners en een verhoogde druk op de uitkeringstrekkers om werk te zoeken hoopt ze de 'onderklasse' omhoog te duwen Of het voor Frankie Lamb verschil maakt, is de vraag.,,ze hebben me aangeboden weer naar school te gaan", zegt hij.,,maar ik ben al bijna vijftig, daar begin ik niet meer aan." Hij bestelt op eigen kosten nog een glas bier. Een aangeboden glas wijst hij beledigd af.,,ik heb nog mijn trots."

5 - 5-2 Hoe de Beatles de wereld veranderden Steven Stark, 2003 Het eerste wat we deden, heeft John ooit gezegd, was de wereld verklaren dat we uit Liverpool kwamen. De Noord-Engelse havenstad was het anker van de Beatles. Al zouden ze er, nadat ze in 1963 naar Londen waren verhuisd, nooit meer permanent naar terugkeren, de jeugd die de vier jongens onder de blauwe luchten van de voorsteden beleefden zou hun hele carrière een belangrijk referentiekader blijven. Naarmate ze het scala aan onderwerpen van de popmuziek verbreedden, werden ze net romanciers die autobiografische fragmenten uit hun verleden gebruikten in nummers als Penny Lane, Strawberry Fields Forever en In My Life. Hun houding ten opzichte van elkaar, tegenover vrouwen, tegenover stijl en tegenover homoseksualiteit, en tegenover het idee dat een groep gelijkgestemden de beste manier was om muziek te maken werd allemaal bepaald door hun ervaringen als jongens die opgroeiden in Liverpool. Misschien was het grootste wonder en het grootste genoegen van de Beatles wel dat ze uit Liverpool kwamen, zei hun publiciteitsman en vertrouweling Derek Taylor. Daar lag de sleutel tot alles. Het waren vier scouses (slang voor inwoners van Liverpool of Liverpudlians ) die hun innerlijk verkenden en daarbinnenin op steeds meer scouseness stuitten. Liverpool was een plek, merkte een criticus op, die je voor het leven tekende en je tot een soort buitenstaander maakte, een gevoel dat in een stad die werd bevolkt door zeelui bovendien nog eens werd versterkt doordat ook die altijd de neiging hebben zichzelf als buitenstaander te zien. Konden de Beatles zich maar moeilijk een voorstelling van Amerika maken voordat ze het land aandeden, het Liverpool van na de oorlog waarin ze opgroeiden en dat meer dan een miljoen inwoners telde, was voor hun Amerikaanse publiek nog moeilijker voorstelbaar. Maar het werk zelfs niet goed begrepen door de inwoners van Londen, ruim 350 kilometer zuidelijker. Het ís anders, schreef Derek Taylor over Liverpool. Het is geen Engeland. Engeland bestond uit twee naties noord en zuid -, zoals Benjamin Disraeli een eeuw eerder in zijn roman Sybil had geschreven: waartussen geen uitwisseling en sympathie bestaat, die zo onwetend zijn van elkaars gewoonten, gedachten en gevoelens alsof ze bewoners van verschillende streken zijn of van verschillende planeten; die worden grootgebracht met verschillende manieren, worden gevoed door verschillend voedsel, worden gestuurd door verschillende gedragingen en niet worden bestuurd door dezelfde wetten. Liverpool leek bijna wel de grens waar de beschaving ophield; het was ongedurig, emotioneel en veel minder belangrijk dan de hoofdstad, die werd gezien als het centrum van bijna alles wat de gevestigde orde als Engels beschouwde. Dat idee droeg in grote mate bij aan het aanzienlijke minderwaardigheidsgevoel van het noorden, dat voedsel gaf aan een houding die tegen de gevestigde orde was gekeerd. Wij waren degenen op wie de zuiderlingen, de inwoners van Londen, neerkeken alsof we beesten waren, herinnerde John zich. Toen we opgroeiden zagen we zelfs geen mensen uit het zuiden van Engeland, zei Rod Davis, een vriendje van John op de Quarry Bank School en oorspronkelijk lid van de Quarrymen, de ban waaruit na talloze persoonswisselingen uiteindelijk de Beatles ontstonden. Zoals een publicist van de BBC het ooit omschreef, woonden de inwoners van Liverpool in een soort afhankelijke

6 - 6 - stadstaat en vertelde de rest van Engeland Scouser-moppen, zoals de Amerikanen moppen over minderheden vertelden, bijvoorbeeld: Vraag: Hoe bakt een Scouser een omelet? Antwoord: Ten eerste: steel vijf eieren Het had geen zin je anders voor te doen, tenzij een inwoner van Liverpool zich ontdeed van het typische, rauwe dialect waarvan een wetenschapper zei dat het een ingebakken verongelijktheid heeft. Al vroeg in zijn carrière werd van Paul gezegd dat hij zijn best deed om een van zijn moeders vurige wensen in vervulling te doen gaan en zijn accent kwijt te raken, maar het zou hem nooit lukken. Voordat hij bij de Beatles kwam, zat Ringo in een groep die geen platencontract kreeg, naar verluidt omdat de dictie van de leden de noordelijk was De inwoners van de havenstad stonden bekend als respectloze, pathologische grappenmakers: Liverpool lag dicht genoeg bij Lancaster om zich te kunnen identificeren met de uit Lancashire afkomstige komiek en variétéartiest George Formby, die de Engelse klassieker Leaning on a Lampost zong, en met radiosterren als Ken Dodd. Als tweede zeehaven en, tot aan het begin van de twintigste eeuw, de op één na grootste metropool van Engeland was Liverpool veel gevarieerder dan de rest van het Verenigd Koninkrijk, op Londen na. Het had het eerste Chinatown van het land en telde zoveel immigranten uit Wales dat hij in de negentiende eeuw de grootste Welshe stad ter wereld was. Tijdens de hongersnood van de jaren veertig van de negentiende eeuw verdubbelde de bevolking bijna toen tegen de Ierse immigranten de Ierse Zee overstaken, onder wie de voorouders van John Lennon, Paul McCartney and George Harrison. In de jaren twintig woonde in een van de wijken van de stad zelfs een parlementslid van Sinn Fein. Heathcliff, de hoofdpersoon van Wuthering Heights en de grote buitenstaander in de literatuur uit de Victoriaanse tijd, kwam hoe kan het ook anders? uit Liverpool en was van Ierse komaf. In de hoogtijdagen van de scheepvaart had de havenstad fortuin gemaakt met de slavenhandel, waardoor ze een speciale verbondenheid had met het zuiden van Amerika, die zich later zou vertalen in een voorliefde voor zijn muziek. Daniel Defoe schreef aan het begin van de achttiende eeuw dat geen stad in Engeland, behalve Londen, zich wat verfijndheid van haar straten en schoonheid van haar gebouwen betreft kan meten aan Liverpool. Herman Melville zei een eeuw later ook een paar aardige dingen over de stad. In het begin van de twintigste eeuw beschikte Liverpool over tien theaters en de oudste schouwburg voor repertoiretoneel van het land. Sir Malcolm Sargeant en sir Thomas Beecham dirigeerde het Liverpool Philharmonic Orchestra. Zelfs vandaag de dag behoren het Liver Building bij de oude haven en het concertgebouw tot de fraaiste voorbeelden van Victoriaanse architectuur van het land. Tegen de tijd dat alle Beatles begin jaren veertig waren geboren, vertoonde de stad echter al de tekenen van wat een verschrikkelijke neergang zou worden. In de transportsector namen vliegtuigen de positie van schepen over; de vaders van John Lennon en George Harrison, die allebei zeelui waren, moesten ten slotte op zoek naar ander werk. De Tweede Wereldoorlog verwoestte de stad. De reputatie van Liverpool als strategische haven maakte het tot een belangrijk doel voor Duitse bommenwerpers en na Londen het belangrijkste doelwit van Groot-Brittannië. In één week in 1941 werden ongeveer duizend mensen gedood; aan het begin van 1942 was zo n 70 procent van alle huizen beschadigd. Toen het allemaal voorbij was, hadden weinig mensen geld om de talloze ruines opnieuw op te bouwen, en Liverpool zou wel eens de stad kunnen zijn die het slechtst herstelde van de schade die de oorlog had aangericht. Ik speelde altijd op het puin van wat eens de dierentuin was, zei Brian Gresty, een klasgenoot van John van de Quarry Bank School. Ongeveer eenderde van het stadscentrum was gebombardeerd, herinnerde Iain Taylor zich, een klasgenoot van Paul en George van het Liverpool Institute. Tien jaar later lag overal nog veel gebroken glas; we gooiden de hele tijd bakstenen naar elkaar. We vonden het een spannend speelterrein. De mythe over de Beatles luidt dat ze vier magere jongens uit de arbeidersklasse waren die het maakten. In werkelijkheid hadden drie van de vier (Ringo uitgesloten) het relatief goed vergeleken met de toestand waarin veel inwoners van Liverpool verkeerden. Ze kwamen uit het zuiden van Liverpool, met zijn groene buitenwijken, wat voor hun landgenoten wilde zeggen dat ze geen proleten waren. Paul en George woonden in door het rijk gesubsidieerde huizen, maar destijds kleefde er geen groot vooroordeel aan wonen in gemeentehuisvesting die door de staat werd gesteund, en veel gezinnen die klommen op de maatschappelijke ladder deden het. Maar wat in Engeland voor gezellig huiselijk leven doorging, werd aan de overkant van de Atlantische Oceaan als grote armoede beschouwd. Het leven in Liverpool was grauw: Er was letterlijk geen kleur, want er was tijdens en na de oorlog geen verf verkrijgbaar, herinnerde Tony Carricker zich, een goede vriend van John van de kunstacademie. Wij waren in zwart-wit, Amerika was in kleur. Van de

7 vier Beatles woonde alleen John een deel van zijn vroege jeugd in een huis met een binnentoilet, wat niet echt uitzonderlijk was, omdat minder dan de helft van de Britten er destijds over een beschikte. George groeide slechts een paar kilometer van het stadscentrum op, maar een van zijn vroegste herinneringen was het geluid van kippen in de achtertuin. De dagelijkse maaltijden waren zo karig dat het gemiddelde gewicht van kinderen uit de arbeidersklasse in de Tweede Wereldoorlog zelfs toenam, eenvoudigweg omdat ze van staatswege eenzesde liter melk per dag en levertraan kregen. Door de nasleep van de oorlog stak het dagelijks leven scherp af tegen de naoorlogse overvloed van de Verenigde Staten. (Wat een reden is waarom de Engelse tegencultuur in de jaren zestig zich nooit, in tegenstelling tot haar Amerikaanse neefje, sterk heeft afgezet tegen consumentisme en welvaart.) Vanwege de naoorlogse beperkingen, die nog tot juli 1954 zouden duren, kon je sinaasappelsap alleen op recept krijgen. Zelfs na de oorlog was van verse eieren nog geen spraken, dus at men ze in poedervorm. Ging in Liverpool het gerucht dat er een winkel was waar je stoofappelen kon kopen, dan wist men dat de rij, die anderhalve kilometer lang was, om zes uur s ochtends begon. Iedere klant kreeg meestal maar één appel. In 1956 had 8 procent van alle huishoudens een koelkast, maar Iain Taylor herinnert zich: Engelse huizen waren zo koud dat het net koelcellen waren. Paul wist nog dat hij het als kind altijd koud had en kloofjes in zijn knieën had. George herinnerde zich dat de enige warme s nachts die van een fles warm water was. Veel gezinnen stookten jampotten, oude schoenen en aardappelschillen in de haard op. (Wie geluk had kreeg per paard en wagen kolen bezorgd, die werden begeleid door een bewaker om te voorkomen dat mensen de kolen stalen.) Om elektriciteit te krijgen, moesten veel mensen muntjes in een meter gooien. Geen muntjes, geen prik. De dag aan het einde van juli 1954 waarop er, toen John dertien was en Paul twaalf, een eind kwam aan het rantsoeneren van vlees, verzamelden zich groepen mensen op de hoeken van de straten die The Roast Beef of Old England zongen. Zoals vele andere zeehavens was Liverpool een ruige stad en een stad vol kroegen, soms wel vier op één hoek. Je had veel rouwdouwers in Liverpool, herinnerde Ringo zich. Toen Geoffrey Morehouse in 1964 voor zijn boek over Engeland Liverpool bezocht, was het de enige stad in het land waar je een gerede kans liep om in elkaar te worden geslagen of waar elk moment een straatgevecht kon uitbreken. De Mersey Sound, schreef de Daily Worker later, is het geluid van afbrokkelende huizen en steuntrekkers. Oorspronkelijk vervulden de talloze drinkgelegenheden (er waren er zelfs heel veel voor Britse begrippen, waar men wel van een drankje houdt) een economische functie. Het waren informele plekken om zaken te doen: plaatsen waar zeelui, zoals de vaders van John en George en de toekomstige stiefvader van Ringo, elkaar regelmatig troffen om werk in de dokken of een passage op de volgende overtocht te regelen. Vaak waren zeelieden maanden of jaren op zee, met geen of nauwelijks enige planning vooraf. In Liverpool deed een oude mop de ronde over een man die een pakje sigaretten ging kopen en pas jaren later terugkeerde. Pauline Lennon, de tweede vrouw van de vader van John, gaf een hoofdstuk uit de biografie over haar man de titel Getrouwd met de zee, en die omschrijving was van toepassing op honderden of duizenden inwoners van Liverpool die op een of andere manier van de zee leefden. De reputatie van de stad als zeehaven zette de toon voor de meeste van zijn inwoners, zelfs wanneer ze er niet van de havenindustrie leefden. Het is geen toeval dat de Beatles het nummer dat ze over escapisme schreven Yellow Submarine noemden een nummer over een man die naar de zee trekt. Hoewel het zelden in analyses over de Beatles wordt genoemd, had het feit dat Liverpool een belangrijke havenstad was twee belangrijke gevolgen voor de sekserollen die de groep indirect beïnvloeden. Het eerste was dat de stad, zoals veel havengebieden, de voedingsbodem vormde voor een bloeiende homoseksuele subcultuur, zowel in de kroegen als belangrijker nog op de schepen, waar de verstikkende Engelse wetgeving tegen sodomie zelden in acht werd genomen. Brian Epstein, hun toekomstige manager, was bepaald niet de enige homoseksueel in Liverpool, dat een mekka voor homo s was. Van een groot deel van de stewards die op de schepen dienstdeden werd zelfs beweerd dat ze homoseksueel waren (of op z n minst biseksueel). De bemanning kende vaak uitvoerige ceremonies met feesten waarop mannen zich als vrouw verkleedden en met elkaar trouwden. Eén steward die dat soort gelegenheden graag organiseerde was Freddy Lennon, Johns vader. Op schepen bestonden weinig vooroordelen tegen homo s, want daar werden ze geaccepteerd, schreef zijn tweede vrouw in zijn biografie. Bovendien is het idee dat een man tegelijk een macho én verwijfd kan zijn typisch voor een bestaan in de havens en op zee, waarin het, met een oud Engels gezegde: Aan land draait ( ) om wijn, vrouwen en - 7 -

8 gezang, aan boord om rum, een kont en een accordeon. Al wordt het niet vaak gezegd, zeker niet in de keurige Engelse maatschappij, spelen met seksetyperingen is in het leven op zee schering en inslag. Dat Liverpool een zeehaven was had nog een gevolg voor de omgang tussen de seksen. Omdat de mannen vaak van huis waren en de Ierse invloed als gevolgd van vroegere migratiegolven en de nabijheid van Dublin nog steeds groot was, had het leven thuis in Liverpool een sterk matriarchale inslag die in de rest van Engeland ongewoon was. Daar de vrouwen het thuis voor het zeggen hadden omdat de mannen op zee waren (of dronken), voedden de vrouwen de kinderen op. De vrouwen uit Liverpool zijn sterker dan de mannen, merkte Lynne Harris op, die de Beatles aan het begin van de jaren zestig vaak zag optreden in de Cavern Club. Vooral de moeders. Ze moesten hun gezinnen en elkaar onderhouden. Dat gaat nog altijd op. Mijn man komt niet uit Liverpool en vraag me altijd: Waarom heb je in Liverpool zulke leuke vriendinnen en zijn hun mannen zo saai? Jammer genoeg verloren twee van de Beatles in die matriarchale cultuur op een beslissende leeftijd hun moeder. Het zou hun kijk op het leven diepgaand beïnvloeden. Pauls moeder stierf aan kanker toen hij veertien was. John werd vanaf zijn vijfde opgevoed door een tante, en meer dan tien jaar later, toen hij tiener was en zijn moeder weer in zijn leven kwam, werd ze aangereden door een auto en kwam ze om het leven. Ik kan me niets herinneren zonder een droefheid die zo intens is dat ik er nauwelijks bij kan, schreef John in 1961 aan zijn goede vriend en medebandlid Stuart Sutcliffe. Wat Paul betreft: toen zijn moeder in oktober 1956 stierf, ging hij naar zijn kamer en speelde onophoudelijk, uur na uur, op zijn gitaar. Een paar weken late had hij zijn eerste liedje geschreven: I Lost My Little Girl. Je hoeft geen Sigmund Freud te heten om het verband te zien. Mary McCartney, Pauls moeder, was de spil van het gezin. Omdat ze verpleegster en verloskundige was, moest het gezin toen Paul jong was minstens vijf keer verhuizen, elke keer naar een beter huis. (Hoewel ze pas in het laatste huis, aan Forthlin Road 20, geen binnentoilet hadden, hadden ze meestal wel een telefoon omdat zij als vroedvrouw voortdurend bereikbaar moest zijn.) Ze ging op haar fiets naar haar werk, in verpleegsterskostuum en kapje, omdat het hele gezin zich geen auto kon veroorloven. Ze was de belangrijkste kostwinner van het gezin, wat een van Pauls eerste reacties na haar dood verklaart: Wat moeten we zonder het geld dat ze binnenbrengt? Toen Paul aan het begin van de jaren zestig naar Hamburg ging, deed in de stad het verhaal de ronde dat hij meer geld verdiende dan zijn vader. Jim McCartney had verschillende baantjes, van vertegenwoordiger in katoen tot inspecteur van de gemeentelijke reinigingsdienst, die achter de vegers aan liep. Mary s jeugd in Glasgow was niet gemakkelijk geweest. Haar eigen moeder stierf in 1919 in het kraambed, toen Mary nog maar negen was, wat misschien de keuze voor haar loopbaan verklaart. Het verhaal gaat dat ze een hartgrondige hekel had aan de vrouw met wie haar vader hertrouwde, en dus ging ze op haar dertiende weg om bij een tante te gaan wonen en een opleiding tot verpleegster te volgen. Ze bleef ongetrouwd tot ze in de twintig was, wat in Engeland niet ongewoon was, waar vanwege de Eerste Wereldoorlog, waarin één op de zeven huwbare mannen het leven had gelaten, 2 miljoen meer vrouwen dan mannen waren. In de jaren dertig, schreef een historicus, was iedereen die ouder was dan dertig oud. Mary leerde Pauls vader kennen in 1940, toen ze op bezoek was bij haar zuster en een luchtaanval iedereen dwong de hele nacht thuis te blijven. Jim was zevenendertig en verdiende bij door in een dansorkest te spelen. Later zou hij Paul piano leren spelen en vertelde hij hem hoe belangrijk het was om muziek te maken, omdat je daardoor voor de leukste feestjes werd uitgenodigd. Hij stond bekend als een man van de wereld en had een zwak voor gokken. Zijn familie dacht dat hij te oud was om te trouwen. Toch trouwden de twee nog geen jaar later tijdens een katholieke dienst, en veertien maanden daarna werd James Paul geboren, op 18 juni Zijn broer Michael kwam twee jaar later. Het is meer dan vijftig jaar geleden dat Mary stierf, dus de herinneringen zijn in de mist van de tijd gehuld. Paul heeft gezegd dat hij haar vaak hoorde fluiten en dat ze een keer wilde verhuizen omdat hij thuis te veel stof in zijn gezicht kreeg. Het is duidelijk dat haar huishouden strak was georganiseerd, ook al werkte ze vaak buitenshuis. De beide jongens bezochten de zondagsschool en Paul was een voorbeeldige leerling. Ze wilde dat hij arts zou worden. Had ze nog geleefd, dan zou hij waarschijnlijk gevolg aan haar wens hebben gegeven. Toen ze elf waren, hadden de jongens, die hun vader onafscheidelijk noemde, hun toelatingsexamen met zulk goed gevolg afgelegd dat ze naar het Liverpool Institute mochten, een jongensschool die door sommigen werd gezien als de meest prestigieuze - 8 -

9 grammar school van de stad. Paul behoorde tot de besten van de klas en won prijzen voor bijvoorbeeld een opstel over de monarchie. de zomer van 1956 hield Mary de pijn die ze in haar borst voelde voor zich en slikte BiSodal als pijnstiller. Eind oktober ging ze naar het ziekenhuis, slechts twee dagen voor ze aan borstkanker stierf, en ze vroeg de jongens de bossen bloemen in huis weg te gooien voor ze verpieterden. De avond daarop monsterde Pauls tante de jongens in hun schooluniform om te controleren of hun overhemden schoon waren en hun haren waren gekamd voor ze het ziekenhuis bezochten; ze waren er blijkbaar niet van op de hoogte hoe ziek hun moeder was. Het was de laatste keer dat ze haar zouden zien. Pauls vader was na haar dood zo van streek dat de jongens een paar weken bij hun tante woonden. Paul vertelde later aan Dot Rhone, zijn vriendin, dat hij zich herinnerde dat zijn vader moest huilen en dat hij daar bang voor was, terwijl hij zelf alleen maar hysterisch kon lachen. Sociologe Lynn Davidman heeft uitvoerig geschreven over de verwoestende uitwerking die de dood van een moeder op een kind heeft. Kinderen die hun moeder verliezen hebben de neiging haar te idealiseren en een romantische visie op vrouwen te ontwikkelen waar ze nooit meer helemaal van afkomen. Tegelijkertijd hebben ze de neiging woedend naar vrouwen uit te vallen. Ze leiden hun hele leven lang vaak aan terugkerende perioden van depressiviteit. Ze verdelen hun leven vaak in voor en na. Het is een zo pijnlijke en diepgaande ervaring dat die het leven van deze mensen vaak in een andere richting duwt. Het betekent bijna altijd dat hun gewoonten veranderen, dat er een einde komt aan hun beschermende jeugd en dat ze een irrationeel gevoel van schaamte hebben wanneer ze naar schoon en naar hun vrienden terugkeren. Paul lijkt aan dat patroon te beantwoorden. Al probeerden zijn vele tantes van vaderszijde hem te hulp te komen, hij werd een soort sleutelkind, zonder op z n minst één ouder die voortdurend thuis was, hoezeer zijn vader en zijn tantes ook hun best deden. De jongens hielpen met opruimen en met de was, die in de spoelbak in de keuken werd gedaan. Zelfs toen Paul jaren later al in de Cavern Club speelde, zo weten vrienden zich te herinneren, kwam zijn vader nog langs om een schoon hemd voor Paul achter te laten, zodat hij zijn zweetkleren kon uittrekken. Of hij bracht een tas met een stuk rundvlees erin, met aanwijzingen hoe Paul het moest bereiden. Het was allemaal van grote invloed op de jonge McCartney. Jaren later merkte publiciteitsman Tony Barrow op dat het typische aan Paul was dat hij altijd vrouwen om zich heen wilde om voor hem te zorgen Hij vond het maar niks dat hij voor zichzelf moest zorgen. Het was zelfs iets wat zijn fans in de gaten hadden. Hij bracht de moeder in me boven, zei een van hen. Voor zijn moeder stierf, hadden Pauls ouders hem een trompet gegeven. Toen ze er niet meer was, pakte hij zijn gitaar en begon zijn eigen liedjes te schrijven. De rest van zijn leven bleef het opvallen dat de betere teksten van Paul vaak aan zijn mother Mary herinnerden (zoals in Let It Be ) of verwezen naar wat haar dood voor hem betekende en naar zijn ondoordachte eerste reactie, al was het maar onbewust, zoals in Yesterday : Why she had to go I don t know, she wouldn t say I said something wrong Now I long for yesterday - 9 -

10 `

11 - 11 -

12 - 12 -

13 - 13 -

14 - 14 -

15 - 15 -

16 - 16 -

17 - 17 -

18 - 18 -

19 - 19 -

20 - 20 -

21 - 21 -

22 - 22 -

23 - 23 -

24 - 24 -

25 - 25 -

26 - 26 -

27 - 27 -

28 - 28 -

29 - 29 -

30 - 30 -

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 Inhoud Woord vooraf 9 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 2. Papa, ik ben bang dat jij ook dood gaat 44 Overdenking over 1 Korintiërs 15: 35-49 78 3. Ik ben mijzelf niet meer

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

was het echt veel werk! Want Omie werd steeds waziger en ze werd incontinent. Ze moest luiers dragen en s nachts bond mijn tante haar vast in bed,

was het echt veel werk! Want Omie werd steeds waziger en ze werd incontinent. Ze moest luiers dragen en s nachts bond mijn tante haar vast in bed, Zo kan het ook Zouden er nog meer leuke oude mensen bestaan? vroeg ik me inmiddels af. Ja hoor, zei mijn yogaleraar, mijn oma. Die is achtentachtig en ze rijdt nog auto en als het moet, slingert ze ook

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen)

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen) Primaire gegevens van het gelezen werk Auteur: Jane Austen Titel: Sense and Sensibility Ondertitel: - Verschenen in: 1811 Aantal blz.: 322 Leestijd: 23 uur Uitgelezen op: 27 december 2001 Verantwoording

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken.

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken. Hoofdstuk 1 Het beestje bij de naam Wat gebeurt er precies? In dit hoofdstuk wil ik graag stilstaan bij geweld en misbruik en wat het precies is. We hebben hier allemaal onze eigen ideeën over. Schelden,

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Hoofdstuk 1 Het verhaal van de Beatles. Hoofdstuk 2 De bandleden. Paul Mccartney John Lennon George Harrison Ringo Star

Inhoudsopgave. Inleiding. Hoofdstuk 1 Het verhaal van de Beatles. Hoofdstuk 2 De bandleden. Paul Mccartney John Lennon George Harrison Ringo Star Jules van Stiphout Eindhoven, 11 december 2009 Inleiding Ik doe mijn dc over de Beatles omdat ik het een leuk onderwerp vind en het boven al mooie muziek vind. Ik ben met mijn vaders bandje naar Liverpool

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te De automobilist Het stoplicht sprong op rood. Met een emmer water en een doek in zijn hand rende Paco de vierbaansweg op. Bij de eerste de beste auto drukte hij de natte spons tegen het raam. Dertig seconden

Nadere informatie

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014 Onderzoek: Armoede Publicatiedatum: 6-3- 2014 Over dit onderzoek Het onderzoek is een driehoeksmeting bestaande uit een online enquête met zowel open als gesloten vragen, en een asynchrone online focusgroep

Nadere informatie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie Tweelingen Hier zie je ons met zijn allen, de tweeling was net geboren en mijn moeder en ik waren verkouden dus moesten we van die kapjes op zodat de tweeling niet ziek zou worden. Ik was hier 4 jaar oud.

Nadere informatie

www.viktorvitamientje.nl

www.viktorvitamientje.nl Stichting Viktor Vitamientje vindt dat elk kind in Nederland gezond groot moet kunnen worden.daarom geven we wekelijks een groente- en fruittas aan gezinnen in geldnood die graag gezond willen eten. www.viktorvitamientje.nl

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?!

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams) Jim Laura Jim Laura Jim wijn aan) Laura Hallo Laura (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel) Hoe voel je je nu? Beter? Ja. Ja, dankje. Dit is voor jou. Een beetje

Nadere informatie

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg Lesbrief De familieblues Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief

Nadere informatie

antal adriaanse tegels

antal adriaanse tegels antal adriaanse tegels tegels 1. als de avond valt 2. 3. de overkant 4. 5. staar in de diepte 6. zachtjes hoor ik 2 als de avond valt stap voor stap zoek ik m n weg een lange reis ik ga nergens heen de

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde SHEPHERD Op deze factsheet ontmoet je een paar van de vrouwen en hun kinderen die door SHEPHERD worden gesteund. Cordaid Microkrediet is erg blij dat jullie je inzetten voor microkrediet en tegen armoede.

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Hoe het verloren schaap werd gevonden

Hoe het verloren schaap werd gevonden Hoe het verloren schaap werd gevonden Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Hoe het verloren schaap werd gevonden Een waar voorval in het leven van J.N. Darby Vele jaren geleden werd hem gevraagd een

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002)

PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER. Interviewernummer : INTCODE. Module INTIMITEIT. (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) PAGINA BESTEMD VOOR DE INTERVIEWER Interviewernummer : INTCODE WZARCH INDID Module INTIMITEIT (bij de vragenlijst volwassene lente 2002) Personen geboren vóór 1986. Betreft persoonnummer : P09PLINE (zie

Nadere informatie

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden Indië Lezing, 8 maart 2016, Amsterdam Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen Aya Ezawa, Universiteit Leiden Mijn doel in deze lezing is een beeld schetsen van de ervaringen van Japans-Indische

Nadere informatie

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het

Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een groter risico op armoede tijdens de jeugd. Uit het Pagina 1 / 16 Huwelijk en armoede Het huwelijk blijkt de kans op armoede als kind en volwassene te verkleinen. Kinderen uit gebroken gezinnen hebben een grotere kans op armoede tijdens het opgroeien. De

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

1 Een kind was niet altijd een kind

1 Een kind was niet altijd een kind 1 Een kind was niet altijd een kind Kind zijn? Levensgevaarlijk! Er is nog nooit zo veel aandacht voor kinderen geweest als in de afgelopen vijftig jaar. Al die aandacht is nieuw, want vroeger deden kinderen

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00 11.00 uur BEELDENDE VAKKEN CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een afbeeldingenboekje. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de)

Turken in Kreuzberg. Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) Turken in Kreuzberg Bram Vrielink en Jens Barendsen (2de) 1 OPDRACHT 1 Waarom werd de Berlijnse muur opgericht? Na de 2 e Wereldoorlog werd Duitsland in 2 gedeeltes opgesplitst, te weten West-Duitsland

Nadere informatie

Wandelen voor Water. 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen. Wandelen voor Water

Wandelen voor Water. 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen. Wandelen voor Water 6 Kilometer lopen met 6 liter water op je rug. Net als kinderen in derde wereld landen Wandelen voor water 21 Maart 2014 gingen groep 8 en groep 7 van onze school wandelen voor water. Dat hield in dat

Nadere informatie

Oefenteksten: Vergelijking

Oefenteksten: Vergelijking efenteksten: ergelijking ndersteboven van lezen Tekststructuren Fietsen met en zonder motor Een fiets en een motorfiets zijn allebei een vervoermiddel. Bij een fiets moet je zelf trappen. De motorfiets

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

Enkele vragen aan Kristin Harmel

Enkele vragen aan Kristin Harmel Enkele vragen aan Kristin Harmel Waar gaat Zolang er sterren aan de hemel staan over? Zolang er sterren aan de hemel staan gaat over Hope McKenna- Smith, eigenaresse van een bakkerij in Cape Cod. Ze komt

Nadere informatie

Toets informatieve en andere teksten Niveau AA Toets 2 (februari), deel 1

Toets informatieve en andere teksten Niveau AA Toets 2 (februari), deel 1 Voordat je de toets maakt Je gaat een toets maken. Deze toets bestaat uit twee delen. Dit is deel 1. Je krijgt drie teksten en 10 opdrachten. Geef altijd een antwoord! Succes! pagina 1 van 3 Tekst 1 Khagendra

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Andrea Voigt. Augustus in Parijs. Uitgeverij De Geus

Andrea Voigt. Augustus in Parijs. Uitgeverij De Geus Andrea Voigt Augustus in Parijs Uitgeverij De Geus I Loretta deed de deur open. Ze was op haar pantoffels. De roze lippenstift klonterde een beetje om haar mond en haar ogen waren zwartomlijnd. - Dat is

Nadere informatie

-23- Geen medelijden

-23- Geen medelijden -22- Graniet Hoeveel keer was de vrachtwagen al gestopt? Innocent was de tel kwijtgeraakt. Telkens als de truck halt hield, werden er een paar jongens naar binnen geduwd. Maar nu bleef de deur van de laadruimte

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Een land in Oost-Afrika. Hoofdstad: Addis Abeba. 90.873.739 inwoners (2011) Taal: Amhaars. Munteenheid: birr (ETB)

Een land in Oost-Afrika. Hoofdstad: Addis Abeba. 90.873.739 inwoners (2011) Taal: Amhaars. Munteenheid: birr (ETB) Ethiopië Een land in Oost-Afrika Bijna 27x zo groot als Nederland Hoofdstad: Addis Abeba 90.873.739 inwoners (2011) Straatarm land, afhankelijk van landbouw Taal: Amhaars Munteenheid: birr (ETB) Bijna

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Beste vrienden en sympathisanten van ons project Hope For The Children in Cambodja,

Beste vrienden en sympathisanten van ons project Hope For The Children in Cambodja, Beste vrienden en sympathisanten van ons project Hope For The Children in Cambodja, We vonden dat het tijd werd dat we jullie, sponsors van ons project, op de hoogte houden van wat er allemaal gebeurt

Nadere informatie

Robinson Crusoe. Daniel Defoe

Robinson Crusoe. Daniel Defoe Robinson Crusoe Robinson Crusoe maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Betrokken ondernemen? Steun vluchtelingenwerk!

Betrokken ondernemen? Steun vluchtelingenwerk! Betrokken ondernemen? Steun vluchtelingenwerk! VluchtelingenWerk Noord-Nederland Informatiefolder voor bedrijven Stelt u zich eens voor dat u vanwege oorlog en vervolging huis en haard moet ontvluchten

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

K.v.K. 40.536.902, Amsterdam. ABN AMRO 46.16.01.540 www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van 6

K.v.K. 40.536.902, Amsterdam. ABN AMRO 46.16.01.540 www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van 6 Vereniging Postbus 95168 1090 HD Amsterdam Pagina 1 van 6 Verslag 1990-2006 Vereniging AANEEN te Amsterdam Inhoudsopgave: A. Verslag 1990-2006... 2 Amsterdam, 2006. www.verenigingaaneen.nl Pagina 1 van

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren.

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren. Joweria Shadia, 11 jaar oud Ik ontmoette Joweria in augustus 2010 bij de organisatie Katwe Youth Development Association of te wel KAYDA, een partner organisatie van het programma Kinderen in de Knel van

Nadere informatie

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets.

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets. Stomme trutten Kijk, die stomme trutjes zijn er weer. Kelly wijst naar buiten. Sanne kijkt nieuwsgierig uit het raam. Voor het huis aan de overkant staan twee meisjes. Meisjes met blonde paardenstaartjes.

Nadere informatie

van carnaval tot kerst

van carnaval tot kerst vier kant reeks van carnaval tot kerst 20 feesten & dagen om te onthouden Driekoningen Driekoningen is elk jaar op 6 januari. Op deze dag wordt het bezoek van drie wijze mannen aan het pasgeboren kindje

Nadere informatie

H O O F D S T U K E E N Winterkind

H O O F D S T U K E E N Winterkind H O O F D S T U K E E N Winterkind A dara hield het meest van de winter, want als de wereld koud werd, kwam de ijsdraak. Ze wist niet helemaal zeker of de kou de ijsdraak meebracht, of de ijsdraak de

Nadere informatie