Inventarisatie van de conflictregels over het huwelijksvermogensrecht in Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inventarisatie van de conflictregels over het huwelijksvermogensrecht in Europa"

Transcriptie

1 Inventarisatie van de conflictregels over het huwelijksvermogensrecht in Europa Mr. Brigitte F.P. Lhoëst 1 Een van de grote thema s van het onlangs in Warschau gehouden congres van de CNUE (Conseil des Notaires de l Union Européenne) was de komst van de Europese çitoyen nomade. Bedoeld werd de Europese burger, die in de loop van zijn leven woont, werkt, bezittingen en relaties heeft in meerdere landen van de Europese Unie (EU). Door de toegenomen mobiliteit wonen er nu ongeveer 8 miljoen EU-burgers buiten hun geboorteland in een ander Europees land, om daar te studeren, te werken, bij hun echtgenoot te wonen of van hun pensioen te genieten. Dit heeft belangrijke consequenties; van de 2.2 miljoen huwelijken die per jaar in de EU worden gesloten betreffen internationale huwelijken en dit aantal groeit alleen maar. Onder de echtscheidingen die per jaar in de EU uitgesproken worden hebben er zo n een internationale dimensie en helaas ook dit aantal neemt steeds meer toe. Daarnaast moeten wij ons ervan bewust zijn dat gehuwden zo n 2.5 miljoen registergoederen in eigendom hebben binnen de EU in een ander EU-land dan waar zij hun woonplaats hebben. 2 Als mensen van verschillende nationaliteiten met elkaar gehuwd zijn, of indien echtgenoten van gelijke nationaliteit vermogen hebben in een ander land is het antwoord op de vraag welk huwelijksvermogensrecht van toepassing is niet meer vanzelfsprekend. Er kan niet zomaar van uitgegaan worden dat het recht van het land waar zij wonen van toepassing is. Om te weten welk huwelijksvermogensrecht van toepassing is, moet allereerst worden gekeken in welk land of in welke landen het vermogen van het echtpaar ligt en dan moet aan de hand van het internationaal privaatrecht van het desbetreffende land worden vastgesteld welk recht geldt. Een voorbeeld toont de complexiteit die het gevolg is van het feit dat alle EU-landen eigen conflictregels hebben met betrekking tot het huwelijksvermogensrecht. Een Roemeense vrouw, die in 2001 in Nederland komt werken, trouwt met een Nederlander, zij blijven daarna vier jaar in Nederland wonen, waarna echtgenoten besluiten hun kansen in Engeland te beproeven, alwaar zij nu nog wonen. De echtgenoten zijn van plan zich binnen twee jaar weer in Nederland te vestigen. Het resultaat is dat de echtgenoten uiteindelijk zowel in Nederland, Roemenië als Engeland vermogen bezitten, bestaande uit lokale bankrekeningen en registergoederen. Welk huwelijksvermogensrecht geldt dan? Kort gezegd komt het erop neer dat naar Nederlands internationaal privaatrecht het Nederlandse recht van toepassing is, 3 gemeenschap van goederen. Naar Roemeens internationaal privaatrecht 4 is echter vanaf het moment dat de echtgenoten hun gewone verblijfplaats in Engeland hebben, het Engelse huwelijksvermogensrecht van toepassing (uitsluiting van iedere gemeenschap). Naar Engels internationaal privaatrecht is ten aanzien van onroerend goed in Engeland het Engelse recht van toepassing en ten aanzien van hun roerende vermogen in Engeland is het Nederlandse huwelijksvermogensrecht van toepassing. Deze complexiteit is voer voor juristen maar niet in het belang van de echtgenoten zelf, die waarschijnlijk graag op eenvoudige wijze willen weten welk huwelijksvermogensrecht voor hen geldt in alle landen van de EU. De Europese Commissie wil, nu de fysieke grenzen voor burgers binnen de EU zijn weggevallen, ook de juridische barrières laten verdwijnen. Om de mobiliteit van burgers te vergroten wil zij daarom een conceptverordening indienen bij het Europese Parlement voor een eenvormig Europees privaatrecht ten aanzien van het huwelijksvermogensrecht. Om haar gedachtevorming te bepalen heeft de Europese Commissie al in 2006 een Groenboek Huwelijksvermogensrecht laten circuleren, waarin de verschillende Europese landen evenals belangenorganisaties zoals de CNUE zijn geconsulteerd over hun opvattingen over 1 Medewerkster Notarieel Juridisch Bureau/KNB. 2 Cijfers afkomstig uit de voordracht van J. Barrot, Vicevoorzitter van de Europese Commissie ter gelegenheid van het congres van de CNUE te Warschau op 11 oktober Zie art. 4 lid 1 HHV. 4 Zie art. 20 Roemeense Wet op het internationaal Privaatrecht van 1992, inwerkingtreding 1 december

2 de invulling van een dergelijk voorstel. 5 De antwoorden op het Groenboek zijn al geruime tijd binnen, de voortgang stagneert echter. Een belangrijk vraagpunt dat eerst opgelost moet worden voor er verdere stappen gezet kunnen worden is de erkenning en executie van authentieke akten in de context van het huwelijksvermogensrecht. Het jaar 2009 is nu uitgetrokken om daar helderheid over te verkrijgen. Met het oog hierop verwacht de Europese Commissie niet eerder dan 2010 met een voorstel te komen. Omdat het dus nog wel even zal duren voor er eenvormige huwelijksvermogensrechtelijke regels binnen Europa zijn, wordt in deze bijdrage geïnventariseerd welke conflictregels momenteel in de verschillende Europese landen gelden, 6 en een plan van aanpak voor de praktijk gegeven. Daartoe bespreek ik in paragraaf 1 de twee verdragen over de conflictregels met betrekking tot het huwelijksvermogensrecht die gelden binnen een beperkte groep landen binnen de EU, te weten het Haags huwelijksvermogensverdrag 1978 (voortaan afgekort als HHV) en de Noorse Konventie betreffende huwelijk, adoptie en voogdij uit In paragraaf 2 komt het conflictenrecht aan de orde van EU-landen die zich niet hebben aangesloten bij één van bovenstaande verdragen. In paragraaf 3 bespreek ik de vragen die in ieder geval gesteld moeten worden om te kunnen vaststellen wat het toepasselijke huwelijksvermogensrecht is. Tot slot geef ik in paragraaf 4 aan welke richting ik het nieuwe Europese conflictenrecht idealiter zie gaan. 1. Het Haags huwelijksvermogensverdrag 1978 en de Noorse Konventie betreffende huwelijk, adoptie en voogdij uit 1931 Binnen de Europese Unie spelen twee internationale verdragen 7 aangaande het conflictenrecht ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht een rol, te weten het Haags huwelijksvermogensverdrag en de Noorse Konventie betreffende huwelijk, adoptie en voogdij uit Uit het schema in de rechterkolom blijkt voor welke landen deze verdragen gelden. Haags huwelijks- Noorse vermogensverdrag Konventie Nederland Frankrijk Luxemburg Denemarken Finland IJsland Noorwegen Zweden 1.1. Het Haags huwelijksvermogensverdrag 1978 Het HHV is op 1 september 1992 voor Nederland, Frankrijk en Luxemburg in werking getreden. Zodra gehuwden vermogen hebben in één van deze verdragstaten, past die staat het verdrag toe. Artikel 2 van het verdrag bepaalt dat het verdrag toepassing vindt zelfs indien de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van de echtgenoten niet die is van een verdragsluitende staat dan wel indien het recht dat op grond van de objectieve verwijzingsregels van het verdrag van toepassing is, niet het recht is van een verdragsluitende staat. Het basisbeginsel van het HHV is dat de (toekomstige) echtgenoten keuzevrijheid hebben ten aanzien van het recht dat van toepassing is op hun huwelijksvermogensregime. In huwelijkse voorwaarden kan zowel vóór als staande huwelijk het toepasselijke huwelijksvermogensrecht worden aangewezen. 10 De (toekomstige) 11 echtgenoten kunnen daarbij kiezen voor hetzij het recht van de nationaliteit van een van hen, hetzij het recht van de gewone verblijfplaats van één van hen, op het tijdstip van de aanwijzing. Indien zij geen rechtskeuze hebben uitgebracht, gelden de objectieve verwijzingsregels van het verdrag. 12 Uit die regels blijkt duidelijk dat het HHV een compromis is tussen het woonplaatsbeginsel en het nationaliteitsbeginsel. die het woonplaatsbeginsel aanhangen, schrijven voor dat in beginsel het recht van de woonplaats dan wel de gewone verblijfplaats van de betrokkenen wordt toegepast. die het nationaliteitsbeginsel huldigen, schrijven voor dat in beginsel het recht van de nationaliteit van de betrokkenen wordt toegepast. Het niet kiezen door de verdragsopstellers voor één van beide beginselen maakt dat het verdrag in zijn toepassing vrij ingewikkeld is 13 als de echtgenoten zowel een gemeenschappelijke nationaliteit 14 als een 5 De antwoorden op het Groenboek zijn te vinden op ec.europa.eu/justice_home/ news/consulting_public/matrimonial_property/news_contributions_matrimonial_property_en.htm. 6 Ter wille van de eenvoud wordt ervan uitgegaan dat het huwelijk op of na 1 januari 2008 is gesloten. Recente overzichten zijn te vinden in Süss, Eherecht in Europa, 2006, en de losbladige serie, Rieck, Ausländisches familienrecht, eine Auswahl von Länderndarstellungen (Uitgeverij C.H. Beck). 7 Officieel geldt het Haags Huwelijksvermogensverdrag 1905 nog in Italië, Portugal en Roemenië. In de praktijk wordt het verdrag van 1905 in geen van deze landen meer toegepast. Zij hebben alle drie een eigen wetgeving ingevoerd waarin de nu gehanteerde verwijzingsregels van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht staan. 8 Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op het huwelijksvermogensregime; s-gravenhage, 14 maart 1978, Trb , Tekst van de Noorse Konventie 1931, ontleend aan de League of Nations Treaty Series, no Zie de art. 3 en 6 HHV. 11 Daarnaast kunnen de echtgenoten vóór de huwelijkssluiting ook kiezen voor het recht van de eerste staat waar een van hen zich vestigt na de huwelijkssluiting. 12 Zie art. 4 HHV. 13 Zie het schema primaire aanknopingspunten; landen waarbij het eerste aanknopingspunt de (gemeenschappelijke) nationaliteit betreft zijn nationaliteitslanden, landen waarbij het eerste aanknopingspunt de (gemeenschappelijke) gewone verblijfplaats betreft zijn woonplaatslanden. 14 Hierbij wordt er van uitgegaan dat de echtgenoten niet meer dan één gemeenschappelijke nationaliteit hebben. 2

3 gemeenschappelijke eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk hebben. 15 Indien de echtgenoten én een gemeenschappelijke nationaliteit ten tijde van de huwelijkssluiting hebben én een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats na het huwelijk, geldt voor onderdanen van woonplaatslanden (ongeacht of het verdragstaten betreft) altijd het recht van het land van hun eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk. Voor onderdanen van een nationaliteitsverdragstaat geldt het recht van het land van hun gemeenschappelijke nationaliteit, tenzij de echtgenoten beiden langer dan vijf jaren voor hun huwelijk hun gewone verblijfplaats hadden in een woonplaatsland. In dat geval is het recht van het land waar hun eerste gewone verblijfplaats is gelegen van toepassing. Nederland is de enige verdragsstaat die het nationaliteitsbeginsel aanhangt. 16 Frankrijk en Luxemburg zijn woonplaatslanden. 17 Indien onderdanen van niet-verdragstaten waar het nationaliteitsbeginsel geldt, zich vestigen in een nationaliteitsland geldt hun nationale recht. Indien onderdanen van niet-verdragstaten zich in een woonplaatsland vestigen geldt voor hen het recht van hun eerste gewone verblijfplaats. Als er geen gemeenschappelijke nationaliteit is, geldt altijd het recht van het land waar de echtgenoten hun gemeenschappelijke eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk vestigen. 18 Is er wel een gemeenschappelijke nationaliteit, maar ontbreekt een gemeenschappelijke eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk, dan geldt altijd het recht van het land van de gemeenschappelijke nationaliteit. 19 Indien de echtgenoten noch een gemeenschappelijke eerste gewone verblijfplaats hebben gevestigd, noch ten tijde van de huwelijkssluiting een gemeenschappelijke nationaliteit hebben, is het nauwst verbonden recht van toepassing. Indien bij de toepassing van de objectieve verwijzingsregels de uitkomst is dat er buitenlands recht van toepassing is, wordt daarmee gedoeld op het interne buitenlandse recht. Onder het HHV wordt renvoi niet geaccepteerd. Waar echter wel rekening mee moet worden gehouden is dat onder omstandigheden een automatische wijziging van het huwelijksvermogensrecht kan optreden. 20 Indien de echtgenoten noch het toepasselijke recht hebben aangewezen, noch huwelijkse voorwaarden hebben gemaakt, wordt in plaats van het recht waaraan hun huwelijksvermogensregime tevoren was onderworpen het interne recht van de staat waar de echtgenoten beiden hun gewone verblijfplaats hebben, toepasselijk 21 - vanaf het tijdstip waarop zij daar hun gewone verblijfplaats vestigen, indien de nationaliteit van die staat hun gemeenschappelijke nationaliteit is; dan wel - vanaf het tijdstip waarop zij die nationaliteit verkrijgen; of - wanneer zij na het huwelijk gedurende meer dan tien jaar daar hun gewone verblijfplaats hebben gehad; of - vanaf het tijdstip waarop zij daar hun gewone verblijfplaats vestigen, indien hun huwelijksvermogensregime, uitsluitend omdat partijen na het huwelijk hun eerste gewone verblijfplaats niet in dezelfde staat hadden maar wel een gemeenschappelijke nationaliteit hadden, was onderworpen aan het recht van de staat van hun gemeenschappelijke nationaliteit. Een groot goed van het HHV is dat het de keuzevrijheid van de echtgenoten voorop stelt. Dit geeft de burgers die hiervan gebruik hebben gemaakt binnen de verdragstaten zekerheid omtrent het toepasselijke huwelijksvermogensrecht. Ook het feit dat, indien de objectieve conflictregels verwijzen naar buitenlands recht, deze verwijzing alleen het interne buitenlandse recht omvat, is erg praktisch. Belangrijke minpunten van het verdrag zijn de ingewikkeldheid van de objectieve verwijzingsregels indien partijen een gemeenschappelijke nationaliteit en een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats hebben en de automatische verandering van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht. Het is niet verwonderlijk dat in de praktijk vele Europese burgers die vermogen hebben in een van de verdragstaten, (onaangenaam) verrast worden door het huwelijksvermogensrecht dat uiteindelijk van toepassing blijkt te zijn De Noorse Konventie De werking van dit verdrag is zeer beperkt, het verdrag geldt alleen ten aanzien van huwelijken tussen onderdanen onderling van landen die zijn aangesloten bij de Noorse Konventie, waartoe Denemarken, Finland, 15 Voor de toepassing van art. 4 HHV wordt met gemeenschappelijke nationaliteit gedoeld op een gemeenschappelijke nationaliteit ten tijde van de huwelijkssluiting. Om te kunnen spreken over een eerste gewone verblijfplaats, mag deze niet al te lang na de huwelijkssluiting gevestigd worden. Onder omstandigheden kan er nog binnen de termijn van 1 jaar na de huwelijkssluiting een eerste gewone verblijfplaats gevestigd worden. 16 Nederland is een nationaliteitsland wat onder meer blijkt uit het feit dat het de in art. 5 HHV bedoelde verklaring heeft afgelegd. 17 Voor echtparen met een Franse dan wel Luxemburgse gemeenschappelijke nationaliteit geldt dus het recht van hun eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk. 18 Tussen de huwelijkssluiting en de vestiging van een eerste gewone verblijfplaats in de zin van art. 4 lid 1 HHV mag niet een te groot tijdsverloop zitten. Zie hierover o.a. Hof s-hertogenbosch 27 september 2000, NIPR 2001, no. 1, p. 65 en Rechtbank Maastricht 6 april 2005, LJN-nr. AT3587, JPFR 2005/8, nr Zie ook Schmidt, De vestiging van een eerste huwelijksdomicilie, NIPR 2000, no.1, p. 33 e.v. 19 Art. 4 lid 2 sub 3 HHV. 20 Zie art. 7 HHV. 21 Deze verandering werkt slechts voor de toekomst, er treedt een zogenaamd wagonstelsel in werking. Zie hierover, Reinhartz, Tekst en Commentaar, Personenen familierecht, Bijlage 30 Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op het huwelijksvermogensregime, 2006, p

4 IJsland Noorwegen en Zweden behoren. 22 In haar uitvoering is dit verdrag redelijk eenvoudig. Ook in de Noorse Konventie staat de keuzevrijheid voorop. De (aanstaande) echtgenoten kunnen zowel vóór als tijdens het huwelijk een rechtskeuze uitbrengen voor het recht van de nationaliteit dan wel het recht van de gewone verblijfplaats van één van de echtgenoten. 23 Deze rechtskeuze dient in ieder geval schriftelijk te worden uitgebracht. Bij gebreke van een rechtskeuze geldt het huwelijksvermogensrecht van de staat waar de echtgenoten na de huwelijkssluiting zijn gaan wonen. Dit recht is echter veranderlijk; indien de echtgenoten later naar een andere verdragsstaat verhuizen geldt vanaf dat moment het recht van die andere verdragsstaat. Indien onderdanen van verdragstaten trouwen met onderdanen van niet-verdragstaten gelden voor hen de bepalingen die vastgesteld zijn in de internationaal privaatrechtregelingen van het land waar hun vermogen is gelegen. Pluspunt van dit verdrag is dat de keuzevrijheid van de echtgenoten voorop staat en het in zijn toepassing vrij eenvoudig is; indien er geen rechtskeuze is uitgebracht geldt het recht van de staat waar de echtgenoten na de huwelijkssluiting zijn gaan wonen. Evenals bij het HHV kan echter het feit dat het toepasselijke huwelijksvermogensrecht veranderlijk is tot onaangename verrassingen leiden. Een ander belangrijk manco is dat het verdrag geen antwoord geeft op de vraag welk recht van toepassing is indien de onderdanen van een verdragstaat in verschillende verdragstaten wonen. 2. Het internationaal privaatrecht van de niet-verdragstaten 24 4 Om niet helemaal te verdwalen in de conflictregels ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht in de niet-verdragstaten ga ik uit van vier kernvragen: 1. Hebben de echtgenoten een rechtskeuzemogelijkheid? In een aantal EU-landen staat de rechtskeuzevrijheid van de echtgenoten centraal. Dit is een subjectieve verwijzingsregel, de aanwijzing van het toepasselijke recht wordt aan de echtgenoten zelf overgelaten. In andere EU-landen is slechts onder specifieke omstandigheden een rechtskeuze mogelijk of helemaal niet. 2. Hoe luiden de objectieve conflictregels? De objectieve conflictregels zijn de verwijzingsregels die gelden als er geen rechtskeuze gedaan is of er geen rechtskeuze mogelijk is. In het ene land wordt primair aangeknoopt bij het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit, in het andere land bij het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats 25 of bij het eigen nationale recht. 3. Wordt een splitsing gemaakt tussen roerend en onroerend goed? In de landen binnen de EU waarvan het rechtsstelsel gebaseerd is op het Angelsaksische recht, wordt in de conflictregels ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht een onderscheid gemaakt tussen roerend en onroerend goed. 4. Is er sprake van renvoi? Indien landen in hun objectieve verwijzingsregels verwijzen naar buitenlands recht omvat die verwijzing vaak niet alleen een verwijzing naar het nationale materiële recht maar ook naar het internationaal privaatrecht van het desbetreffende buitenland. Het internationaal privaatrecht van het desbetreffende buitenland kan vervolgens verwijzen naar hetzij haar eigen interne recht, hetzij terugverwijzen, hetzij verwijzen naar het recht van weer een derde land 2.1. De rechtskeuze In België, Duitsland, Finland, Italië, Luxemburg, Litouwen, Malta, Oostenrijk en Zweden kan een rechtskeuze uitgebracht worden voor het recht dat van toepassing is op het huwelijksvermogensregime. Voor deze landen geldt dat de rechtskeuze veelal beperkt is tot het recht van de nationaliteit van één van de echtgenoten of het recht van de gewone verblijfplaats van één van de echtgenoten. In België bestaat daarnaast de mogelijkheid om te kiezen voor het recht van de staat op wiens grondgebied echtgenoten na voltrekking van het huwelijk hun eerste gewone verblijfplaats vestigen. In Duitsland kan ten aanzien van onroerend goed gekozen worden voor het recht van de staat waar het onroerend goed gelegen is. In Litouwen kan ook voor het recht van de staat waar de huwelijkssluiting heeft plaatsgehad worden gekozen. De echtgenoten kunnen zowel vóór als staande huwelijk een rechtskeuze uitbrengen in België, Italië, Duitsland, Finland, Oostenrijk en Zweden. In Malta is alleen een rechtskeuze vóór de huwelijkssluiting toegestaan. De vormvereisten waaraan een rechtskeuze dient te voldoen verschillen, veelal dienen de vormvoorschriften 22 Noorse Konventie, 6 december 1931, laatstelijk gewijzigd per 28 december Zie art. 3 Noorse Konventie. 24 Het recht van Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden wordt hier besproken ten aanzien van alle huwelijken die niet onder de Noorse Konventie 1931 vallen. 25 De lezer moet bij het lezen van dit artikel zich er van bewust zijn dat de termen gewone verblijfplaats en woonplaats naar het internationaal privaatrecht van ieder land anders ingevuld worden. In het bestek van dit artikel wordt hier echter niet nader op ingegaan.

5 te zijn nageleefd van of het op het huwelijksvermogen toepasselijke recht, of het recht van de staat op wiens grondgebied de rechtskeuze is gedaan. Minimumvereiste in alle landen is dat de rechtskeuze dient te geschieden in een door beide echtgenoten ondertekend geschrift. In Spanje bestaat alleen een rechtskeuzemogelijkheid indien de echtgenoten bij de huwelijkssluiting geen gemeenschappelijke nationaliteit hebben. Vóór de huwelijkssluiting kunnen zij dan een rechtskeuze uitbrengen voor het recht van de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van één van de echtgenoten ten tijde van de huwelijkssluiting. De rechtskeuze dient in een door beide echtgenoten ondertekend geschrift te worden uitgebracht. Na de huwelijkssluiting is een rechtskeuze niet meer mogelijk. Bulgarije, Tsjechië, Slowakije en Slovenië vormen een aparte groep. In beginsel is een rechtskeuze naar het internationaal privaatrecht van deze landen niet toegestaan. Wanneer echter volgens de objectieve verwijzingsregels van één van deze landen buitenlands recht van toepassing is en het internationaal privaatrecht van het desbetreffende buitenland staat de rechtskeuze toe, dan wordt deze rechtskeuze geaccepteerd. Roemenië kent een variatie hierop. Indien het nationale recht van ieder der echtgenoten een rechtskeuze echtgenoten ten tijde van de rechtskeuze in Portugal woonachtig is. In alle landen die een rechtskeuze toestaan blijft deze rechtskeuze gedurende het bestaan van het huwelijk van kracht, ongeacht of de echtgenoten gedurende het huwelijk van gewone verblijfplaats of nationaliteit wisselen. In België, Italië, Duitsland, Finland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Zweden kan de rechtskeuze gedurende het huwelijk gewijzigd worden, mits deze keuze naar de vorm in overeenstemming is met ofwel het op het huwelijksvermogen toepasselijke recht ofwel met het recht van de staat op wiens grondgebied zij is gedaan. In Malta en Spanje is het niet mogelijk een eenmaal gedane rechtskeuze te wijzigen. Voor zover Bulgarije, Tsjechië, Slowakije en Slovenië een rechtskeuze accepteren, zullen zij ook een wijziging van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht accepteren. Ook Roemenië staat een wijziging van de rechtskeuze staande huwelijk toe indien deze volgens het nationale recht van ieder der echtgenoten geaccepteerd wordt. In het onderstaande schema wordt aangegeven of er een rechtskeuzemogelijkheid is voor het recht van de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van één van de echtgenoten. Rechtskeuze Rechtskeuze Rechtskeuze Natio- Gewone naliteit verblijf. België JA JA Bulgarije NEE TENZIJ NEE TENZIJ Cyprus 26 Denemarken NEE NEE Duitsland JA JA Estland NEE NEE Finland JA JA Frankrijk JA JA Griekenland NEE NEE Natio- Gewone naliteit verblijf. Hongarije NEE NEE Ierland JA MAAR JA MAAR Italië JA JA Letland NEE NEE Litouwen JA JA Luxemburg JA JA Malta JA JA Nederland JA JA Oostenrijk JA JA Natio- Gewone naliteit verblijf. Polen NEE NEE Portugal NEE NEE Roemenië NEE TENZIJ NEE TENZIJ Slovenië NEE TENZIJ NEE TENZIJ Slowakije NEE TENZIJ NEE TENZIJ Spanje JA MITS JA MITS Tsjechië NEE TENZIJ NEE TENZIJ Engeland JA MAAR JA MAAR Zweden JA JA toestaat, wordt deze in Roemenië geaccepteerd, hoewel in beginsel ook naar Roemeens internationaal privaatrecht een rechtskeuze niet is toegestaan. In Portugal wordt een rechtskeuze niet geaccepteerd tenzij er gekozen is voor Portugees recht en één van de 2.2. De objectieve verwijzingsregels Bij gebreke van een rechtskeuze of indien de rechtskeuze niet is toegestaan gelden de objectieve verwijzingsregels. Ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht is vaak sprake van getrapt 26 De gegevens over het Cypriotische recht zijn zo schaars dat ik hier geen gegevens over kan verstrekken. 5

6 samengestelde aanknopingsfactoren. Dit betekent dat de in de conflictregel gebruikte aanknopingspunten in een dwingende volgorde het toepasselijke recht aanwijzen. Pas als het ene aanknopingspunt niet leidt tot aanwijzing van een toepasselijk rechtsstelsel mag worden overgestapt naar een volgend aanknopingspunt, de volgende trede op de verwijzingsladder. 27 In alle EU-landen, behalve Letland, is de gemeenschappelijke nationaliteit of de gewone verblijfplaats van de echtgenoten het primaire aanknopingspunt om het toepasselijke huwelijksvermogensrecht vast te stellen. Indien er noch een gemeenschappelijke nationaliteit is noch een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats wordt veelal aangeknoopt bij het nauwst verbonden recht. In Duitsland, Spanje en Portugal wordt allereerst aangeknoopt aan het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van de echtgenoten ten tijde van of direct na de de huwelijkssluiting. zijn. Er is echter ook een groep landen die primair aanknoopt bij het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van de echtgenoten op het moment dat de vraag zich voordoet: Bulgarije, Griekenland, Hongarije, Italië, Tsjechië, Oostenrijk, 28 Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije. 29 na de huwelijkssluiting. Bij Zweden moet echter de kanttekening worden gemaakt dat, als de echtgenoten hun woonplaats vestigen in een nieuw land en zij daar minimaal twee jaar hebben gewoond, vanaf dat moment het recht van hun nieuwe gewone verblijfplaats van toepassing is. 30 Voor Finland geldt hetzelfde maar daar treedt in beginsel de veranderlijkheid op na een termijn van vijf jaar. 31 Indien er geen gemeenschappelijke gewone verblijfplaats is geldt in Zweden en Finland het recht van de staat waar het huwelijk alle omstandigheden in aanmerking genomen het nauwst mee is verbonden. In Litouwen geldt primair het recht van de staat van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van de echtgenoten op het moment van beoordeling. Indien er geen gemeenschappelijke gewone verblijfplaats is, wordt aangeknoopt bij het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van de echtgenoten. Indien er noch een gemeenschappelijke nationaliteit noch een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats is geldt het recht van de laatste gemeenschappelijke verblijfplaats. Indien er nooit een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats geweest is, wordt verwezen naar het recht van de staat waar het huwelijk gesloten is. In Tsjechië en Slowakije wordt indien er geen gemeenschappelijke nationaliteit is direct aangeknoopt bij het Tsjechische, respectievelijk het Slowaakse recht. Bij de meeste overige landen wordt, indien er geen gemeenschappelijke nationaliteit is, aangeknoopt bij het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van de echtgenoten en indien hier ook geen sprake van is bij het recht van het land waar het huwelijk het nauwst mee is verbonden. Naar Oostenrijks internationaal privaatrecht wordt echter in dat geval aangeknoopt bij het Oostenrijkse recht tenzij het huwelijk aantoonbaar nauwer verbonden is met het recht van een ander land. In Hongarije wordt, indien er noch een gemeenschappelijke nationaliteit is, noch een gemeenschappelijke laatste gewone verblijfplaats, verwezen naar de lex fori. In Polen wordt indien er noch een gemeenschappelijke nationaliteit is noch een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, aangeknoopt bij het Poolse recht. België, Finland, Portugal, en Zweden knopen in beginsel aan bij het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van de echtgenoten bij of direct Denemarken is bijzonder in die zin dat aangeknoopt wordt bij het recht van het land, waar de man zijn gewone verblijfplaats heeft. Verandering van de gewone verblijfplaats wordt aangenomen bij vestiging in een ander land voor altijd of vooralsnog onbepaalde tijd. Heeft de man echter de duidelijke bedoeling toch na enige tijd weer terug te keren naar Denemarken, dan wijzigt de gewone verblijfplaats niet. Is dit wat minder duidelijk, dan wordt toch tamelijk snel aangenomen dat een nieuwe gewone verblijfplaats is verkregen en is in het vervolg het recht van de staat van de nieuwe gewone verblijfplaats van toepassing. Letland neemt in dit geheel een aparte positie in indien echtgenoten hun gewone verblijfplaats in Letland hebben is hun vermogensregime onderworpen aan het Letse recht. Echter ook indien de echtgenoten geen gewone verblijfplaats in Letland hebben, maar er is vermogen in Letland, zal ten aanzien van dit vermogen het Letse recht worden toegepast. 27 Zie hierover Strikwerda, Inleiding tot het Nederlandse internationaal privaatrecht, 3e druk, 2005, p. 33 e.v. 28 Mits in ieder geval één van de echtgenoten op het moment van beoordeling nog deze nationaliteit bezit. 29 Ten aanzien van de verwijzingsregels in Tsjechië en Slowakije is de heersende mening in de literatuur dat ten aanzien van het huwelijksvermogensrecht aangeknoopt wordt bij het gemeenschappelijke nationale recht, zie Rieck en Süss, a.w. in noot 5. Practici in Tsjechië verzekeren echter dat aangeknoopt wordt bij het Tsjechische respectievelijk Slowaakse recht indien de echtelieden in een van deze landen hun gewone verblijfplaats hebben. 30 De termijn van twee jaar vervalt indien de echtgenoten al eerder samen in het nieuwe land hun gewone verblijfplaats hebben gehad. 31 Het recht van deze staat is echter onmiddellijk toe te passen indien partijen eerder tijdens hun huwelijk hun woonplaats in deze staat hebben gehad of wanneer beide partijen de nationaliteit van deze staat hebben. 6

7 Objectieve verwijzingsregel Primaire aanknopingspunt Nationaliteit Gewone Eigen verblijf- recht plaats België M+V Bulgarije M+V Cyprus?? Denemarken M Duitsland M+V Estland Roerend vermogen M+V Finland M+V Frankrijk M+V MITS Griekenland M+V Hongarije M+V Ierland Roerend vermogen Matrimonial domicile Italië M+V Letland NEE NEE JA Litouwen M+V Verklaring tekens: M = man, V = vrouw In het bovenstaande schema komt naar voren welke het primaire aanknopingspunt is indien er geen rechtskeuze is uitgebracht, het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit van de echtgenoten, het recht van de gewone verblijfplaats, of het recht van het land waar het vermogen is gelegen Splitsingstelsel Engeland, Ierland en Malta zijn landen waarvan het conflictenrecht met betrekking tot het toepasselijke huwelijksvermogensrecht gebaseerd is op het Angelsaksische recht. In dit recht wordt een onderscheid in de conflictregels gemaakt tussen roerend en onroerend goed. Deze splitsing is in de Engelse, Ierse en Maltese literatuur aan groeiende kritiek onderhevig, maar aangenomen mag worden dat het tot op dit moment nog steeds de heersende leer is. Ten aanzien van onroerend goed is in beginsel het huwelijksvermogensrecht van de staat waarin het onroerend goed is gelegen van toepassing, de lex rei sitae. Zowel in Engeland als in Ierland geldt ten aanzien van roerend vermogen het huwelijksvermogensrecht van de staat waarin de matrimonial domicile van de echtgenoten direct na de huwelijkssluiting is gelegen. Naar Maltees recht wordt de matrimonial domicile in eerste instantie verondersteld te zijn in het land waar de man zijn domicile heeft. Het begrip domicile is een ambigu begrip. Iedereen heeft Objectieve verwijzingsregel Primaire aanknopingspunt Nationaliteit Gewone Eigen verblijf- recht plaats Luxemburg M+V MITS Malta Roerend vermogen Matrimonial domicile Nederland M+V MITS Oostenrijk M+V Polen M+V Portugal M+V Roemenië M+V Slovenië M+V Slowakije M+V MAAR 32 Spanje M+V Tsjechië M+V MAAR 33 Engeland Roerend vermogen Matrimonial domicile Zweden M+V naar Angelsaksisch recht in een domicile of origin, dat gelegen is in het land waar de vader zijn woonplaats had ten tijde van geboorte van de betrokkene. Gedurende iemands leven kan echter deze domicile of origin losgelaten worden doordat er een domicile of choice wordt gevestigd. Deze domicile of choice wordt verkregen doordat de betrokkene met de intentie zich definitief in een ander land te vestigen het land van zijn domicile of origin verlaat en in een ander land een vaste verblijfplaats verkrijgt. Veranderen de echtgenoten gedurende hun huwelijk hun domicile dan heeft dit geen gevolg voor het toepasselijke huwelijksvermogensrecht. Indien er geen matrimonial domicile kan worden vastgesteld, wordt in beginsel aangeknoopt bij het recht van de staat waarmee de beide echtgenoten gedurende het huwelijk de nauwste band hebben gehad. 34 Naar Angelsaksisch recht is het mogelijk een rechtskeuze uit te brengen ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht. Dit kan impliciet gebeuren in huwelijkse voorwaarden. Huwelijkse voorwaarden worden in het Angelsaksische recht gezien als een overeenkomst, waarvoor in beginsel de algemene regels van internationaal privaatrecht ter zake van overeenkomsten gelden. Uitgangspunt daarbij is de proper law of the contract, waarvoor bij de huwelijksvoorwaarden als eerste aanknopingspunt de matrimonial domicile 32 Zie noot Zie noot Standaardwerken ten aanzien van het Engelse internationaal privaatrecht; Dicey&Morris, The Conflict of Laws, 14e druk, 2006, supp. 2007; Morris/McClean, The Conflict of Laws,

8 geldt. De echtgenoten kunnen echter een ander recht kiezen, wat impliciet dan wel expliciet in het contract (wij zouden zeggen in de huwelijkse voorwaarden) moet worden opgenomen. Met betrekking tot onroerend goed is het onduidelijk of partijen een rechtskeuze kunnen uitbrengen en of de contractsvrijheid van partijen prevaleert dan wel het lex rei sitae beginsel. De betekenis van huwelijkse voorwaarden en rechtskeuze is hoe dan ook betrekkelijk; de Angelsaksische rechter heeft een grote bevoegdheid om de getroffen regeling te wijzigen, door huwelijkse voorwaarden heen te breken en zelfs een rechtskeuze voor buitenlands recht terzijde stellen. Hoewel niet gebaseerd op het Engelse recht kent ook Estland een splitsingstelsel. Ten aanzien van onroerend vermogen geldt de lex rei sitae. Bij roerend wordt 2.4. Renvoi Helaas is het niet zo dat als volgens de objectieve verwijzingsregels van een bepaald land eenmaal is vastgesteld welk recht van toepassing is, daarmee in alle gevallen de speurtocht ophoudt. Indien volgens de objectieve verwijzingsregels is vastgesteld dat buitenlands recht van toepassing is, rijst altijd de vraag of daarmee slechts verwezen wordt naar het interne buitenlandse recht, of dat de verwijzing mede het internationaal privaatrecht van het desbetreffende buitenland omvat. Er is een aantal landen dat geen renvoi accepteert, maar waar de verwijzing altijd het interne buitenlandse recht betreft. Daaronder vallen België, Griekenland, Engeland, Ierland, Finland, Litouwen, Luxemburg, Malta en Zweden. die onder omstandigheden renvoi accepteren indien het toepasselijke buitenlandse internationaal privaatrecht terugverwijst naar hun eigen recht zijn; Hongarije, Estland, 35 Portugal, Roemenië en Spanje. die in beginsel zowel terugverwijzing als een verwijzing naar het recht van een derde land accepteren zijn; Bulgarije, Italië, Duitsland, Tsjechië, Polen, Oostenrijk, Slovenië en Slowakije (zie onderstaande tabellen). Renvoi Renvoi Renvoi Eigen Derde recht land België NEE NEE Bulgarije JA JA Cyprus?? Denemarken NEE NEE Duitsland JA JA Estland JA NEE Finland NEE NEE Frankrijk NEE NEE Griekenland NEE NEE Eigen Derde recht land Hongarije JA NEE Ierland NEE NEE Italië JA JA Letland NEE NEE Litouwen NEE NEE Luxemburg NEE NEE Malta NEE NEE Nederland NEE NEE Oostenrijk JA JA Eigen Derde recht land Polen JA JA Portugal JA NEE Roemenië JA NEE Slovenië JA JA Slowakije JA JA Spanje JA JA Tsjechië JA JA Engeland NEE NEE Zweden NEE NEE in beginsel aangeknoopt bij het recht van de gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van de echtgenoten ten tijde van de beoordeling. Is er geen gemeenschappelijke gewone verblijfplaats dan geldt het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit. Is hier ook geen sprake van dan wordt verwezen naar het recht van de laatste gemeenschappelijk gewone verblijfplaats. Ontbreekt deze dan geldt het recht van de staat waar het huwelijk is gesloten Plan van aanpak De rechtspracticus zal niet met deze inventarisatie kunnen volstaan om een antwoord te geven op de vraag welk huwelijksvermogensrecht van toepassing is. Hij of zij moet iedere keer weer, in ieder afzonderlijk land onderzoek doen naar de exacte toepassing van de conflictregels, die nog veel meer haken en ogen hebben dan hier naar voren is gekomen. Het is daarom aan te raden in voorkomende gevallen een deskundige te raadplegen. 36 Wil deze met succes onderzoek kunnen doen dan moet een aantal gegevens in ieder geval boven water komen: 1. Waar ligt het vermogen van de echtgenoten? Hierbij moet direct gekeken worden of het alleen 35 Indien het buitenlandse recht verwijst naar het recht van een derde staat wordt er Ests recht toegepast. 36 Deskundig op het gebied van het internationaal privaatrecht zijn onder andere het Notarieel Juridisch Bureau van de KNB en het Internationaal Juridisch Instituut

9 roerende goederen of ook onroerende goederen betreft. De vraag of er sprake is van roerend of onroerend goed moet worden beantwoord naar het recht van het land waar het desbetreffende vermogen zich bevindt. 2. Welke nationaliteit hebben de echtgenoten? Daarbij is zowel de nationaliteit ten tijde van de huwelijkssluiting als de nationaliteit op het moment van de beantwoording van de rechtsvraag van belang. 37 Onderzocht moet worden of de echtgenoten op voornoemde tijdstippen één op meerdere gemeenschappelijke nationaliteiten hadden. In een aantal EU-landen is het zo dat als er meerdere gemeenschappelijke nationaliteiten zijn de waaronder die van het EU-land waar het vermogen ligt, dat dan alleen de gemeenschappelijke nationaliteit van dat EU-land in aanmerking wordt genomen. In weer andere landen wordt in het geval er een dubbele gemeenschappelijke nationaliteit is, de nationaliteit als aanknopingspunt buiten beschouwing gelaten. 3. Welke gewone verblijfplaats hebben de echtgenoten? Ook hier moet gekeken worden naar zowel het tijdstip van de huwelijkssluiting als het tijdstip waarop de vraag zich voordoet. Het begrip gewone verblijfplaats moet uitgelegd worden naar het internationaal privaatrecht van het land waar het vermogen is gelegen. Ieder land hanteert zijn eigen definitie. 4. Is er een rechtskeuze ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht uitgebracht? Daarbij moet bedacht worden dat om te spreken van een rechtsgeldige rechtskeuze er niet altijd sprake van hoeft te zijn dat deze rechtskeuze is uitgebracht in een aparte notariële akte van huwelijksvoorwaarden. In veel landen is een geschrift ondertekend door beide echtgenoten voldoende. Er kan ook sprake van zijn dat in de huwelijksakte zelf een rechtskeuze is uitgebracht; veel echtgenoten zijn zich hier niet van bewust. 38 De rechtskeuze hoeft evenmin altijd expliciet te zijn uitgebracht, ook het 37 Indien het HHV van toepassing is, is in verband met een eventuele automatische verandering ex art. 7 HHV ook van belang of de echtgenoten gedurende het huwelijk een andere nationaliteit dan wel gewone verblijfplaats hebben verworven. 38 Zie bijvoorbeeld art. 162 van het Italiaanse Burgerlijk Wetboek. 9

10 noemen van wetsartikelen van een bepaald land kan voldoende zijn om een impliciete rechtskeuze aan te nemen. Eerst als al deze gegevens er zijn kan een begin worden gemaakt met het antwoord op de vraag welk huwelijksvermogensrecht van toepassing is. 4. Slotopmerking Uit het bovenstaande moge duidelijk zijn geworden dat het voor de Europese burgers met vermogen in meerdere EU landen niet eenvoudig is en in sommige gevallen ook onmogelijk is om hun huwelijksvermogensrecht sluitend te regelen. Het is daarom te hopen dat de Europese Commissie vaart zet achter het voornemen voor een eenvormig Europees conflictenrecht. Hierin zou allereerst de weg voor de Europese burgers moeten worden geopend om ten aanzien van het toepasselijke huwelijksvermogensrecht een rechtskeuze uit te brengen voor hetzij het recht van de nationaliteit van één van de echtgenoten, hetzij het recht van de gewone verblijfplaats van één van de echtgenoten. Deze rechtskeuze zou zowel voor als staande huwelijk mogelijk moeten zijn. Indien er geen rechtskeuze uitgebracht is lijkt het mij wenselijk aan te knopen bij de eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats van de echtgenoten na het huwelijk. Mocht er geen gemeenschappelijke gewone verblijfplaats zijn dan stel ik voor om aan te knopen bij het recht van de gemeenschappelijke nationaliteit ten tijde van de huwelijkssluiting. Indien er noch een gemeenschappelijke nationaliteit is noch een gemeenschappelijke gewone verblijfplaats dan lijkt mij de Belgische oplossing bij uitstek praktisch. Dat wil zeggen dat er in een dergelijk geval aangeknoopt wordt bij het recht van de staat waar de huwelijkssluiting heeft plaatsgevonden. Dat laatste is in ieder geval traceerbaar. Tijdens het huwelijk verdient het mijns inziens de voorkeur dat het toepasselijke huwelijksvermogensrecht onveranderlijk is, behoudens andersluidende expliciete rechtskeuze door de echtgenoten. Dit gelet op het feit dat de automatische veranderlijkheid van het toepasselijke recht in geval van wijziging van de aanknopingsfactoren in de praktijk onverwachte en veelal ongewenste gevolgen heeft. Daarnaast zou ik voor invoering van het eenheidsstelsel in alle landen van de EU willen pleiten. Dat wil zeggen dat er géén onderscheid wordt gemaakt tussen het recht dat van toepassing is voor roerend en onroerend vermogen. Tot slot zou, indien volgens de objectieve conflictregels verwezen wordt naar buitenlands recht, dit een verwijzing naar het buitenlandse interne recht moeten betreffen; het toepassen van renvoi leidt in de praktijk tot grote complicaties. 10

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN Dit gedeelte van de site gaat over het huwelijksvermogensrecht in internationaal verband. De belangrijkste regels van het hiermee samenhangende

Nadere informatie

Een Pools bruidje? Internationaal privaatrechtelijke aspecten van het Nederlandse en Poolse huwelijksvermogens- en erfrecht Mr. Brigitte F.P.

Een Pools bruidje? Internationaal privaatrechtelijke aspecten van het Nederlandse en Poolse huwelijksvermogens- en erfrecht Mr. Brigitte F.P. Een Pools bruidje? Internationaal privaatrechtelijke aspecten van het Nederlandse en Poolse huwelijksvermogens- en erfrecht Mr. Brigitte F.P. Lhoëst 1 De verwijzingsregels van het Nederlandse en het Poolse

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25.4.2007 COM(2007) 217 definitief 2007/0077 (CNS) Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.2.2016 COM(2016) 69 final 2016/0041 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de sluiting, namens de Europese Unie en haar lidstaten, van het protocol bij de

Nadere informatie

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen?

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen? Dienst Voogdij Hoe zal deze dienst je helpen? Aankomst in België Je bent nog geen 18 en in België aangekomen zonder je vader of moeder. Je zoekt hulp of opvang, of je werd door de politie onderschept.

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70 13 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 70 A. TITEL Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de regering

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

13082/14 CV/mg DGC 1B. Raad van de Europese Unie. Brussel, 29 september 2014 (OR. en) 13082/14. Interinstitutioneel dossier: 2014/0223 (NLE)

13082/14 CV/mg DGC 1B. Raad van de Europese Unie. Brussel, 29 september 2014 (OR. en) 13082/14. Interinstitutioneel dossier: 2014/0223 (NLE) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 september 2014 (OR. en) 13082/14 Interinstitutioneel dossier: 2014/0223 (NLE) COASI 102 ASIE 53 ELARG 98 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: PROTOCOL

Nadere informatie

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN HET AAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE, HET

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST AF/EEE/BG/RO/DC/nl 1 BETREFFENDE DE TIJDIGE BEKRACHTIGING VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE

Nadere informatie

Grensoverschrijdende dienstverlening in Nederland

Grensoverschrijdende dienstverlening in Nederland Grensoverschrijdende dienstverlening in Nederland In artikel 1e van het Besluit uitvoering Wet arbeid vreemdelingen is vastgesteld dat voor een vreemdeling die in het kader van grensoverschrijdende dienstverlening

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

Huwelijksvermogensrecht en het Haags verdrag

Huwelijksvermogensrecht en het Haags verdrag Huwelijksvermogensrecht en het Haags verdrag 613092 Justitie Omslag.indd 3 16-08-2006 10:05:52 Gaat u trouwen, dan heeft dat allerlei gevolgen voor u en uw partner. Bijvoorbeeld voor de afstamming van

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 28 (1980) Nr. 7 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2011 Nr. 95 A. TITEL Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst; (met Protocol en Gemeenschappelijke

Nadere informatie

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE Brussel, 31 maart 2005 (OR. en) AA 23/2/05 REV 2 TOETREDINGSVERDRAG: SLOTAKTE ONTWERP VAN WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC)

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) CH 39 SOC 374 MI 157 ETS 16 SERVICES 35 ELARG 86 VOORSTEL van: de Europese Commissie

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 168

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 168 71 (1989) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 168 A. TITEL Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op erfopvolging; 's-gravenhage, 1 augustus 1989 B. TEKST De

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE

VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK MALTA, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

11562/08 CS/lg DG H 1 A

11562/08 CS/lg DG H 1 A RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 22 juli 2008 (OR. en) 11562/08 Interinstitutioneel dossier: 2008/0074 (C S) VISA 239 COMIX 554 WETGEVI GSBESLUITE E A DERE I STRUME TE Betreft: VERORDENING VAN DE RAAD

Nadere informatie

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig Nieuwe roamingbundels voor voordelig bellen en internetten in de EU Om ook in de EU voordelig gebruik te kunnen maken van de mobiele telefoon, biedt Telfort Zakelijk vanaf 1 september 2013 twee interessante

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST 443 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 91 niederländische Erklärungen (Normativer Teil) 1 von 13 EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE

Nadere informatie

L 343/10 Publicatieblad van de Europese Unie 29.12.2010

L 343/10 Publicatieblad van de Europese Unie 29.12.2010 L 343/10 Publicatieblad van de Europese Unie 29.12.2010 VERORDENING (EU) Nr. 1259/2010 VAN DE RAAD van 20 december 2010 tot nauwere samenwerking op het gebied van het toepasselijke recht inzake echtscheiding

Nadere informatie

Wonen (en werken) in Nederland voor EU-burgers

Wonen (en werken) in Nederland voor EU-burgers Wonen (en werken) in Nederland voor EU-burgers Wilt u wonen (en werken) in Nederland? EU-burgers hebben in de meeste gevallen geen verblijfsdocument of tewerkstellingsvergunning nodig. In deze publicatie

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

Toepasselijk recht inzake echtscheiding en scheiding van tafel en bed *

Toepasselijk recht inzake echtscheiding en scheiding van tafel en bed * P7_TA(2010)0477 Toepasselijk recht inzake echtscheiding en scheiding van tafel en bed * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 15 december 2010 over het voorstel voor een verordening van de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10

1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10 1162 der Beilagen XXII. GP - Staatsvertrag - niederländischer Übereinkommenstext (Normativer Teil) 1 von 10 VERDRAG INZAKE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Wanneer gebruiken? Deze instructie is alleen van nut indien u een aanvraag wilt indienen voor een jongere die langer dan 3 maanden in Nederland

Nadere informatie

196 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 44 Schlussakte samt Erklärungen - Niederländisch (Normativer Teil) 1 von 10 SLOTAKTE.

196 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 44 Schlussakte samt Erklärungen - Niederländisch (Normativer Teil) 1 von 10 SLOTAKTE. 196 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 44 Schlussakte samt Erklärungen - Niederländisch (Normativer Teil) 1 von 10 SLOTAKTE AF/CE/BA/nl 1 2 von 10 196 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 44 Schlussakte

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2008 Nr. 166

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2008 Nr. 166 40 (1972) Nr. 9 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2008 Nr. 166 A. TITEL Overeenkomst houdende oprichting van een Europees Universitair Instituut; Florence, 19 april 1972 B. TEKST

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

Bij die gelegenheid hebben zij akte genomen van de volgende eenzijdige verklaringen:

Bij die gelegenheid hebben zij akte genomen van de volgende eenzijdige verklaringen: PROCES-VERBAAL VAN ONDERTEKENING VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK

Nadere informatie

INTERNATIONAAL ERFRECHT. Nalatenschap over de grenzen

INTERNATIONAAL ERFRECHT. Nalatenschap over de grenzen INTERNATIONAAL ERFRECHT Nalatenschap over de grenzen Dit gedeelte van de site gaat over het erfrecht in internationaal verband. De belangrijkste regels van het hiermee samenhangende Haags Erfrechtverdrag

Nadere informatie

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir I 'J~ ~ ~ :-.~? Vlaamse Regering DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir Omzendbrief betreffende de toepassing van de Vlaamse zorgverzekering voor Belgisch sociaal verzekerden met:

Nadere informatie

Inleiding: enkele cijfers

Inleiding: enkele cijfers François Tremosa Seminar internationaal 27 juni 2013, Rotterdam Inleiding: enkele cijfers 2 miljoen Fransen leven in het buitenland (waarvan 50 % met een dubbele nationaliteit) 3 miljoen buitenlanders

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

Europees Arrestatiebevel

Europees Arrestatiebevel Europees Arrestatiebevel Managementgegevens over de periode: Het jaar 009 Inhoudsopgave Gevraagde wettelijke gegevens op basis van artikel 70 van de Overleveringswet pagina. Het aantal ontvangen EAB's

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 413 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Brochure geldige identiteitsdocumenten. Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014

Brochure geldige identiteitsdocumenten. Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 Brochure geldige identiteitsdocumenten Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 Brochure geldige identiteitsdocumenten Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 1 Inleiding

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 17 maart 2005 (OR. en) 6240/05 JUSTCIV 23

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 17 maart 2005 (OR. en) 6240/05 JUSTCIV 23 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 17 maart 2005 (OR. en) 6240/05 JUSTCIV 23 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Verdrag inzake de toetreding van de Tsjechische Republiek, de Republiek

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9

64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9 64 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 37 Protokoll niederländisch (Normativer Teil) 1 von 9 PROCES-VERBAAL VAN ONDERTEKENING VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE TOETREDING VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 334 Wet van 6 juli 2004, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Inloggen op het Eduroam wireless netwerk

Inloggen op het Eduroam wireless netwerk Inloggen op het Eduroam wireless netwerk Inhoud Wat is Eduroam?... 3 Internationaal... 3 Eduroam op Nyenrode... 4 Eduroam instellen op jouw apparaat... 5 IPhone (IOS7 en hoger)... 6 Ipad (IOS7 en hoger)...

Nadere informatie

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Rijksdienst voor Sociale zekerheid Directie Internationale Betrekkingen www.rsz.fgov.be Onderwerp Interimakkoorden en Europese Overeenkomst inzake Sociale Zekerheid: achterhaald?

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2006 (OR. en) 14059/06 ELARG 156 ACCTR 46

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2006 (OR. en) 14059/06 ELARG 156 ACCTR 46 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 november 2006 (OR. en) 14059/06 ELARG 156 ACCTR 46 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Richtlijn van de Raad tot aanpassing van Richtlijn 89/108/EEG

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN GROENBOEK

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN GROENBOEK COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17.07.2006 COM(2006) 400 definitief GROENBOEK OVER COLLISIEREGELS OP HET GEBIED VAN HUWELIJKSVERMOGENSSTELSELS, MET INBEGRIP VAN DE KWESTIE VAN DE RECHTERLIJKE

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN GROENBOEK. over het toepasselijke recht en de rechterlijke bevoegdheid in echtscheidingszaken

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN GROENBOEK. over het toepasselijke recht en de rechterlijke bevoegdheid in echtscheidingszaken COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 14.3.2005 COM(2005) 82 definitief GROENBOEK over het toepasselijke recht en de rechterlijke bevoegdheid in echtscheidingszaken (door de Commissie ingediend)

Nadere informatie

Aanvragen en wijzigen Eenoudertoeslag of partnertoeslag

Aanvragen en wijzigen Eenoudertoeslag of partnertoeslag Aanvragen en wijzigen Eenoudertoeslag of partnertoeslag Dit formulier Dit formulier is voor studenten met recht op studiefinanciering die alleen, of samen met een partner, een kind verzorgen en een toeslag

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2010 2011 32 137 Vaststelling en invoering van Boek 10 (Internationaal privaatrecht) van het Burgerlijk Wetboek (Vaststellings- en Invoeringswet Boek 10

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 27 789 Modernisering Successiewetgeving Nr. 19 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Internationaal familierecht

Internationaal familierecht Internationaal familierecht Arresten van Hof van Justitie EU & Hoge Raad & Gerechtshof Arlette van Maas de Bie 24 juni 2015 1 24-06-2015 arresten Hof van Justitie EU & Opzet De volgende arresten zullen

Nadere informatie

Code Geboorteland Straatnaam

Code Geboorteland Straatnaam Uitwisseling van informatie op grond van artikel 10, eerste lid van de Landsverordening spaarvermogensheffing Info Beneficial owner (1) Data Beneficial owner (2) Naamgegevens(3) Geboortegegevens (4) Adresgegevens

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig

BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig BMW i Mobile Care BMW maakt rijden geweldig BMW i MOBILE CARE REGLEMENT. 1. Algemene bepalingen BMW i Service Card De houder van een geldige BMW i Service Card, hierna de houder, en de gevolmachtigde gebruiker

Nadere informatie

BIJLAGE. bij het. Voorstel voor een besluit van de Raad

BIJLAGE. bij het. Voorstel voor een besluit van de Raad EUROPESE COMMISSIE Brussel, 5.3.2015 COM(2015) 103 final ANNEX 1 BIJLAGE bij het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde

Nadere informatie

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 27.10.2010 2010/0067(CNS) ONTWERPADVIES van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Nadere informatie

Aanvraag verblijfsdocument duurzaam verblijf voor burgers van de Unie en hun familieleden

Aanvraag verblijfsdocument duurzaam verblijf voor burgers van de Unie en hun familieleden Aanvraag verblijfsdocument duurzaam verblijf voor burgers van de Unie en hun familieleden ABU / 06A Lees eerst deze pagina voordat u begint met invullen. Wie kan dit formulier gebruiken en waarvoor? Dit

Nadere informatie

De Europese Erfrechtverordening

De Europese Erfrechtverordening De Europese Erfrechtverordening Vanaf 17 augustus 2015 wordt de Europese Erfrechtverordening 1 van toepassing, drie jaar na de inwerkingtreding. De Erfrechtverordening beoogt de Europese harmonisatie van

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Procedure identificatieplicht

Procedure identificatieplicht Procedure identificatieplicht In dit document wordt stap voor stap uitgelegd wat er van u wordt verwacht in het geval van het vaststellen van de identiteit van de medewerker. 1. Vraag de medewerker een

Nadere informatie

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier?

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier? Belastingdienst Opgaaf Startende onderneming Waarom dit formulier? Dit formulier is alleen bedoeld voor ondernemingen die niet verplicht zijn zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34233 28 november 2014 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 november 2014, kenmerk 680920-128478-Z,

Nadere informatie

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee België Bulgarije Cyprus Denemarken 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u van 1/11 tot 1/3 enkel in tunnel bij Antwerpen tol op "Storebæltsbroen" en "Øresundsbroen" Liefkenshoektunnel: 4,60-5,50 naargelang

Nadere informatie

RIJKSDIENST VOOR SOCIALE ZEKERHEID OPENBARE INSTELLING VAN SOCIALE ZEKERHEID ADMINISTRATIEVE INSTRUCTIES RSZ. R S Z Kwartaal:2012-01

RIJKSDIENST VOOR SOCIALE ZEKERHEID OPENBARE INSTELLING VAN SOCIALE ZEKERHEID ADMINISTRATIEVE INSTRUCTIES RSZ. R S Z Kwartaal:2012-01 RIJKSDIENST VOOR SOCIALE ZEKERHEID OPENBARE INSTELLING VAN SOCIALE ZEKERHEID ADMINISTRATIEVE INSTRUCTIES RSZ R S Z Kwartaal:2012-01 Grensoverschrijdende tewerkstelling Inhoudstafel Beginselen...5 Geen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1474 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 33704 29 november 2013 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 26 november 2013, kenmerk 169401-113162-Z,

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2015-2016

Procedure Erasmus+ 2015-2016 Procedure Erasmus+ 2015-2016 ons kenmerk Erasmus+ beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum september 2015 telefoon + 3 1 88 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2015-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176 42 (1995) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1995 Nr. 176 A. TITEL Protocol betreffende de toetreding van de Republiek Oostenrijk tot het Akkoord tussen het Koninkrijk der

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2014 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2014 Berekening zorgtoeslag 2014 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van

Nadere informatie

Verhuizen naar het buitenland en uw zorgverzekering

Verhuizen naar het buitenland en uw zorgverzekering Verhuizen naar het buitenland en uw zorgverzekering Informatie voor mensen met een uitkering of pensioen Wanneer u een uitkering of pensioen hebt en naar het buitenland verhuist, heeft dat gevolgen voor

Nadere informatie

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015

Toeslagen Belastingdienst. Berekening zorgtoeslag 2015 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2015 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant krijgt, hangt af van: de standaardpremie de

Nadere informatie

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 Procedure Erasmus+ 2014-2020 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 contactpersoon Klaartje Gosens e-mail internationaloffice@avans.nl van

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Dat doen we voor u. Aarzel dus niet om onze adviseurs te bellen. Wij helpen u graag verder!

Dat doen we voor u. Aarzel dus niet om onze adviseurs te bellen. Wij helpen u graag verder! Verdragspolis 2015 1 2 CZ helpt u met kiezen U wilt graag verzekerd zijn van goede zorg. Zorg die beschikbaar is wanneer u het nodig hebt en die aansluit bij uw wensen en behoeften. Daarom geven we u in

Nadere informatie