OUTLOOK WELKOM IN HOLLAND EEN WARM VESTIGINGS KLIMAAT SPECIAL MAAK DE BV NEDERLAND KLAAR VOOR DE TOEKOMST DEEL I

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OUTLOOK WELKOM IN HOLLAND EEN WARM VESTIGINGS KLIMAAT SPECIAL MAAK DE BV NEDERLAND KLAAR VOOR DE TOEKOMST DEEL I"

Transcriptie

1 OUTLOOK WELKOM IN HOLLAND MAAK DE BV NEDERLAND KLAAR VOOR DE TOEKOMST DEEL I EEN WARM VESTIGINGS KLIMAAT DEZE E UITGAVE IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR

2 Een nieuwe serie Specials van FD Outlook kijkt vooruit naar het land van onze kinderen. Zijn we klaar voor de sprong? Hoe zorgen we ervoor dat BV Nederland ook in 2040 een welvarende samenleving is met een sterk bedrijfsleven? Onder het label De Nieuwe Wereld presenteren we vier magazines en vier publieksdebatten, georganiseerd door BNR Nieuwsradio. Eerste aflevering: een warm vestigingsklimaat. Special 01 BV Nederland Vestigingsklimaat l FD Outlook Special: 9 november 2012 l BNR livedebat: 15 november 2012 Special 02 BV Nederland Innovatiekracht l FD Outlook Special: 7 december 2012 l BNR livedebat: 13 december 2012 Special 03 BV Nederland Kenniseconomie l FD Outlook Special: voorjaar 2013 l BNR livedebat: voorjaar 2013 De Nieuwe Wereld is een debatreeks van Het Financieele Dagblad en BNR over de grote vraagstukken van onze toekomst. Het initiatief wordt mede mogelijk gemaakt door: Special 04 BV Nederland Transformatie l FD Outlook Special: voorjaar 2013 l BNR livedebat: voorjaar 2013 Debat bijwonen? Meld je aan op Verantwoording 02 Deze speciale editie van FD Outlook, een magazine van Het Financieele Dagblad, is mede mogelijk gemaakt door accountants- en adviesorganisatie KPMG. De redactie is onafhankelijk. Zij steunt op een eigen denktank van externe deskundigen, onder wie André Knottnerus, voorzitter Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Henk Volberda, hoogleraar strategisch management en industriebeleid (Rotterdam), Frank van Oort, hoogleraar stedelijke economie (Utrecht). Op aparte advertentiepagina's licht KPMG zijn relatie tot het thema toe.

3 IK HOUD VAN HOLLAND Hoelang zit u hier nog? Die gewetensvraag stelde de Rotterdam School of Management drie jaar geleden aan de honderd grootste bedrijven in Nederland. Bijna niemand wilde helemaal weg, maar dat was wel ongeveer het punt waar de loyaliteit ophield. Want 44 bedrijven speelden met het idee om onderdelen te verplaatsen, zoals research, corporate finance of de fiscale zetel. Het bedrijf zou niet verhuizen, maar langzaam verkruimelen. Ons vestigingsklimaat begon af te koelen. Deze enquête wordt nog steeds gebruikt als waarschuwing voor de aanstaande exodus. Het ene moment staat er nog een multinational, het andere moment een postbusfirma. Alsof je s ochtends het gordijn over de vogelkooi wegtrekt en de vogel is weg. Wie zich door dit doemscenario laat leiden, mist een belangrijk punt. De meeste bedrijven die hun hoofdzetel verhuizen, doen dat omdat ze zijn overgenomen, niet omdat het vestigingsklimaat ze niet bevalt. Overnames gebeuren als het zwaartepunt in een bedrijfstak zich verplaatst. Naast ABN Amro (die weer terugkeerde) kwamen de laatste jaren kleinere bedrijven als Draka, Wavin, Océ, Atradius en Gamma in buitenlandse handen. Aan het vestigingsklimaat kan het niet liggen: alleen al in 2011 kwamen er 16 nieuwe hoofdkantoren naar Nederland. Wij concentreren ons op de vraag hoe Nederland in de komende jaren hoofdkantoren kan blijven verwelkomen. Laten we dat aan het toeval over, of valt er door bewust beleid iets aan te doen? Deze eerste Special over de toekomst van Nederland gaat niet over verliezen, maar over winnen. Jan Fred van Wijnen CLUSTER VAN KENNISCENTRA NETWERK VAN TALENT INTERNATIONALE BEREIKBAARHEID FISCALE VOORDELEN GUNSTIG WOONMILIEU Colofon Redactie Jan Fred van Wijnen (chef), Marieke van Twillert (eindredactie), Féri Roseboom (correctie) Vorm & beeld Mick Peet (art director), Karin Goedhart (vormgeving), Remy Jon-Ming (infographics), Hans Spoelman (productie) Aan dit nummer werkten mee Michiel Bijlsma, Klaas Broekhuizen, Ria Cats, Kevin van Heij, Rick Hollen, Pim Kakebeeke, Frank van Oort, Paul Schnabel, Rudy Stroink, Coen Teulings, Wouter Vermeulen, Henk Volberda, Bas ter Weel Fotografie Friso Keuris, Tessa Posthuma de Boer, Binh Tran, Getty Images, Hollandse Hoogte Algemeen Directeur Jacques Kuyf Uitgever Eugenie van Wiechen Hoofdredacteur Jan Bonjer Lithografie Colorset, Amsterdam Druk Dijkman, Amsterdam Reacties op artikelen Het is zigzaggen om een bedrijf naar Nederland te halen, we moeten alles inzetten wat we daarvoor in huis hebben Interview SER-voorzitter Wiebe Draaijer pag. 8 FD Outlook is een uitgave van FD Mediagroep. In het kader van de dienstverlening worden gegevens vastgelegd van abonnees. FD Mediagroep gebruikt deze gegevens voor het kunnen uitvoeren van de (abonnee) overeenkomst, om te voldoen aan informatieverzoeken en om u op de hoogte te houden van voor u relevante (nieuwe) producten, diensten, evenementen en overige activiteiten van de FD Mediagroep en haar bedrijfsonderdelen, en van producten en diensten van zorgvuldig geselecteerde partners. Wanneer u geen prijs stelt op deze informatie, dan kunt u dit kenbaar maken door een brief te sturen naar: FD Mediagroep o.v.v. Klantenservice, Postbus 216, 1000 AE Amsterdam, of via of bel: Zie voor meer informatie over het privacystatement: HET FINANCIEELE DAGBLAD VOORWOORD 03

4 SCENARIO S HET GEHEIM VAN DE VROUW kapitaalmarkt is mondiaal steden worden kleiner steden worden groter 04 kapitaalmarkt is nationaal

5 Het opleidingsniveau van werknemers en de vrijheid voor kapitaal maakt Nederland aantrekkelijk voor ondernemingen. Maar een liefdeselixer kent meer geheime ingrediënten. Vier scenario s voor het vestigingsklimaat in door COEN TEULINGS Onlangs publiceerde Yaleprofessor William Nordhaus een hoogtekaart van Europa. Het werelddeel was afgebeeld als oneindig laagland, onderbroken door een paar heuvels met twee toppen. Die toppen waren niet de Alpen, maar Parijs en Londen. Wat Nordhaus afbeeldde, is dan ook niet de fysieke maar de economische hoogte. Het peloton achter de kopgroep wordt aangevoerd door Milaan, Berlijn, München en het Ruhrgebied. Maar wel op eerbiedwaardige afstand, op ongeveer de helft van het niveau van beide toppers. Verder doen steden als Amsterdam, Kopenhagen, Barcelona, Madrid en Brussel aardig mee. Dit proces heeft een contramal. De periferie loopt leeg: het platteland in Oost-Duitsland, Oost- Friesland, Groningen, het Franse Centraal Massief, de bergdorpjes in de Apennijnen, het Spaanse platteland. Europa zit midden in een tendens van toenemende agglomeratie. Dit had ook anders kunnen lopen. Waarom kiest iemand voor de stad, waar de ruimte schaars is en huizen duur zijn? Omdat de nabijheid van anderen ons meerwaarde biedt, zowel bij het creëren als bij het recreëren. Dertig jaar geleden voorspelden velen het einde van de stad, omdat de kosten van communicatie en transport snel daalden. Fysieke nabijheid zou irrelevant worden en dus dreigde voor steden de ondergang. Amsterdam en Rotterdam zijn tussen 1960 en 1988 beide ook ruim 20% van hun bevolking kwijtgeraakt. Tal van andere steden overkwam hetzelfde. Echter, de trend is gekeerd. De populariteit van de stad is geëxplodeerd. Sinds de jaren tachtig zijn de huizenprijzen in Amsterdam verdubbeld ten opzichte van het Groningse platteland. Toch is het succes niet universeel. Detroit faalde spectaculair. In ons eigen land trof Rotterdam een vergelijkbaar lot. Waarom is de ene stad wel geslaagd en de andere niet? Ed Glaeser, hoogleraar aan Harvard University, heeft dat voor Amerikaanse steden onderzocht. Waar Detroit faalde, slaagde Boston. Ook Boston werd in de jaren zeventig zwaar getroffen. De stad is er echter in geslaagd zichzelf opnieuw uit te vinden. Waarom? Het antwoord is: Harvard en MIT. Deze en andere universiteiten bieden Boston een permanente stroom van nieuw talent en nieuwe ideeën. Dat nieuwe talent komt uit de hele wereld. Glaeser laat zien dat wat voor Boston geldt ook opgaat voor andere Amerikaanse steden: een goede universiteit en een hoogopgeleide bevolking zijn de sleutel tot succes. Ook voor Nederland is opleidingsniveau een perfecte voorspeller. Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Nijmegen, vier succesvolle steden, hebben alle vier meer dan 45% hoger opgeleiden onder hun beroepsbevolking. Omgekeerd: Dordrecht, Heerlen, Apeldoorn, en Geleen hebben minder dan 32% hoger opgeleiden. Rotterdam zit daar met 35% hoger opgeleiden maar net boven. Juist de hoger opgeleiden profiteren van elkaars nabijheid, van de uitwisseling van ideeën. Overigens, ook het niet-stedelijk gebied heeft minder dan 32% hoger opgeleiden. Kenniseconomie? Dat is de stad. Deze ruimtelijke segregatie naar opleidingsniveau is de sleutel voor succes. Ook Nederland moet het niet alleen hebben van eigen kweek. Veel toptalent komt uit het buitenland. De master- en PhD-programma s van universiteiten zijn een dankbaar wervingskanaal. Het stedelijk succes lijkt nu een natuurwet. De wind zou echter zomaar weer eens uit een andere hoek kunnen gaan waaien. Vandaar dat ik in dit artikel in scenario s denk. Scenario s zijn geen voorspellingen in de klassieke zin van het woord. Het zijn denkoefeningen, die ons in staat stellen om na te gaan wat onder welke omstandigheden de sleutelvariabelen zijn. Ik geef in dit artikel een dergelijke scenarioanalyse op postzegelformaat. Ik onderzoek hoe de wereld verandert langs de ruimtelijke as: meer of minder verstedelijking, ofwel agglomeratie. Agglomeratie is echter niet mijn enige as. Het succes van de stad vereist een identiteit. Het verblijf in die overvolle stad moet een reden hebben. Deze stad is een veel te mooie vrouw, zong de Amsterdamse band De Dijk. Er moet iets te halen zijn wat elders niet te koop is. In Stad en Land heeft het CPB met Atlas voor Gemeenten de totale meerwaarde van stedelijke schoonheid berekend op 340 miljard euro. Dit vermogen is ontstaan door decennia- en zelfs eeuwenlange investeringen om die steden de serenade van De Dijk waardig te maken. Risicovolle investeringen, dat is het terrein van de kapitaalmarkt, waar risico s worden gespreid, liefst over de hele wereld. Dat is mijn tweede as: wel of niet een mondiale kapitaalmarkt. Zoals gezegd, stedelijke schoonheid is een risicovolle investering. Detroit heeft dat gemerkt, na de terugval van de Amerikaanse auto-industrie. In eigen land viel dat lot ten deel aan Enschede en Tilburg na de ondergang van de textiel, en aan Heerlen en Geleen na DE GROEI VAN STEDEN VRAAGT OM MEER BEVOEGDHEDEN VOOR HET STEDELIJK BESTUUR 05

6 SCENARIO S Conclusie: elke uitkomst is nog mogelijk 1 SCENARIO 1 MONDIAAL LAAGLAND SCENARIO 2 MONDIAAL STEDELIJK 2 Het world wide web bleek uiteindelijk toch te leiden tot het einde van de stad in Waarom zou iedereen hutjemutje bij elkaar gaan zitten in de stad, als je ook via internet met je collega s contact kunt houden? Bovendien: Euromerika is niet langer het centrum van de wereld. De kenniseconomie is met enkele reis naar Azië vertrokken, waar Sjanghai het nieuwe centrum van de architectuur is geworden. Internetbankieren is ook voor bedrijfsfinanciering de standaard geworden. Woninghypotheken worden op internet gesloten via sites als Amazon.com. Spaarhypotheken bestaan niet meer. Het nieuwe Europese belastingregime maakt dat allemaal een stuk eenvoudiger. Eurotrust, de toezichthouder, draagt zorg voor de transparantie. In 2040 zijn stedelijke agglomeraties het centrum van de wereld. Andere gebieden ontvolken, soms erg snel. Door culturele barrières binnen Europa hebben de meeste landen minstens één zo n stad. Toptalent trekt zich van die barrières echter weinig aan. Slimme mensen zijn voor een stad van levensbelang. Huren is voor de nieuwe elite aantrekkelijker dan kopen. De internationale haute finance schuift het kapitaal tussen steden. De Nederlandse Staat heeft daarover niets te zeggen. Gelukkig is er sinds het debacle van de eurocrisis een Europees bankenfonds dat de middelen heeft om een crisis op te lossen. Zo heeft de ondergang van een Duitse spaarbank in 2020 weinig problemen veroorzaakt. Beleggingsrisico s zijn daardoor goed gespreid, ook die op huurwoningen. SCENARIO 3 3 NATIONALE NATIONALE 4 SPEELTUIN SCENARIO 4 PIEKEN 06 De revival van de kleine steden kwam onverwachts na De huizenprijzen in Amsterdam zijn weer in normale proporties. De hype rond de goeroe van de creatieve klasse, Richard Florida, is snel over. Akzo heeft zijn hoofdkantoor onlangs terug naar Arnhem verhuisd. De functie van dat hoofdkantoor is wel sterk afgenomen. Veel buitenlandse activiteiten zijn immers afgestoten. Nederland is daardoor minder welvarend geworden, maarde inkomensverschillen zijn afgenomen. Het Nederlandse bankwezen is sterk monopolistisch. Sinds de dreiging van buitenlandse concurrentie is weggevallen, zijn de rentetarieven opgelopen. Dat moet ook wel, want de pensioenfondsen die de banken financieren, hebben de rente-inkomsten dringend nodig voor de betalingen aan de pensioengerechtigden. Het Nederlandse topstedenbeleid is sinds 2015 een succes geweest; 25 jaar later blijkt dat wij de internationale wedloop kunnen volhouden door voluit op enkele stedelijke speerpunten te focussen. Om het internationale toptalent voor deze steden aan te trekken, werden speciale regelingen gemaakt, zowel fiscaal als qua woonzorg. Deze regelingen leiden regelmatig tot politieke spanningen. De financiële risico s van topregiobeleid voor de vaderlandse staatskas zijn enorm. Het faillissement van het bedrijf InfoBioTics was voor pensioenfondsen, voor de gemeente Leiden en voor het Rijk een enorme aderlating. De lokale financiële elite moet voortdurend scherp gehouden worden. Ook de deskundigheid van het ministerie van Economische Zaken loopt tegen grenzen op.

7 de mijnensluiting. Amsterdam heeft lang kunnen teren op zijn positie als hoofdstad van Nederland. Nu Amsterdam meedoet in een mondiale wedren tussen steden, zijn de risico s veel groter. Spreiding maakt dergelijke risico s draaglijk. Onroerend goed kan een belangrijke bijdrage leveren aan die risicospreiding. Een werknemer van het Amerikaanse Boeing in de staat Washington wordt dubbel getroffen door een crisis in de luchtvaart: hij verliest zijn baan en de waarde van zijn huis krijgt een forse klap. Wat ligt er dan meer voor de hand om niet te kopen, maar te huren. Het internationale toptalent zal niet werkloos toezien bij economische tegenslag. De huur wordt opgezegd, de koffers gepakt en elders worden de handen weer uit de mouwen gestoken. Een goed functionerende huurmarkt levert dus een belangrijke bijdrage aan het succes van een stad. Bewoners zijn daarbij niet langer de kapitaalverschaffer. Die rol wordt overgenomen door beleggers in vastgoed. Die leggen niet al hun eieren in één stedelijk mandje, maar spreiden hun risico s. IN DE MONDIALE RACE TUSSEN STEDEN LOOPT AMSTERDAM STEEDS MEER FINANCIEEL RISICO De afgelopen 20 jaar wordt gekenmerkt door een liberalisering van het internationale kapitaalverkeer. Echter, de Grote Recessie van 2008 en de daarop volgende eurocrisis hebben ons geleerd dat een mondiale kapitaalmarkt risico s niet alleen draagbaar maakt, maar dat daar ook andere risico s voor terugkomen. Buitenlandse beleggingen hoeven niet per se te renderen, buitenlandse financiers kunnen er plotseling de brui aan geven. De eurocrisis heeft geleid tot een fragmentatie van de Europese kapitaalmarkt. Bankiers die tot voor kort zelfs Europa te min vonden, keren met gebogen hoofd terug naar de moederschoot nu overheidsgaranties een noodzakelijk kwaad blijken. Of die fragmentatie blijvend of tijdelijk zal zijn valt nu nog niet te zeggen, maar het is wel iets om serieus rekening mee te houden. Vandaar mijn tweede as in deze scenarioanalyse: wel of geen geliberaliseerde internationale kapitaalmarkt. Aldus ontstaan vier kwadranten. Het eerste kwadrant rechtsboven schetst een wereldwijd netwerk van stedelijke agglomeraties in een wereld van grenzeloze kapitaalmarkten. De internationale haute finance beslist waar geïnvesteerd wordt, het Nederlandse beleid kan slechts een interessant vestigingsklimaat bieden. Goed onderwijs, een geïntegreerde woningmarkt, een geïndividualiseerd pensioensysteem, goed openbaar vervoer, en last but not least een aantrekkelijk belastingklimaat. Het tweede kwadrant rechtsonder kent ook grote, internationale steden, maar met kapitaalstromen die door landsgrenzen zijn gelimiteerd. Nederland moet meedoen in de internationale race, maar de nationale elite moet of mag nu zelf de gewichtige investeringsbeslissingen nemen. Wel of niet een Betuwelijn? Doorgaan met de uitbreiding van Almere? Gaan we investeren in een glasvezelnet? Dat is niet altijd eenvoudig, want iedere regio wil zijn eigen Zuiderzeelijn, zijn eigen achterbanverbinding. Maar dat is nu net wat niet moet. Kortom: in dit scenario worden moedige politici gevraagd. Het derde kwadrant linksboven schetst de wereld als een oneindig laagland zonder pieken. Wie de huidige trend ziet, kan het zich nauwelijks voorstellen, maar het is eerder vertoond. De woningprijzen in Amsterdam zakken in dit scenario, zodat de hoofdstad ook voor lagere inkomens weer bewoonbaar wordt. De hoger opgeleiden hebben daar ook niks bijzonders te zoeken, het world wide web linked hen in. Het vierde kwadrant linksonder riekt naar spruitjes. De hype rond Richard Florida s creatieve klasse komt hierin ten einde. In dit kwadrant houdt zelfs het regionale bankkantoor zijn deuren open, om ouderwets op lokaal niveau zaken te doen. Het wordt misschien wat saai in Nederland en de welvaart lijdt er ook onder. De inkomensverdeling kan echter redelijk vlak zijn. De markt voor Nederlandse bankiers en andere professionals houdt immers op bij de grenzen. Zoals gezegd, scenario s hebben geen voorspelpretenties. Het zijn hulpmiddelen om over de toekomst na te denken. Welk scenario werkelijkheid wordt, is dus irrelevant. Ik heb eerlijk gezegd ook geen idee! Ik wil één consequentie van de rechterzijde van het assenstelsel nader belichten, namelijk de mogelijke voortgaande agglomeratie van economische activiteit. Dit vraagt om een andere bestuurlijke organisatie dan de traditionele driedeling Rijk-provincie-gemeente (het huis van Thorbecke). Als het proces van voortgaande stedelijke agglomeratie echt zo snel blijft gaan als nu, dan vergt dat veel meer regionale differentiatie van beleid dan wij nu kennen. De voordelen van een rijk cultureel aanbod komen grotendeels toe aan de stedelijke elite. Dus kun je de stad daar ook maar beter zelf voor laten betalen. Spoorlijnen naar een ontvolkt noorden zijn geldverspilling, spoorverdubbeling in de Randstad loont des te meer. Tegelijk moet de stad zijn schoonheid en identiteit bewaren. Dat vraagt om meer beslissingsbevoegdheid op het schaalniveau van grootstedelijke agglomeraties. En bij meer stedelijke beslissingsmacht hoort een groter stedelijk belastinggebied. Zoals hoogleraar Friso de Zeeuw zei: Bestuurlijke vernieuwing is bezigheidstherapie voor gevorderden. Gelijk heeft hij, en toch moeten we ermee door. n De auteur dankt CPB-medewerkers Michiel Bijlsma, Wouter Vermeulen en Bas ter Weel voor commentaar op dit artikel. Coen Teulings is directeur van het Centraal Planbureau (CPB) 07

8 INTERVIEW VERLEIDEN proeftuin voor de chinezen De kleur van het kabinet maakt voor ons vestigingsklimaat weinig uit, zegt de nieuwe SER-voorzitter Wiebe Draijer. Als de regering maar uit haar stoel komt en snelgroeiende Aziatische bedrijven hierheen lokt: Onderzoek wie we kennen in de raad van bestuur, of die familie heeft in Nederland en leg contact. door KLAAS BROEKHUIZEN EN RIA CATS fotografie TESSA POSTHUMA DE BOER 08 Deze zomer stapte Wiebe Draijer over van McKinsey naar de Sociaal-Economische Raad (SER), het klassieke overlegorgaan voor werkgevers, vakbonden en overheid. Na 23 jaar bij een commercieel bureau, dat bekend is van grondige strategiestudies en harde saneringsadviezen, werd hij hoofdtherapeut van het Nederlandse poldermodel. Hij moet de SER weer relevant maken. In zijn nieuwe kantoor aan de Haagse Bezuidenhoutseweg spreken we over het Nederland van 2040: wat wil dit land bereiken, en wat moet daarvoor op de schop? Al snel wordt duidelijk dat de 47-jarige werktuigbouwkundig ingeni- eur opgeleid in Delft nog steeds door de bril van de McKinsey-consultant kijkt. Hij vraagt zich niet af: kan ik dit herstellen, maar: kan ik dit veranderen? Draijer is optimistisch over de veranderingsgezindheid die burgers kunnen opbrengen. Maar voor het Nederlandse vestigingsbeleid geldt wat hem betreft het tegenovergestelde: dat kan bijna niet stabiel genoeg zijn. Heeft u in uw 23 jaar bij McKinsey gemerkt dat de kleur van een kabinet invloed heeft op het vestigingsklimaat? Bij mijn vorige werkgever hebben we wel internationale vergelijkingen gemaakt over wat wel en wat niet werkt voor het vestigingsklimaat. Daar was in ieder geval de conclusie dat stabiliteit veel belangrijker is dan het ideale antwoord. Dus of de kleur van een kabinet uitmaakt? Het is veel belangrijker dat het, voor het de ingeslagen richtingen overboord zet of verandert, even wacht en heel serieus nadenkt of de nieuwe weg wel zoveel beter is. Nederland klom het afgelopen jaar een paar stappen op de ranglijsten van concurrentiekracht. Het is belangrijk dat we dit vasthouden en doorgaan met het topsectorenbeleid en de investeringen in kennis en infrastructuur. Ten tweede is van belang, uiteraard naast fiscaal aantrekkelijk zijn en goed onderwijs en dergelijke, om nieuwe kansen meteen te benutten. Ik ben er

9 EEN EUROPEES PASPOORT? WAAROM NIET?

10 INTERVIEW 10 ten diepste van overtuigd dat je wel regels kunt maken tot we een ons wegen, maar dat de reactiekracht essentieel is. Nog beter is het dat Nederland proactief leert te zijn. Dat we proberen in beeld te brengen welke bedrijven zich willen vestigen in Nederland en dat ook de regering daarop anticipeert. Hoe stelt u zich dat in praktijk voor? Neem bijvoorbeeld China. In Azië groeien bedrijven als kool. Die willen zich nu wereldwijd regionaal vestigen en Nederland is daar bij uitstek geschikt voor. Tot op heden hebben we ook een verrassend groot marktaandeel, we zijn relatief gezien voor Chinese bedrijven het derde vestigingsland na Duitsland en Engeland. Maar Nederland moet die keuze voor welk Europees land dan ook veel minder aan het toeval overlaten. Loop de lijst langs van Aziatische bedrijven die snel groeien, onderzoek of ze in het buitenland actief willen zijn, wie er in de raad van bestuur zit, of we daar iemand van kennen, of die familie heeft in Nederland en leg dan contact. In al die bedrijven wordt lang nagedacht over de regionale kantoren in het buitenland en vanzelfsprekend gebruiken ze objectieve criteria, maar als ze met een land bij voorbaat al een band hebben weegt dat zwaar mee. Het gaat dus óók om een vertrouwensband, meer nog dan om fiscale zaken of de infrastructuur. Verbaast het u dan dat premier Rutte CV Geboren 27 aug 1965, Enschede TU Delft, Werktuigbouwkunde Trainee NRC Handelsblad Trainee Philips McKinsey 1992 MBA Insead 2004 Managing director McKinsey Nederland 2006 Managing director McKinsey Benelux 2012 Per september SERvoorzitter n Nevenfuncties onder andere lid raad van toezicht Kröller-Müller n Draijer is gehuwd en heeft vier kinderen na twee jaar nog niet in China is geweest? Het is zigzaggen om een bedrijf naar Nederland te halen. De minister-president en de minister van Economische Zaken spelen daar natuurlijk een rol bij. De premier is belangrijk als uithangbord voor het aantrekken van ondernemingen. Je mag tenminste hopen dat hij dat belangrijk vindt. Of Nederland hiervoor de koninklijke familie ook moet inzetten en of de Chinezen daar extra gevoelig voor zijn, weet ik niet, maar we moeten wel alles inzetten wat we daarvoor in huis hebben. Dus ook bijvoorbeeld de sociale partners. Dat zou mooi zijn. Het is in ons aller belang. Waarom is Nederland zo n mooie plek om het Europese hoofdkantoor neer te zetten voor bedrijven uit bijvoorbeeld Azië en Zuid-Amerika? Nederland is een uitstekende landingsplek vanwege onze fysieke ligging aan de Noordzee en de grote rivieren. Maar ook vanwege de cultuur Chinezen zijn dol op onze oude meesters, de Gouden Eeuw-architectuur en de Europese geschiedenis en vanwege de omvang van onze markt. We zijn een goede Europese proeftuin: niet te groot maar wel zeer divers. Ikea test bijvoorbeeld al enkele jaren in Delft zijn nieuwe concepten voor de Europese markt. U bent betrokken bij een uitwisselingsproject van Nederlandse studenten met China. Dat is uw bijdrage aan het proactieve beleid? Onder andere, Nederlandse studenten studeren nu minder in het buitenland dan studenten uit andere Europese landen. Dat doen ze zelfs relatief nóg minder in China, terwijl je zou willen dat ze zich voorbereiden op Azië. Bij het uitwisselingsproject waarbij ik betrokken ben, zijn dit jaar dertig Nederlandse studenten uitgestuurd, volgend jaar worden dat er 75 en ik hoop dat het groeit naar duizend studenten per jaar. Ze komen stuiterend terug van zo n periode in China. Een aantal blijft er hangen voor stages of gaat terug voor een afstudeeropdracht. Ze krijgen daar een Chinese buddy, een student van ongeveer dezelfde leeftijd. Dat schept banden die een heel leven meegaan. Er ontstaan relaties die in 2040 praktische betekenis kunnen hebben. Andere landen gaan Chinese bedrijven vast ook actief benaderen. Hoe krijg je een voorsprong? Nederland moet hier echt werk van gaan maken en het gaan organiseren. We moeten er onze talenten op willen zetten en tijd in willen steken. De keuze van het kabinet-rutte voor een meer op de economie gerichte diplomatie is absoluut een zinvolle stap. Ambassades spelen een cruciale rol als eerste vraagbaak voor bedrijven die willen weten wat ze nodig hebben om in Nederland te investeren. De symbiose van diplomatie en economie is heel vruchtbaar. Waar het wordt geprobeerd, werkt het. Schrikt de relatief zware rechtsbescherming van Nederlandse werknemers buitenlandse bedrijven niet af? De arbeidsmarkt vormt inderdaad een belangrijk ingrediënt van het vestigingsklimaat. Maar dan heb ik het nu even niet over een mogelijke flexibilisering van het ontslagrecht of de hoogte van de lonen. Ik bedoel juist dat de arbeidsmarkt zich moet aanpassen aan de werkgelegenheid die er is. In die zin dat de bevolking veranderingen omarmt en die als kansen ziet. We moeten in de komende decennia naar een Nederland waar goed werk wordt gecreëerd voor meer werkenden en waar werkzekerheid belangrijker is dan baanzekerheid. Ontwikkeling van mensen moet belangrijker worden dan louter de zekerheid van hun huidige baan. Mensen moeten zich afvragen wat hun volgende uitdaging is. Jonge mensen veranderen graag, die zoeken nog naar een baan die bij ze past. Maar de oudere niet. Is de mens niet te behoudend voor zo n omslag? Ik ben hier optimistisch over. Mensen veranderen als je vier dingen voor elkaar hebt. Ten eerste moet er een verhaal zijn dat ze individueel kunnen begrijpen, dat op hen van toepassing is. Vervolgens hebben ze voorbeeldfiguren nodig die dezelfde verandering hebben meegemaakt. Ten derde moet er een prikkel zijn om te veranderen en tot slot moet je ze steunen en trainen. Pas als aan al deze voorwaarden wordt voldaan, zet de verandering door. Alleen een prikkel inbouwen is dus niet genoeg. Je moet de noodzaak en behoefte goed uitleggen en het de tijd geven.

11 Wiebe Draijer: We moeten naar een Nederland waar werkzekerheid belangrijker is dan baanzekerheid. In Nederland wordt vooral gesproken over een flexibeler ontslagrecht. Is dat nu de belangrijkste discussie die we moeten voeren met een arbeidsmarkt die snel gaat verkrappen? Ik wil de discussie bij voorbaat niet verengen tot het o-woord. Het ontslagrecht is te vaak de bliksemafleider, waar iedereen een mening over heeft. De een gaat in de aanval en de ander wordt defensief. Dat werkt niet, vooral niet omdat het in de discussie over een flexibeler arbeidsmarkt heel vaak gaat over de hoogte van ontslagvergoedingen. Daar gaat het wat mij betreft beslist niet over: aanpassingen moeten juist bedoeld zijn om mensen sneller op de meest geschikte plek te krijgen. We kunnen dus beter kijken waar grote personeelstekorten ontstaan de komende tien, twintig jaar. Dan kunnen alle betrokken instituties zich daarop richten en mensen helpen om zich in die richting bij- of om te scholen. Kinderen kiezen nu massaal voor een kapper- of sportopleiding, terwijl er straks behoefte is aan mensen in de zorg en de ICT. Hoe buig je dat bij? De verantwoording ligt bij het individu, bij families, bij mensen in de buurt, de docenten. Veel meer dan bij een kabinet dat zegt: Gij zult ICT gaan studeren. Ik heb begrepen dat er voor vwo-scholieren nu in verschillende stadia zeven momenten zijn waarop aandacht is voor de studie- en beroepskeuze of de te volgen studie. Maar in het vmbo is die intensieve aandacht en begeleiding er niet. Ouders beïnvloeden het kind natuurlijk ook. We moeten met zijn allen uitvinden hoe we ook de discussie aan de keukentafel op gang krijgen. Zelf ben ik betrokken bij het initiatief Champs on stage. Dat gaat om stages voor leerlingen uit het vmbo, vooral die met minder kansen dan normaal. Ik vind namelijk dat we relatief gezien een onbehoorlijk hoge schooluitval hebben. In een maatschappij als de Nederlandse kunnen we ons dat gewoon niet veroorloven, de opportunity costs van deze gemiste kansen zijn oneindig. Die IK WEET NIET OF CHINEZEN GEVOELIG ZIJN VOOR DE KONINKLIJKE FAMILIE, MAAR WE MOETEN ALLES INZETTEN 11

12 INTERVIEW kinderen van Champs on stage komen helemaal enthousiast terug. Ze hebben bijvoorbeeld stage gelopen op een advocatenkantoor. Daar willen ze dan ook werken. Dan maar een numerus fixus in te stellen voor opleidingen met weinig baankansen? Dat kan. Maar om te voorkomen dat kinderen die heel gemotiveerd zijn voor bijvoorbeeld een sportopleiding of veel talent hebben, er niet tussen komen, kun je ook gesprekken met kandidaten voeren. Selectie aan de poort. Vestigen in Nederland is vestigen in Europa dat net de Nobelprijs voor de vrede heeft gekregen. Is dat de prijs die de EU nodig had? Ik ben blij met de erkenning dat de Europese Unie heel veel goeds heeft gebracht. De prijs is een reminder voor de jongste generaties dat de EU is begonnen als een vredesproject. Dat is ongelooflijk belangrijk. Maar we moeten natuurlijk een nieuwe missie voor de EU bedenken, die past bij deze tijd. Feike Sijbesma, de bestuursvoorzitter van DSM, zei het goed: We zijn de eerste economie wereldwijd, met 500 miljoen consumenten. Vanuit die kracht moeten we ons gedragen. Maar we zijn er uitstekend in geslaagd om dat perspectief onder het tapijt te schoffelen. Sijbesma heeft helemaal gelijk, we moeten ons bewust zijn van onze kracht en deze benutten. Nederlanders zijn nu heel defensief ten aanzien van Europa. Daarom moeten we eerst een goede open dialoog met elkaar aangaan. Let s have it. Laat alle na- en voordelen aan het licht komen. In een juiste dialoog ontstaat het inzicht. Ik ben ervan overtuigd dat dit tot een positieve stap voorwaarts leidt. De tweede route is mensen UITGESPROKEN DRAIJER PROEFTUIN De Nederlandse markt is een goede Europese landingsplek voor buitenlandse bedrijven: niet te groot maar wel zeer divers. STUDIEKEUZE De verantwoording ligt bij het individu, bij families, bij docenten. Veel meer dan bij een kabinet dat zegt: gij zult ICT gaan studeren. ROLMODELLEN Mensen veranderen als je vier dingen voor elkaar hebt. Een daarvan is voorbeeldfiguren die hetzelfde hebben meegemaakt. goed informeren, ze niet overladen met opinies. Daaruit zal blijken dat de voordelen op langere termijn veel groter zijn dan de nadelen. Vervolgens moeten we gaan praten hoe we aan de transitie naar die nieuwe missie een invulling geven. In ieder geval moet de bestuursstructuur niet de start van de discussie zijn. Dat zou het slechtste zijn. Is uw eindbeeld een Verenigde Staten van Europa? Dat zeg ik niet. Het is in ieder geval een markt voor goederen en diensten, met vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Dat is absoluut een verrijking voor iedereen. Die vrijheden hebben we toch al? Nou, wat betreft het vrije verkeer van diensten kan nog wel wat worden verbeterd. Probeer maar eens als architect of notaris in het buitenland aan de slag te gaan. Maar ik bedoel eigenlijk ook meer dat ik hoop dat Nederlanders Europa gaan omarmen als onze regio. Dat ze besluiten om enkele jaren in Beieren te gaan werken. Of dat Fransen hier komen en dat niemand zich daar druk over maakt. Die geestelijke grenzen moeten eruit bij de mensen. Geestelijke grenzen? Ook het kabinet praat over het verbieden van een nationaliteit naast de Nederlandse? Idealiter is zo n paspoortendiscussie in Europa geen onderwerp meer. U doelt op invoering van een Europees paspoort? Waarom niet? Er moet een forse internationalisatie op gang komen. Met wederkerigheid. Topstudenten uit het buitenland die hier komen, moeten we zien vast te houden. Het moet een vrije concurrentie worden op talent. Daar hebben we een unieke kans voor. Investeren bedrijven nog wel in de EU als de groeicijfers van India, China en Brazilië een stuk spannender zijn? Ik geloof dat er nog veel groeipotentie in de EU zit. Dat moet wel vooral in de productiviteit worden gezocht, want meer mensen erbij halen, wordt lastig. Datzelfde geldt ook voor de VS trouwens. De EU heeft ook nog een forse groeipotentie in de arbeidsparticipatie en er is ook winst te boeken als heel Europa zich positief ontwikkelt, en niet slechts het Noorden. Nederland kan behoorlijk concurreren met andere EUlidstaten als landingsplaats voor regionale hoofdkantoren. Het bedrijfsleven wil hier absoluut investeren. n Klaas Broekhuizen en Ria Cats zijn redacteur van Het Financieele Dagblad Klein China Chinees Peil Ruim 30 grote Chinese bedrijven verkenden eind september Amsterdam. Ze overwegen er hun Europese hoofdkantoor te vestigen. Allemaal zijn ze klant van de Chinese bank ICBC Het aantal Chinese bedrijven in de regio Amsterdam is de afgelopen vijf jaar verdubbeld van 39 naar 76. Samen bieden ze werk aan duizend mensen. Chinese bedrijven zien Nederland als ideale plek om de Europese markt te veroveren. Er zijn nu driehonderd Chinese ondernemingen in Nederland.

13 >>

14

15

16 RESEARCH EEN WARM KLIMAAT Nederland heeft veel te bieden voor grote ondernemingen: goed opgeleid personeel, royale fiscale voordelen, kennisinstituten op loopafstand, villa s in het groen. Ze zijn er dan ook: 12 uit de lijst van 500 grootste bedrijven. En er komen ook steeds nieuwe, al zijn dat niet altijd de grootste. Maar hebben we er ook iets aan? En zo ja, wat moeten we doen om er meer te krijgen? Op deze pagina s laten we zien wat hoofdkantoren precies bijdragen aan de Nederlandse economie, en waarom ze werkelijk kiezen voor Nederland. DE EREDIVISIE Magneet voor hoofdkantoren Nederland telt aardig wat hoofdkantoren van grote ondernemingen. Van de 500 grootste bedrijven ter wereld (de Fortune Global 500) zitten er 12 in Nederland. Maar we zijn ook niet uitzonderlijk. Frankrijk en Duitsland hebben er elk 32, Zwitserland 15, Engeland 26, Italië 9 en Spanje 8. Bovendien gaat de positie van Nederland achteruit: in 2005 zaten hier nog bedrijven 14 uit de Fortune Global-lijst. 16 Welkom in Holland l kenniscentra l netwerk van talent l internationaal bereikbaar l fiscaal gunstig l prettig om te wonen l cultureel aantrekkelijk

17 VINDT HET BEHAAGLIJK... RANDSTAD* $ 23 mrd 489 HEINEKEN* $ 24 mrd 459 SHV $ 24 mrd 464 GASTERRA $ 29 mrd 375 ING $ 151 mrd 18 SHELL $ 484 mrd (2012) 1 PHILIPS $ 35 mrd 307 Omzet 2006 Omzet 2012 Positie in Fortune Global 500 EADS $ 68 mrd 125 RABOBANK $ 38 mrd 281 LYONDELLBASELL* $ 51 mrd 185 AEGON $ 44 mrd 228 AHOLD $ 42 mrd 243 * IN 2006 NIET IN DE FORTUNE GLOBAL 500 0% Geruisloze verdamping Van de 100 grootste bedrijven in Nederland denkt vrijwel niemand aan verhuizen. Maar bijna de helft verwacht wel één of meer onderdelen naar het buitenland te verplaatsen. In een enquête van RSM valt met name de corporate finance op. Een of meerdere personen uit het bestuur Facilitaire diensten Corporate fi nance/treasury Fiscale tak Andere staffuncties Research & Development Rechtsvorm Financial listing BRON: FORTUNE / ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT Gelukkig in Holland: koffie rondrijden Maar dan 400 Amerikaanse bedrijven hebben hun Europese hoofdkantoor in Nederland. Koffieketen Starbucks zit er al sinds Een opvallende keuze, want pas in 2011 opende het bedrijf zijn eerste eigen salons in Nederland (er waren al een paar franchisewinkels). Het motief: logistieke voordelen - de koffie voor Europa, het Midden-Oosten en Afrika wordt hier gebrand. Andere landenvestigingen betalen royalty s aan Amsterdam. Vorige maand lag het bedrijf onder vuur in de Engelse pers, omdat het door (onder meer) deze royaltyregeling geen belasting betaalt in Engeland. nd. 17

18 RESEARCH EEN WARM KLIMAAT 70 % van alle patenten die in Nederland jaarlijks worden geregistreerd zijn van de honderd grootste bedrijven....wat HEBBEN WE Big spenders Wat heeft een economie aan hoofdkantoren? De Rotterdam School of Management heeft uitgerekend wat de 100 grootste bedrijven in Nederland uitgeven een diensten, onderwijs, training en R&D, en hoeveel banen ze creëren. Onderwijs Totale investeringen in tertiair onderwijs ( mln) Investeringen in internationale scholen Investeringen in primaire en secondaire onderwijsprogramma s verschillende zakelijke dienstverleners, zoals advocaten, accountants en consultants, worden ingehuurd door de honderd grootste bedrijven. Inhuur diensten 4,5 mrd Inhuur die Totale uitgaven aan hoogwaardige zakelijke dienstverleners in Nederland. Andere totaaluitgaven: l 0,6 mrd financiële dienstverleners l 1 mrd voor R&D Training Uitgaven aan training van managers ( mln) Uitgaven aan overige werknemers Ge in 18 Gelukkig in Holland: oliecentrum van Europa

19 ER EIGENLIJK AAN?... Werkgelegenheid Hoofdkantoren bieden rechtstreeks werk, maar hun indirecte effect is nog groter. Het is berekend door de externe uitgaven aan diensten, R&D en training et cetera te vermenigvuldigen met 0,0108 een methode van de European Roundtable of Industrialists. 4,5 mrd Totale salarissom van werknemers op de hoofdkantoren van de top 100-bedrijven. Totale werkgelegenheid op de hoofdkantoren van de top 100-bedrijven: fte. Indirecte werkgelegenheid die de hoofdkantoren van de top 100-bedrijven creëren: fte. = 1000 fte BRON: ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT, RAPPORT WEDERZIJDS PROFIJT, DE STRATEGISCHE WAARDE VAN DE TOP 100 CONCERNHOOFDKANTOREN, JUNI 2009 Nederland is olieland nummer één in Europa en heeft goede voorzieningen en een goede infrastructuur. Dat noemde staatsoliebedrijf Kuwait Petroleum (met de derde oliereserve ter wereld) vorig jaar als reden waarom ze zijn Europese hoofdkantoor van Koeweit naar Nederland verplaatst. Een aantal steden was nog in de race, maar uiteindelijk viel de keus op Den Haag. De stad werkte bij de strijd om het bedrijf nauw samen met het aquisitiebureau Netherlands Foreign Investment Agency. Het hoofdkantoor biedt aanvankelijk aan veertig mensen werk. Kuwait Petroleum verkoopt zijn producten aan de pomp onder de naam Q8. 19

20 RESEARCH EEN WARM KLIMAAT 5,9 is het rapportcijfer dat de grote bedrijven geven en aan de fiscale stabiliteit. Het belang krijgt een 9,2. Conclusie: hier is nog werk te verrichten. en. 6,8 is de waardering voor beschikbaarheid van hoogopgeleid personeel. Het belang krijgt een 8,7. Ook hier een forse mismatch....hoe ZORGEN WE De X-factor Waarom kiest een bedrijf voor Nederland? De Rotterdam School of Management vroeg het de 100 grootste bedrijven, en kwam tot maar liefst 46 factoren. De bedrijven gaven rapportcijfers: één voor het belang van de factor, één voor de aantrekkelijkheid. Als Nederland meer bedrijven wil trekken, moet het hoger scoren dan een 7 op de belangrijkste factoren. Dat zijn vooral fiscale zaken en de beschikbaarheid van hoogopgeleid personeel. Op beide punten scoort Nederland net een voldoende. 7,2 is de waardering voor het culturele klimaat in Nederland. Het belang krijgt echter een 6,9. Hier hoeft niets te worden verbeterd % van de locatiefactoren wordt belangrijk gevonden (hoger dan een 7). De helft hiervan betreft belastingen en beschikbaarheid van talent. BRON: ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT, RAPPORT WEDERZIJDS PROFIJT Gelukkig in Holland: hoofdstad van denim

21 DAT ER MEER KOMEN? 10 Redenen om een hoofdkantoor in Nederland te hebben Wat vinden grote bedrijven belangrijk, en hoe goed zijn we daar in? Positief Van twee factoren is het belang hoog en de score nóg hoger A. Kwaliteit luchthaven (internationale bereikbaarheid hoofdkantoor) B. Kwaliteit van leven 7 A B Aantrekkelijkheid scoort hoger dan belang = 13 factoren 10 Belangrijk, maar Nederland scoort laag Belasting voor partculieren Hoe hoog scoort Nederland? 0 Hoe belangrijk is het? Overige factoren Aantrekkelijkheid scoort lager dan belang = 33 factoren 5 Top 10: dit vinden ze het belangrijkst 1. Stabiliteit belastingklimaat 2. Beschikbaarheid van hooggekwalificeerde werknemers 3. Uitbreiding belastingmaatregelen 4. Hoogte van bedrijfsbelastingen 5. Kwaliteit ICT-infrastructuur 6. Belastingregels 7. Kwaliteit gezondheidszorg 8. Beschikbaarheid van hooggekwalificeerde niet-technische werknemers 9. Veiligheid 10. Daadkracht overheid voor bedrijfsleven 7 10 Positief BRON: ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT, RAPPORT WEDERZIJDS PROFIJT, DE STRATEGISCHE WAARDE VAN DE TOP 100 CONCERNHOOFDKANTOREN Nadat het Amerikaanse modebedrijf Tommy Hilfiger werd overgenomen door investeringsfonds Apax, verhuisde het hoofdkantoor van New York naar Amsterdam. De modekoning zelf zei bij die gelegenheid tegen weekblad Elsevier: Ik ben dol op de directheid van Nederlanders. Geen bullshit, meteen op de man af. Hilfiger is nu een van de 2600 bedrijven in en rondom de Amsterdamse modebranche, waarvan een derde buitenlands is. De hoofdstad heeft zich ontwikkeld tot wat het zelf denimhoofdstad van de wereld noemt (maar er zijn meer steden met deze claim). De modebranche verdient veel geld in het buitenland: vorig jaar kwam 4,5 mrd uit export. 21

22

23 HOOFDKANTOREN The place CASE STUDIES to be Bolhoed, Bierstube, Bollywood. De voornaamste concurrenten van Nederland als vestigingsplek hebben elk hun eigen strategie om bedrijven te lokken. Wat is het geheim van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en India? door HENK W. VOLBERDA, KEVIN HEIJ, RICK HOLLEN fotografie FRISO KEURIS Hoe lokken landen buitenlandse partijen naar zich toe en hoe behouden zij deze? Uit diverse onderzoeken onder andere van Grant Thorton en Deloitte blijkt dat Nederland een aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft. Nederland heeft alleen nog Finland, Zweden en Ierland voor zich (Grant Thorton). Toch zou ongeveer de helft van de grootste bedrijven in Nederland overwegen om substantiële onderdelen van het hoofdkantoor te verplaatsen naar het buitenland (onderzoek van Inscope en KPMG). In tijden die gekenmerkt worden door onder andere opkomende economieën, globalisatie, digitalisatie ligt verplaatsing voor de hand. Zo gaat de zetel van de ceo van HSBC een van de grootste banken van Europa van Londen terug naar Hongkong. Voor belastingdoeleinden blijft het (fiscale) hoofdkantoor in Londen. Echter, het onderzoek van Inscope in opdracht van VNO-NCW laat zien dat verplaatsing van één onderdeel van het hoofdkantoor de kans vergroot dat andere onderdelen volgen (het zwaan-kleef-aan-effect ) waardoor mogelijk uiteindelijk lege hoofdkantoren achterblijven. Uit een recente meting van Ernst & Young en het Inscope-onderzoek Wederzijds profijt blijkt dat het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en India de voornaamste concurrenten van Nederland zijn om een hoofdkantoor of onderdelen daarvan te vestigen. Daarom is het interessant te bekijken wat het VK, Duitsland en India doen om hoofdkantoorfuncties naar zich toe te trekken en te behouden. Het VK richt zich vooral op verlaging van de belastingdruk (fiscale acquisitiestrategie), terwijl Duitsland een actief industriebeleid heeft dat gericht is op versterking van de regio s, investering in technologische kennis en professionalisering van bedrijfsleven. India trekt vooralsnog relatief laagwaardige hoofdkantoorfuncties. Het heeft het potentieel om meer strategische hoofdkantoorfuncties van buitenaf aan te trekken, maar doet daar nog weinig mee. 1 Fiscaal aantrekkelijk Engeland 2 Regionale focus in Duitsland 3 Potentie voor hoofdkantoren in India 23

24 CASE STUDIES 24 1 ENGELAND FISCALE VERLEIDING De overheid van Groot-Brittannië heeft de aanval ingezet om hoofdkwartieren van organisaties op het eiland te behouden, ernaartoe te lokken, of terug te winnen. De afgelopen jaren verlieten steeds meer hoofdkantoren Groot-Brittannië. Uit een Ernst & Young-rapport uit 2011 bleek dat maar 32 van de Fortune 500 Companies in het Verenigd Koninkrijk zijn gevestigd, terwijl dit er in 2000 nog 38 waren. Dergelijke organisaties gingen met name naar landen met een gunstiger fiscaal klimaat, zoals Zwitserland en Ierland. Vervolgens heeft de Britse regering plannen gesmeed om de strijd aan te gaan met die fiscaal vriendelijke landen. Of, zoals de Britse minister van financiën George Osborne aangaf: Laten we eerlijk zijn, Groot-Brittannië is niet de beste plek om een bedrijf te beginnen, te financieren of uit te breiden. We zijn voorbijgestreefd door Duitsland, Denemarken, Finland en Nederland. Een voor de hand liggende optie voor de regering in Londen is dan ook om de belastingdruk te verlagen. Zo wordt in drie jaar tijd de belastingen voor bedrijven verlaagd van 26% naar 23%. Hiermee krijgt het Verenigd Koninkrijk, volgens minister Osborne, de laagste belastingdruk van de G7. Daarnaast wordt geen belasting geheven over dividend met betrekking tot inkomsten uit buitenlandse bronnen. Met een dergelijke belastingvrijstelling van dividend wordt voorkomen dat organisaties in het VK dubbel belasting erover dienen te LONDON: HERE WE COME Begin 2012 werd bekendgemaakt dat het wereldwijde hoofdkantoor van verzekeraar en adviesbureau Aon Corp. wordt verplaatst van Chicago naar Londen. The Wall Street Journal suggereert dat deze verplaatsing gerelateerd kan worden aan belastingvoordelen. Volgens ITR Premium is het gunstige belastingregime van het VK de voornaamste reden voor Aon om zich in Londen te vestigen. betalen. Dit vergroot de aantrekkelijkheid om holdingcompany s in het Verenigd Koninkrijk op te richten en om organisaties in dat land te gebruiken als een offshore investeringsinstrument. In het laatste geval kan het rendement van dergelijke investeringen belastingvrij worden geïmporteerd. Naast veranderingen op het gebied van belastingen zijn nieuwe regels ingevoerd voor patenten om intellectueel eigendom te behouden. De maatregelen van de Britse overheid lijken hun vruchten af te werpen. Zo hebben veertig multinationals plannen om het wereldwijde of regionale hoofdkantoor naar het eiland te verplaatsen, waarvan de helft in een vergevorderd stadium is. Volgens een senior manager van Ernst & Young UK zou een dergelijke verplaatsing meer dan 1 miljard aan extra belastinginkomsten opleveren en meer dan tweeduizend senior managementposities genereren. Plannen uit Brussel om belastingen te verhogen, zijn invloed op de bankensector te vergroten en de korting van het land op de EU-bijdrage te verminderen, staan lijnrecht tegenover het beleid van de Britse overheid om multinationals aan te trekken via een lagere belastingdruk. Samen met New York en Hongkong vormt Londen het hart van de financiële wereld, al klimmen Aziatische financiële centra naar boven. Volgens Chris Cummington, ceo van TheCityUK, is het mogelijk een financieel centrum los te koppelen van een binnenlandse economie en zijn de voornaamste redenen om in Londen te zitten de aanwezige kennis, expertise, historisch besef, en een gevoel voor stabiliteit. EU-voorstellen voor onder meer belasting op financiële transacties doet de concurrentiepositie van het financiële centrum van Londen dan ook geen goed. IK BLIJF IN NL (1) BART HOUDIJK Leeftijd: 50 Functie: directeur-eigenaar van Houdijk Holland Gevestigd in: Vlaardingen lijnen kunnen tot koekjes, kaakjes of Onze crackers per minuut verwerken en ordenen, zodat het rolletjes of stapeltjes worden. Deze worden vervolgens volautomatisch beladen in verpakkingsmachines. Wij leveren vooral aan zeer grote biscuitbakkerijen. We bouwen zo n vijftien systemen per jaar, die we vrijwel allemaal exporteren. We verwachten in 2012 met negentig man een omzet van ruim 22 mln te behalen. Onze groei zit in Zuid- Amerika en Azië. Vlaardingen is een historische plek, ons bedrijf zit hier al 90 jaar. Mijn grootvader was scheepsreparateur, ik ben derde generatie. Vroeger waren we een traditionele machinebouwer, we deden alles zelf. Nu richten we ons alleen nog op het ontwerpen van de systemen, de eindassemblage en het in bedrijf stellen. Het fabriceren en assembleren van de machinedelen besteden wij uit bij Nederlandse machinebouwers. Dat is een garantie voor kwaliteit en leverbetrouwbaarheid, de prijs is dan iets minder relevant. Dat geldt ook voor ons zelf. Onze markt vraagt niet zozeer om goedkopere machines, wel om goede en innovatieve machines. Nederland heeft een goede reputatie als machinebouwland en we dragen trots Holland in onze naam. Naar het buitenland verhuizen is niet aan de orde. Wel hebben we moeite gekwalificeerd personeel te vinden om onze groei te ondersteunen. Ik zie daarom graag meer aandacht voor technische opleidingen in Nederland.

25 NAAR HET BUITENLAND GAAN, IS NIET AAN DE ORDE, WEL HEBBEN WE MOEITE OM GOED PERSONEEL TE VINDEN

26 CASE STUDIES 2 DUITSLAND REGIO ALS SPINNENWEB Duitsland behoort tot een select gezelschap van Europese landen dat zich tot nu toe redelijk goed door de crisis manoeuvreert. Wat is daarvoor de verklaring? Als de grootste economie van Europa en de op drie na grootste van de wereld op basis van bnp kan de Duitse economie gekarakteriseerd worden als een maakeconomie met veel regionale bedrijven die vaak familiebedrijven zijn. Daarnaast zijn veel bedrijven in privébeheer. Hierdoor hebben Duitse bedrijven minder last van de kortetermijnfocus en dat komt de innovativiteit ten goede. De financiering van activiteiten komt meer vanuit Duitse banken die vaker regionaal actief en coöperatief georganiseerd zijn. Ook in zijn technologiebeleid zijn deze kenmerken terug te vinden. Vanaf de jaren 50 en 60 worden nationale onderzoekscentra en grootschalige projecten ondersteund. Halverwege de jaren 90 is de regio de nieuwe eenheid van analyse. Bij een dergelijke focus wordt een diversiteit aan technologische competenties uit de regio betrokken. Overheidsdiensten, financiële instituten en initiële klanten ondersteunen publieke en private R&D-faciliteiten en dat genereert kennis. De Duitse overheid wil in % van het bbp aan onderwijs en onderzoek besteden. Hierbij richt de overheid zich vooral op het midden- en kleinbedrijf, volgens haar de belangrijkste innovatie- en technologiemotoren. Kleine bedrijven zijn vaak marktleider in nichemarkten van hightechproducten of in de supply chain van grote bedrijven. Met een begroting van circa 3 mrd in 2014 voor het financieren van technologieën wordt dat budget verdubbeld ten opzichte van Voor het aantrekken en behouden van hoofdkantoorfuncties moet Duitsland het dan ook vooral hebben van zijn actieve industriebeleid, dat gericht is op versterking van de regio s, professionalisering van bedrijfsvoering en investeren in technologische kennis. Uit het recente The Global Competitiveness Report van het World Economic Forum (WEF) komt naar voren dat Duitsland hoog scoort op innovatie, ook behoort tot de wereldtop als gaat om geavanceerdheid van bedrijven. Hieronder vallen bijvoorbeeld de kwaliteit en kwantiteit van lokale leveranciers, controle over internationale distributie en mate van clusterontwikkeling. Voorbeelden van dergelijke clusters zijn het Ruhrgebied (ijzer en staal), Beieren (onder andere auto s), en Dresden (elektronische industrie). Duitsland is samen met het VK een van de twee Europese landen waarin het meest is geïnvesteerd door buitenlandse partijen. Zo investeren Chinese bedrijven intensief in de Duitse zonne-energie-industrie. Toegang tot technologische kennis is vaak reden om in andere landen te investeren. Duitsland heeft, kortom, zeer sterke troeven in handen om organisaties en hun hoofdkantoren aan te trekken en te behouden. Als een dergelijke buitenlandse organisatie eenmaal is ingebed in het regionale cluster, dan wordt ze min of meer gedwongen mee te innoveren met de rest van het cluster. Daarnaast verkleint de relatief grote hoeveelheid familiebedrijven in Duitsland de kans dat zij hun fysieke locaties naar andere landen verplaatsen. IK BLIJF IN NL (2) JAN HARM SPIJKERVET Leeftijd: 51 Functie: directeur-eigenaar van Holland Foodz Gevestigd in: Oosterhout In Zuidwest-Brabant liggen de wortels van de zoetwarenindustrie. Jamin, Van Melle, Red Band, Baronie, Faam komen ook uit deze regio. Holland Foodz is de grootste producent van oud-hollands snoep. We maken De Oosterhoutse Kaneelstokken, Willem Stuvé-nougatblokken en de wijnballen, bekend van de Efteling en kermissen. Ook zijn we de grootste lollyproducent van de Benelux, maar ons oud-hollandse snoep springt het meest in het oog. We willen het alleen onder ons eigen merk brengen. Ik vind het vreemd om iets typisch Hollands als het Haagsche Hopje in Italië te maken, zoals een concurrent nu doet. Champagne kan alleen in de champagnestreek gemaakt worden, anders draagt het niet de naam. In Nederland zijn we nog niet zover dat we regionale producten beschermen. Het bedrijf heb ik in 2006 opgericht. Daarvoor zat ik in de groepsdirectie van Campina Nederland, maar ik wilde graag een eigen bedrijf. Inmiddels werken 36 mensen voor het bedrijf, onze omzet is 20 mln. Volgende week ga ik naar China. Wij produceren het snoep en verkopen het daar. Vaak is de route andersom. 26 VERNIEUWEND BEIEREN MEER DAN AUTO S ALLEEN De Duitse deelstaat Beieren heeft naast het hoofdkantoor van de Bayerische Motoren Werke (BMW) ook de hoofdkantoren van onder meer Audi en MAN. De automobielindustrie, inclusief toeleveranciers, vormt een belangrijk onderdeel van de economie van Beieren. Daarnaast zijn ook het hoofdkantoorvan Siemens en honderden kleine biotech-, IT- en groene technologie -bedrijven daar gevestigd. We nemen mensen aan op hun kennis en kunde. De koks en de deegbereiders zijn belangrijk voor De Oosterhoutse Kaneelstok. We gebruiken de originele recepten uit 1870 en 1894, het is een specialisme en dat wil je behouden. Je kunt dat niet zomaar uitbesteden aan China. Doe je dat wel, dat krijg je een heel algemene zoete smaak. Vlakker.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel

Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel Vandaag wordt de Global Enabling Trade Report 2014 van het World Economic Forum (WEF) gepubliceerd. In dit rapport wordt uitgebreid aandacht

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Investeringen door buitenlandse bedrijven hebben een belangrijke toe gevoegde

Nadere informatie

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen.

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen. ONDERZOEKSRAPPORT Nederlandse beroepsbevolking behoort tot de wereldtop 1) Zwitserland, Finland en Singapore hebben de slimste beroepsbevolking In het eerste Human Capital Report van het World Economic

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land?

Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Zijn de Top 100 concern hoofdkantoren in Nederland van strategisch belang voor ons land? Rotterdam, 25 november 2009 --- In opdracht van het VNO-NCW heeft Rotterdam School of Management, Erasmus University

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015

Onderzoeksrapport World Economic Forum: The Leveraging Entrepreneurial Ambition and Innovation Report 2014-2015 Ondernemerschap in Nederland blijft achter Hoge mondiale concurrentiepositie geen garantie voor een sterk ondernemerschapsklimaat Rotterdam, 21 januari 2015 Onlangs heeft het World Economic Forum (WEF)

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeonomie Meerkeuzevragen 1.1 1.1 Globalisering is een proes a van wereldwijde eonomishe integratie door een sterke toename van de internationale handel en investeringen. b waarbij

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 (PBL-onderzoek samen met Mark Thissen, Arjan Ruijs & Dario Diodato)

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

henk volberda 14 NR.4

henk volberda 14 NR.4 HET GESPREK MET henk volberda 14 NR.4 Henk Volberda is hoogleraar Strategisch Management en Ondernemingsbeleid aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Geen klassieke

Nadere informatie

Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven

Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven Nederland als vestigingsplaats g voor buitenlandse bedrijven 1 Aanleiding Sinds jaren '90 sterke toename van investeringen ingen door buitenlandse bedrijven (FDI) Door open en sterk internationaal georiënteerde

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013 De kracht van Nederland Joop Wijn, 10 april 2013 Cultuurverandering (1/3) Accepteer dat het feest voorbij is } Denk in lange termijn } Het wordt hard werken om baten te genereren dus wees kostenbewust

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Mark Thissen Aanleiding: Verzoek EZ De vernieuwende ruimtelijk-economische visie op de

Nadere informatie

en de beste Zon, zee verpleegkundigen

en de beste Zon, zee verpleegkundigen en de beste Zon, zee verpleegkundigen bij Spanje denkt u misschien niet direct aan verpleegkundigen. bij Spanje denkt u misschien niet direct aan verpleegkundigen. Toch komen daar ook toppers vandaan.

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Persmap 2015 Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Onze missie Succesvolle ondernemers hebben mensen nodig die in hen geloven en die hen de benodigde mielen ter beschikking

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Op naar de Top 5! Kan Nederland tot de meest concurrerende kenniseconomieën gaan behoren?

Op naar de Top 5! Kan Nederland tot de meest concurrerende kenniseconomieën gaan behoren? Op naar de Top 5! Kan Nederland tot de meest concurrerende kenniseconomieën gaan behoren? Toespraak door Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, Opening Academisch Jaar Universiteit

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011 PERSBERICHT EMBARGO TOT DINSDAG, 13 SEPTEMBER 2011, 00.01 UUR Contact: Irene Bieszke ManpowerGroup Nederland +31 (0) 6 41 05 96 62 irene.bieszke@manpower.nl Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Niels Krol Investor Relations Manager 14 april 2016 Regionale acquisitiepartners 1 Binnen het MRDH gebied richten

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Enquête rond het familiebedrijf in België

Enquête rond het familiebedrijf in België www.pwc.be Enquête rond het familiebedrijf in België December 2010 Kernbevindingen 1. 1 op 2 respondenten ziet overheidsbeleid en regulering als één van de voornaamste externe uitdagingen voor hun onderneming.

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Met een 4 e plaats scoort Nederland ijzersterk op ICT

Met een 4 e plaats scoort Nederland ijzersterk op ICT WEF GLOBAL INFORMATION TECHNOLOGIY ONDERZOEKSRAPPORT Met een 4 e plaats scoort Nederland ijzersterk op ICT Introductie Het Global Information Technology Report 2015: ICTs for Inclusive Growth van het World

Nadere informatie

Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam?

Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam? Wordt de positie van steden sterker of zwakker? Hoe zit dat met Amsterdam? De stad als bevolkingsmagneet dinsdag 29 januari 2013 Leo van Wissen Directeur, Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut

Nadere informatie

Een Werkende Arbeidsmarkt

Een Werkende Arbeidsmarkt Een Werkende Arbeidsmarkt Bas ter Weel 16 mei2014 Duurzame inzetbaarheid Doel Langer werken in goede gezondheid Beleid gericht op Binden: Gezondheid als voorwaarde voor deelname Ontbinden: Mobiliteit als

Nadere informatie

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven 1 Aanleiding Sinds jaren '90 sterke toename van investeringen door buitenlandse bedrijven (FDI) Door open en sterk internationaal georiënteerde

Nadere informatie

De wereld van overmorgen

De wereld van overmorgen De wereld van overmorgen Nederland en de wereld over 10 jaar Hans Stegeman 27 januari 2016 2 Agenda Niet te voorspellen Vijf megatrends in de wereld Het Nederland van overmorgen: van handelsland naar kennisland?

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland.

World Economic Forum (WEF) en verzamelde onder leiding van Professor Henk Volberda de gegevens voor Nederland. Introductie Networked Readiness Index van het World Economic Forum 2013 Het Global Information Technology Report 2013: Growth and Jobs in a Hyperconnected World alweer de 12 e editie van de gerenommeerde

Nadere informatie

Economie Elementaire economie 3 VWO

Economie Elementaire economie 3 VWO Economie Elementaire economie 3 VWO Les 13 Introductie overheid Ontwerp power point: Henk Douna docent: Jeannette de Beus De komende weken: de overheid Consumenten De markt Producenten Bijvoorbeeld Goederenmarkt

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam

Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Persbericht Europese toppositie voor Management onderzoek van Erasmus Universiteit Rotterdam Belang van managementonderzoek In een onlangs verschenen rapport*) van de Rijksuniversiteit Leiden is de kwaliteit

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

Economie Roermond trends en toekomst

Economie Roermond trends en toekomst Economie Roermond trends en toekomst Pieter Tordoir GPIO, Universiteit van Amsterdam Telos, Tilburg University Ruimtelijk Economisch Atelier Tordoir Outline Ontwikkelingen in (inter-)nationaal kader Positie

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten De Molenzoom Kantoorlocaties in centrum van Houten Kantoorvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Molenzoom Centrale ligging in Houten Zichtlocatie langs spoorlijn Nabij centrumvoorzieningen op het

Nadere informatie

Kent, een geweldige plek om zaken te doen

Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent is de beste plek om zaken te doen in het Verenigd Koninkrijk. Gelegen in Zuidoost-Engeland is Kent de regio die het dichtst bij het vasteland van Europa ligt.

Nadere informatie

Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF

Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF ONDERZOEKSRAPPORT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2014: Nederland behaalt opnieuw een top-5 positie in de Networked Readiness Index van het WEF Het World Economic Forum

Nadere informatie

MotivatieMonitor voor HR-professionals

MotivatieMonitor voor HR-professionals MotivatieMonitor voor HR-professionals Een onderzoek naar de ambities en verwachtingen van studenten en starters betreffende de arbeidsmarkt en het beeld dat HR-professionals van deze nieuwe generatie

Nadere informatie

Palletways Express distributie van palletzendingen

Palletways Express distributie van palletzendingen Palletways Express distributie van palletzendingen Het netwerk van Palletways Europe strekt zich uit over de Benelux, Noord-Frankrijk en West-Duitsland. Londen BELGIË NEDERLAND Hamburg Nijmegen DUITSLAND

Nadere informatie

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b Bijlage VWO 2015 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje VW-0131-a-15-2-b Wereld Opgave 1 De luchtvaartsector in China Chinese luchtvaartindustrie bijna ready for take off De luchtvaartindustrie wordt gedomineerd

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Prins Carlos de Bourbon de Parme

Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme is directeur van INSID, Institute for Sustainable Innovation & Development. Een onafhankelijke stichting die als doel heeft het versnellen

Nadere informatie

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager Ondernemen in crisistijd Eddy Drent International Finance Manager 13 september 2012 Rabobank Groep wereldwijd 1.650 kantoren in 48 landen, 19 International Desks om NL klanten te bedienen in 23 landen

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Hoger beroepsonderwijs Het ongedelfde goud Twitter: @Ronbormans1 Mail: Ron.Bormans@HR.nl Nederland

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland?

Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? Patriottisch beleggen: investeren in de B.V. Nederland? 1. In het politieke debat in Nederland (en overigens ook in andere Europese landen) is beleggen in eigen land een hot topic. Dat is ongetwijfeld

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

hertalan welkom in de wereld van EPDM

hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese producent van EPDM folies

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie