STRESS. Voorkomen of genezen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STRESS. Voorkomen of genezen?"

Transcriptie

1 STRESS Voorkomen of genezen?

2 Wat is stress? Iedereen kent het en heeft er weleens mee te maken. STRESS. Tegelijkertijd is het lastig te definiëren wat stress nu precies is, aangezien we er allemaal iets anders onder verstaan. En wat voor de één, een stressvolle ervaring is, kan voor de ander juist plezierig zijn en vice versa. De beleving die wij hebben bij stress verschilt nogal per persoon. Misschien vind jij het leuk om hard een skipiste af te skiën, voor je partner kan überhaupt het feit dat ze op ski s staat al stress veroorzaken (Ja, bij mij thuis speelt dit.). *Voetnoot van partner: niet de ski s maar de vreselijke diepte onder mij. Stress is ook niet slecht, het zorgt ervoor dat we in beweging komen en in de productiestand terecht komen. Het zorgt ervoor dat we s ochtends opstaan en ons naar ons werk begeven (alhoewel blijven liggen natuurlijk ook weleens lekker is.). Komt de stress echter boven een bepaald niveau dan kan deze destructieve gevolgen hebben. De hoogte van dit niveau verschilt per persoon en daarmee is stress en de beleving daarvan individueel bepaald (hetgeen gelijk maakt dat we soms niet snappen waarom de ander zoveel stress ervaart). Om toch iets van een definitie te geven; bij stress lijkt altijd een gevoel van controleverlies te horen. Veelal doen we dit voor een deel zelf door een situatie verkeerd te interpreteren, bepaalde verwachtingen te hebben (te hoog of te laag) of een (verkeerde) conclusies te trekken naar aanleiding van zaken die ons overkomen. Als je een gebeurtenis of situatie ervaart als een redelijke, haalbare uitdaging, voel je waarschijnlijk een beetje stress. Als je een gebeurtenis als overweldigend of bedreigend ervaart, voel je waarschijnlijk veel stress. Bij dit laatste geeft dit boekje instrumenten om er beter mee om te kunnen gaan. Met de stressvolle omstandigheid (het skiën), onszelf (hoe we denken) of de gevolgen van de stress (bijvoorbeeld veel piekeren). Tegelijkertijd maakt stress ook onderdeel uit van ons leven. Soms kun je stress voorkomen, soms is het onvermijdelijk of niet in de hand te houden. Om te eindigen met een spreuk: Geef me de kracht om te veranderen wat ik kan veranderen, de berusting om te accepteren wat ik niet kan veranderen en de wijsheid om het verschil te zien.

3 Uitingsvormen van stress Nu we weten dat stress voor ieder mens iets anders betekent, het daarnaast sterk individueel bepaald is en een bepaald niveau van stress helemaal niet zo slecht is, is het wel goed om eens stil te staan bij de uitingsvormen van teveel stress. Wellicht herkent je jezelf in onderstaande opsomming (of een gedeelte ervan): - Drukte op je werk - Financiële zorgen - Te weinig tijd ervaren voor de dingen die je wilt doen - Teveel verantwoordelijkheid voelen voor anderen - Ziekte - Gevoelens van angst, woede of veel verdriet als gevolg van verlies van je werk door pensioen of ontslag - Veel malende gedachten hebben - Een slechte conditie hebben of een verkeerde ademhaling hebben - Constant gevoel van spanning ervaren, zonder een aanwijsbare reden - Veel conflicten hebben met je omgeving of prikkelbaar zijn - Moeheid, sufheid en lusteloosheid - Het niet voldoen aan je verwachtingen door je omgeving (je kind doet niet wat je zegt.) - Hartkloppingen, rillingen, tics en zenuwtrekjes als trilknieën (die heb ik weleens), gespannen kaken (ook gehad!) - Etc. Allerlei factoren en omstandigheden die bepalen of en in welke mate je stress ervaart en een aantal gevolgen van stress. Eigenlijk gaat het er bij stresshantering dus om manieren te leren kennen om met deze stress om te gaan. In dit boekje reik ik je een aantal praktische tools aan om met deze stress te leren dealen. Geen langdurig programma, maar praktische oefeningen die je elke dag (kort) kunt doen en waar je wellicht snel resultaat mee boekt. Het is daarin raadzaam om te kijken wat voor jou werkt en dat vol te houden. Niet elke strategie of oefening werkt voor iedereen even goed. Het gaat erom dat je methoden zoekt die ervoor zorgen dat jij minder stress ervaart. Dat kan gaan over hoe je jouw eeuwig doorgaande gedachten kunt stopzetten. Hoe je anders over jezelf kunt denken (met meer vertrouwen). Hoe je beter kunt gaan slapen of beter gaat letten op wat of wanneer je eet. Er zijn veel dikkere pillen geschreven over omgaan met stress, in die zin ben ik niet uitputtend. Ik zal op het eind nog een paar tips geven van boeken die ik het aanprijzen waard vindt.

4 Ik heb elke dag eigenlijk drie uur extra nodig! Zowel op het werk als thuis lijkt het alsof mensen te weinig tijd hebben of beter gezegd, teveel moeten doen. De druk die ligt op dingen gedaan krijgen is enorm. In tegenstelling tot wat we denken is de vrije tijd die we op dit moment hebben nog steeds evenveel als 50 jaar geleden. Weliswaar kosten sommige activiteiten ons minder tijd (bijvoorbeeld koken), maar daar zijn dan weer tal van extra activiteiten bijgekomen (de drie hobby s van je kind waar je hem of haar naar toe moet rijden). Daarnaast is het op het werk ook steeds hectischer geworden. Verandering op verandering is aan de orde van de dag. De enige constante lijkt de verandering te zijn. Reorganisaties, inkrimping en efficiënter werken zijn aan de orde van de dag. De gevolgen hiervan zijn: onzekerheid, onveiligheid en angst oftewel meer haastgevoelens, last van de rug en hoofdpijn. De zogenaamde ratrace waar we inzitten is aan de orde van de dag. Een goede manier om mensen gek te krijgen op het werk is het volgende: - Neem een willekeurig persoon met een willekeurige baan - Zorg dat er flink gepresteerd moet worden - Zorg er tegelijkertijd voor dat deze persoon zelf weinig invloed of inbreng heeft over wanneer en hoe de taak volbracht moet worden Met andere woorden de druk die voor een deel door omstandigheden wordt bepaald is niet mals. Daarnaast gaan wij daar zelf ook op een bepaalde manier mee om. Of we dat altijd even slim doen? Kijk eens naar de volgende voorbeelden. Herken je jezelf in een of meerdere van de omschrijvingen: - Mijn leidinggevende vraagt me iets te doen binnen een bepaald tijdsbestek, dat ga ik niet redden, maar ik zeg toch ja - Ik neem me voor meer te bewegen, maar er zijn telkens redenen waarom ik het niet doe - Ik maak me zorgen om wat mensen van me vinden - Ik rook en drink meer dan goed voor me is - Iemand zegt iets wat ik niet prettig vind, toch spreek ik de ander daar niet op aan - Ik plan altijd teveel activiteiten op een dag - Ook s avonds ga ik nog vaak aan het werk, waardoor ik onvoldoende ontspan

5 - Mijn mobiele telefoon laat ik altijd aan staan, ook als ik gezellig met iemand in de kroeg zit, je weet maar nooit wie er kan bellen - Ik zorg altijd goed voor anderen en minder goed voor mezelf - Ik zeg vaak ja op verzoeken van een ander - Ik weet dat ik zaken mis in mijn werk, toch onderneem ik geen stappen om de situatie te veranderen - Mijn partner (meestal een man) zou zich meer met de huishouding kunnen bemoeien, maar toch sta ik niet op mijn strepen - Ik koppel mijn gevoel van eigenwaarde vooral aan wat ik bezit, minder op wie ik ben - Als ik feedback krijg van iemand, word ik erg boos - Als ik in een lange rij voor de kassa sta, kan ik me erg opwinden - Als ik niet krijg wat ik wil (vul in: een leuke baan, een gezellige avond, een korte rij voor de kassa,.), kan ik nogal overdreven reageren - Deze opsomming is natuurlijk zo lang te maken als je zelf wilt, maar wat ik ermee wil laten zien is dat voor een groot deel onze reactie op wat ons overkomt stress veroorzaakt. Het is dus niet zozeer de gebeurtenis, maar hoe wij op deze gebeurtenis reageren die maakt dat er stress ontstaat. En dus hebben we het in dat geval over MENSELIJK GEDRAG en ai dat is lastig veranderbaar Wat levert het (wellicht) op? Hmmmm wat denk jezelf? Een betere gezondheid, meer plezier en genot, meer energie en minder zorgen. Er is ook goede stress. Een moeilijk probleem oplossen, verliefd worden een skipiste afdalen (in mijn geval en hij moet wel rood zijn). Dit geeft allemaal stress, maar wel stress die ons plezier geeft, een kick geeft! Daar willen we juist meer van, niet minder.

6 Ziekte en Stress Om in de sfeer te blijven (en wellicht nog meer urgentie bij je te kweken om echt te beginnen met een oefening -;) nog wat informatie over de eventuele effecten van stress op je lijf. Allereerst is er de reactie op spieren en andere spanningen die daarmee samenhangen. Als je stress ervaart trekken je spieren zich samen en worden ze aangespannen. Deze spierspanning heeft vervolgens effect op je zenuwen, bloedvaten en organen. Chronisch gespannen spieren kunnen allerlei aandoeningen tot gevolg hebben. Denk hierbij aan: - Kaakspanning - Hoofdpijn - Pijn op de borst en rug - Etc. Daarnaast heeft stress indirect effect op hart- en vaatziekten (duh ), zoals hartinfarcten en beroertes. Door een verhoogde bloeddruk kunnen vernauwde bloedvaten ontstaan. Een verhoogde cholesterolspiegel zorgt voor vetophoping in de aderen waardoor propjes bloed kunnen ontstaan die de aderen laten dichtslibben. Door stress neemt de kans dus toe op dit soort aandoeningen. Het heeft ook gevolgen voor je darmhuishouding, je systeem daaronder blijkt erg gevoelig te zijn voor stress. Stress zorgt ervoor dat de zuurafscheiding in je maag nadelig wordt beïnvloed. Constipatie, diarree, winderigheid en gewichtsverlies (soms wel fijn) kunnen samenhangen met stress. Daarnaast blijk dat chronische stress verkoudheid (of beter gezegd de kans op een verkoudheid/griep) kan veroorzaken. Moeten we het nog hebben over het liefdesleven, neuh toch.al warm geworden om er iets aan te gaan doen. Mooi! Wellicht is het dan goed om nog even stil te staan bij menselijk gedrag en hoe moeilijk het kan zijn om bepaalde gewoontes af te leren of nieuwe gewoontes aan te leren Maar ik presteer pas als ik stress heb. Er zijn mensen die zeggen beter te presteren onder druk. Zij houden van uitdaging, proberen grenzen te verleggen en krijgen een kick van deadlines. Veelal zijn dit workaholics, zij krijgen pas stress als ze niets hoeven. Met andere woorden ze zijn verslaafd geworden aan prikkels. Een aantal onderzoeken geven een verklaring voor dit feit. Er blijkt naast een psychologische verslaving ook een verslaving te zijn aan de adrenaline die vrijkomt in deze situatie. Dit geeft een fijn gevoel. Jezelf veranderen, kan dat?

7 De mens is een gewoontedier, zo die zit! Deze uitspraak zegt in feite dat de veranderbaarheid van ons eigen gedrag lastiger is dan we denken. Wij zijn erg goed in het doen van een inschatting van wat ons gedrag ons oplevert en wat ons gedrag ons kost. Zolang de balans doorslaat naar wat het ons oplevert, is er geen urgentie om ons gedrag te veranderen. Ons jaarlijkse voornemen om nu ècht te gaan stoppen met roken is zo n voorbeeld. Daarnaast wordt ons zichtbare gedrag voor een groot deel aangestuurd door ons onbewuste. Ons denken, maar zeker onze emoties bepalen voor een groot deel waarom we zijn zoals we zijn en doen zoals we doen. Onderstaande plaatje symboliseert dat: Wat ik waarneem Hoe ik die waarneem interpreteer Wat ik daarbij voel of geneigd ben te doen Wat mijn reactie is.. We nemen zaken waar in onze omgeving. We interpreteren vervolgens deze waarneming. Deze interpretatie zorgt voor (of wordt gevolgd door) een bepaalde emotie, waardoor we vervolgens een bepaalde reactie geven (in gedrag en in een fysiologische respons). Gedrag en fysiologisch Bijvoorbeeld: Mijn leidinggevende vraagt of ik volgende week een bepaalde taak klaar kan hebben. Ik interpreteer deze vraag als volgt: - Ik mag geen nee zeggen in dit soort situaties, want dat kost me mijn baan - Een leidinggevende spreek je niet tegen - Ik ben er om voor anderen te zorgen -.. De gevoelens die je vervolgens ervaart naar aanleiding van deze interpretatie zijn emoties die spanning met zich meebrengen (angst). Mijn respons is dat ik ja zeg tegen mijn leidinggevende (gedrag). En wellicht krijg ik wat buikpijn terwijl ik ja zeg.

8 Deze bijna automatische reactie die ik geef, gaat in een split second en speelt zich voor een groot gedeelte af in mijn onderbewuste. De metafoor van de ijsberg is een mooie om dit te symboliseren. Ons gedrag wordt voor 95% bepaald door wat er onder onze ijsberg afspeelt en feitelijk onzichtbaar is. Het lijkt alsof we rationeel en weloverwogen tot keuzes komen (zichtbaar gedrag), maar veelal gebeurd dit door allerlei interne processen die minder rationeel zijn dan ze lijken. Onze normen, waarden en overtuigingen over het leven en onszelf bepalen voor een groot gedeelte hoe we ons leven vormgeven (of beter gezegd ondergaan). Hoe dieper in onze ijsberg, hoe lastiger veranderbaar. Dus ik kan een boek lezen, waardoor ik meer kennis krijg over een onderwerp (vrij makkelijk). Wil ik een norm veranderen als afspraak is afspraak (voor sommige mensen heel belangrijk) wordt het al wat lastiger. Dit geldt ook voor onze overtuigingen. De overtuiging je moet alles perfect doen veranderen in er mag weleens iets fout gaan is niet gemakkelijk. Dit maakt dus dat ons eigen gedrag lastiger veranderbaar is dan we in eerste instantie denken We kunnen het onszelf wel makkelijker maken als we willen (!) veranderen. Als we het nut voor onszelf maar groot genoeg maken, neemt de motivatie toe. Met andere woorden als we onszelf duidelijk maken dat de redenen om te veranderen ons meer waard zijn dan de nadelen. Het vergt dus oefening om deze redenen voor onszelf inzichtelijk te maken. Daarnaast is het volgen van een aanpak die voor jou werkt meer motiverend dan een aanpak volgen die verder van je af staat. Met andere woorden, als jij het voornemen hebt om meer te gaan bewegen, maar dat het liefst alleen doet en op de momenten die voor jou het beste uitkomen, is het niet raadzaam je aan te melden bij de plaatselijke voetbalvereniging. Ga lekker wandelen na het avondeten (als de afwas gedaan moet worden).

9 Daarnaast is het handig omstandigheden te creëren waarin de verandering het beste gedijt. Alhoewel het wellicht handig is om met assertiviteit te gaan oefenen, kun je dit wellicht nog even beter niet doen bij jouw zeer dominante leidinggevende, omdat dan de kans op een succeservaring minder groot is. Daarnaast is het slim om hulp in te schakelen. Waarom alles alleen doen? Je kunt natuurlijk een coach inschakelen (zoals ik -;), maar je kunt ook je omgeving eens vertellen wat je plannen zijn. Dan kunnen zij af en toe eens instemmend hummen als je over jouw successen gaat vertellen. Of eens vragen hoe het nu zit met stoppen met roken (als jij er net weer een opsteekt). En last but not least, maak de verandering inzichtelijk voor jezelf. Visualiseer (of schrijf gewoon op) wat de verandering voor jou inhoudt, heel concreet. Hoe ben jij dan als de verandering is geslaagd, wat zijn de effecten, etc. Ik kom daar later nog op terug. Zo genoeg inleiding gehad zou ik zo zeggen. Let s cut the crap en we gaan over naar the real deal. Het aantal onderdelen dat met stress samenhangt (en de oplossingen) is enorm en teveel voor zo n e-book. Denk hierbij aan: - Timemanagement - Assertiviteit - Denken-voelen-handelen in lijn brengen - Je lijf aanpakken - Werken met je ademhaling - Duidelijke doelen stellen - Plannen - Keuzes maken - Genieten van wat is (huh?) en in het hier-en-nu blijven - Stoppen met piekeren - Duidelijker communiceren met je omgeving - Reflecteren - Masseren - Ontspannen en/of mediteren - Organiseren - Prioriteren - Etc. Dat zijn een deel van de mogelijke oplossingen. Ik wil je in de volgende paragrafen 3 oefeningen aanbieden die je direct kan gaan toepassen. Een gaat over je ademhaling, de ander gaat over visualiseren en achteruit denken de derde gaat over anders denken. Ben je er klaar voor? Veel plezier vooral!!!!!!

10 Ademhalingsoefeningen (die makkelijk te integreren zijn en zorgen voor ontspanning, joepie!) Eerst kort iets over onze ademhaling. Bij een gezonde ademhaling, adem je vooral met je buik. De adem zit dus wat lager dan de borst, bij een inademing zet je buik uit, bij een uitademing trek je je buik in. Überhaupt dit gegeven kan mensen het inzicht geven dat men al lange tijd verkeerd ademhaalt. Verkeerd (een hoge en wat snellere borstademhaling) ademen kan zijn oorzaak hebben in stress. Bij een stressreactie gaat onze ademhaling wat sneller en omhoog. Ik zal je niet teveel vermoeien met allerlei medische informatie, maar de verkorte versie is dat we teveel koolzuurgas verliezen, waardoor er daarvan te weinig in het bloed komt (en gevolgen kan hebben als: benauwdheid, druk op de stress, hartkloppingen, tintelingen in de vingers of in je mond, veel zweten, etc.) of in het ergste geval hyperventileren. HYPERVENTILATIE Lichamelijke en/of psychische klachten Gevoelens, gedachten, Angst en Spanning Daling hoeveelheid koolzuur in bloed Verkeerde ademhaling Op het moment dat je bij jezelf merkt dat je ademhaling verkeerd is (dit kun je doen door er eens 10 minuten opmerkzaam te zijn), is het wellicht aan te raden met een ademhalingstechniek aan de slag te gaan. Ik heb er twee voor je in de aanbieding. En niemand hoeft het door te hebben! Ook hier geldt, niet 1 x uitproberen, maar 2 weken uittrekken voor deze oefening en per dag 1 of meerdere keren te doen. Wat helpt is om s avonds vlak voor het slapen gaan te beoordelen wat het effect is geweest van de oefening (en dit te delen met je partner voordat deze in slaapt valt ).

11 1. Ademhalingsoefening tijdens het lopen of stilstaan (bijvoorbeeld op werk in de lift of als je terugloopt van je lunch) Tijdens het wandelen (naar en van een afspraak?) tel je in je hoofd elke stap die je zet in (van 1 naar 4 en daarna weer opnieuw). Tijdens dat tellen ben je bewust van je ademhaling, bij elke vier tellen heb je als het goed is een keer ingeademd en bij elke volgende vier stappen 1 keer uitgeademd. Let er dan ook op dat deze ademhaling vanuit je buik is. Pas je wandeltempo aan dit ritme van ademhalen aan (al een oefening op zich). 2. Oefening als je stilstaat: Als je stilstaat (bijvoorbeeld in de lift) of stilzit (achter je bureau) ga je met je aandacht naar je voeten en je voelt hoe de onderkant van je voeten contact maken met de grond. Voel hoe de zolen de vloer raken, stel je voor dat je even vastzit in de grond en laat deze ervaring even tot je doordringen. En let daarna bewust op je ademhaling, zorg dat deze langzamerhand naar je buik gaat. Weet je het nog? Inademen buik uitzetten, uitademen is buik intrekken. Ga vervolgens met (milde) aandacht naar je gedachten kijken, laat ze binnenkomen en weer rustig vertrekken. Blijf focussen op je ademhaling of ga daar weer naar terug. Soms helpt het om een zweverig, twingel twingel muziekje op te zetten als die mogelijkheid er is (geen harde rockmuziek in ieder geval). Hou dit enige tijd vol (1 a 5 minuten afhankelijk van de situatie).

12 De kracht van de visualisatie oefening die je helpen te focussen op je doel Ken je dat van die voornemens die nooit uitkomen? Dat stoppen met roken dat nooit lijkt te leuken (wel een lastige hoor), of dat ene boek dat je nog eens zou schrijven, of meer vrije tijd inplannen. Volgens diverse schrijvers, goeroes, ja zelfs wetenschappers lijkt de kans van slagen toe te nemen als we onze droom of ons doel visualiseren. Dus hoe helderder het plaatje in ons hoofd, hoe meer kans van slagen. Dus hoe scherper je intentie is verwoord, hoe eerder deze zal uitkomen is de gedachte. Ook met het aanpakken van je stress kan het raadzaam zijn deze aanpak, en beter nog de uitkomst daarvan te visualiseren voor jezelf. Bij visualisatie is het belangrijk om zoveel mogelijk gewaarwordingen van zien, voelen, ruiken en proeven te beleven. Denk aan de details van de omgeving (strand, bomen, golven, dieren, zonneschijn, wind etc), alle fysieke reacties, reacties van collega's, publiek of anderen betrokkenen en stel je voor hoe je jezelf voelt als je droom of doel is uitgekomen. Dus voordat je je scala aan oefeningen inzet (bijvoorbeeld de ademhalingsoefening of het voornemen om minder stress op je werkdag te ervaren) formuleer je je doel: - Een rustige en ontspannen werkdag - Gestopt met roken en al zijn voordelen - Een gezondere ademhaling met al zijn voordelen Ga zitten of liggen, sluit je ogen en breng je aandacht naar je ademhaling. Word je bewust van elke inademing en uitademing. Laat je ademhaling vanzelf gaan en probeer deze niet te sturen. Neem waar hoe de lucht langzaam door je neus naar binnen gaat, je longen vult en weer naar buiten gaat (via het buikje) Tel een paar ademhaling om lekker diep meditatief te ontspannen. Als je na een paar ademhalingen je lekker op je gemak en ontspannen voelt begin je met de visualisatie. Visualiseer je dat de droom of doel helemaal uitkomt of uitgekomen is. Let op alle details als hoe het in de werkelijkheid zou gaan als je droom uitkomt. Probeer een zo duidelijk mogelijk mentaal beeld te vormen en geniet ervan. Zie het voor je dat alles gelukt is. Voel de blijdschap en zie de reacties van anderen.

13 Probeer al je zintuigen te betrekken. Ruik, smaak, kijk en voel tot in de diepste details. Hoe doe je zelf, hoe doen de anderen, hoe ziet je omgeving eruit, wat voel je. Geniet van elk moment en als er toch twijfels komen accepteer deze en laat ze los. Laat dan de visualisatie los en zeg in je gedachten bijvoorbeeld: Ik ben dankbaar voor alles wat ik doe. Ik ben helemaal gelukkig en gezond. (een beetje gek om te doen, doe het toch maar ) Breng daarna langzaam de aandacht terug naar de rest van je lichaam en de geluiden in de kamer. Beweeg een beetje, stretch je spieren wat en open je ogen. Klaar!!

14 Je interpretaties, denken, overtuigingen wijzigen, kan dat? Volgens Albert Ellis wel. Hij was de grondlegger van de RET oftewel de Rationale Emotieve Therapy. Therapie, hoor ik je denken? Ja, inderdaad als het gaat over ons eigen denken noemen we het al snel therapie. Inmiddels wordt het ook veelvuldig gebruikt in trainingsland en noemen we het rationele emotieve training (slim he.). De achterliggende theorie is dat niet dat wat (de gebeurtenis) we zien maakt hoe we ons voelen en gedragen, maar onze interpretatie (oftewel ons denken) over die situatie de basis is voor onze respons (oftewel ons gedrag). Met andere woorden onze eigen belevingswereld, ervaringen, emoties, gedachten bepalen voor een groot deel hoe we reageren op wat ons overkomt. Ja natuurlijk, zul je denken (oeps daar is hij al ). Echter in sommige situaties is ons denken zo krachtig en minder rationeel dan wat je vanuit de feitelijke gebeurtenis zou mogen veronderstellen, dat we dientengevolge ook wat overtrokken (of irrationeel) reageren. Met andere woorden onze emoties of ons gedrag passen niet bij de gebeurtenis die ons overkomt. En jij denkt, dat gebeurd mij nu nooit? Hmmmm.kijk dan eens naar de volgende beschrijving. De rationalisaties of overtuigingen die bij veel mensen voorkomen zijn: Rampdenkers: als er iets gebeurt, dan staat dat gelijk aan een ramp. Nogal fatalistische gedachten over wat er kan gebeuren, flink wat beren op de weg zien. Kunnen goed overdrijven en drama maken. Het zijn de muggen die tot olifanten uitgroeien. als... gebeurt, dan is dat een ramp als... gebeurt, dan is dat verschrikkelijk als... gebeurt, dan overleef ik dat niet Perfectionisme: alles wat ik doe, moet helemaal perfect zijn. Zij creëren constant gevoel van spanning er hangt in figuurlijke zin een zwaard boven hun hoofd dat zij er zelf hebben neergehangen. Spanning om te falen, vermijding kan dan het gevolg zijn. ik MOET altijd alles perfect doen als ik het niet goed doe, dan ben ik een enorme loser/sukkel/nitwit... als ik het niet goed doe, dan vergeef ik mezelf dat nooit!

15 Love-junk: verslaafd zijn aan de liefde van anderen, willen graag aardig gevonden worden door iedereen en kunnen daarin grenzeloos zijn. Overbezorgd over het idee dat iemand hen niet mag. Fijn natuurlijk als iedereen je gedrag waardeert, maar het kan nogal een overdrijving zijn om te stellen dat iedereen je aardig MOET vinden. Iedereen MOET mij aardig vinden Als iemand mij niet aardig vindt, dan kan ik daar niet mee omgaan Als mensen mij niet aardig vinden, dan blijft er niets van mij over De dwingeland: iedereen moet zich aan mijn norm houden en de wereld moet volgens mijn norm in elkaar zitten. Denk hierbij aan rechtvaardiger, respectvoller, etc. Vinden het lastig de controle los te laten of überhaupt het idee dat anderen anders mogen denken. Iedereen moet met 2 woorden spreken Dieven zouden niet mogen bestaan Alle docenten moeten alle studenten gelijk behandelen Het Slachtoffer (Lage frustratietolerantie): letterlijk: niet kunnen omgaan met je eigen frustraties. Dat lukt mij nooit, dat is veel te moeilijk, dat is onverdraaglijk, de wereld is tegen mij. Alles is zwaar, de wereld is tegen mij, alles wat fout kan gaan gebeurt mij altijd. Zij reageren sterk emotioneel als iets tegenzit. Als... gebeurt, dan kan ik dat niet verdragen Iedereen gaat expres in de file staan om mij dwars te zitten Deze tentamenstof is veel te veel, ik krijg het nooit onder de knie Met andere woorden, als je jezelf herkent in een of meerdere van bovenstaande omschrijvingen (ik ook hoor -;) of afgeleiden daarvan (en dus af en toe over emotioneel kunt reageren), zou het raadzaam kunnen zijn de volgende oefening eens te doen. Je zou de komende week eens een aantal gebeurtenissen die je zijn overkomen, met behulp van onderstaand schema voor jezelf uit kunnen werken. Als je dit een week of twee weken gedaan hebt, kun je vervolgens eens reflecteren op welke gedachten je vaak terug ziet komen en of je deze gedachten kunt veranderen. En als er dan een gebeurtenis is, deze nieuwe gedachte eens te laten opkomen en tegen jezelf te zeggen. Veel plezier!

16 Stappenplan (altijd weer die stappenplannen.) Stap 1 : Beschrijf de situatie De eerste stap is om helder, feitelijk en zonder waardeoordeel (objectief) op te schrijven wat de feitelijke situatie is. Bijvoorbeeld: Je man komt moe thuis, jij bent ook moe. Hij ploft op de bank en vraagt of het eten klaar is (hij doet überhaupt wat te weinig in de huishouding). Je zegt nee, het is nog niet klaar en gaat aan de slag zonder hem te vragen of hij wil helpen. Beschrijving situatie: Man, partner, moe, vraagt of het eten klaar is. Stap 2: Beschrijf je gevoelens en gedrag Vervolgens beschrijf je wat je gevoelens (blij, boos, bang, bedroefd) en gedrag in die situatie waren (de C) Gedrag Emoties Ik zei nee en ging koken Ik ben boos dat ik nee heb gezegd en ben gaan koken (boos) Ik ben verontwaardigd dat hij niet ziet dat hij me kan helpen Ik ben bang om hulp te vragen (bang) Nu gaat het erom het gedrag of de emotie eruit te halen, waar je het meeste last van hebt. In dit geval is dat de eerste en derde C: Ik zei nee. Ik had nee moeten zeggen, maar vervolgens om hulp moeten vragen. Dat is de C waar we mee aan de slag gaan. Stap 3: Beschrijf je gedachten Nu gaat het erom, de gedachten (B) op te sporen die ervoor hebben gezorgd dat je geen hulp hebt gevraagd. Plaats je terug in de situatie (doe net alsof je man weer op de bank ploft) en kijk dan welke gedachten er bij je opkomen. Stel jezelf de vraag: wat zou ik of wat zou een ander in die situatie gedacht kunnen hebben. Voorbeelden: Straks wordt mijn man boos op mij als ik om hulp vraag. Wie ben ik om hulp te vragen. Hij zal wel moe zijn, als ik nu even snel wat kook, hebben we (heeft hij) nog een fijne avond. Ik kan het beste zelf koken, als hij kookt wordt het minder lekker, etc.

17 Nu is belangrijk de gedachten eruit te halen, die hebben geleid tot de C, waarvan je het meeste last hebt. In het bovenstaande geval de gedachten die maakten dat je geen hulp vroeg terwijl je dit eigenlijk wel wilde. Stap 4 beschrijf het gewenste gedrag De volgende stap is om te beschrijven wat je wél wilt in dezelfde situatie. De situatie verandert dus niet, je wilt leren om in voor jou lastige situaties effectiever te handelen. Het gewenste gedrag moet wel reëel zijn. Dus in dit voorbeeld b.v. Ik zou het fijn vinden als je me even helpt met koken Als je de gewenste C hebt bedacht probeer dan ook uit hoe het voelt door je voor te stellen dat je het gewenste antwoord moet geven aan Jan uit het voorbeeld, voelt het goed noteer dan de gewenste C. Voelt het niet goed bedenk dan welk gedrag voor jou wel haalbaar en gewenst is. Stap 5: Daag je ineffectieve gedachten uit Er bestaan effectieve en ineffectieve gedachten. De gedachten die leiden tot je ongewenste gedrag zijn de ineffectieve gedachten. Bij stap 3 hebben we de ineffectieve gedachten opgespoord, die ertoe leidden dat je nee ging zeggen, terwijl je hulp zou willen vragen bedoelde. Deze gedachten waren: Je mag niet om hulp vragen, wie ben ik om hulp te vragen Ik kan zelf het beste koken Stap 5 is het uitdagen van deze ineffectieve gedachten. Uitdagen houdt in dat je kanttekeningen bij je eigen gedachten gaat plaatsen, waardoor ze niet langer logisch zijn. Je moet je ervan losweken. Omdat het ingesleten gedachten zijn kerngedachten - kost dit tijd en moeite. Pas als je je oude gedachten hebt losgelaten, doordat je bent gaan inzien dat ze onlogisch of niet helpend zijn, kun je nieuwe effectieve gedachten gaan bedenken. Het uitdagen van je gedachten kan met drie soorten vragen: Vragen naar de feiten: klopt wat ik denk met de feiten die mij bekend zijn? Doelmatigheidsvragen: helpt deze gedachte mij om mijn doel, de gewenste C te bereiken? Filosofische vragen: hoe verhoudt deze gedachte zich tot mijn andere opvattingen? Is het een logische gedachte?

18 Laten we gaan kijken hoe je je gedachten kunt uitdagen bij de eerste, als ik hem om hulp vraag is dat zwak en daarnaast ik kan het zelf het beste Wat voor vragen zou je hierbij kunnen bedenken? Weet ik dit zeker? (feiten) Ken ik mensen die om hulp vragen? Zijn deze mensen zwak? (feiten) Ken ik mensen die een om hulp vragen en niet zwak zijn? (feiten) Stel dat ik hem om hulp vraag, is dat dan zo erg? Waarom is het zo erg, als ik hem om hulp vraag? (filosofisch: logische gedachte) Wat is in het leven echt verschrikkelijk? Stel dat ik hem om hulp vraag, is dat dan net zo verschrikkelijk? (filosofisch) Op een schaal van 1 tot 100, wat is het verschrikkelijkste wat ik kan bedenken? (filosofisch) Stel dat ik om hulp vraag, is dat dan reden voor mij om mijn leven te beëindigen? Om te stoppen met mijn studie? Om mijn relatie te beëindigen? Dus hoe verschrikkelijk is het nu precies? (filosofisch) Is het echt zo dat ik beter kan koken dan mijn man, zijn er gerechten die hij lekkerder maakt (filosofisch) Etc. Een van de krachtigste uitdagers is humor. Als je met behulp van een dosis humor en overdrijving je oude gedachten gaat bekijken, dan ga je vanzelf relativeren. Stap 6: Vervang je ineffectieve gedachten door effectieve gedachten Als je gedachten zijn losgeweekt, zie je in dat ze niet kloppen óf dat ze je niet verder helpen. Kortom, je kunt er niks mee. Op naar andere, productieve gedachten! De enige vraag hierbij is: Welke gedachte zou mij kunnen helpen om tot mijn gewenste gedrag te komen? In dit geval dus: welke gedachte helpt mij om te zeggen: Ik wil graag om hulp kunnen vragen en los kunnen laten dat ik de beste ben. Kijk naar je oude gedachten en bedenk welke gedachte beter helpt. Bijvoorbeeld:Ik mag anderen om hulp vragen. De ander kan ook lekker koken. Er

19 mag ook voor mij gezorgd worden als ik moe ben. Het leven is geven en nemen, ik mag ook nemen als dat voor mij goed voelt, etc. Vervang moeten door willen De gouden tip hierbij is: Vervang moeten door willen. Dus Ik moet alles perfect doen wordt ik wil alles perfect doen. Proef het verschil. Bijna altijd zit 'm de irrationaliteit in het té veel van iets. Dat té veel van iets is het al vaker genoemde waardeoordeel. Dus verzacht je gedachte, zwak je uitspraak af. Dan ben je er vaak al. Als Jan mij niet aardig vindt, is dat verschrikkelijk wordt dan Als Jan mij niet aardig vindt, vind ik dat lastig, maar ik zal het wel overleven. Stap 7: Check of het werkt Doe je ogen dicht. Stel je de situatie voor. Jan komt naar je toe en vraagt of hij je aantekeningen mag kopiëren. Jij wilt nee zeggen maar vindt dat moeilijk. Je zegt tegen jezelf: Zie eerdere positief geformuleerde gedachten En je zegt vervolgens tegen je man dat je het fijn vindt als hij je zou helpen. Doe je ogen weer open. Werken deze nieuwe gedachten? Helpen ze? Springt er 1 gedachte uit die je het meeste helpt? Of komen er nog andere gedachten op, die je beter helpen? Stap 8: Oefenen De laatste stap is niet moeilijk maar vergt discipline. Je moet echt veel oefenen wil je blijvend baat hebben bij de RET. Dat is ook wel logisch: je oude gedachten zijn er misschien wel gedurende je hele leven ingesleten. Dan doe je niet even een oefeningetje en húps, je hebt nieuwe, effectieve gedachten. Het kost wel iets meer dan dat.

20 Het onderstaande schema kun je gebruiken om een paar weken bij te houden welke ervaringen jij hebt en welke consequenties deze hadden op jou. Gebeurtenis Gedachten Gevoel Gedrag gevolg Wat/waar/wie/hoe/datum (objectief) (Subjectief) Boos/blij/bedroeft/bang Korte termijn: Lange termijn: Als je na een tijd merkt dat je wat extra ondersteuning zou kunnen gebruiken, kun je de online cursus op kopen of zoek je meer persoonlijke aandacht dan zou je voor individuele begeleiding kunnen kiezen. Maar vooral.. Veel plezier!

Oefening 3: Keuzes maken

Oefening 3: Keuzes maken Oefening 3: Keuzes maken In oefening 2 heeft u gezien dat keuzes gemaakt kunnen worden op basis van belangrijkheid en urgentie. Wat belangrijk is wordt deels extern bepaald en is deels persoonlijk. De

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.!

Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.! Zelfcoaching? Gebruik de R.E.T.! Individuele Coaching wordt steeds bekender tegenwoordig. Er wordt door veel mensen ingezien welke toegevoegde waarde het kan hebben. Een voordeel van coaching is onder

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

RET...Wat is het? Iedereen heeft wel eens last van zichzelf. Zit zichzelf in de weg, of baalt ervan dat hij dingen niet anders heeft gedaan.

RET...Wat is het? Iedereen heeft wel eens last van zichzelf. Zit zichzelf in de weg, of baalt ervan dat hij dingen niet anders heeft gedaan. Rationele Effectiviteits Training (RET) "Niet de dingen zelf maken de mensen van streek, maar hun gedachten erover." - Epictetus (filosoof, 55-135 n. Chr.) Wat is RET? De Rationele Effectiviteits Training

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

1Wat is examenvrees eigenlijk?

1Wat is examenvrees eigenlijk? 8 1Wat is examenvrees eigenlijk? Lars is bang voor spinnen. Toen hij de foto op dit werkboek zag, kreeg hij kippenvel en ging hij anders ademhalen. Toen we Lars vroegen of de spin hem kon bijten, riep

Nadere informatie

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie.. 4 Stap 1: Herken het moment.. 5 Stap 2: Maak een Game Plan.. 6 Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Stap 4: Wees in het hier en nu 8,9 Vervolg 10 2 Inleiding Elke

Nadere informatie

5 senses strategy BTC guide to more focus

5 senses strategy BTC guide to more focus 5 senses strategy BTC guide to more focus Veel professionals maken de fout geen onderscheid te maken in fysieke rust en mentale rust. Ze nemen vooral rust door even te stoppen met hun acties. Maar als

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie

Oefening buikademhaling

Oefening buikademhaling Omgaan met stress Oefening buikademhaling Adem langzaam in gedurende drie tellen (door je neus) Adem langzaam uit gedurende vijf tellen (door je mond) Leg je hand op je buik om te voelen of je buik beweegt:

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan?

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan? Leeratelier: Stress Hoe kan ik hiermee omgaan? Doe de stress-test! Wat is stress? Hoe (examen)stress voorkomen en ermee omgaan? < 7: Ook jij hebt af en toe last van zenuwen tijdens de examenperiode, maar

Nadere informatie

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress... 3 2. Hoe beginnen?... 4 3. Ontspanning en Meditatie... 5 http://www.stopstressnu.nl 2 1. Kijk uit voor stress Je kent zeker wel

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum.

Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum. Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum. Hatseflats! Vandaag begin je aan een nieuwe, andere manier van omgaan met jezelf, je tijd, je omgeving en alles wat je op je pad tegen

Nadere informatie

Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching

Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching Breng je onbewuste belemmeringen in beeld! Orang Malu Coaching Ik zou die studie wel willen beginnen maar Ik weet niet waarom ik in deze baan blijf hangen Ik wil mijn leven drastisch omgooien maar ik kom

Nadere informatie

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Hyperventilatie wordt veroorzaakt door verkeerde manier van ademhalen. Hyper betekent

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

De grondlegger van RET is Dr. Albert Ellis (zie foto), een Amerikaanse gedragstherapeut.

De grondlegger van RET is Dr. Albert Ellis (zie foto), een Amerikaanse gedragstherapeut. Een blik op RET Waar mensen zijn, zijn emoties. Dit e-zine gaat over Rationeel Emotieve Therapie (RET), een veel gebruikte methode om gedrag of emoties waar je last van hebt of achteraf spijt van hebt,

Nadere informatie

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel

Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? 1234567890-terTER_ Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Wat zijn

Nadere informatie

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Lichaam en geest weer in bala ans Wil je echt ontspannen, plof dan niet op de bank maar ontspan actief! Katjaa Callens Denk aub eventjes aan het milieu voor je

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

WERKBOEK DROMEN DURVEN DOEN. Het managen van de lastigste persoon op aarde: jezelf

WERKBOEK DROMEN DURVEN DOEN. Het managen van de lastigste persoon op aarde: jezelf WERKBOEK bij de nieuwe editie van DROMEN DURVEN DOEN Het managen van de lastigste persoon op aarde: jezelf dr. Ben Tiggelaar DROMEN DURVEN DOEN WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GEDRAG EN VERANDERING HOOFDSTUK

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Belemmerende gedachten vervangen door helpende

Belemmerende gedachten vervangen door helpende Belemmerende gedachten vervangen door helpende 1 Inleiding We beginnen met een voorbeeld: Gebeurtenis of situatie: Je vraagt je collega om je te helpen bij een klus, die over een uur klaar moet zijn. Je

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer Stress uit de bouw Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress Informatie voor de werknemer In de bouw wordt hard gewerkt, geen project verloopt hetzelfde.

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

De rol van emoties bij het tegengaan van bekkenpijn

De rol van emoties bij het tegengaan van bekkenpijn Vertaling van het blogbericht op de site van Pelvic Health & Rehabilitation Center in California (www.pelvicpainrehab.com): The Role of Emotions in Relieving Pelvic Pain van Lorraine Faehndrich - Women

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Hyperventilatie Hyperventilatie betekent een te snelle en/of een te diepe ademhaling. Wat is ademhalen? Door middel van de borstkas en de buikspieren ademen wij lucht in en

Nadere informatie

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende?

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 3/9 1 Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan?

Nadere informatie

Stap 3 De adem als anker

Stap 3 De adem als anker Stap 3 De adem als anker De verdeelde geest naar één punt brengen De adembeweging is vergelijkbaar met de beweging van de oceaan: je voelt in- en uitademing als eb en vloed, contractie en extensie, opname

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt.

U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt. Hyperventilatie Inleiding U heeft last van hyperventilatie. Hyperventilatie heeft te maken met uw ademhaling. Dat wil zeggen dat u te snel en/of te diep ademt. Ademhaling Om te kunnen ademen gebruiken

Nadere informatie

Wat is de oorzaak van hyperventilatie?

Wat is de oorzaak van hyperventilatie? Hyperventilatie 2 Wat is hyperventilatie? Hyperventilatie betekent overmatige ademhaling. Iemand die hyperventileert haalt te snel en te diep adem. Het lichaam reageert hierop. Dit geeft verschillende

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind Relaxatie en ontspanning voor ouder en kind door Sofie Possemiers www.elsole.be Deze oefening wordt aangeboden door Sofie Possemiers van El Sole. Wil je nog meer van zulke oefeningen ontvangen, schrijf

Nadere informatie

BURN- OUT RISICO CHECK

BURN- OUT RISICO CHECK BURN- OUT RISICO CHECK Vul onderstaande vragenlijst in door ja of nee aan te kruisen. VRAAG JA NEE 1 Nemen jij en je gezin s ochtends rustig de tijd om op te staan en goed te ontbijten? 2 Zie je vaak tegen

Nadere informatie

patiënteninformatie Hyperventilatie Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l

patiënteninformatie Hyperventilatie Spoedgevallendienst G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l i patiënteninformatie Spoedgevallendienst Hyperventilatie G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l Inhoud Voorwoord...5 1. Wat is hyperventilatie...6 2. Welke verschijnselen kunnen optreden?...6

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit!

In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit! In dit e-book geef ik je een aantal tips en oefeningen die je heel gemakkelijk kunt toepassen in jouw dagelijks leven. Probeer ze maar snel uit! Hartelijke groeten, Petra Melkert Ergotherapeut en mindfulnesstrainer

Nadere informatie

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen.

Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het gaat je echt verder helpen. In de vorige les ben je gaan onderzoeken wat je droom is en ik hoop dat je het besluit hebt genomen om elke dag te dromen en dat je een moodboard hebt gemaakt. Nog niet gedaan, ga dit dan echt doen het

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen Omgaan met spanning Inleiding: Iedereen krijgt in het leven te maken met spanning. Bij competitiesporten komt dit extra tot uiting: er is de druk om te presteren, de tegenstander om te verslaan, de reactie

Nadere informatie

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Omgaan met Chronische ziekte & stress Informatie Wat is stress? Draagkracht

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie Dit kan ook geen kwaad, maar kan wel leiden tot een aantal verschijnselen als: Benauwd gevoel, kortademigheid; krop in de keel; droge mond; strak gevoel rond de mond; prikkelingen

Nadere informatie

Deze site gaat je niet gelukkig maken...

Deze site gaat je niet gelukkig maken... naam wachtwoord login informatie aanmelden Deze site gaat je niet gelukkig maken... Dat wil zeggen dat je hier niet leert hoe je een leven zonder teleurstelling, pijn, somberheid, angst, onzekerheid of

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Even mezelf voorstellen Boeken - Jansen, G.: Denk wat je wilt, doe wat je droomt - Jansen, G.: Leef! - Jansen, G.: Laat los: ruimte

Nadere informatie

Beter denken is beter voelen

Beter denken is beter voelen www.psychfysio.nl Beter denken is beter voelen 1 - Beter denken is beter voelen Iedereen ervaart onplezierige emoties zoals spanning, stress, onrust, irritatie, en teleurstelling. Deze negatieve emoties

Nadere informatie

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem.

Alleen de mens die zich leert te ontspannen, kan creatief zijn en in zijn geest komen de ideeën op met de snelheid van de bliksem. 1) Ontspannen loslaten Ik kom regelmatig mensen tegen die teveel druk en spanning ervaren of overprikkeld zijn. Ze geven aan behoefte te hebben aan meer ontspanning en rust, ze willen dingen makkelijker

Nadere informatie

Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten.

Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten. Maak kennis met A.L.A. in 3 stappen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen; Wat het lichaam verwerkt heeft kan het hoofd loslaten. Om je zeker en krachtig te voelen zijn geen ingewikkelde technieken nodig.

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen 1 oktober 2014 Marielle van den Heuvel, Gezondheidszorgpsycholoog Afdeling Medische Psychologie Orbis Medisch Centrum Inhoud

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Voel Je Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Voel Je Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Voel Je Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress...3 2. Hoe beginnen?...4 3. Ontspanning en Meditatie...5 4. Nog steeds gestrest?...7 5. Stress op de makkelijke manier oplossen....9

Nadere informatie

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP Voor iedereen die: Gezonder wil eten Wil stoppen met schadelijke verslavingen Meer wil bewegen Minder stress en meer ontspanning wil Inclusief werkboek Leopoldstraat

Nadere informatie

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée Life Coach Désirée Snelling Berg Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée 2011 Magie voor het verkopen van je huis

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

HANDLEIDING BIJ HET INVULLEN VAN HET ZELFONDERZOEK UIT RET- jezelf

HANDLEIDING BIJ HET INVULLEN VAN HET ZELFONDERZOEK UIT RET- jezelf HANDLEIDING BIJ HET INVULLEN VAN HET ZELFONDERZOEK UIT RET- jezelf 1. Vul de uitspraken lijst in. Dit is een lijst van 67 uitspraken. Neem één situatie voor ogen, bijvoorbeeld of werk, of privé. Je kunt

Nadere informatie

Time-management Help! Ik houd tijd over

Time-management Help! Ik houd tijd over Time-management Help! Ik houd tijd over Heb jij ook te maken met tijdgebrek? Wil jij overzicht in je werk? Wil jij meer structuur? Wil je meer rust en een meer voldaan gevoel over je werkdag? Leer hoe

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

7 tips. voor een betere nachtrust

7 tips. voor een betere nachtrust 7 tips voor een betere nachtrust Word jij 90 jaar oud en heb je een goede nachtrust? Dan heb je 32 jaar van je hele leven geslapen. Zonde van je tijd? Juist niet! In dit E-book lees je waarom slaap onmisbaar

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

7Omgaan met faalangst

7Omgaan met faalangst DC 7Omgaan met faalangst 1 Inleiding Faalangst kan jouw leerprestaties behoorlijk in de weg staan. In dit thema lees je iets over de oorzaken van faalangst en geven we je tips om ermee om te gaan. De inhoud

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie