HANDBOEK XLX ENTREPRENEURS GAME

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDBOEK XLX ENTREPRENEURS GAME"

Transcriptie

1 HANDBOEK XLX ENTREPRENEURS GAME Mede mogelijk gemaakt door: EUROPESE UNIE Europees Sociaal Fonds Jan Daniël Wisselink D4B VOF

2 Inhoudsopgave VOORWOORD P.3 DEEL 1 XLX-SPELMETHODE P.5 Hfst.1 Elementen P.7 Hfst.2 Functies P.8 Hfst.3 Entrepreneurs Game P.9 DEEL 2 STANDAARD P.11 Hfst.1 Draaiboek P.13 Hfst.2 Rollen P.20 DEEL 3 AWARENESS P.22 Hfst.1 Draaiboek P.24 Hfst.2 Rollen P.32 LITERATUURLIJST P.35 BIJLAGEN P.36 BIJLAGE A Certificering P.37 BIJLAGE B Tips P.39 BIJLAGE C Quick reference guide P.40 BIJLAGE D Uitleg (online)scoreboard P.41 BIJLAGE E Specials P.42 (Alle formulieren voor deelnemers en experts zijn te vinden op de XLXtoolkit cd-rom en te downloaden op 2

3 Voorwoord Voor u ligt het handboek voor de spelleiders van de spelsimulatie XLX Entrepreneurs Game. Deze Game is ontwikkeld voor onderwijs- en re-integratie-instellingen. Met behulp van deze handleiding kunnen de spelleiders van XLX zich goed voorbereiden op een uitvoering van de simulatie. XLX is een spelmethode die gericht is op het leren ondernemen door middel van gesimuleerde ervaringen. De XLX-spelmethode is bedoeld om interesse te wekken voor het starten van een onderneming en de professionele opzet hiervan te stimuleren. XLX is een aanvulling op traditionele onderwijsinstrumenten. Het kan bepaalde doelen beter dienen dan zelfstudie, hoorcolleges, praktijkstages, discussiegroepen enzovoort. 3

4 DEEL 1 XLX- SPELMETHODE 4

5 Inleiding XLX staat voor Xpert Learning Xperience. Dat is dan ook precies wat wij studenten/leerlingen (Entrepreneurs Game), starters (Startup Experience) en werkgevers/werknemers (Enterprise Challenge) met de spelmethode bieden: een unieke ervaring om te leren van experts! Startpunt van het spel is een idee voor een nieuw product of nieuw bedrijf. Vervolgens werken de deelnemers in fases toe naar de start van hun onderneming. Daarbij bieden experts uit bedrijfsleven en onderwijs ondersteuning in de vorm van advies en coaching. Uiteindelijk beoordelen deze experts de haalbaarheid van de ideeën en plannen, wat voor de deelnemers de ultieme aanzet kan vormen voor een toekomst als ondernemer. De spelmethode heeft dus drie toepassingen. Dit handboek is ontwikkeld voor de Entrepreneurs Game. Meer informatie over de Startup Experience en de Enterprise Challenge is te vinden via In dit deel zullen de elementen en de verschillende functies van de spelmethode in de eerste twee hoofdstukken worden besproken. In het derde hoofdstuk zal op de Entrepreneurs Game worden ingegaan. 5

6 Hfst.1 Elementen De spelsimulatie XLX wordt op verschillende niveaus gespeeld, van basisschool tot universiteit. Op al deze niveaus staan de drie elementen van XLX centraal: Expert Learning Experience Expert XLX brengt startende ondernemers met verschillende experts (financiers en adviseurs) op een zeer proactieve en intensieve manier met elkaar in contact. Praktijkkennis kan op deze wijze geïntegreerd worden in het onderwijs en uitmonden in toekomstgerichte relaties. Learning Deelnemers, en ( potentiële) startende ondernemers, leren het ondernemersschap door actief bezig te zijn met hun idee tijdens de simulatie van de opstartfase van een/hun onderneming. Experience Het competitieve element maakt de spelsimulatie XLX niet alleen leuk om te doen. Het tijdselement, de complexiteit, de feedbackmechanismen en het toekomstperspectief zorgen voor een zeer intense leerervaring. Deelnemers doen ervaring op met het opstarten van een onderneming. 6

7 Hfst.2 Functies Spelsimulaties zoals XLX kunnen verschillende functies dienen. In dit hoofdstuk zullen de verschillende functies worden besproken die de XLX-spelmehtode kan hebben. In het volgende hoofdstuk zullen de functies van de Entrepreneurs Game vertaald worden naar concrete doelen. Probleembewust maken en motiveren Spelsimulaties kunnen deelnemers helpen om een probleem te herkennen. XLX plaatst het schrijven van een onderdeel van een ondernemingsplan in de context van het geheel van de opstartfase van een onderneming. Door de simulatie worden de deelnemers uitgedaagd om oplossingen te zoeken. De deelnemers van spelsimulaties worden sterk bij de spelsimulatie betrokken, hierdoor ervaren ze de problemen en worden geprikkeld om het probleem aan te pakken. Kennis overdragen XLX wordt gebruikt als trainingsinstrument. De spelsimulatie heeft onder andere als doel bestaande kennis van het starten van een eigen bedrijf en problemen die zich daarin kunnen voordoen, over te dragen. De simulatie kan er in het bijzonder toe bijdragen dat deelnemers het verband tussen structuur en dynamiek goed leren begrijpen. Tijdens het spel zien zij de samenhang tussen de verschillende onderdelen van de opstartfase van hun onderneming. Tevens kan de deelnemer de bijdrage van anderen in het grotere geheel leren plaatsen. Vaardigheden ontwikkelen Spelsimulatie XLX is open. De deelnemers worden er namelijk voortdurend toe aangezet om onder wisselende omstandigheden te beslissen en te handelen. Tijdens de simulatie worden de vaardigheden die opgedaan zijn uit theoretische kennis snel in praktijk gebracht. Zo worden door XLX de ondernemerschap gestimuleerd en ontwikkeld. Een groot voordeel van de simulatie is dat de werkelijkheid van de opstartfase van een ondernemingsplan in een veilige omgeving kan worden gedaan. Verder wordt er door de simulatie geleerd om samen te werken en activiteiten te coördineren. Teamvorming XLX wordt in teamverband gespeeld. Een nieuwe groep kan hierdoor tot een hechter team worden gevormd. Vele elementen van de simulatie kunnen daartoe bijdragen: een gemeenschappelijke probleemsituatie samen tot een oplossing brengen, onder tijdsdruk samenwerken enzovoort. De spelomgeving biedt de deelnemers de mogelijkheid elkaar feedback te geven. Beleid ontwikkelen Door XLX worden de mogelijkheden geboden om beleid te ontwikkelen voor het ondernemingsidee van de deelnemers. Beslissingen nemen Gedurende XLX worden omstandigheden gecreëerd waarbinnen daadwerkelijk beslissingen kunnen worden genomen voor het opzetten van een eigen bedrijf. Wetenschappelijk onderzoek Om wetenschappelijke inzichten te verzamelen en hypothesen te testen kan de spelsimulatie XLX gebruikt worden. Zo wordt er door middel van de spelsimulatie XLX wetenschappelijk onderzoek gedaan naar ondernemerschap. 7

8 Hfst.3 Entrepreneurs Game De Entrepreneurs Game kan op verschillende niveaus en doelen worden toegesneden. De standaard uitvoering zal in het tweede deel worden beschreven. De verschillende varianten van de Entrepreneurs Game zullen in het derde hoofdstuk behandeld worden. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de doelgroep en de doelen van de Entrepreneurs Game. Verder worden de competenties en de daar aan gekoppelde leerdoelen die door de Game bereikt kunnen worden. Ten slotte worden tips gegeven voor het gebruik van de Game in het onderwijs. Doelgroep De Entrepreneurs Game is ontwikkeld voor onderwijs- en re-integratie-instellingen. De doelgroepen van deze Game zijn: Re-integratie-instellingen HBO MBO VMBO HAVO VWO (Voor het bedrijfsleven is de Enterprise Challenge ontwikkeld en voor starters de Startup Experience, meer informatie hierover is te verkrijgen via Doelen De Entrepreneurs Game kan op verschillende niveaus worden gespeeld, van basisschool tot universiteit. De game kan op alle niveaus verschillende doelen dienen. De belangrijkste doelen worden hierna weergegeven en uitgelegd. In alle doelen komen de drie belangrijkste elementen van XLX terug te weten: expert, Learning en experience. Ontwikkelen vaardigheden Verbeteren attitude Vergroten kennis Vaardigheden 1. De ondernemerschapcompetenties stimuleren en ontwikkelen. 2. Beter inzicht verkrijgen in besluitvorming. (Door omgeving met onder andere experts) 3. Testen of je de vaardigheden beschikt om ondernemer te worden. Attitude Kennis 1. Stimuleren positieve houding en enthousiasme ten opzichte van ondernemerschap. 2. Vergroten pro-activiteit. 1. Ontwikkelen van en inzicht krijgen in businessmodellen. 2. Integratie van bedrijfsleven en onderwijs. 8

9 Leerdoelen en competenties Door de heren R. Brienesse, M. Leinweber en R. Sieverdink (2007) is onderzocht welke competenties worden gestimuleerd door de XLX-spelmethode en de toepassing Entrepreneurs Game. Naast het bereiken van een of meerdere hoofddoelen en de functies ontwikkelen de deelnemers van de spelsimulatie XLX verschillende competenties. De volgende competenties worden gestimuleerd door de XLX-spelmethode: Creativiteit Organisatorisch sensitiviteit; Sociale oriëntatie Resultaatgerichtheid Organiserend vermogen Samenwerkend vermogen Dominantie Doorzettingsvermogen Probleemoplossend vermogen De ondernemerschapcompetenties die worden gestimuleerd door de spelsimulatie XLX zijn: Prestatiemotivatie Doorzettingsvermogen Zelfstandigheid Persoonlijke Effectiviteit Dominantie Sociale Oriëntatie Om de simulatie optimaal te kunnen inpassen in opleidingen kan worden besloten de leerlingen/deelnemers/ondernemers voor de simulatie leerdoelen op te laten stellen. Achteraf kunnen zij door middel van een verslag aangeven hoe ze gedurende de simulatie geprobeerd hebben hun leerdoel te bereiken. In het hierna weergegeven kader is een voorbeeld gegeven van een leerdoel dat kan worden bereikt door de spelsimulatie XLX. Voorbeeld leerdoelen gedurende spelsimulatie XLX De hoofddoelen kunnen naar leerdoelen op lager niveau worden toegespitst: Overkoepelende competentie: Ondernemerschap Hoofddoel: 1. leren ondernemen Leerdoel: 1.1 leren ondernemingsplan schrijven Subleerdoel: leren de markt beschrijven Leerdoel: 1.2 leren ondernemingsplan presenteren 9

10 Tips voor gebruik in opleidingen: Selecteer de juiste vorm voor het juiste doel. Pas een spel in een cursus en niet andersom. Spelsimulatie is een goede afwisseling naast traditionele onderwijsvormen. Beoordeel de bruikbaarheid in samenhang met spelleiding en deelnemers. Voordelen van spelsimulatie XLX ten opzichte van andere leertrajecten Het biedt een veilige omgeving, waarbij de eigen werkplek (en het functioneren daarin) niet rechtstreeks aan de orde komen. Wel komt het individueel handelen aan de orde. De eigen expertise en het belang van individuen kan centraal gezet worden. De tijd/ruimte horizon wordt verkleind, waardoor totale processen ondanks de tijd die ze beslaan en de omvang die ze kunnen aannemen toch geheel aan de orde kunnen komen; Het is een functionele vereenvoudiging van een ondernemingsplan. In tegenstelling tot andere methodieken kan met vele variabelen tegelijkertijd gewerkt worden. Het biedt de mogelijkheid om een directe terugkoppeling van de handelingen mogelijk te maken. Een sterke relatie met de werkelijkheid/de praktijk. Het biedt inzicht in de samenhang van de processen in een bedrijf. Het biedt een intensieve wijze van kennismaken met de opstartfase van een onderneming. 10

11 Deel 2 Standaard 11

12 Inleiding Tijdens de standaard wordt aan alle doelen gewerkt die in het hoofdstuk Entrepreneurs Game beschreven zijn. Wel kan de instellingen beslissen om enkele doelen centraal te stellen. De standaard uitvoering wordt gespeeld op één dag bij onderwijs- en re-integratieinstellingen. Op deze dag wordt in vijf ronden de opstartfase van een onderneming gesimuleerd. Elke ronde symboliseert ongeveer een maand van de opstart van een bedrijf. In de verschillende rondes staan respectievelijk product, markt, organisatie, financiën centraal en ten slotte wordt alles gepresenteerd in de laatste ronde. Voor de simulatie zijn kanskaarten gemaakt om de buitenwereld te simuleren. Iedere ronde kan de spelleider deze kanskaarten uitdelen aan de deelnemers. De deelnemers hebben de taak om in te spelen op de opdrachten die op de kanskaarten staan beschreven. In dit deel zal allereerst het draaiboek van de standaard uitvoering worden weergegeven. Vervolgens worden in het tweede hoofdstuk de rollen van de spelleider, de experts, deelnemers en publiek (optie) uitgelegd. 12

13 Hfst.1 Draaiboek (standaard) In dit draaiboek voor de standaard uitvoering van XLX wordt stapsgewijs besproken hoe de spelleider dient te handelen. Iedere stap wordt afgesloten met een checklist voor de spelleider. Een uitvoering van XLX is opgedeeld in vijf stappen: 1. Voorbereiding 2. Introductie 3. Spel 4. Feedback 5. Nazorg 1. Voorbereiding De spelleider moet zich goed voorbereiden om het spelproces van de simulatie goed te laten verlopen. Verder is het erg belangrijk dat de spelleider zich voorbereid op vragen van de deelnemers, experts, publiek. De spelleider moet namelijk iedereen in hun rol plaatsen. Tip: Gebruik voor de voorbereiding minimaal één dag. Doel Belangrijk is dat de spelleider weet wat het doel en wie de doelgroep is. Mogelijk moet de Game namelijk op het doel en doelgroep worden aangepast. Op het VMBO moet bijvoorbeeld meer uitgelegd worden dan op het HBO. Experts Werven van experts is zeer belangrijk. Per team mag maximaal de helft van de experts docent zijn. Dit om de integratie van het bedrijfsleven in het onderwijs zo groot mogelijk te houden. Tip: De experts offeren een werkdag op, vergeet geen presentje als bedankje en zorg voor goede instructies. Nodig de experts voor aanvang van het spel uit om de dag door te bespreken. Probeer, wanneer het programma het toelaat, een lunch of diner aan te bieden. Tip: Gebruik voor het werven van experts Kamer van Koophandel, ondernemers verenigingen en stageverleners Locatie Voor het spelen van de Entrepreneurs Game zijn de volgende zaken van belang met betrekking tot de locatie. De ruimte moet geschikt zijn voor teams die in aparte groepen spelen. Het is raadzaam om te proberen de teams binnen één lokaal te houden voor het overzicht. Mocht er door omstandigheden toch gebruik moeten worden gemaakt van meerdere lokalen houdt dan rekening met de tijd (in verband met de verplaatsingen). Aanwezig dienen te zijn: Beamer Laptop / Computer Internet ( Online Scoreboard ) Scherm Flip-over Stoelen (naar gelang aantal personen) Tafels (naar gelang het aantal teams plus één extra lange tafel voor beamer e.d.) 13

14 Tijd De standaard versie duurt een gehele werkdag. De spelleider zorgt voor de tijdsbewaking van het spel. Hoe langer de teams bezig zijn met een ronde hoe meer ze moeten betalen. De spelleider bepaald hoe lang een ronde duurt en geeft tussentijds aan hoe lang de deelnemers nog hebben. Hieronder een aantal punten waar de spelleider rekening mee dient te houden met het maken van het tijdschema: Plan tijd in voor aanvang van het evenement; Neem de tijd voor de start van het spel; Plan minimaal 00:45 in voor de rondes; Houd de presentaties aan de beoordelaars van de rondes kort en krachtig ( max. 5min.); Geef de experts de tijd voor een plenaire beoordeling (max. 2min.); Plan pauzes in. Voorbeeld standaard tijdschema (digitaal aan te passen) Aanvang: Tot: Duur: Onderwerp: 9:00 9:30 0:30 opbouw/inloop/groepsindeling 9:30 10:00 0:30 Inleiding 10:00 10:45 0:45 Product (incl 7 min. presentaties) 10:45 11:30 0:45 Markt (incl 7 min. presentaties) 11:30 12:30 1:00 Organisatie (incl 7 min. presentaties) 12:30 13:15 0:45 Lunch 13:15 14:30 1:15 Financien (incl 7 min. presentaties) 14:30 15:00 0:30 Voorbereiding Presentaties 15:00 16:15 1:15 Presentaties 16:15 16:30 0:15 Prijsuitreiking Tip: Wanneer je merkt dat de deelnemers in tijdnood komen laat dan de kanskaart achterwege. 1. Voorbereiding Doel/doelgroep bepalen; instellen simulatie; instellen script; maken van teams, werven experts, werven deelnemers Voorbereiden op mogelijke vragen van de deelnemers en de experts Locatie regelen Regelen prijzen Tijdschema opstellen Computers voor deelnemers Online scoreboard testen Speelbord, kanskaarten en dobbelsteen Materialen (evaluatieformulieren, spelregels, situatiebeschrijving, spelformat, beoordelingsformulieren, tijdschema) voor experts en deelnemers Controleren of alle materialen up-to-date zijn Koffie/thee en verdere verzorging 14

15 2. Introductie De spelleider doorloopt het startproces aan de hand van de PowerPoint presentatie. Voor een deel bestaat dit uit welkom heten en het voorstellen van de experts, herhaling van het doel en de instructies. De spelleider is naast spelleider ook gastheer. De spelleider moet dan ook iedereen welkom heten. Verder is het essentieel voor het succes van de simulatie dat tijdens de introductie iedereen in zijn rol gezet wordt. 2. Introductie Welkom heten van de gasten Introduceren van de experts en de spelleider(s) De experts in hun rol zetten; duidelijke beoordelingen, hoe te adviseren Opzetten van scorebord Uitdelen van formulieren Uitleggen wat het doel van het spel is De deelnemers in hun ondernemers rol zetten Uitleggen wat de structuur van het spel is Uitleggen wat de rol van de experts is Uitleg van de spelregels Vertrouwen en enthousiasme overbrengen Iedereen bij het spel betrekken 15

16 3. Spel Van groot belang voor het slagen van de simulatie is de beleving van het ondernemerschap door de deelnemers. De spelleider moet de deelnemers in de ondernemer rol zetten. Dit wordt gedaan door middel van een metafoor toegespitst op de doelgroep. In het hierna weergeven kader is een voorbeeld van een metafoor opgenomen. De simulatie wordt gestart met: We starten de simulatie, vanaf nu zijn jullie ondernemers met een bedrijf. Hierna wordt de metafoor voorgelezen. Een metafoor maakt de context duidelijk en geeft richting aan start, verloop en te behalen einddoel. Met het voorlezen van de metafoor start de simulatie, de deelnemers zijn ondernemers geworden! Voorbeeld metafoor van uitvoering op het mediacollege Het Equal-XLX fonds is er voor mensen die een idee hebben om een bedrijf op te zetten. Dit fonds leent geld aan mensen met een goed idee die nog wel wat tijd nodig hebben om te experimenteren en plannen maken voordat het bedrijf goed zal gaan draaien. Jullie bedrijf (team) krijgt uit dit fonds een renteloze lening van ,=. De lening moet na 4 maanden terugbetaald worden. Gedurende de komende 4 maanden (ronden) zal jullie bedrijf geconfronteerd met zijn mogelijkheden, de productontwikkeling en de invloed van de markt. Het gaat erom zodanig te ondernemen dat de lening kan worden terugbetaald en dat een bedrag wordt overgehouden om in de eigen onderneming te kunnen investeren. Je kunt de komende maanden geld verdienen door goed te presteren. Om je prestatie te testen, komt er elke maand iemand met jullie praten die zal beoordelen hoe goed je het doet. Dat oordeel is geld waard! Verder komen er problemen en kansen op je pad die je geld kunnen opleveren of kosten. Soms met een beetje geluk. Je bespaart ook geld door zuinig met je tijd om te gaan, want de exploitatiekosten zijn afhankelijk van de hoeveelheid tijd die je besteed. Elke maand worden de bedrijven met elkaar vergeleken, dan kun je zien hoe jullie concurrenten presteren. Maar niet getreurd als je achterloopt, er zijn vier maanden om te laten zien hoe goed je bent! Wie het meeste geld heeft aan het einde van de vierde maand én zijn lening kan terugbetalen, die wordt de winnaar. Dus: werk goed samen binnen je bedrijf, luister goed naar de experts, zet door als het een beetje minder gaat en let goed op de tijd, SUCCES 16

17 Kanskaart De spelleider heeft de mogelijkheid om door middel van een kanskaart de buitenwereld te simuleren. Onderstaand een voorbeeld van een kanskaart. 1. Kroegklant Event: Je bent de kroeg in geweest met een oude vriend. De vriend heeft je laten betalen in ruil voor een mogelijke opdracht. Opdracht: Je moet een offerte schrijven aan het bedrijf van deze vriend. Let wel dit is een deftig bedrijf die prijs stelt op een degelijke offerte. Als je dat lukt, kun je de opdracht tegemoet zien. Kosten vast: 100,= (kroeg) Opbrengsten: als ok beoordelaar, gooi met dobbelsteen Ronde: alle De kanskaart representeert de markt of de omgeving. Aan de deelnemers, vanaf nu ondernemers, de taak om het praktijkprobleem van de kanskaart op een effectieve manier op te lossen. De manier waarop het team met de kaart omgaat kan leiden tot een betaling of ontvangst afhankelijk van de opdracht. Tip: Uit onderzoek is gebleken dat de dobbelsteen een zeer positieve bijdrage levert aan het spel. Probeer de dobbelsteen er dan ook zoveel mogelijk bij te betrekken in de kanskaarten. De rondes Gedurende de rondes product, markt, organisatie en financiën wordt toegewerkt naar de laatste ronde. In deze ronde moeten de ondernemers de investeerders (bestaande uit experts en de spelleiders) overtuigen van hun plannen. De verschillende rondes symboliseren ongeveer een maand van de opstartfase van het bedrijf. Elke ronde worden exploitatiekosten berekend die worden bepaald door de tijd die het team nodig heeft voor het afronden van de ronde Aan het begin van de ronde kan de spelleider een kanskaart aan groepen geven. Beoordeling van de rondes Na elke ronde volgt een beoordeling door een expert die het team niet heeft begeleid. Na de werktijd in elke ronde, volgt een beoordeling. De experts die gedurende de werktijd de rol van coach vervullen, gaan nu een ander team beoordelen. Het team krijgt max. 5 min. om het werk dat zij hebben gedaan te presenteren. Dit werk bestaat uit een deel van het opbouwen van hun bedrijf (afhankelijk van het thema van de ronde) en voor een deel uit het omgaan met een probleem of kans van de uitgedeelde Kanskaart. Als hulpmiddel voor de beoordeling gebruikt de expert de lijst beoordelingscriteria. De beoordeling wordt vervolgens in de vorm van feedback plenair gegeven zodat alle teams er wat aan hebben. Het cijfer wordt vertelt met motivatie en de uitkomst van omgang met de kanskaart. 17

18 Tip: Vertel voor de beoordelingsronde dat de beoordelaars ook de kanskaarten moeten beoordelen. Tip: Als spelleider steun je de experts in hun beoordeling. Probeer discussies over het gegeven cijfer tussen de experts en deelnemers te vermijden. De expert geeft vanuit zijn kennis dit cijfer. Berekening van de rondes De software rekent automatisch de opbrengst uit op basis van de door de spelleider of assistent die per ronde wordt ingegeven: de hoeveelheid minuten werktijd, kosten en/of opbrengsten uit de kanskaarten en het cijfer van de beoordelaar. De investeringsronde De eerste vier de rondes verlopen hetzelfde. In de laatste ronde presenteren de deelnemers hun plannen. Het team dat door de investeerders het hoogst gewaardeerd wordt krijgt de meeste financiering Na verrekening met de eerste vier ronden is duidelijk welk bedrijf het beste heeft gepresteerd en de hoofdprijs in ontvangst mag nemen. Tip: Kies één iemand die hoofd wordt van de jury. Wanneer er onenigheid ontstaat in de toekenning van de financiering beslist hij. Tip: Wees onafhankelijk als spelleider en neem geen plaats in deze jury. Tip: Probeer een echte investeerder of iemand uit de bankwereld uit te nodigen enkel voor de presentaties om zo n objectief mogelijke kijk op de ondernemingen te geven. Eindceremonie Het winnende team wordt voor de groep gevraagd. Iedere ondernemer in het winnende team ontvangt een prijs. Er wordt een foto gemaakt van de spelleider die het team feliciteert zodat er een bericht gemaakt kan worden op de website, intranet en/of schoolkrant. 3. Spel Houd de doelstellingen van het spel in de gaten Houd het overzicht Houd de tijd in de gaten Inspelen op cheats ; de mogelijkheden die het spel bied gebruiken Help de deelnemers met hun rol Zorgen voor concentratie bij de deelnemers en groepsdynamiek Help de experts met hun rol (hulp afstemmen op doel) Gebruik kanskaarten om het spel te beïnvloeden Iedereen bij de werkelijkheid van het spel betrekken 18

19 4 Feedback Met de eindceremonie stopt de simulatie. De spelleider kan deze ceremonie goed gebruiken om het groepsproces te bespreken. Verder nabespreken is goed mogelijk tijdens een gezamenlijke borrel. De punten van de feedback worden in onderstaande checklist. 4. Feedback Groepsproces bespreken Invullen van Evaluatie Formulieren Deelnemers Ιinvullen van Evaluatie Formulieren Experts Overeenkomsten en verschillen tussen spel en werkelijkheid bespreken Tips voor het starten van een eigen bedrijf geven Experts en deelnemers in contact laten komen (visitekaartjes e.d.) 5 Nazorg De nazorg is in ieder geval van groot belang voor het onderhouden van de relatie met de experts. Bel of hen nog eens om ervaringen te delen. Ook voor deelnemers die hebben aangegeven verder te willen met een ondernemerschaptraject kan nazorg georganiseerd worden. 5. Nazorg Evaluatiegegevens verwerken deelnemers Evaluatiegegevens verwerken experts Bedanken experts Terugkoppeling 19

20 Hfst.2 Rollen Spelleider Het succes van XLX hangt af van drie variabelen: 1. De persoonlijkheid van de spelleider; 2. Het temperament van de groep; 3. Het spel zelf, inclusief de wijze waarop het is georganiseerd en gepresenteerd aan de spelers. De taak van de spelleider is de voorwaarden te creëren dat de variabelen geoptimaliseerd zijn. De doelen en functies van de simulatie kunnen op deze manier het beste gewaarborgd worden. De spelleider heeft een superieure rol als regisseur van de simulatie (de wil van de spelleider is wet). Primaire taak is het in goede banen leiden van de simulatie, verstoring te voorkomen en de concentratie en intensiteit op te voeren. Belangrijk voor het energieniveau is de balans tussen werkprestatie en plezier. De grote dobbelsteen is één van de elementen die ingezet wordt om speels te blijven, gooi er gerust mee. De spelleider gaat geen inhoudelijke vragen van de teams beantwoorden, de spelleider is ervoor timemanagement en het handhaven van regels en rollen. De taken van de spelleider zijn in de checklists voorbereiding, introductie, spel, feedback en nazorg weergegeven. Ondernemers De deelnemers zijn gedurende de simulatie ondernemers! De ondernemers worden ingedeeld in verschillende groepen, vanaf nu ondernemingen. Een onderneming bestaat uit 3-5 vennoten. ( 30 deelnemers per spel is het maximum ). Tijdens de simulatie werken zij aan hun ondernemingsidee. Aan het begin van de simulatie krijgen zij een startlening. De ondernemers moeten met dit geld de verschillende onderdelen van het starten van een onderneming doorlopen en de opdrachten van de kanskaarten opvolgen. De verschillende ondernemingen dienen de aanwijzingen van de spelleider en experts op te volgen. Het team moet zelf uitzoeken hoe zij als groep functioneren, zij mag daarbij geen teamleden uitsluiten. Het team dient zich tot de maximale werktijd te beperken, sneller stoppen mag, langer doorgaan niet. Bij regelmatige overschrijding zal de spelleider boetes uitdelen. Inhoudelijk mag het team zelf bepalen wat zij met de werktijd doet, zolang het team maar in de gaten houdt op welke punten de expert zal letten bij zijn of haar beoordeling. Het is niet mogelijk een opdracht van de kanskaarten naast je neer te leggen. Rol van de expert als adviseur Teams mogen een expert te kiezen tegen een bepaalde vergoeding (deze vergoeding wordt vastgesteld door de expert en spelleider). De teams mogen kiezen welke expert in welk stadium van het ondernemersspel het beste bij hun situatie past. Als expert zijnde geef je de teams advies over de betreffende ronde. De expert die adviezen verstrekt heeft aan een team mag dezelfde ronde niet de beoordeling doen van het team. De teams zijn verplicht om een expert per ronde in te huren. De expert bepalen elke ronde hun eigen marktwaarde, deze is ook variabel in de ronde zelf, er dient door de teams onderhandelt te worden. ( Hier kan een kleine competitie mee worden gehouden; degene die na 4 rondes het meeste geld heeft verdiend als expert, krijgt een extra prijs ). 20

21 Rol van de expert als beoordelaar Bij de eerste 4 ronden zal na iedere ronde verplicht een beoordeling plaatsvinden door een beoordelaar. Deze beoordelaar mag niet het team beoordelen dat hij/zij heeft geadviseerd. De beoordeling bepaalt de waardering in geld voor de ronde. Ook de omgang met de kanskaart wordt beoordeeld, instructies voor de beoordelaar staan op elke kanskaart. De beoordelaar zal met zijn/haar oordeel bijdragen aan zowel kritische feedback als stimulerende, de teams moeten er kennis en inspiratie uit halen voor de volgende ronde. Rol van de expert in het financieringscomité Na de vierde ronde (van de vijf) wordt er door de experts een financieringscomité gevormd die de plannen beoordeelt op hun financierbaarheid (op het beoordelingsformulier staan hier aanwijzingen voor). De teams moeten hun financiering rond krijgen. Dit doen ze met het resultaat na ronde vier na aftrek van de startlening en een financieringsaanvraag van tenminste ,-. Het comité bepaalt hoeveel de teams ontvangen van de aangevraagde financiering. Dit wordt verrekend met het resultaat na vier rondes en uitgedrukt in percentages. Van te voren wordt één van de experts als hoofd van de jury bepaald. In plaats van de experts kan men er ook voor kiezen om alleen voor deze ronde echte investeerders te laten komen. (Een leuke optie is om deze investeerder niet bij de eerdere rondes te laten komen) Ten slotte tien algemene gedragsregels voor de spelleiders (Caluwe, 1989) 1. Win het vertrouwen van de deelnemers; dit schept ruimte voor het leerproces van de deelnemers 2. Het resultaat is niet alleen afhankelijk van het spel, maar ook van wat je er als spelleider mee doet. 3. Regels zijn gemaakt om het spel goed te laten lopen; gebruik ze. 4. Neem voldoende tijd voor de inleiding; vragen tijden het spel verstoren de voortgang. 5. De spelleider heeft de positie van expert; gebruik deze status. 6. De leerervaring van de spelers ligt in de handen van de spelleider; ga er voorzichtig mee om. 7. Houd afstand tot spel en spelers; jij bent de begeleider, geen speler. 8. De (tussentijdse)beoordelingen zijn een essentieel onderdeel van het spel; het zijn de belangrijkste momenten om de spelers iets mee te geven. 9. De spelleider maakt deel uit van het proces; ook de spelleider maakt fouten (net als de spelers); wees open en eerlijk. 10. Spelen is leren; spelen is leuk! 21

22 Deel 3 Awareness 22

23 Inleiding In het vorige deel is de standaard van de Entrepreneurs Game neergezet. Deze standaard is voor sommige doelen en doelgroepen lang. De Awareness is dan zeer geschikt. Alle doelen van de Game komen in deze versie ook aanbod. Het accent van de Awareness ligt op bewust worden van ondernemerschap. Daarnaast heeft XLX in de loop van de jaren verschillende specials ontwikkeld deze specials worden op maat gemaakt. De organisatie van deze specials wordt uitsluitend gedaan door de XLX organisatie. De specials zullen in de bijlage specials worden besproken. De Awareness wordt gespeeld op een halve dag bij onderwijs- en re-integratieinstellingen. Op deze dag wordt in vier ronden de opstartfase van een onderneming gesimuleerd. Elke ronde symboliseert ongeveer een maand van de opstart van een bedrijf. In de verschillende rondes staan respectievelijk product, markt, organisatie, financiën centraal. Voor de simulatie zijn kanskaarten gemaakt om de buitenwereld te simuleren. Iedere ronde kan de spelleider deze kanskaarten uitdelen aan de deelnemers. De deelnemers hebben de taak om in te spelen op de opdrachten die op de kanskaarten staan beschreven. Gedurende de dag werken de deelnemers aan een case. Een belangrijk verschil met de Standaard is dat deze case niet door deelnemers is bedacht. In dit deel zal in het eerste hoofdstuk het draaiboek voor de Entrepreneurs Game (Awareness) worden weergeven. Vervolgens zal in het tweede hoofdstuk de rollen van de spelleider, de experts, deelnemers en publiek (optie) worden uitgelegd. 23

24 Hfst.1 Draaiboek (Awareness) In dit draaiboek voor de Awareness uitvoering van XLX wordt stapsgewijs besproken hoe de spelleider dient te handelen. Iedere stap wordt afgesloten met een checklist voor de spelleider. Een uitvoering van XLX is opgedeeld in vijf stappen: 1. Voorbereiding 2. Introductie 3. Spel 4. Feedback 5. Nazorg 1. Voorbereiding De spelleider moet zich goed voorbereiden om het spelproces van de simulatie goed te laten verlopen. Verder is het erg belangrijk dat de spelleider zich voorbereid op vragen van de deelnemers, experts, publiek. De spelleider moet namelijk iedereen in hun rol plaatsen. Tip: Gebruik voor de voorbereiding minimaal één dag. Doel Belangrijk is dat de spelleider weet wat het doel en wie de doelgroep is. Mogelijk moet de Game namelijk op het doel en doelgroep worden aangepast. Op het VMBO moet bijvoorbeeld meer uitgelegd worden dan op het HBO. Experts Werven van experts is zeer belangrijk. Per team mag maximaal de helft van de experts docent zijn. Dit om de integratie van het bedrijfsleven in het onderwijs zo groot mogelijk te houden. Tip: De experts offeren een werkdag op, vergeet geen presentje als bedankje en zorg voor goede instructies. Nodig de experts voor aanvang van het spel uit om de dag door te bespreken. Probeer, wanneer het programma het toelaat, een lunch of diner aan te bieden. Tip: Gebruik voor het werven van experts Kamer van Koophandel, ondernemers verenigingen en stageverleners Locatie Voor het spelen van de Entrepreneurs Game zijn de volgende zaken van belang met betrekking tot de locatie. De ruimte moet geschikt zijn voor teams die in aparte groepen spelen. Het is raadzaam om te proberen de teams binnen één lokaal te houden voor het overzicht. Mocht er door omstandigheden toch gebruik moeten worden gemaakt van meerdere lokalen houdt dan rekening met de tijd (in verband met de verplaatsingen). Aanwezig dienen te zijn: Beamer Laptop / Computer Internet Scherm Flip-over Stoelen (naar gelang aantal personen) Tafels (naar gelang het aantal teams plus één extra lange tafel voor beamer e.d.) 24

25 Casus In de Awareness variant wordt gebruik gemaakt van een case. Door het gebruiken van een case is het uitwerken van een idee (de eerste ronde van de spelsimulatie) een stuk makkelijker. De casus worden dus zo veel mogelijk toegespitst op de doelgroep. Een voorbeeld van een case is hieronder weergegeven. A. Achtergrondinformatie Voorbeeld case Balls Ball s is een bedrijf met drie studenten met een grote passie van Golf. Helaas zijn ze met het spelen vaak hun balletje kwijt. B. Het product, de dienst Ball s is een systeem aan het ontwikkelen dat in eerste instantie gericht is op de golfsport. D.m.v. het plaatsen van een chip in een golfbal (bewezen technologie), een draadloos netwerk, en een pda is de golfer te allen tijde in staat de positie van haar golfbal tot op de centimeter nauwkeurig te bepalen. Daarnaast is zij in staat het aantal slagen per hole automatisch bij te houden. Tevens zal er dmv een database een historie worden opgebouwd, waar de golfer haar vooruitgang in op kan zoeken. Het systeem zal verkocht moeten worden aan de golfbanen (afnemers) die hieruit een aantal voordelen kan halen; de doorloopsnelheid van de baan wordt verhoogd, waardoor de omzet ook verhoogd kan worden. Tevens kan de golfbaan een concurrerende positie innemen t.o.v. ander banen. Als laatste kan zij haar leden een systeem bieden waardoor de leercurve van haar leden omhoog zal gaan. Problemen als opstoppingen in de baan kunnen direct door de baanmarshall worden gelokaliseerd en opgelost. C. Stand van zaken nu Het systeem is theoretisch uitgedacht en bewezen. De praktische haalbaarheid moeten we in de komende tijd gaan bewijzen. Hiervoor zullen we een pilot moeten bouwen. De verschillende componenten moeten hierin aan elkaar gekoppeld moeten worden dmv een te bouwen applicatie. Tevens moeten er diverse partnerships worden aangegaan om kosten te dekken en kennis, knowhow, marketingbudgetten van derden te gebruiken. Daar wij overtuigd zijn van de commerciële gezondheid van dit concept, moeten we naast de technische aspecten ook direct beginnen aan het commercialiseren. Voor een wereldwijde roll-out hebben wij besloten onze salesforce lokaal per land te organiseren. Maw, dit gaan we uitbesteden, en hiervoor moeten partners gezocht worden. M.a.w Ball s bevind zich in een absolute beginfase, maar is inmiddels wel al op zoek naar partnerships. Tevens zijn regelgevende instanties benaderd of worden benaderd. Tevens zal er na oplevering van de Pilot naar alle waarschijnlijkheid een investeringsronde gestart moeten worden. 25

26 Tijd De standaard versie duurt een gehele werkdag. De spelleider zorgt voor de tijdsbewaking van het spel. Hoe langer de teams bezig zijn met een ronde hoe meer ze moeten betalen. De spelleider bepaald hoe lang een ronde duurt en geeft tussentijds aan hoe lang de deelnemers nog hebben. Hieronder een aantal punten waar de spelleider rekening mee dient te houden met het maken van het tijdschema: Plan tijd in voor aanvang van het evenement; Neem de tijd voor de start van het spel; Maximaal 00:45 voor de rondes Houd de presentaties aan beoordelaars kort en krachtig (max. 5 min.); Geef de experts de tijd voor een plenaire beoordeling; (max. 2 min.) Plan pauzes in. De spelleider moet zich goed voorbereiden om het spelproces van de simulatie goed te laten verlopen. Belangrijk is dat de spelleider weet wat het doel en de doelgroep is. Mogelijk moet de simulatie namelijk op het doel en doelgroep worden aangepast. Verder is het erg belangrijk dat de spelleider zich voorbereid op vragen van de deelnemers, experts, publiek. De spelleider moet namelijk iedereen in hun rol plaatsen. Een tijdschema opstellen behoort ook tot de taken van de spelleider. Onderstaande is een voorbeeld gegeven van een tijdschema voor de awareness variant. Voorbeeld tijdschema awareness (digitaal aan te passen) Aanvang: Tot: Duur: Onderwerp: 9:00 9:30 0:30 opbouw/inloop/groepsindeling 9:30 10:00 0:30 Inleiding 10:00 10:45 0:45 Product (incl 7 min. presentaties) 10:45 11:15 0:30 Markt (incl 7 min. presentaties) 11:15 11:45 0:30 Organisatie (incl 7 min. presentaties) 11:45 12:30 0:45 Financien (incl 7 min. presentaties) Tip: Wanneer je merkt dat de deelnemers in tijdnood komen laat dan de kanskaart achterwege 1. Voorbereiding Doel/doelgroep bepalen; instellen simulatie; instellen script; maken van teams, werven experts, werven deelnemers Voorbereiden op mogelijke vragen van de deelnemers en de experts Locatie regelen Regelen prijzen Tijdschema opstellen Computers voor deelnemers Speelbord, kanskaarten en dobbelsteen Materialen (evaluatieformulieren, spelregels, situatiebeschrijving, spelformat, beoordelingsformulieren, tijdschema) voor experts en deelnemers Controleren of alle materialen up-to-date zijn Koffie/thee en verdere verzorging 26

27 2. Introductie De spelleider doorloopt het startproces aan de hand van de PowerPoint presentatie. Voor een deel bestaat dit uit welkom heten en het voorstellen van de experts, herhaling van het doel en de instructies. De spelleider is naast spelleider ook gastheer. De spelleider moet dan ook iedereen welkom heten. Verder is het essentieel voor het succes van de simulatie dat tijdens de introductie iedereen in zijn rol gezet wordt. De overige zaken waar de spelleider op moet letten gedurende de introductie zijn in de checklist introductie weergegeven. 2. Introductie Welkom heten van de gasten Introduceren van de experts en de spelleider(s) De experts in hun rol zetten; duidelijke beoordelingen, hoe te adviseren Opzetten van scorebord Uitdelen van formulieren Uitleggen wat het doel van het spel is De deelnemers in hun ondernemers rol zetten Uitleggen wat de structuur van het spel is Uitleggen wat de rol van de experts is Uitleg van de spelregels Vertrouwen en enthousiasme overbrengen Iedereen bij het spel betrekken 27

28 3. Spel Van groot belang voor het slagen van de simulatie is de beleving van het ondernemerschap door de deelnemers. De spelleider moet de deelnemers in de ondernemer rol zetten. Dit wordt gedaan door middel van een metafoor toegespitst op de doelgroep. In het hierna weergeven kader is een voorbeeld van een metafoor opgenomen. De simulatie wordt gestart met: we starten de simulatie, vanaf nu zijn jullie ondernemers met een bedrijf. Hierna wordt de metafoor voorgelezen. Een metafoor maakt de context duidelijk en geeft richting aan start, verloop en te behalen einddoel. Met het voorlezen van de metafoor start de simulatie, de deelnemers zijn ondernemers geworden! Voorbeeld metafoor van uitvoering op het mediacollege Het Equal-XLX fonds is er voor mensen die een idee hebben om een bedrijf op te zetten. Dit fonds leent geld aan mensen met een goed idee die nog wel wat tijd nodig hebben om te experimenteren en plannen maken voordat het bedrijf goed zal gaan draaien. Jullie bedrijf (team) krijgt uit dit fonds een renteloze lening van ,=. De lening moet na 4 maanden terugbetaald worden. Gedurende de komende 4 maanden (ronden) zal jullie bedrijf geconfronteerd met zijn mogelijkheden, de productontwikkeling en de invloed van de markt. Het gaat erom zodanig te ondernemen dat de lening kan worden terugbetaald en dat een bedrag wordt overgehouden om in de eigen onderneming te kunnen investeren. Je kunt de komende maanden geld verdienen door goed te presteren. Om je prestatie te testen, komt er elke maand iemand met jullie praten die zal beoordelen hoe goed je het doet. Dat oordeel is geld waard! Verder komen er problemen en kansen op je pad die je geld kunnen opleveren of kosten. Soms met een beetje geluk. Je bespaart ook geld door zuinig met je tijd om te gaan, want de exploitatiekosten zijn afhankelijk van de hoeveelheid tijd die je besteed. Elke maand worden de bedrijven met elkaar vergeleken, dan kun je zien hoe jullie concurrenten presteren. Maar niet getreurd als je achterloopt, er zijn vier maanden om te laten zien hoe goed je bent! Wie het meeste geld heeft aan het einde van de vierde maand én zijn lening kan terugbetalen, die wordt de winnaar. Dus: werk goed samen binnen je bedrijf, luister goed naar de experts, zet door als het een beetje minder gaat en let goed op de tijd, SUCCES 28

29 Kanskaart De spelleider heeft de mogelijkheid om door middel van een kanskaart de buitenwereld te simuleren. Onderstaand een voorbeeld van een kanskaart. 1. Kroegklant Event: Je bent de kroeg in geweest met een oude vriend. De vriend heeft je laten betalen in ruil voor een mogelijke opdracht. Opdracht: Je moet een offerte schrijven aan het bedrijf van deze vriend. Let wel dit is een deftig bedrijf die prijs stelt op een degelijke offerte. Als je dat lukt, kun je de opdracht tegemoet zien. Kosten vast: 100,= (kroeg) Opbrengsten: als ok beoordelaar, gooi met dobbelsteen Ronde: alle De kanskaart representeert de markt of de omgeving. Aan de deelnemers, vanaf nu ondernemers, de taak om het praktijkprobleem van de kanskaart op een effectieve manier op te lossen. De manier waarop het team met de kaart omgaat kan leiden tot een betaling of ontvangst afhankelijk van de opdracht. Tip: Uit onderzoek is gebleken dat de dobbelsteen een zeer positieve bijdrage levert aan het spel. Probeer de dobbelsteen er dan ook zoveel mogelijk bij te betrekken in de kanskaarten. De rondes Gedurende de rondes product, markt, organisatie en financiën wordt toegewerkt naar de laatste ronde. In deze ronde moeten de ondernemers de investeerders (bestaande uit experts en de spelleiders) overtuigen van hun plannen. De verschillende rondes symboliseren ongeveer een maand van de opstartfase van het bedrijf. Elke ronde worden exploitatiekosten berekend die worden bepaald door de tijd die het team nodig heeft voor het afronden van de ronde Aan het begin van de ronde kan de spelleider een kanskaart aan groepen geven. Beoordeling van de rondes Na elke ronde volgt een beoordeling door een expert die het team niet heeft begeleid. Na de werktijd in elke ronde, volgt een beoordeling. De experts die gedurende de werktijd de rol van coach vervullen, gaan nu een ander team beoordelen. Het team krijgt max. 5 min om het werk dat zij hebben gedaan te presenteren. Dit werk bestaat uit een deel van het opbouwen van hun bedrijf (afhankelijk van het thema van de ronde) en voor een deel uit het omgaan met een probleem of kans van de uitgedeelde Kanskaart. Als hulpmiddel voor de beoordeling gebruikt de expert de lijst beoordelingscriteria. De beoordeling wordt vervolgens in de vorm van feedback plenair gegeven zodat alle teams er wat aan hebben. Ook het aan de presentatie verbonden cijfer wordt vertelt en de uitkomst van omgang met de kanskaart. 29

30 Tip: Vertel voor de beoordelingsronde dat de beoordelaars ook de kanskaarten moeten beoordelen. Tip: Als spelleider steun je de experts in hun beoordeling. Probeer discussies over het gegeven cijfer tussen de experts en deelnemers te vermijden. De expert geeft vanuit zijn kennis dit cijfer. Berekening van de rondes De software rekent automatisch de opbrengst uit op basis van de door de spelleider of assistent die per ronde wordt ingegeven: de hoeveelheid minuten werktijd, kosten en/of opbrengsten uit de kanskaarten en het cijfer van de beoordelaar. De investeringsronde De eerste vier de rondes verlopen hetzelfde. In de laatste ronde presenteren de deelnemers hun plannen. Het team dat door de investeerders het hoogst gewaardeerd wordt krijgt de meeste financiering Na verrekening met de eerste vier ronden is duidelijk welk bedrijf het beste heeft gepresteerd en de hoofdprijs in ontvangst mag nemen. Tip: Kies één iemand die hoofd wordt van de jury. Wanneer er onenigheid ontstaat in de toekenning van de financiering beslist hij. Tip: Wees onafhankelijk als spelleider en neem geen plaats in deze jury. Tip: Probeer een echte investeerder of iemand uit de bankwereld uit te nodigen enkel voor de presentaties om zo n objectief mogelijke kijk op de ondernemingen te geven. Eindceremonie Het winnende team wordt voor de groep gevraagd. Iedere ondernemer in het winnende team ontvangt een prijs. Er wordt een foto gemaakt van de spelleider die het team feliciteert zodat er een bericht gemaakt kan worden op de website, intranet en/of schoolkrant. De zaken waar de spelleider op moet letten gedurende het spel zijn in de checklist spel weergegeven. 3. Spel Houd de doelstellingen van het spel in de gaten Houd het overzicht Houd de tijd in de gaten Inspelen op cheats ; de mogelijkheden die het spel bied gebruiken Help de deelnemers met hun rol Zorgen voor concentratie bij de deelnemers en groepsdynamiek Help de experts met hun rol (hulp afstemmen op doel) Gebruik kanskaarten om het spel te beïnvloeden Iedereen bij de werkelijkheid van het spel betrekken 30

31 4 Feedback Met de eindceremonie stopt de simulatie. De spelleider kan deze ceremonie goed gebruiken om het groepsproces te bespreken. Verder nabespreken is goed mogelijk tijdens een gezamenlijke borrel. De punten van de feedback worden in onderstaande checklist. 4. Feedback Groepsproces bespreken Invullen van Evaluatie Formulieren Deelnemers Ιinvullen van Evaluatie Formulieren Experts Overeenkomsten en verschillen tussen spel en werkelijkheid bespreken Tips voor het starten van een eigen bedrijf geven Experts en deelnemers in contact laten komen (visitekaartjes e.d.) 5 Nazorg De nazorg is in ieder geval van groot belang voor het onderhouden van de relatie met de experts. Bel of hen nog eens om ervaringen te delen. Ook voor deelnemers die hebben aangegeven verder te willen met een ondernemerschaptraject kan nazorg georganiseerd worden. 5. Nazorg Evaluatiegegevens verwerken deelnemers Evaluatiegegevens verwerken experts Bedanken experts Terugkoppeling 31

32 Hfst.. 2 Rollen Spelleider Het succes van XLX hangt af van drie variabelen: 1. De persoonlijkheid van de spelleider; 2. Het temperament van de groep; 3. Het spel zelf, inclusief de wijze waarop het is georganiseerd en gepresenteerd aan de spelers. De taak van de spelleider van de spelsimulatie XLX is de voorwaarden te creëren dat de variabelen geoptimaliseerd zijn. De doelen en functies van de simulatie kunnen op deze manier het beste gewaarborgd worden. De spelleider heeft een superieure rol als regisseur van de simulatie (de wil van de spelleider is wet). Primaire taak is het in goede banen leiden van de simulatie, verstoring te voorkomen en de concentratie en intensiteit op te voeren. Belangrijk voor het energieniveau is de balans tussen werkprestatie en plezier. De grote dobbelsteen is één van de elementen die ingezet wordt om speels te blijven, gooi er gerust mee. De spelleider gaat geen inhoudelijke vragen van de teams beantwoorden, de spelleider is ervoor timemanagement en het handhaven van regels en rollen. De taken van de spelleider zijn in hoofdstuk 5 in de checklists voorbereiding, introductie, spel, feedback en nazorg weergegeven. Ondernemers De deelnemers zijn gedurende de simulatie ondernemers! De ondernemers worden ingedeeld in verschillende groepen, vanaf nu ondernemingen. Een onderneming bestaat uit 3-5 vennoten. ( 30 deelnemers per spel is het maximum ). Tijdens de simulatie werken zij aan hun ondernemingsidee. Aan het begin van de simulatie krijgen zij een startlening. De ondernemers moeten met dit geld de verschillende onderdelen van het starten van een onderneming doorlopen en de opdrachten van de kanskaarten opvolgen. De verschillende ondernemingen dienen de aanwijzingen van de spelleider en experts op te volgen. Het team moet zelf uitzoeken hoe zij als groep functioneren, zij mag daarbij geen teamleden uitsluiten. Het team dient zich tot de maximale werktijd te beperken, sneller stoppen mag, langer doorgaan niet. Bij regelmatige overschrijding zal de spelleider boetes uitdelen. Inhoudelijk mag het team zelf bepalen wat zij met de werktijd doet, zolang het team maar in de gaten houdt op welke punten de expert zal letten bij zijn of haar beoordeling. Het is niet mogelijk een opdracht van de kanskaarten naast je neer te leggen. Rol van de expert als coach De expert begeleid één team gedurende de gehele simulatie. De primaire taak is die van procesbegeleider. U draagt bij aan een optimale prestatie van het team. Ook inhoudelijk mag de coach een rol spelen, maar dit dient zeer terughoudend gedaan te worden anders zou de coach in een managementpositie terecht kunnen komen. 32

33 Rol van de expert als beoordelaar Bij alle ronden zal na iedere ronde verplicht een beoordeling plaatsvinden door een beoordelaar. Deze beoordelaar mag niet het team beoordelen dat hij/zij als coach begeleid. De beoordeling bepaalt de waardering in geld voor de ronde. Ook de omgang met de kanskaart wordt beoordeeld, instructies voor de beoordelaar staan op elke kanskaart. De beoordelaar zal met zijn/haar oordeel bijdragen aan zowel kritische feedback als stimulerende, de teams moeten er kennis en inspiratie uit halen voor de volgende ronde. Ten slotte tien algemene gedragsregels voor de spelleiders (Caluwe, 1989) 1. Win het vertrouwen van de deelnemers; dit schept ruimte voor het leerproces van de deelnemers 2. Het resultaat is niet alleen afhankelijk van het spel, maar ook van wat je er als spelleider mee doet. 3. Regels zijn gemaakt om het spel goed te laten lopen; gebruik ze. 4. Neem voldoende tijd voor de inleiding; vragen tijden het spel verstoren de voortgang. 5. De spelleider heeft de positie van expert; gebruik deze status. 6. De leerervaring van de spelers ligt in de handen van de spelleider; ga er voorzichtig mee om. 7. Houd afstand tot spel en spelers; jij bent de begeleider, geen speler. 8. De (tussentijdse)beoordelingen zijn een essentieel onderdeel van het spel; het zijn de belangrijkste momenten om de spelers iets mee te geven. 9. De spelleider maakt deel uit van het proces; ook de spelleider maakt fouten (net als de spelers); wees open en eerlijk. 10. Spelen is leren; spelen is leuk! 33

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management

LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management LEERACTIVITEIT Elevator Pitch Ent-teach Module 4 Financieel management Beschrijving van de leeractiviteit De docent biedt de leerlingen leesmateriaal en inspirerende video s over het aantrekken van investeringen

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

Informatiemanagement, -processen en -implementaties

Informatiemanagement, -processen en -implementaties Informatiemanagement, -processen en -implementaties Spelsimulatie en Organisatieverandering imvalues Presentatie Inhoud Introductie Spelsimulatie Aanpak Toepassing Meer informatie Introductie imvalues

Nadere informatie

Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten

Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten Inleiding en werkwijze: De meeste ouderen vinden het leuk om samen met jongeren iets te doen. Op deze manier hebben

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl.

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl. SPELVARIANTEN Je ontdekt meer in een uur spelen dan in een jaar converseren Plato Het klinkt zo simpel we gaan bouwen aan het vertrouwen maar is het wel zo simpel? Zomaar vanuit het niets het thema vertrouwen

Nadere informatie

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal Introductie Deze lesmodule is geschreven voor een project van 5 bijeenkomsten van elk 60 minuten, waarvan de laatste bijeenkomst het werkelijke Voorleesontbijt is. Het aantal, de duur en inhoud van de

Nadere informatie

stimuleert ondernemerschap BRochure bill

stimuleert ondernemerschap BRochure bill BRochure bill 2015/2016 DreamStorm presenteert lesprogramma BilL het innovatieve dagprogramma Ondernemerschap DreamStorm helpt jongeren bewust te maken van het feit dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor

Nadere informatie

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE Werkplezier Spel Heb je plezier in je werk? Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld. Is je antwoord ja, dan is de kunst dit zo te houden.

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl 1 Productencatalogus www.ondernemrslabtwente.nl 2 Voorwoord Ondernemerslab Het Ondernemerslab Twente is een samenwerking van het ROC van Twente en ROZ (Regionale Organisatie Zelfstandigen). Het Ondernemerslab

Nadere informatie

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding Inleiding Nederland heeft meer ondernemers nodig, zeker nu met de economische crises. Jongeren worden in Nederland vooral opgeleid om te werken voor een baas, maar in werkelijkheid wordt 1 op de 8 jongeren

Nadere informatie

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Leergang Procesbegeleiding samenwerking, organisatie en innovatie in de eerste lijn voor nieuwe ROS-adviseurs (code L13-2) Voor

Nadere informatie

Handleiding Proeve van Bekwaamheid voor de deelnemer. Dossiers VMBO

Handleiding Proeve van Bekwaamheid voor de deelnemer. Dossiers VMBO Handleiding Proeve van Bekwaamheid voor de deelnemer Dossiers VMBO Inhoudsopgave Inleiding... 3 Informatie Proeve... 4 Kerntaak, werkprocessen, competenties en beoordelingscriteria... 4 De beoordeling

Nadere informatie

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 2 /16 Beschrijving van het spel Doel van het spel Het spel Op Stap is bedoeld om gemeentelijke beleidsmakers en aanbieders van zorg en welzijn te helpen bij de voorbereiding

Nadere informatie

TEAMSPEL: UNDERCOVER

TEAMSPEL: UNDERCOVER TEAMSPEL: UNDERCOVER Voorwoord In dit draaiboek vind je alle gegevens die je nodig hebt om eenvoudig een geslaagd uniek spel te organiseren. Het spel kan gespeeld worden als teambuildingsopdracht, maar

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1. Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal...

Nadere informatie

Doel en resultaat WPOplus training

Doel en resultaat WPOplus training Doel en resultaat WPOplus training Effect: Werknemers vergroten zichtbaar de vaardigheden goed werknemerschap en daardoor kunnen ze doorstromen in hun loopbaan Resultaat: Deelnemers in staat stellen WPO

Nadere informatie

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels

360 feedback 3.1 M. Camp Opereren als lid van een team Omgaan met conflicten Omgaan met regels 360 feedback 3.1 Student: M. camp Studentnummer: 11099003 Klas: WDH31 Datum: 2-02-2014 Personen welke de formulieren hebben ingevuld: - M. Camp - Menno Lageweg - Ir. S.W.L. van Herk - D.J. Jager M. Camp

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders!

Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Gevraagd: Bekwame praktijkopleiders! Leerbedrijven geven leerlingen de kans om ervaring op te doen in het beroep waarvoor zij opgeleid worden. Zij vervullen daarmee een belangrijke en onmisbare rol voor

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

SPEELWIJZE VAARDIGHEDENSPEL

SPEELWIJZE VAARDIGHEDENSPEL SPEELWIJZE VAARDIGHEDENSPEL Met dit spel kun je op speelse wijze nagaan of je over de juiste vaardigheden beschikt om de omgang met anderen zo prettig en effectief mogelijk te maken. Het Vaardighedenspel

Nadere informatie

Leermeester & Leerling. Ravenskeep Adventures spelregelsysteem

Leermeester & Leerling. Ravenskeep Adventures spelregelsysteem Leermeester & Leerling Ravenskeep Adventures spelregelsysteem AUGUSTUS 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Leermeesters en leerlingen 2 2.1 Nieuwe vaardigheden leren 2 2.2 Leermeester 2 3. Vaardigheden

Nadere informatie

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas

GASTLES ONDERNEMERSCHAP. Handreiking. voor ondernemers. Ondernemerschap in de klas GASTLES ONDERNEMERSCHAP Handreiking voor ondernemers Ondernemerschap in de klas Ondernemerschap in de klas Waarom als gastdocent voor de klas Er zijn allerlei redenen te noemen waarom praktijkmensen als

Nadere informatie

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com Team Alignment En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Team Alignment Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur over de voortgang van een

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier 2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier Naam docent: Onderwerp van de les/training/ workshop: Aantal deelnemende studenten: Datum: Presenteren Beginsituatie: Groep kent elkaar nu al redelijk goed. Er

Nadere informatie

Van Afvinken naar Aanvonken

Van Afvinken naar Aanvonken Van Afvinken naar Aanvonken A. Ideevorming minor Overtref jezelf (tot excellente professional) 1. Idee Idee is als volgt: voor de minor Overtref jezelf schrijven zich 1 e jaars studenten in die vinden

Nadere informatie

Sales: een nieuw inzicht

Sales: een nieuw inzicht Vergeet IQ-tests: het werkgeheugen is een betere voorspeller voor een succesvolle carrière dan het IQ. Dit nieuwe inzicht is een van de belangrijke vindingen van psychologisch onderzoek uit de afgelopen

Nadere informatie

30 DAGEN FOCUS TRAINING

30 DAGEN FOCUS TRAINING BROCHURE 30 DAGEN FOCUS TRAINING Voor medewerkers van woningcorporaties In samenwerking met de corporatie-academie Informatie colofon en aanmeldprocedure: zie einde brochure Simpel en snel leren op je

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken

CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken CONFLICTCOACHING BIJ TEAMS Over vastlopen en weer vlottrekken Training voor professionals die op effectieve wijze conflicten in teams willen begeleiden. Conflictcoaching bij teams Introductie Vastlopende

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Hieronder leggen we je uit wat je moet doen om mee te doen aan Digibattle. En om te winnen. Lees het dus goed door.

Hieronder leggen we je uit wat je moet doen om mee te doen aan Digibattle. En om te winnen. Lees het dus goed door. DIGIBATTLE - UITLEG PLAN Hieronder leggen we je uit wat je moet doen om mee te doen aan Digibattle. En om te winnen. Lees het dus goed door. I. Een app bouwens is teamwork Je kunt alleen aan DigiBattle

Nadere informatie

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen!

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Hoofdstuk 2: De Team Leadership Competence Questionnaire 2.1 : Opbouw van de lijst 2.2 :

Nadere informatie

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming In 9 stappen ondernemer Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming Inhoudsopgave Stap 1: ben ik wel ondernemer? Stap 2: wat wordt mijn product of dienst? Stap 3: wie zijn mijn klanten en waar

Nadere informatie

Deelnemers informatie Sustainability Challenge 2013

Deelnemers informatie Sustainability Challenge 2013 Deelnemers informatie Sustainability Challenge 2013 Bedenken jullie de beste oplossing van de Sustainability Challenge 2013? In dit document vinden jullie de praktische informatie voor jullie deelname

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Medezeggenschap verzilveren

Medezeggenschap verzilveren Steven van Slageren Medezeggenschap verzilveren 2 maart 2010 OR-ervaring niet meenemen in je loopbaan is een vorm van kapitaalsvernietiging Medezeggenschap verzilveren Stappenplan/spoorboekje/handleiding:

Nadere informatie

Handleiding voor de leerling

Handleiding voor de leerling Handleiding voor de leerling Inhoudopgave Inleiding blz. 3 Hoe pak je het aan? blz. 4 Taken blz. 5 t/m 9 Invulblad taak 1 blz. 10 Invulblad hoofd- en deelvragen blz. 11 Plan van aanpak blz. 12 Logboek

Nadere informatie

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Introductie Er gebeuren allerlei activiteiten binnen een technisch bedrijf. Meer dan we ons

Nadere informatie

Schudden, delen, geven

Schudden, delen, geven Schudden, delen, geven Flexibilisering is een belangrijk begrip geworden. Niet alleen de tijdsindeling van mensen is flexibeler, ook de binding van mensen met organisaties is aan verandering onderhevig.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team.

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team. SPELVARIANTEN Wil jij weten waar je in jouw huidige werk goed in bent? Hoe jij communiceert en je gedraagt en vooral hoe de ander dat ziet? En wil jij dit graag uitwisselen met je teamgenoten zodat jullie

Nadere informatie

10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN

10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN 10 SUCCESFACTOREN VAN VIP-DAGEN SNEL GOED VERDIENEN MET WERK DAT JE LEUK VINDT DOOR LAURA BABELIOWSKY WWW.BOUWEENBLOEIENDBEDRIJF.NL WAT IS EEN VIP-DAG PRECIES? Je gaat een dag met de klant aan het werk

Nadere informatie

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6

2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal... 2.3 Discussie... 2.4 Naslagwerk... 3. Programma... 6 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management IntroductieTraining... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel introductietraining... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen...

Nadere informatie

Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap".

Informatie voor deelnemers aan de training  Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap. Bijlage: Opzet training hoe start ik een eigen bedrijf. Informatie voor deelnemers aan de training " Op weg naar het zelfstandig ondernemerschap". Indien u van plan bent een eigen bedrijf te starten vanuit

Nadere informatie

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4

Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshops en Praktijkopdrachten Periode 1 Schooljaar 2015-2016 Opleiding: Maatschappelijke Zorg Groep: HWEMZO3V, niveau 4 Workshop 1: Ouderenzorg Werkproces: 1.1, 1.2, 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.6, 3.1, 3.6

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS)

Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) Factsheet Training Project Leadership Simulatie (PLS) LEARNING BY DOING Kort signalement Road2Results heeft op basis van haar jarenlange ervaring met het managen van business en ICT projecten vanuit diverse

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 www.urbanseeds.nl Waste Away Een afvalstrijd tussen middelbare scholen www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 Waste Away De Waste Away is het startpunt voor middelbare

Nadere informatie

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door:

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door: HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Media Outlook 2 CDMMOU02-2 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE MEDIA 6-5 -

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

STUDIEWIJZER OPLEIDING TOERNOOILEIDER NIVEAU 2

STUDIEWIJZER OPLEIDING TOERNOOILEIDER NIVEAU 2 STUDIEWIJZER OPLEIDING TOERNOOILEIDER NIVEAU 2 VERENIGINGSTOERNOOILEIDER INHOUDSOPGAVE Deze studiewijzer is uit vier delen opgebouwd, plus een inleiding: 0. Inleiding 1. Competenties en kerntaken 2. Kort

Nadere informatie

Leadership By Responsibility

Leadership By Responsibility Leadership By Responsibility En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Leadership By Responsibility! Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

Netwerkmarketing. Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen?

Netwerkmarketing. Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen? Netwerkmarketing Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen? In deze training 1. Je sociale netwerk onderhouden 2. Wat de pro s doen 3. Wat is de beste strategie om mensen uit te nodigen Wat je NIET

Nadere informatie

Het Sectorwerkstuk 2015-2016

Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Het Sectorwerkstuk 2015-2016 Inhoud Inleiding... 3 Het Sectorwerkstuk... 4 De opbouw... 4 De voorbereiding... 5 Het onderzoek... 6 De verwerking... 7 De presentatie... 7 Het filmpje... 7 Het werkstuk...

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Roosendaal 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

Elevator Pitch: tips en voorbeelden

Elevator Pitch: tips en voorbeelden Elevator Pitch: tips en voorbeelden De elevator pitch is een kort maar krachtige presentatie waarin je jezelf in ongeveer zestig seconden presenteert. Hoe kun je in zo n korte tijd een boodschap overbrengen

Nadere informatie

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl.

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. STER opdracht ADL Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. In de eerste 10 weken van je opleiding heb je

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs

Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Spelsimulaties in een op competenties gebaseerd curriculum in het hoger onderwijs Vincent Peters SAGANET Seminar Amersfoort, 17 maart 2005 Informatie over Spelsimulaties Inhoudsopgave Competenties Op competenties

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment.

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment. Alles wat de HR professional wil weten over Online Assessments Wilt u een kandidaat uitnodigen om deel te nemen aan een Online Assessment? Wilt u weten hoe een Online Assessment is samengesteld of welke

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Autoschadehersteller. Crebonummer 91750 / 95030. PvB 01. Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie. Handleiding Proeve van Bekwaamheid

Autoschadehersteller. Crebonummer 91750 / 95030. PvB 01. Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie. Handleiding Proeve van Bekwaamheid Autoschadehersteller Crebonummer 91750 / 95030 PvB 01 Voertuig afleveringsklaarmaken na reparatie Handleiding Proeve van Bekwaamheid Voor de beoordelaar Handleiding PvB Carrosserietechniek voor de beoordelaar.

Nadere informatie

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers 2013-2014

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers 2013-2014 Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Begrippenlijst... 4 Informatie BPV-beoordeling... 6 Kerntaken, werkprocessen, competenties, beoordelingscriteria en Arbo-regels...

Nadere informatie

Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag. Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.jongondernemen.nl. Kamer van Koophandel: 56817312

Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag. Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.jongondernemen.nl. Kamer van Koophandel: 56817312 BASIS ONDERWIJS Stichting Jong Ondernemen Postbus 93002 2509 AA Den Haag Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag www.jongondernemen.nl Kamer van Koophandel: 56817312 Ondernemen kun je niet vroeg genoeg leren

Nadere informatie

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Het Duisenberg Gebouw met haar prachtige Plaza en onderwijsruimtes is een uitstekende plek voor studenten, staf en externen om een evenement

Nadere informatie

Zelfmanagement en Communicatie practicum

Zelfmanagement en Communicatie practicum Zelfmanagement en Communicatie practicum Heleen Bulthuis 10-1-16 Jenna Hardin GI1B ZMC practicum opdracht 1: Wat is je motivatie voor deze opleiding? Na mijn afgeronde MBO 4 opleiding voor Styling en Design

Nadere informatie

(IO)IO Werkvormen kennisoverdracht

(IO)IO Werkvormen kennisoverdracht Hoe zet ik deelnemers aan het werk om zich kennis eigen te maken? Hoe sluit ik beter aan bij het kennisniveau van de deelnemers Hoe maak ik kennisoverdracht actief? Leestafel Op een tafel in de zaal liggen

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

10 SUCCESFACTOREN. In het webinar ga ik ook iets vertellen over mijn nieuwe event Meer Verdienen Minder Werken op 3/4/5 april 2014 a.s.

10 SUCCESFACTOREN. In het webinar ga ik ook iets vertellen over mijn nieuwe event Meer Verdienen Minder Werken op 3/4/5 april 2014 a.s. 21 Tips om meer te verdienen en minder te werken 10 SUCCESFACTOREN Veel coaches, trainers en adviseurs verdienen weinig maar werken toch heel hard. Ze werken 1-op-1 en op uur-factuurbasis met klanten.

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht:

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht: Adoptiemethode Om een verandering in werkgedrag op een juiste manier bij mensen te bewerkstelligen kan gebruik gemaakt worden van onderstaande methodiek. De methodiek is opgebouwd uit zes fases met als

Nadere informatie

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers VMBO

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers VMBO Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer Dossiers VMBO Inhoudsopgave Inleiding... 3 Informatie BPV-beoordeling... 4 Kerntaak, werkprocessen, competenties, beoordelingscriteria en Arbo-regels... 4

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

TRAINING WERKBEGELEIDING

TRAINING WERKBEGELEIDING TRAINING WERKBEGELEIDING Door Martje Kuijlenburg Student no: 500618854 Jaar 3 Hogere Beroepsopleiding Verpleegkunde In opdracht van: de Hogeschool van Amsterdam Docent: Yvonne van Marle INHOUDSOPGAVE Inleiding...

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie