het professionele gesprek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "het professionele gesprek"

Transcriptie

1 Ieder gesprek doet ertoe Schoolleiders in gesprek: Bij mij staan de tissues altijd klaar Eenzaam aan de top De schok van jonge schoolleiders NU met gratis kanskaarten! tips en inspiratie voor schoolleiders het professionele gesprek

2 In dit nummer Deze publicatie is ontwikkeld door KPC Groep voor onder steuning van het regulier en speciaal onderwijs met subsidie van het ministerie van OCW. KPC Groep is een onderwijsadviesbureau dat mede met behulp van hoogwaardige R&D opdrachtgevers helpt oplossingen te ontwikkelen en implementeren voor actuele vraagstukken. Zie ook 14 Als een dirigent echt contact heeft, kan er iets moois ontstaan! Een excellente dirigent heeft het talent om zich te verbinden vindt Jan Zegveld. Wat kunnen we leren van en de voormalig artistiek directeur van het Concertgebouworkest? Jan Zegveld Weg met die hark, leve de pannenkoek Leiderschap in een platte organisatie Doe de test Wat voor schoolleider ben jij? Lef om te leven Het geheim van de innovatieve schoolleider. Daniëlle Verschuren schreef een van de beste onderwijsonderzoeken van het afgelopen jaar. Verder 6 De inspiratie van Hans Kelderman 7 Aafke Brandt Corstius als leesnicht 8 Een professioneel gesprek, wat is dat eigenlijk? 12 Schoolleiders in gesprek: Bij mij staan de tissues altijd klaar 16 De inspiratie van Louise Beernink 17 De verticale dialoog van Wim Daniels 18 De schok van de ultieme verantwoordelijkheid 23 De inspiratie van Martin Heeffer 24 Knelpunten en dilemma s in het professionele gesprek 28 Beau: scherprechter van de ziel 30 Druk druk druk: de overvolle agenda 36 Tips & handreikingen 37 Best practice: collegiale toetsing zorgt voor beter onderwijs 38 Leestips: toon me uw boekenkast ik zeg wie u bent Colofon Redactie drs. Iwan Basoski drs. Hans Burgmans Bram van den Hoogen Frank van den Nieuwenhof drs. Maartje Reitsma dr. Sophie Verhoeven dr. Daniëlle Verschuren Columnisten Aafke Brandt Corstius Wim Daniels Adriaan Lentjes Fotografie Henk Leyen Frank van den Nieuwenhof Marcus Peters Marte Visser Concept en realisatie Frank van den Nieuwenhof CS Vormgeving MANZ Drukwerk Mart Dijkstra Grafisch Project Management Oplage BIND is een oproep tot verbinding tussen schoolleiders en onderwijsprofessionals, bestuurders en externe belanghebbenden. De glossy is bedoeld als inspiratiebron voor schoolleiders die de professionele gespreksvoering en dialoog in de school een krachtige impuls willen geven. De oproep tot verbinding loopt als een rode draad door het project De schoolleider in dialoog dat KPC Groep met subsidie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en met medewerking van de Stichting Schoolleidersregister Primair Onderwijs en de VO-academie in 2013 heeft uitgevoerd. In de loop van het project is met zo n 150 schoolleiders, bestuurders, leraren en externe deskundigen stilgestaan bij de vraag hoe de professionele gespreksvoering in de school kan worden verbeterd. De versterking van de rol van de schoolleider bij de interactie en communicatie over de professionele opdracht van de school stond daarbij centraal. De volledige rapportage van het project De schoolleider in dialoog: over de professionele gespreksvoering in de school en de rol van de schoolleider kunt u als Pdf gratis downloaden via In deze glossy zijn de bevindingen en aanbevelingen gecomprimeerd tot drie artikelen. In De school leider in gesprek (pagina 8) wordt de stand van zaken op het vlak van de professionele gespreksvoering in de school beschreven. Knelpunten en dilemma s (pagina 24) bevat een overzicht van de belangrijkste knelpunten in de professionele gespreksvoering en de rol van de schoolleider daarbij. Tips en handreikingen (pagina 36) tenslotte bevat praktische suggesties aan schoolleiders om deze knelpunten effectief het hoofd te bieden. Voor de rijke dialoog in alle interviews, werkconferenties en case studies zijn we alle betrokkenen zeer veel dank verschuldigd! Veel leesplezier! Iwan Basoski 34 BIND is een uitgave van KPC Groep. Niets uit deze uitgave Directeur Leiderschaps- en managementontwikkeling mag worden gereproduceerd en/of openbaar gemaakt zonder KPC Groep schriftelijke toestemming van de uitgever. Spreek uit (projectleider De schoolleider in dialoog) spreek af KPC Groep, februari 2014 spreek aan Correspondentie Poolreiziger Marc Cornelissen BIND t.a.v. Bram van den Hoogen over communicatie op het scherpst p/a KPC Groep Postbus 482 van de snede AL s-hertogenbosch 2 3

3 Weg met die hark, de pannenkoek! leve Ber Damen is bedrijfskundige en psycholoog. Hij is directeur bij adviesbureau Berenschot en lector HRM bij Avans. Als adviseur, schrijver en onderzoeker richt hij zich vooral op de thema s HRM, organisatieverandering, leiderschapsontwikkeling en management development. Organisaties die effectiever en efficiënter willen opereren in een snel veranderende wereld moeten overstappen op een platte netwerkorganisatie met veel korte lijnen, concludeert Ber Damen in het Berenschot leiderschapsboek. Waarom eigenlijk? zijn veel beter opgeleid en er is veel meer toegang tot kennis en informatie. Toch werken de meeste organisaties nog volgens een structuur die is bedacht tijdens de tweede industriële revolutie. Dat heeft ons veel succes gebracht. Maar een organogram met bovenin een almachtige directeur die beveelt en controleert, dat werkt niet meer. Van een duidelijke hiërarchie met financiële prikkels om steeds hogerop te komen, moeten we naar een systeem dat is gebaseerd op verbinding en inspiratie; platte netwerken, resultaatgerichte flexibele samenwerkingsverbanden. Weg met de hark. Leve de pannenkoek! Wat is de rol van schoolleiders in zo n platte organisatie? Kenmerken van goed leiderschap in een platte organisatie zijn verbinding en inspiratie. Dat krijg je alleen voor elkaar als je de dialoog met elkaar aangaat. Daar ligt dus een mooie taak voor schoolleiders. In de pannenkoek valt leiderschap altijd toe aan de juiste mensen. Het is niet gekoppeld aan hiërarchie maar aan autoriteit gebaseerd op inhoud, vaardigheid of ervaring. Autoriteit hebben is wat anders dan autoritair zijn. De pannenkoek en autoritair gedrag verhouden zich niet tot elkaar. Maar leiderschap zal er altijd zijn. Dat is de eerste wet van Damen. Als leidinggevende moet je jezelf drie dappere vragen durven stellen. Ben ik het waard om gevolgd te worden? Wat maakt dat mensen doen wat ik zeg? Tweede vraag: ben ik gemakkelijk te volgen? Heel veel leidinggevenden die echt de moeite waard zijn om te volgen, zijn helemaal niet te volgen. Neem Steve Jobs: geniaal en zeer de moeite waard, maar onuitstaanbaar. De derde vraag die je jezelf moet stellen: ben je in staat om anderen te volgen die meer affiniteit met een bepaald onderwerp hebben of meer kennis van zaken. Dat is de kunst van het volgen! Wat maakt eigenlijk goed leiderschap? De drie B s: Betekenis, Beleving en Beweging. Het moet ergens over gaan. Je moet weten wat je wilt bereiken. Er moet beleving inzitten, emotie. En als je ergens naartoe wilt, moet je ervoor zorgen dat je duidelijk maakt hoe je daar wilt komen! Als je als schoolleider echt iets wilt veranderen, waar moet je dan beginnen? Als leidinggevende kun je in ieder geval geen mensen veranderen. Je kunt hooguit de omstandigheden creëren waardoor mensen zichzelf veranderen. Begin bij waar je invloed op hebt. Als je niet in staat bent om de organisatiestructuur te wijzigen, stop daar dan ook geen energie in. Maar je hebt wel macht over je eigen gedrag. Zorg voor verbinding! Vragen ophalen en neerleggen, je oor te luisteren leggen; daar kun je morgen mee beginnen. Als je daarin anderen meekrijgt, als je succesvol bent, dan ontstaat er vanzelf een interne dynamiek waarmee je ver kunt komen. Heeft u het gevoel dat het onderwijs open staat voor vernieuwing? Het mag van mij echt wat innovatiever allemaal. Zeker als het gaat over de organisatie. Er wordt in het onderwijs veel gestuurd op efficiëntie en schaalvoordelen. Het accent komt dan te liggen op de coördinerende rol van managers. Dan komt al snel weer de hark uit de kast. Daar krijg je geen beter onderwijs van. Mijn stelling is dat we meer moeten durven vertrouwen en minder moeten controleren. Daarvoor moet er meer verantwoordelijkheid naar de werkvloer. Dat lijkt me een goede ontwikkeling. Sterker nog. Ik denk dat het de enige manier is om echte vernieuwing tot stand te brengen. In de hark is de macht geïnstitutionaliseerd. Dat maakt het ook zo lastig om iets te veranderen. De mensen die het voor het zeggen hebben, hebben er belang bij om de situatie in stand te houden. Hoe langer ze daar zitten, hoe meer ze geneigd zijn te denken dat zij de oorzaak zijn van succes. Het zonnekoning syndroom noemen we dat. Wie durft dan nog tegen je te zeggen dat je een botte eikel aan het worden bent? Een goede leider organiseert zijn eigen tegenspraak. Er is een troost. Hoe je een organisatie ook inricht, er is altijd gedoe. Dat is de tweede wet van Damen. Gezeur zal er altijd zijn. Dat is inherent aan samenwerken. Maar als leidinggevende kun je wel mooi zelf bepalen wat voor gedoe je wilt. 4 5

4 Schoot OnvOO RWAAR DELIJK Lekker nieuwe energie opdoen tijdens een bos wandeling? Allemaal bolle onzin. Je gaat een onvoorwaardelijke relatie aan met de kinderen die je worden toevertrouwd. En je haalt bij jezelf alles uit de kast om het beste uit ze boven te halen. Als je daar geen energie van krijgt, dan heb je waarschijnlijk het verkeerde beroep gekozen. Dan moet je wat anders gaan doen. De inspiratie van Hans Kelderman, bestuursvoorzitter Aloysius Stichting, speciaal onderwijs Een tijd lang was ik leesmoeder. Ik was nog geen moeder, moet ik erbij zeggen. Ik was, strikter gezegd, leesnicht. Mijn tante werkte op een school, een zogenoemde zwarte school in Amsterdam- West, een roerige maar goede school waar ze al tijden wisten van het schrijnende ontbijtprobleem onder kinderen, en waar soms door een leerling een portemonnee gestolen werd. Nu klinkt het als een naargeestige boel, maar het was een gezellige school. Mijn tante was een gezellige juf. Een juf die met kerst de hele klas van boven tot onder versierde met een verzameling kerstlampjes en slingers die ze decennialang had vergaard, een juf die zei: Youssef, wil jij de plantenkindjes water geven? Veel kinderen uit haar klas kwamen rechtstreeks uit een of ander ver land en leerden bij haar hun eerste Nederlands. Veel van die kinderen zijn de wereld in gegaan met de overtuiging dat planten plantenkindjes heetten. Ook niet erg. Ik was daar leesnicht. Ik hou van kinderen en had tijd over, mijn tante had een hoop kinderen en tijd tekort, dus dat kwam uit. Naast lezen deed ik ook wel dingen als klokkijken met ze. Gewoon, wat zich zoal aandiende in de uurtjes dat ik er was. Vooral met de meisjes uit de klas had ik goed contact. Zij waren allemaal rond de negen jaar, ik was een jaar of negentien, dus in mij zagen ze een coole, grote zus. Niet dat ik zo cool ben, maar als meisje van negen vind je elk wezen van negentien happening. Ze wilden altijd onmiddellijk klokkijken als ik kwam, en als ik dan bleef hangen, gingen ze bij me op schoot zitten kletsen of met mijn haar spelen. Ik liet dat gelaten over me heen komen. Tenslotte had ik ook nog een roedel oppaskinderen, dus ik was het wel gewend dat er iemand op mijn schoot zat terwijl een ander hardhandig probeerde mijn haar in te vlechten. En dat was onze manier van contact maken. Schoothang en, frutsen, vlechten, paardenstaartjes maken. Hun Nederlands was niet altijd toereikend, maar dit werkte prima. Op een dag vertelde mijn tante dat dat juist zo handig was, aan mij als leesnicht. Deze meisjes hadden behoefte aan een schoot om op te zitten, een oudere zus om mee rond te hangen, lang haar om kapper mee te spelen. Maar een gewone juf of meester kon zich niet opstellen als gezellige knuffelbeer, kon geen kinderen op schoot nemen. Dus daar was ik voor. De leesmoeder annex schootstagiair. Aafke Brandt Corstius 6 7

5 DE SCHOOLLEIDER IN GESPREK Door Iwan Basoski in in gesprek Tussen april en december 2013 is in het project De schoolleider in dialoog met circa 150 schoolleiders, bestuurders, leraren en externe deskundigen, in uiteenlopende werkvormen (interviews, case studies, observaties en grootschalige werkconferenties) stilgestaan bij de vraag hoe de rol van de schoolleider bij het voeren van professionele gesprekken kan worden versterkt. Dit artikel geeft antwoord op de vraag: Wat voor type professionele gesprekken voert de schoolleider? In het artikel Knelpunten in de professionele gespreksvoering, te vinden op pagina 24, wordt ingegaan op de vraag Waar loopt de schoolleider in de professionele gespreksvoering tegen aan? Het artikel Tips en handreikingen ten slotte, te vinden op pagina 36 geeft antwoord op de vraag Hoe kan de professionele gespreksvoering worden versterkt? Een meer uitgebreide beschrijving van de bevindingen vindt u in het rapport De schoolleider in dialoog: over de professionele gespreksvoering in de school en de rol van de schoolleider (als Pdf gratis te downloaden via Het professionele gesprek Wat is dat eigenlijk het professionele gesprek in de school? Met het professionele gesprek bedoelen we alle interactie en communicatie in de school en tussen school en omgeving, die te maken heeft met de professionele opdracht van de school. Professioneel is in dit verband dus geen kwaliteitsoordeel. In het project De schoolleider in dialoog ligt de focus op het professionele gesprek binnen de school en met name op de rol die de schoolleider daarbij speelt. Uitgangspunt is dat de gesprekken gericht zijn op het vergroten van het commitment bij de actoren in de school. Dimensies van het professionele gesprek Als we de professionele gespreksvoering door de schoolleider willen typeren, waar moeten we dan op letten? Als analysekader voor het project is een onderscheid gemaakt tussen de volgende aspecten en dimensies van het professionele gesprek: Het doel De gesprekken zijn gericht op het versterken van commitment. Maar wat daarvoor precies nodig is, wat het actuele en gewenste commitment niveau is, kan van persoon tot persoon verschillen. De gespreksstrategie Afhankelijk van het actuele en gewenste commitmentniveau kunnen verschillende gespreks- en communicatiestrategieën worden ingezet. Zie onderstaand schema. De mate van tweezijdigheid Aan de ene kant zijn er de relatief directieve, hiërarchische professionele gesprekken waarin overwegend de schoolleider aan zet is. Aan de andere kant worden relatief participatieve, gelijkwaardige gesprekken gevoerd waarin schoolleiders en andere betrokken actoren (in-)direct samen werken aan de totstandkoming en uitvoering van het beleid. De inhoud van het gesprek Professionele gesprekken hebben betrekking op een of meer van de volgende thema s: o Visie en richting o Curriculum en instructie o Professionele ontwikkeling van medewerkers o Organisatie en bedrijfsvoering o Bevorderen van een lerende cultuur o.a. via onderzoek o Communicatie en afstemming met externe stakeholders o De eigen persoon en persoonlijke ontwikkeling van de schoolleider (zie ook Waslander, S. (2012), Professionalisering van schoolleiders in het voortgezet onderwijs) De aard van de gespreksthema s We maken onderscheid tussen gespreksonderwerpen die operationeel, tactisch en strategisch van aard zijn. Niveau van commitment Weten Begrijpen Willen Kunnen Doen Leren Communicatiestrategie Informeren Consulteren Betrekken Faciliteren Ondersteunen en monitoren Ontwikkelen Niveau en gelaagdheid van het gesprek Elk professioneel gesprek kent verschillende niveaus: inhoud, proces en relatie. De inhoud betreft het onderwerp en de gesprekspunten die worden besproken. Het proces heeft te maken met de organisatie, planning en instrumentatie (ondersteuning en facilitering) van het gesprek. 8 9

6 Bij de relatie gaat het om de interpersoonlijke verhoudingen kunnen en leren. Veel schoolleiders zijn in de gespreksvoering professionele gesprekken worden deze onderwerpen echter vaak echter ook scholen waar in beperkte mate sprake is van een cul- tussen en de emotionele gesteldheid van de gesprekspartners. gericht op praktische en operationele zaken: het doen. De meeste niet als zodanig gelabeld. Dat betekent dat de collega s niet altijd tuur van communicatie, gesprek en dialoog ( Elk gesprek verloopt schoolleiders focussen vaker op monitoring van de voortgang dan weten waarom bepaalde onderwerpen van belang zijn. ( We be- weer anders. Het maakt veel uit wie er aan de tafel zitten en waar De vorm van het gesprek op wezenlijke versterking van de slagkracht van de gesprekspart- spraken een verslag van een studiereis. Dat vind ik heel belangrijk het over gaat. ). Daarnaast zijn er ook scholen waar de schoolleider Professionele gesprekken komen voor in verschillende ners ( De schoolleider kwam tot de analyse dat de vraag van de omdat dit verslag geldt als dé verantwoording naar de rest van de weliswaar een herkenbare en consistente, maar nog beperkt gedra- gedaanten: formeel en gepland overleg versus informele, sectie niet werd gerelateerd aan de schooldoelen. Het lukte hem school en het CvB, voor de keuze om deze exclusieve reis met drie gen gesprekspraktijk heeft ontwikkeld. spontane ontmoetingen, bilateraal contact versus groeps gewijze besprekingen. niet om de sectie mee te nemen in dit denken en ging mee in het pragmatisme van de sectie. ) collega s te maken. ) Niveau en gelaagdheid Dominant beeld en nuances De professionele gespreksvoering door schoolleiders in het primair De instrumentatie van het gesprek De gespreksstrategie In de professionele gesprekken tussen schoolleiders en andere en voortgezet onderwijs wordt gekenmerkt door informerende, De instrumentatie van een professioneel gesprek heeft betrek- In samenhang met voorgaande zijn de dominante gespreks- actoren binnen de school staat de inhoud centraal. Aspecten en operationele communicatie op het vlak van organisatie en onder- king op de mate waarin en wijze waarop professionele gesprek- strategieën die van het informeren en monitoren. Daarbij valt knelpunten op het vlak van proces en relatie komen minder vaak wijs. In die communicatie ligt het initiatief vooral bij de schoollei- ken in de school worden ondersteund met agenda s, verslagen, op dat schoolleiders doorgaans bijzonder goed zijn ingevoerd expliciet aan de orde. Als het ergens wringt hebben veel schoollei- der. De professionele gespreksvoering is daarmee relatief eenzijdig elektronische hulpmiddelen, gespreksformats etc. in de gespreksonderwerpen die op tafel liggen. Het gaat hier ders de neiging om een oplossing voor het probleem te zoeken op (eenrichtingsverkeer). Tweezijdige communicatie, waarbij Verder gaat het bij instrumentatie om de organisatie van het zowel om dossierkennis als ervaring. Schoolleiders besteden het niveau van de inhoud. ( De rector gaf in het reflectiegesprek eigenaarschap bij de gesprekspartners wordt bevorderd en gedeeld gesprek (planning, bemensing en rollen). in de professionele gesprekken echter veel minder tijd aan het aan dat hij aanvoelde dat het ontbrak aan commitment voor zijn leiderschap binnen de school ontstaat, komt -vooralsnog- minder betrekken, faciliteren, ondersteunen en ontwikkelen van hun plan. Toch heeft hij er in het overleg niks van gezegd. Ook in het vaak voor. ( De rector probeert om bij een aantal gesprekspunten De gesprekspraktijk en -cultuur binnen de school collega s. Een en ander betekent niet dat schoolleiders het niet interventierepertoire trof hij geen maatregelen.) het informeren om te buigen naar meedenken en elkaar consul- De gesprekspraktijk in de school kenmerkt zich door de wijze belangrijk zouden vinden. Sterker: de meesten geven aan dat zij teren. Zij merkt dat het gesprek op zulke momenten stokt, hoe zij waarop de gesprekken doorgaans verlopen en de mate waarin juist een rol voor zichzelf zien in het bijdragen aan de ontwikke- Vorm ook doorvraagt. Het wordt niet opgepakt. ) binnen de school het voeren van professionele gesprekken ling van collega s. ( In de dialoog vind ik het belangrijk om oog te In de agenda van schoolleiders domineren de geplande for- als gewoon en nuttig wordt beleefd. Is daarin een herkenbare hebben voor de persoonlijke ontwikkeling van iedereen die aan mele professionele gesprekken en contacten. Daarbij is sprake Op dit dominante beeld bestaan ook uitzonderingen. Er zijn wel lijn te ontdekken? Wordt die lijn herkend en gedragen binnen onze school is verbonden. ) van een mix van tweegesprekken (zoals bilateraal overleg of degelijk schoolleiders die heel nadrukkelijk en vaak succesvol de de school? En wat is in dit verband de rol van de schoolleider functio neringsgesprekken) en groepsgewijze gesprekken (zoals tweezijdige communicatie binnen hun school stimuleren. (inhoudelijk en procedureel)? Mate van tweezijdigheid vergaderingen van de schoolleiding of overlegmomenten met Dat doen zij door op verschillende dimensies van het professionele De schoolleider in gesprek: stand van zaken Hoe acteren schoolleiders in primair en voortgezet onderwijs, De professionele gespreksvoering tussen schoolleiders en andere actoren binnen de school heeft over het algemeen een relatief sterk hiërarchisch karakter. Dat wil niet zeggen dat schoolleiders onderwijsteams). De spontane, ongeplande informele professionele contacten en gesprekken zijn er op de meeste scholen veel minder. Er is ook weinig tijd voor, want de agenda van school- gesprek fundamenteel anders te acteren dan in het dominante beeld, bijvoorbeeld door: afgaande op de hierboven beschreven dimensies, in de profes- autoritair te werk gaan. Het betekent wel dat de professionele leiders is doorgaans vol gepland met formeel overleg met actoren Substantieel en separaat de tijd te nemen voor gesprek en sionele gesprekken binnen hun school? Onderstaande impressie contacten met actoren binnen de school in belangrijke mate ge- binnen (en buiten) de school. dialoog over strategische onderwerpen. ( Elke twee weken plan is gebaseerd op de uitkomsten van het project De schoolleider richt zijn op het informeren en verantwoorden: de schoolleider wil ik bilaterale overleggen met mijn schoolleiders. Dan praten we in dialoog (interviews, case studies en werkconferenties). Tussen weten hoe zaken lopen en of de afspraken nagekomen worden. Instrumentatie elkaar in alle rust bij over allerlei kwesties. Voor mij zijn dit hele haakjes zijn ter illustratie treffende uitspraken van schoolleiders ( In de bila s wil ik weten van de directeuren of zij zich houden Gesprekken tussen schoolleiders en andere actoren binnen de belangrijke momenten. ) ( ) en observanten ( ) opgenomen. aan eerder gemaakte afspraken en of zij knelpunten ervaren school worden doorgaans stevig ondersteund op het punt van de Ruimte in de agenda te maken voor zelfreflectie en het onder- waarin ik een rol kan spelen. ) inhoudelijke voorbereiding en follow-up. Er is ook veel aandacht kennen en begrijpen van de eigen interne dilemma s, vaak met Het project had in hoofdzaak betrekking op de professionele voor de inzet van methoden en hulpmiddelen zoals agenda s, behulp van een externe deskundige. ( Op zondagavond neem gespreksvoering door eindverantwoordelijke schoolleiders en Inhoud gespreksleidraden, afvink- en afsprakenlijstjes, notitieblokjes en ik de tijd om te reflecteren. Anders verlies ik me in de dagelijkse locatiedirecteuren met gesprekspartners binnen de school. Er zijn De professionele gesprekken tussen schoolleiders en andere acto- ipads. Niet elke schoolleider gebruikt deze hulpmiddelen zicht- besprekingen. ) geen noemenswaardige verschillen geconstateerd tussen po en vo. ren in de school gaan het meest over het tot stand brengen van baar. Er speelt zich veel af in de hoofden van de schoolleiders. Eigen dilemma s te expliciteren en, samen met de gesprekspart- De eventuele invloed van de omvang en ontwikkelingsfase van een coherente organisatie en daaraan gekoppeld een adequate ners, te overbruggen. ( Op metaniveau reflecteert de schoollei- de betrokken scholen, alsmede eventuele geografische verschillen invulling van curriculum en instructie. In beperktere mate komen Gesprekspraktijk en -cultuur der samen met de collega op het probleem dat hij in het gesprek zijn in het project buiten beschouwing gelaten. ook de thema s Visie op onderwijs en leren en de Professionele De beelden op dit vlak zijn zeer verschillend. Er zijn scholen waar, met haar ervaart.) Doelen ontwikkeling van medewerkers aan de orde. Daarbij gaat het echter vooral over het wel en wee van medewerkers en minder mede door een herkenbare en consistente verbindende stijl van de schoolleider, sprake is van een duidelijke en gedragen gespreks- Een gesprekspraktijk in de school op te bouwen waarin andere actoren (docenten, teams, management, staf) nadrukkelijk eige- Schoolleiders staan over het algemeen doelbewust en doelgericht over hun professionele ontwikkeling en de versterking van hun praktijk. ( Elk gesprek verloopt langs hetzelfde stramien: de rector naarschap (kunnen) nemen waardoor een cultuur van gedeeld in de professionele gespreksvoering. Ze denken van tevoren rol binnen de school. geeft aan waar het gesprek over gaat en gaat vervolgens achteruit leiderschap kan ontstaan. ( Ik weet ook niet hoe het moet. goed na over de doelen die ze willen realiseren. ( Ik weet bij elk zitten. De collega s nemen dan het woord. Of: steeds weer doet Ik vertrouw en vaar geheel op jullie deskundigheid. Als jullie vin- gesprek wat ik wil bereiken en bereid mijn gesprekken indien Aard zich het patroon voor dat de rector zegt ruimte te bieden en den dat we een besluit kunnen nemen, dan doen we dat samen. ) mogelijk goed voor. ) Tijdens de gesprekken wordt door de De aard van de gesprekken is doorgaans als operationeel en soms vervolgens begint hij steevast met zijn mening te geven. Je voelt Een gesprekspraktijk in de school op te bouwen waarin andere schoolleiders gericht op deze doelen gestuurd. Gespreksdoelen als tactisch te definiëren. Vaak echter gaan achter bepaalde ge- dat de collega s deze rituele dans gewoon ondergaan. ) ( Ik weet actoren (docenten, teams, management, staf) nadrukkelijk eige- hebben doorgaans betrekking op het weten en begrijpen van spreksonderwerpen, zoals het jaarrooster, belangrijke strategische wat ik wil met de school. Dit is leidend voor elk gesprek en elke naarschap (kunnen) nemen waardoor een cultuur van gedeeld de gesprekspartners en naar verhouding minder op het willen, keuzes en issues schuil. In de voorbereiding en agendering van keuze. Het moet echt passen in de stip aan de horizon. ). Er zijn leiderschap kan ontstaan

7 Bij mij staan de tissues altijd klaar. Schoolleiders in gesprek over de professionele dialoog. Nuchterheid is een kwaliteit die je als schoolleider nodig hebt. Alleen het resultaat telt. Snap ik hem en snapt hij mij? De emoties vliegen je in het onderwijs om de oren! Een vervelend gesprek is nog geen slecht gesprek! Vooral jezelf blijven. Acteren, dat hou je niet lang vol. Non-verbale communicatie speelt een belangrijke rol. Het gaat er vooral om dat je jezelf erg goed kent. De emoties lopen soms hoog op. Daar moet je rekening mee houden. De volgende dag moet je toch weer met elkaar verder. Ik word steeds zuiniger met mijn woorden. Hoe minder ik praat, hoe meer profijt ik er van heb

8 je wilt weten wat het verschil is tussen een excellente en een wat minder getalenteerde dirigent, ben je bij Jan Zekveld aan het juiste adres. In zijn lange muzikale carrière was hij onder meer artistiek directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest en Het Brabants Orkest (HBO). Voor philharmonie zuidnederland, het nieuwe orkest dat ontstond na samenvoeging van HBO en het Limburgs Symfonieorkest, stelde Zekveld het programma voor de eerste twee seizoenen samen. Een programma maken voor een orkest waarvan de kleur nog helemaal niet is bepaald. Is dat niet lastig? Heel lastig. De fusie tussen Het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest heeft bovendien een puur financiële achtergrond. Er was geen enkele artistieke rechtvaardiging voor. We zitten in een proefjaar waarin nog allerlei conclusies getrokken moeten worden. Onder de gegeven omstandigheden doen we het beste wat mogelijk is. Welke rol speelt de dirigent in de ontwikkeling van het orkest? Die is van groot belang. We hebben twee keien van gast dirigenten kunnen aantrekken. Kees Bakels is een ervaren dirigent die in Azië heeft bewezen dat hij een orkest vanaf de grond kan opbouwen. Jan Willem de Vriend is een groot expert op het gebied van het klassieke en vroegromantische repertoire. Ze zijn dit eerste seizoen vijftien weken aan het orkest verbonden. Veel langer dan bij gewone gastdirigenten het geval is. Daar zijn we blij mee, want er is nog geen chef-dirigent aangesteld. Waarin verschilt een gastdirigent van een chefdirigent? Je mag er vanuit gaan dat alle leden van het orkest goede muzikanten zijn, maar bij het aannamebeleid speelt de chef natuurlijk een enorme rol. Hij houdt zich bezig met de opbouw van klanken spelcultuur en het perfecte functioneren van de onderlinge groepen. Net als bij de gastdirigenten komt het uiteindelijk aan op de muzikale interpretatie en een grondige communicatie. Een orkest is een biotoop waarin allerlei verschillende opvattingen heersen over het muziekmaken. Zo kan het soms jaren duren voor er consensus is over de toonvorming, intonatie en kleur van een blazersgroep, als voorbeeld. Blazers zijn trouwens vaak individualistischer ingesteld dan strijkers. Dat is toch een ander menstype en voegt zich beter in een grote groep. Maar we mogen natuurlijk niet generaliseren. Welke rol spelen de onderlinge verhoudingen bij de kwaliteit van een orkest? Laat ik het zo zeggen. Een eerste klarinettist kan alleen maar stralen en bloeien als de tweede klarinettist bereid is om daar volkomen dienstbaar aan te zijn. Terwijl die een even goede musicus is. Niet alleen je technische maar ook je sociale en leiderschapskwaliteiten bepalen je rol in het orkest. Daar wordt rekening mee gehouden tijdens proefspelen en het sollicitatiegesprek. Een excellente dirigent heeft het talent om zich te verbinden met mensen zodat ze boven zichzelf uit kunnen stijgen. Met één beweging of één blik verandert hij de klank van zijn orkest. Wat kun je daar als school leider van leren? Wat maakt nou het verschil tussen een goede en een excellente dirigent? Excellente dirigenten zijn de mensen waar je als muzikant naar uitziet. Bevlogen en communicatief. Wat niet wil zeggen dat het praters zijn. In de regel houden musici niet van dirigenten die veel praten. Dat wordt vaak opgevat als een tekort aan charisma of slagtechniek. Is niet altijd zo, maar er zit wel een kern van waarheid in. Een goeie dirigent weet al veel te corrigeren door minimale bewegingen, lichaamstaal of de manier van kijken. Kun je een dirigent beoordelen zonder hem aan het werk te zien? Voor een deel. Op je gehoor kun je wel beoordelen of het goed zit met de tempo overgangen, de maat wisselingen, het samenspel en of de balans klopt. Maar het helpt als je hem ook echt ziet. Ik houd absoluut niet van dirigenten die voor het publiek lijken te dirigeren. Het is wel belangrijk dat men hun engagement ziet. Je zou eens op Youtube moeten kijken naar de masterclasses van Valery Gergiev. Hoe die man werkt met een orkest. Fascinerend om te zien. Muzikanten weten vaak al of het wat wordt als een dirigent voor het eerst zijn stokje heft. Ze kunnen meedogenloos zijn in hun reactie. Dirigenten kunnen het echt, of niet. Wat dat betreft zijn er veel interessante parallellen met scholen. Een goede schoolleider wordt geacht eruit te halen wat erin zit. Dat is hier niet anders. Als er echt contact is, kan er iets moois ontstaan. Jan Zekveld (1945) was artistiek directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest. Momenteel is hij artistiek leider a.i. van de philharmonie zuidnederland, het fusieorkest dat dit voorjaar is ontstaan uit Het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest. Contact Als een dirigent echt heeft, kan er iets moois ontstaan 14 15

9 Horizontaal Ik heb een vrouw gekend die bedlegerig was en bekendstond als het horizontale rekenwonder. Ze dankte haar rekenvaardigheid aan een lagereschoolmeester die lesgaf op de school tegenover haar huis. Die meester liet zijn schoolklassen jaar in jaar uit elke dag uit volle borst de tafels van vermenigvuldiging scanderen. Daarbij zette hij de ramen altijd wagenwijd open. Zelfs de allerkleinste nanodeeltjes van al die tafels van vermenigvuldiging konden daardoor vrijelijk de straat over vliegen. En dat pakte dus heel goed uit voor de bedlegerige overbuurvrouw, die zo kon uitgroeien tot het horizontale rekenwonder. Ik kom op deze geschiedenis naar aanleiding van het begrip horizontale dialoog. In het honderdste nummer van het tijdschrift Profielen van de Hogeschool Rotterdam is een top-100 opgenomen van de allerlelijkste onderwijsbegrippen uit de afgelopen jaren. En in die top-100 staat horizontale dialoog. Het ministerie van Onderwijs bracht nog niet zo lang geleden een brochure uit over de horizontale dialoog. In die brochure wordt zo n dialoog omschreven als een gesprek tussen de school en haar belanghebbenden, onder wie ouders en leerlingen. Dat zou je natuurlijk een gewone dialoog kunnen noemen, maar volgens het ministerie is hier sprake van een horizontale dialoog om het verschil te markeren met het toezicht door de inspectie, dat verticaal van aard is. Die vergelijking klinkt mij in de oren als de raadselmop over het verschil tussen een olifant en een muis, waarop het antwoord is dat ze allebei een slurf hebben behalve de muis. Er had net zo goed kunnen staan dat de dialoog van de school met ouders en leerlingen horizontaal heet omdat Jan de meestvoorkomende burgemeestersnaam is in Nederland: 18 heten er Jan (peildatum: februari 2012) en nog eens 11 hebben een dubbele Jan-naam, zoals Jan-Willem. En dan zijn er ook nog vijf burgemeesters die met de achternaam Janssen heten. DE KLEINE DINGEN 16 Als ik thuis kom, dan gaat de knop om. Dat kan ook niet anders met jonge kinderen. Heerlijk om mezelf bezig te houden met de kleine dingen: de was draaien, de tuin aanharken, een boek lezen als de kinderen op bed liggen. Op een zen-achtige manier genieten van het hier en nu. Daar krijg ik heel veel energie van. De inspiratie van Louise Beernink, rector Gymnasium Apeldoorn Horizontale dialoog staat dan ook volkomen terecht op de lijst van de honderd lelijkste onderwijsbegrippen. Daarbij zitten verder woorden als: profileringstransparantie, kennisvalorisatie, fiatteringsmechanisme en innovatie-implementatie. Dat laatste woord betekent gewoon vernieuwen, maar tussen vernieuwen en innovatie-implementatie zit een salarisverschil van euro. Een woord dat niet in de Rotterdamse top-100 staat, maar dat ik er zelf wel graag in had gezien, is werkstroomtrekkersoverleg. Het heeft te maken met een fusie die een tijd geleden gepland was tussen de roc s in Eindhoven en Helmond. Bij de fusie zouden bepaalde vakken worden samengevoegd. Die vakken werden eerst sectoren genoemd en daarna werkstromen. Om het samenvoegen van de werkstromen in goede banen te leiden, werden mensen aangesteld die werkstroomtrekkers gingen heten. En die werkstroomtrekkers moesten met elkaar overleggen en zo ontstond het werkstroomtrekkersoverleg. Er kwam natuurlijk ook een werkstroomtrekkersoverlegborrel en toen de minister van Onderwijs op een dag (nadat er naar schatting al vijf miljoen euro was opgegaan aan de voorbereiding van de fusie) zei dat de fusie toch maar niet moest doorgaan, kwam er ook nog een werkstroomtrekkersoverlegafscheidsborrel, die door de drank die er rijkelijk vloeide uitmondde in een horizontale dialoog. Maar dat woord werkstroomtrekkersoverleg had ik dus ook heel graag in die top-100 willen zien. Als allerdwaaste onderwijswoord is door het tijdschrift Profielen throughput gekozen. In het onderwijs heb je input en output en daartussenin zou ergens throughput zitten. Maar niemand weet precies wat het is. Je kunt het misschien vergelijken met het voorspel en het naspel. Daar zit ook iets tussen, al meen ik uit de allerlaatste cijfers van het Nibud te hebben begrepen dat bij mensen met een prepensioen het naspel steeds meer direct zal gaan aansluiten op het voorspel. Sommigen menen dat throughput het onderwijs zelf is, maar dat is volgens anderen juist de input. Er zijn er ook die denken dat de throughput alles is wat er in het onderwijs opgaat aan salarissen van managers die een school naar z n mallemoer helpen. Maar daarvoor bestaat in feite al het woord beerput. Die gaat helaas wel zelden open, waardoor het altijd de verkeerden zijn die moeten opdraaien voor bezuinigingen, en dan niet alleen in het onderwijs. Daarover zou ik nou weleens een dialoog willen voeren, en dan bij voorkeur een verticale. (Uit het boek Gnoeg is gnoeg, Wim Daniëls, 2013) 17

10 Je hebt je sollicitatie net achter de rug, de felicitaties van je nieuwe collega s op zak en de goede raad van het school bestuur vers in het geheugen. Als nieuwbakken schoolleider zit je vol goede voornemens, ambities, dromen en idealen. Maar tussen droom en daad staan wetten in de weg, en praktische bezwaren. Veel jonge schoolleiders zonder managementervaring schrikken van de verantwoordelijkheid die bij hun nieuwe functie hoort. Dat leidt tot stress of zelfs uitval. EENZAAM aan de top De Schok van de Ultieme Verantwoordelijkheid, door Hans Burgmans. Het is ook niet niks. Als kersverse directeur van een school is er de wittebroodsweken. Een directeur zei: Toen ik benoemd plotseling niemand waar je de hete aardappels naar kunt door- werd bij aanvang van het nieuwe schooljaar heb ik me heilig schuiven. Uit onderzoek blijkt dat nieuwe schoolleiders zonder voorgenomen niet te lachen tot de Kerst. Dat deed ik vroeger veel managementervaring erg moeten wennen aan de hoeveel- als leraar ook: niet de toffe peer uithangen aan het begin van heid, de diversiteit en de onvoorspelbaarheid van het werk dat het schooljaar. op ze af komt. Op maandagochtend heb je al het gevoel dat je achter de feiten aan loopt. Doordat schoolleiders gezag willen uitstralen en beschikken over kennis en informatie die ze niet altijd kunnen delen, Achter al deze nieuwe ervaringen schuilt een gevoel dat door vinden ze vaak dat ze niet mee kunnen doen aan de gezellig- Spillane en Lee De Schok van de Ultieme Verantwoorde- heid op school. Veel schoolleiders waren voorheen goede lera- lijkheid wordt genoemd. De onderzoekers Spillane en Lee ren, vaak zelfs binnen dezelfde school, met een goed netwerk vroegen pas aangestelde schoolleiders hoe zij hun nieuwe onder hun collega s. Dat netwerk en hun reputatie als leraar, verantwoordelijkheid beleven. Vrijwel alle geïnterviewden is van de ene op de andere dag minder waard. En een nieuw ervoeren hun eindverantwoordelijkheid als belastend. Het netwerk, gebaseerd op een reputatie als manager, is nog niet goede nieuws is dat de meerderheid van de onderzochte school- opgebouwd. Het probleem van de professionele eenzaamheid, leiders (59%) hun nieuwe taak na drie maanden niet meer met name onder jonge leidinggevenden, ligt in het primair belastend noemden. Kennelijk went verantwoordelijkheid. onderwijs anders dan bij het voortgezet onderwijs. Kleinere po-besturen kiezen liever voor een gepokt en gemazelde oude Achtervang rot. Grotere po-besturen benoemen wel met enige regelmaat Toch gaf in hetzelfde onderzoek 18% van de nieuwe school- jongere onervaren directeuren, maar die komen terecht in het leiders aan het werk na drie maanden nog zwaarder te vinden warme bad van het directieteam. dan in het begin. Wat maakt verantwoordelijkheid dan zo zwaar? Het blijkt niet zozeer om de toegenomen reikwijdte In het voortgezet onderwijs beginnen de meeste nieuwe mana van de verantwoordelijkheid te gaan, maar om de diepte ervan. gers niet als directeur maar als teamleider. Onderwijsexperts Hoeveel advies je ook inwint, hoeveel je ook analyseert, de (onder andere van de VO Academie) gaan er van uit dat juist in beslissing ligt op jouw schouders en - wat misschien wel lastiger deze groep de meeste uitval plaatsvindt als gevolg van profes- is - de consequenties ervan ook. Zoals een adjunct-directeur die sionele eenzaamheid. Teamleiders in het vo worden niet altijd net schoolleider werd het formuleerde: Toen ik nog tweede automatisch opgenomen in nieuwe externe netwerken. Zij blij- vrouw was op onze school, wist ik altijd in mijn achterhoofd ven vaak binnen hun bestaande netwerk van de school waar ze dat ik nog een achtervang had. Als het echt lastig werd, kon ik de transitie naar een andere rol eenzaam doormaken. Praten verwijzen naar de directeur. Als ik nu iets beslis wat iemand over hun nieuwe verantwoordelijkheden met collega leerkrach- niet bevalt, krijg ik de rottelefoontjes. ten is lastig. Zij voelen immers de verantwoordelijkheid niet en zullen weinig begrip hebben voor de consequenties ervan. Eenzaamheid 18 De Schok van de Ultieme Verantwoordelijkheid kan niet Het kan eenzaam zijn aan de top. Zeker als beginnend makkelijk gedeeld worden met collega s. Je krijgt een andere teamleider in het voortgezet onderwijs. Met name deze groep relatie met mensen als je ze moet beoordelen of macht over leidinggevenden zal actiever op zoek moeten naar verbindingen ze krijgt. Hierdoor ontstaat vaak een gevoel van professionele met andere teamleiders buiten de muren van hun eigen orga- eenzaamheid. Sommige beginnende schoolleiders zien het nisatie. Reden genoeg voor een professionele dialoog. Binnen, creëren van afstand tot collega s zelfs als een doelstelling in maar zeker ook buiten de school. 19

11 Wat voor schoolleider ben jij? Wat is jouw stijl? En voor welke communicatiestrategie kies jij bij urgente vraagstukken? 1Je wilt de opbrengsten van de school verhogen. Wat doe je? Ik presenteer de leerlingresultaten van de afgelopen jaren, geef aan dat deze onvoldoende zijn en op welke manier ze verbeterd zouden kunnen worden. Ik vraag het team om hun ideeën met mij te delen. Deze ideeën verwerk ik zoveel mogelijk in een aanvalsplan. Ik vraag feedback aan het team op mijn aanvalsplan. Ik zorg ervoor dat er tijd vrijgemaakt wordt zodat (een deel van) het team aan de slag kan met een aanvalsplan. Ik geef een aantal leraren de verantwoordelijkheid om een aanvalsplan te schrijven. Ik coach hen en monitor de voortgang. In een teambijeenkomst onderzoeken we gezamenlijk wat er aan de hand is met de leerlingresultaten en wat we in de toekomst anders kunnen doen. 2Volgend jaar ga je werken met een ander onderwijsconcept dat consequenties heeft voor onderwijstijden. Op welke wijze betrek je ouders hierbij? Ik informeer ouders tijdens een ouderavond over de nieuwe onderwijstijden. Ik ga in gesprek met ouders en vraag hen waar we rekening mee moeten houden bij de invoering van de nieuwe onderwijstijden. Ik vraag ouders of zij mee willen denken bij de wijze waarop we de nieuwe onderwijstijden gaan invoeren. Ik ga in gesprek met mijn team zodat zij ouders volgend jaar goed te woord kunnen staan over de Zo werkt het: Lees de vragen en vink het antwoord dat het beste bij je past aan. Foute of goede antwoorden bestaan niet. Noteer hoe vaak je voor een bepaalde kleur kiest. Elke kleur correspondeert met een strategie. Kijk op pagina 22 welke strategie het best bij je past. Als schoolleider maak je elke dag vele keuzes. Op welke manier doe je dat? Hoe betrek je anderen hierbij? Iedereen heeft hiervoor zo zijn eigen stijl en strategieën, die zorgen voor een ander niveau van commitment in je team. veranderingen. Ik monitor een werkgroep die zich richt op het informeren van ouders over de veranderingen. Ik reflecteer samen met ouders op de aanstaande veranderingen en de wijze waarop zij hierin een rol kunnen spelen. 3De school heeft te maken met cyberpesten: klasgenoten hebben stiekem gemaakte beelden van een leerling op internet gepubliceerd. Wat doe je? Ik breng het team op de hoogte van de situatie en de manier waarop ik heb gereageerd. Ik vraag alle betrokkenen en hun leraar/mentor aan tafel en ga in gesprek over wat er is gebeurd. Aan het einde van het gesprek trek ik conclusies en bepaal ik wat de consequenties zijn voor de betrokkenen. Ik ga in gesprek met alle betrokkenen en hun leraar/ mentor en vraag hen hoe de emotionele schade hersteld zou kunnen worden. Ik zoek naar een cursus Omgaan met sociale media of Conflicthantering, zodat mentoren in de toekomst adequaat kunnen reageren. Ik ondersteun de leraar/mentor bij het begeleiden van het herstellen van de veiligheid in de groep. Ik heb hierover regelmatig overleg met hem/haar. Ik formeer een leerkring met ouders, leerlingen en leraren die gaan onderzoeken hoe zo n situatie in de toekomst voorkomen kan worden. 4 Een leraar heeft zich al een aantal jaar niet geprofessionaliseerd, naar eigen zeggen vanwege tijdgebrek. Wat doe je? Ik Ik vertel de leraar dat hij komend jaar minstens twee cursussen moet volgen en geef hem een folder van een opleidingsinstituut. Ik vraag de leraar wat hij interessante professionalisering zou vinden en ik maak vervolgens de keuze voor een aantal cursussen. Ik vraag de leraar om een professionaliseringsplan te maken. Hierover ga ik een open dialoog aan met de leraar. Ik stel de leraar vrij van een aantal taken zodat hij een professionaliseringsplan kan maken. Ik coach de leraar bij het maken van een professionaliseringsplan en monitor de voortgang. Ik ga in gesprek met de leraar over zijn ambities en drijfveren. Op basis daarvan komen we tot een 5professionaliseringsplan. Je signaleert dat er steeds meer conflicten tussen leerlingen zijn tijdens de pauzes. Wat doe je? Ik koop een nieuwe conflicthanteringsmethode en informeer het team hierover. Ik vraag leerlingen en het team hoe zij de conflicten op het schoolplein zouden verminderen en maak op basis daarvan een plan. Ik betrek het team en de leerlingen bij deze constatering en vraag of zij mijn plan willen becommentariëren. Uit gesprekken blijkt dat er te weinig surveillanten zijn. Ik stel het taakbeleid bij, waardoor er meer ruimte is voor het team om te surveilleren. Ik ondersteun het team bij het ontwikkelen van een plan van aanpak om de conflicten te verminderen en monitor dit proces en de opbrengsten. Ik onderzoek samen met het team en leerlingen wat de oorzaak is van de conflicten en maak samen met 6hen een plan om conflicten te verminderen. Eén van je personeelsleden is zes weken thuis en de Wet Poortwachter vraagt om een plan van aanpak. Wat doe je? Ik informeer de medewerker over de Wet Poortwachter en de stappen die daaruit voortvloeien. Ik bel met de medewerker en vraag haar wat haar mogelijkheden op dit moment zijn. Op basis hiervan stel ik een plan op. Ik doe een voorstel en ga hierover met haar in gesprek. vraag haar wat ze nodig heeft om haar eigen plan van re-integratie te maken en faciliteer haar. Ik neem een coachende rol en voer gesprekken over hoe ik haar kan ondersteunen. Ik onderzoek met haar de consequenties van haar ziekte en hoe zij in de toekomst op een gezonde 7manier haar werk zou kunnen doen. Het schoolbestuur zit in financiële nood en jouw bestuurder heeft je meegedeeld dat je dit jaar flink moet bezuinigen. Wat doe je? Ik deel het mee in het teamoverleg en vertel dat er binnenkort meer informatie zal zijn. Ik heb korte gesprekjes met individuele medewerkers en vraag hun mening over dit probleem. Ik ga in het teamoverleg de dialoog aan met het team en verken samen met hen de consequenties. Ik geef de administratie de opdracht om met een bijgestelde begroting te komen. Ik vraag diverse werkgroepen wat zij kunnen betekenen om dit bedrag te realiseren. In een extra teamoverleg onderzoeken we samen waar er bezuinigingsmogelijkheden zijn. 8De school om de hoek groeit veel harder dan verwacht, waardoor jouw school de komende jaren wel eens kan gaan krimpen. Wat doe je? Ik informeer alle geledingen van de school over deze ontwikkeling en vertel hen hoe we ons in het vervolg gaan profileren. Ik ga in gesprek met een paar collega s die hier ervaring mee hebben en vraag hen hoe we ons beter kunnen profileren. Ik formeer een werkgroep, waarin we samen werken aan een bijgesteld beleidsplan. Ik faciliteer de communicatiemedewerker, zodat de school meer onder de aandacht komt van het grote publiek. Ik geef een werkgroep de opdracht om de consequenties van de krimp in kaart te brengen. Ik leg me niet neer bij deze ontwikkeling en formuleer samen met het team een ambitie waardoor we ons beter kunnen profileren. Noteer hier je score = = = = = = 20 21

12 De UITSLAG 1. DE INFORMERENDE SCHOOLLEIDER Mensen goed informeren over beleidskeuzes en doelstellingen vind je belangrijk. Je houdt ze graag op de hoogte met adequate informatie die iedereen kan begrijpen. Je wilt dat iedereen op hetzelfde informatieniveau zit en jouw beslissingen kan volgen. Hiermee lever je een belangrijke bijdrage aan het spreken van een gemeenschappelijke taal met je team. Iedereen begrijpt daardoor wat er aan de hand is in de school en wat er moet gebeuren. Een valkuil is dat je in de haast vaak zelf de beslissingen neemt en wel eens vergeet om mensen te betrekken bij het zoeken naar oplossingen. Ontwikkelingskans: Informeren is vaak niet genoeg om mensen mee te krijgen. Wat doe je nog meer? Kun je ook nog andere strategieën inzetten? 2. DE CONSULTERENDE SCHOOLLEIDER Jouw sterke kant is het raadplegen van medewerkers. Je vindt het belangrijk om hun visie, verwachtingen en ambities te horen zodat je ze een plek kunt geven in je beleid. Je doet graag een beroep op de loyaliteit van je team. Door meningen te peilen en mensen te raadplegen creëer je draagvlak voor keuzes die dan in de toekomst gemakkelijk door medewerkers worden geaccepteerd. Hoewel je de mening van anderen graag hoort en ze meeneemt in je besluitvorming, ben je wel geneigd om zelf de oplossingsrichting te bepalen. Ontwikkelingskans: Het consulteren van medewerkers creëert draagvlak, maar op welke manier laat je mensen daadwerkelijk participeren? 3. DE SCHOOLLEIDER DIE ANDEREN BETREKT Als er problemen zijn op school, verzamel je snel een groepje mensen om je heen die samen met jou gaan zoeken naar de beste oplossing. Meedenken en participeren staan bij jou hoog in het vaandel. Zo zorg je dat anderen betrokken zijn bij besluitvorming en beleidsontwikkeling. Je wilt graag dat medewerkers een eigen, autonome, gemotiveerde bijdrage leveren aan het zoeken naar oplossingen en het maken van keuzes. Je voert graag discussies met mensen, houdt van het debat en gaat gemakkelijk de dialoog aan. Ontwikkelingskans: Actief mensen betrekken zorgt voor eigenaarschap. Maar iedereen bij alles betrekken kan ook belastend zijn. Wanneer is het een toegevoegde waarde en wanneer niet? 4. DE FACILITERENDE SCHOOLLEIDER Mensen kunnen hun taak pas goed uitvoeren als de noodzakelijke randvoorwaarden en condities op orde zijn. Medewerkers moeten niet teveel afgeleid worden door tijdgebrek, geldgebrek of een kennisachterstand. Jij vindt het dan ook ontzettend belangrijk om iedereen zo goed mogelijk te faciliteren zodat zij zich kunnen richten op hun primaire opdracht. Je zorgt ervoor dat alles goed geregeld is zodat iedereen zich kan richten op zijn eigen werk. Een valkuil is dat individuele medewerkers allemaal hun eigen taak uitvoeren, zonder te reflecteren op het grotere geheel. Ontwikkelingskans: Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat iedereen zijn werk kan doen. Maar faciliteer je ook het gesprek en de samenwerking tussen mensen? 5. DE ONDERSTEUNENDE EN MONITORENDE SCHOOLLEIDER Jij bent de redder in nood! Je gelooft in coaching en ondersteuning van je personeel en kunt je gemakkelijk inleven in anderen. Ook houd je graag een vinger aan de pols. Je monitort processen en houdt de voortgang in de gaten zodat je kunt bijsturen waar mogelijk. Je staat graag voor anderen klaar. Iedereen kan op je bouwen en je bent een betrouwbare schoolleider. Ontwikkelingskans: Je pakt processen samen met je team op en houdt de grote lijn in de gaten. Maar geef je mensen voldoende ruimte en eigen verantwoordelijkheid? 6. DE ONTWIKKELINGS GERICHTE SCHOOLLEIDER Stilstand is achteruitgang, dat is jouw motto. Je wilt vooruit en het liefst met de hele school. Je vindt het belangrijk om met anderen na te denken over het belang van bepaalde oplossingen. Waar moeten ze aan bijdragen? Waarom doen we wat we doen? En doen we de goede dingen goed? Je stimuleert anderen om hierover na te denken en zich op die manier te ontwikkelen. Je wilt graag leidinggeven aan een lerende organisatie. Reflectie en onderzoek staan hierin centraal. Hierdoor stimuleer je school ontwikkeling en betrek je iedereen bij dit proces. Ontwikkelingskans: Een onderzoekende houding in een lerende organisatie brengt je ver. Maar is het nodig om altijd alles te onderzoeken of kun je in sommige situaties ook meteen een besluit nemen? 7. DE FLEXIBELE SCHOOL LEIDER Jij bent een kameleon die zich kan aanpassen aan elke situatie. Soms neem je zelf de beslissingen en informeer je anderen hierover. Soms vraag je anderen wat ze ergens van vinden en laat je ze actief meedenken. Op andere momenten stel je je op als coach of ga je in gesprek met je team over ambities en ontwikkelpunten van de organisatie. Je stelt je flexibel op en speelt daardoor adequaat in op acute situaties. Ben je je ook bewust van de keuze die je maakt voor een bepaalde strategie? Ontwikkelingskans: Sta eens stil bij de gekozen strategie. Misschien was een andere aanpak geschikter geweest? Een zorgvuldige afweging helpt je soms bij het maken van de juiste keuze. RUIS WEG HALEN Marlene Dumas, Models, Collectie Van Abbemuseum, Eindhoven. Kunst inspireert me. Vooral het werk van Marlene Dumas. Haar observaties zijn zo treffend. Als geen ander kan ze doordringen tot de kern. Dat is precies waar het bij professionele communicatie over gaat. Ruis weghalen waardoor mensen dichter bij zichzelf kunnen komen. De inspiratie van Martin Heeffer, directeur Jenaplan basisschool Rennevoirt, Berkel-Enschot 22 23

Inwerken van een beginnend schoolleider. In positie komen, in positie blijven. Door: Hans Burgmans, adviseur KPC Groep

Inwerken van een beginnend schoolleider. In positie komen, in positie blijven. Door: Hans Burgmans, adviseur KPC Groep Inwerken van een beginnend schoolleider. In positie komen, in positie blijven. Door: Hans Burgmans, adviseur KPC Groep Je hebt je sollicitatie net achter de rug, de felicitaties van je nieuwe collega s

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Wat doe jij op de eerste schooldag in 2015???

Wat doe jij op de eerste schooldag in 2015??? Wat doe jij op de eerste schooldag in 2015??? ROC in verandering Doel van de structuurverandering: goed, kleinschalig en betrokken onderwijs organiseren/faciliteren Nu overgangsfase van een oude, naar

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

in dialoog professionele gespreksvoering in de school en de rol van de schoolleider

in dialoog professionele gespreksvoering in de school en de rol van de schoolleider De schoolleider in dialoog Over de professionele gespreksvoering in de school en de rol van de schoolleider KPC Groep, 24 januari 2014 1 INHOUD 1INLEIDING 3 1.1 Aanleiding en vraag 3 1.2 Aanpak 3 1.3 Opbouw

Nadere informatie

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt?

Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? Veelgestelde vragen Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega van dezelfde afdeling een ander OCAI-profiel van onze organisatie krijgt? De test meet hoe u de werkcultuur beoordeelt in uw organisatie.

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Het beste uit jezelf halen en met plezier werken De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wat zijn je talenten en hoe zet je ze effectief

Nadere informatie

Naar een onderzoekende cultuur in de school

Naar een onderzoekende cultuur in de school Naar een onderzoekende cultuur in de school Uit meerdere studies blijkt dat leraren heel goed onderzoek kunnen doen naar de eigen lespraktijk om hun onderwijs te verbeteren. Als meerdere leraren gezamenlijk

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Talent in verandering

Talent in verandering Ieders individuele talent als basis van organisatieverandering Talent in verandering White Paper 1 De essentie van organisatieverandering Auteur: Kees Gabriëls Juli 2012 Management & Bedrijfskunde Avans

Nadere informatie

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent Amersfoortse Docenten Academie Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent in samenwerking met: Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent De Academie nodigt jou uit om deel te nemen aan ons

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

CONCEPT IN GESPREK MET JE TEAM COLOFON HOE EN WAT? Leerling 2020 Adresinformatie

CONCEPT IN GESPREK MET JE TEAM COLOFON HOE EN WAT? Leerling 2020 Adresinformatie COLOFON IN GESPREK MET JE TEAM Leerling 2020 Adresinformatie HOE EN WAT? Hoe ga ik met mijn team in gesprek en neem ik ze mee in het ontwikkelproces? Wat werkt wel en wat niet, als je op school meer werk

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek

Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek Persoonlijke ontwikkeling Competentie- & loopontwikkeling Interpersoonlijke communicatie Spice up your life: test

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Een talent floreert zelden alleen. Juist door samen te werken met anderen in het team kan het tot optimale bloei komen. Verbeter de prestaties van

Nadere informatie

DE PERFECTE MATCH EEN NIEUWE KIJK OP HET VINDEN EN HERKENNEN VAN TALENT

DE PERFECTE MATCH EEN NIEUWE KIJK OP HET VINDEN EN HERKENNEN VAN TALENT DE PERFECTE MATCH EEN NIEUWE KIJK OP HET VINDEN EN HERKENNEN VAN TALENT WELKOM PROGRAMMA Welkom Introductie ORMIT Aan de slag! - Myrte Ferwerda - Ingrid van Tienen - Alla Liberova Deel 1: Je kan pas iets

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan SLB-hoofdfase Jaar 3/4 2014-2015 Code: AFXX-SLB-J3J4-14 AC duaal: AFXX-SLB-D3D4-14 1 Bouwen aan je persoonlijk ontwikkelplan Het persoonlijk ontwikkelplan is

Nadere informatie

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Binnen O2A5 staat een belangrijke verandering voor de deur, namelijk de invoering van zgn. onderwijsteams. Voor een succesvolle implementatie van deze organisatieverandering

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 FUNCTIEDOCUMENT RWS Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 CONTEXT RWS heeft vier afdelingen (Strategie & Beleid, Klant, Vastgoed en Bedrijfsvoering). Deze afdelingen

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet In relatie tot de escalatieladder en het bestuurlijk- ambtelijk samenspel Verschil in beleving Conflicthanteringspalet

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

Lessons learned over boeien en binden van docenten met actieonderzoek

Lessons learned over boeien en binden van docenten met actieonderzoek Duurzaam Vitaal Leraarschap in het Voortgezet Onderwijs Lessons learned over boeien en binden van docenten met actieonderzoek door Piet Verstegen & Thomas Jager (piet.verstegen@inholland.nl, thomas.jager@inholland.nl)

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Profiel Manager Financiën en Bedrijfsvoering 16 juni 2016 Opdrachtgever Cosis Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Voor sollicitatie www.cosis.nu/vacatures rvb@cosis.nu Promens Care en NOVO

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Effectief investeren in management

Effectief investeren in management Effectief investeren in management Veel organisaties zijn in verandering. Dat vraagt veel van de leidinggevenden/managers. Zij moeten hun medewerkers in beweging krijgen om mee te veranderen. En dat gaat

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Profiel Hoofd Beleid en Advies 2 juni 2016 Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Voor meer informatie over de functie Jeannette van der Vorm, adviseur Leeuwendaal Telefoon (088) 00 868 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer Integraal coachen Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1.

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

TALENT. MANAGEMENT e-pathways CPD Handboek. www.epathways.eu. Handboek nr. in serie

TALENT. MANAGEMENT e-pathways CPD Handboek. www.epathways.eu. Handboek nr. in serie TALENT MANAGEMENT e-pathways CPD Handboek www.epathways.eu Handboek nr. 16 in serie Wat is talent management? Een van de belangrijkste leiderschapstaak in een school is om ervoor te zorgen dat de personeelsgemeenschap

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad De Gouden tips serie is in 2014-2016 verschenen op www.schateiland.com, op OR TV (Youtube) en in OR Rendement. Walter Landwier Help,

Nadere informatie

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Netwerkdag kwaliteitsmedewerkers 4 november 2014 Jouw partner in de school Onderwerpen voor vandaag Kader: leren van leraren Peer review (wat en hoe)

Nadere informatie

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Profielschets Manager Vastgoedbeheer Woonwaard ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Adviseur ERLY: mr. drs. Tristan Vos Telefoonnummer: 035 543 00 88 Inleiding Woonwaard

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development

Het Manager Groei Programma. Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Het Manager Groei Programma Een kwaliteitsproduct van Power coaching training en advies en Maas Organisation & Career Development Management wordt leiderschap Het Manager Groei Programma is een intensief

Nadere informatie

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ!

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Niet alleen toevoegen maar ook opruimen Een handleiding van de Opruimdienst als hulpmiddel voor jouw team Handleiding

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Maak je eigen professionaliseringsplan!

Maak je eigen professionaliseringsplan! DAG VAN DE LERAAR 5 OKTOBER 2013 Maak je eigen professionaliseringsplan! Een minicursus Sectorraad Hoger Onderwijs CNV Onderwijs Academie Maak je eigen professionaliseringsplan! 1. Inleiding In de CAO

Nadere informatie

Nog voor de zomer van baan veranderen?

Nog voor de zomer van baan veranderen? Nog voor de zomer van baan veranderen? Op naar een baan met meer blije hoogtepunten. Een verslaggever van Radio 1 noemde mij een soort psycholoog nadat ik hem afgelopen maandag had uitgelegd hoe ik twijfelaars

Nadere informatie

Zin in de OR-vergadering

Zin in de OR-vergadering Medezeggenschap nieuwe stijl Zin in de OR-vergadering Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman In Almere ging de medezeggenschap stevig op de schop. De structuur werd omgegooid, er kwamen tijdelijke

Nadere informatie