Trends in beleggingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trends in beleggingen"

Transcriptie

1 Hartelijk Welkom Trends in beleggingen Een kwestie van vooruitkijken Rabobank Week van de Leden

2 30 september 2011 The Big Picture Beleggen in tijden van crises september 2011 Rabobank Private Banking 2 Rabobank

3 30 september 2011 Meerdere crises naast elkaar klimaatcrisis voedselcrisis watercrisis energiecrisis economische crisis huizencrisis bankencrisis eurocrisis politieke crisis sociale crisis vertrouwenscrisis Een van de oorzaken van de crisis is de groei van de wereldbevolking (met name de opkomst van een grote middenklasse in Azie). Het zwaartepunt van de wereldeconomie verschuift van het Westen naar het Oosten. De crises hangen ook met elkaar samen. De voedselcrisis wordt deels ook veroorzaakt door de energiecrisis (niet alleen is er voor voedsel veel energie nodig, maar er worden ook voedselgewassen gebruikt als energiebron). Verder is landbouwgrond in combinatie met schoon water schaars. Ook de economische/financiële crisis heeft impact op investeringen, daarvoor krijgen investeerders minder makkelijk financiering. De financiële crisis startte eigenlijk bij de huizencrisis in de VS en via de hypotheekproducten van de banken (het belangrijkste exportproduct van de VS begin deze eeuw) kwam het in het financiële systeem. Daardoor raakte dat systeem verzwakt en daar is vooral in Europa onvoldoende aan gedaan. Banken zijn niet voldoende geherkapitaliseerd. Dat is ook de reden dat Griekenland vorig jaar niet mocht omvallen, dat zou immers de banken te hard raken. De overheid was dus genoodzaakt om de economie en banken te steunen. Daarmee kwamen de schulden bij de overheid. Die moet gaan bezuinigen en belastingen verhogen en dat ligt politiek altijd moeilijk in een democratie. De gevolgen werden daarmee ook voelbaar voor de burger (nu vooral in de probleemlanden, maar later natuurlijk ook in de landen die gaan steunen) en dat zorgt voor een sociale crisis. Alle crises bij elkaar zorgen dat het vertrouwen afneemt en niet toeneemt. Er is dus ook sprake van een vertrouwenscrisis. Met name het vertrouwen in de politiek is tot een historisch dieptepunt gedaald. Vertrouwen is ook belangrijk voor financiële markten. Het sentiment is op dit moment dus uitermate negatief. 80% van de Amerikanen denkt dat we nog in een recessie zitten, de aandelencultuur van eind vorig eeuw is volledig verdwenen. 3 Rabobank

4 30 september 2011 Inhoud Beleggen in tijden van crises Terugblik Macro-economie Schuldencrisis Scenario-analyse Effect crisis op risico s Kans of risico Assetmix Aandelen overwegen Vastrentende waarden onderwegen Conclusie Adviezen Aandachtspunten 4 Rabobank Private Banking 4 Rabobank

5 30 september 2011 Terugblik 5 Bron: Bloomberg Rabobank Private Banking 5 Rabobank

6 30 september 2011 Dow Jones index 6 Bron: Bloomberg Dow 1000 Rabobank Private Banking Eind jaren negentig vierde optimisme hoogtij. Toen kwamen er ook boeken uit dat de Dow nog een keer zou verviervoudigen vanaf toch al stevige waarderingen. Nu is het sentiment vergelijkbaar, maar wel 180 graden de andere kant op. In beide gevallen is er sprake van een overdrijvingsfase. Dat betekent niet dat de beurzen niet verder kunnen zakken, maar de factor sentiment is in ieder geval niet overdreven optimistisch en slaat eerder door naar de andere kant. Voor beleggers die wel risico willen nemen is dit positief. 6 Rabobank

7 30 september 2011 Macro-economie Economie Schuldencrisis Rente Valuta 7 Rabobank Private Banking Economie Wereldwijde groeivertraging (verwachting 2011 van 4% naar 3%) Tijdelijk effect van kwantitatieve verruiming Opkomende landen lopen tegen capaciteitsgrenzen aan Schuldencrisis Soevereine schuldencrisis speelt op Europese banken aan het infuus bij de ECB Recessie: politiek heeft sleutel Rente Inflatie wereldwijd over hoogtepunt heen Centrale banken draaien bij Lange rente op staatsobligaties op depressieniveau Valuta Amerikaanse dollar weer vluchthaven, ondanks of dankzij AA+ Euro op korte termijn zwak, uiteindelijk richting 1,48 Zwitserse frank vast aan de euro, valutaonrust Wereldwijde groeivertraging in het tweede kwartaal ten opzichte van de voorgaande twee kwartalen. Dat is deels te wijten aan de economische gevolgen van de natuurramp in Japan. Naast een recessie in Japan zijn er vertragingen in de levering van halffabricaten en met name in Azië een lagere productiegroei. Dit is zichtbaar in het wereldhandelsvolume dat in het tweede kwartaal van 2011 na twee jaar onafgebroken groei weer daalde. Maar ook zonder Japan is de wereldeconomie duidelijk minder krachtig geworden. Mogelijk dat het einde van QE 2.0 een rol speelt, maar het past in ons basisscenario dat de schuldencrisis in het Westen voor langere tijd een matige groei tot gevolg heeft. De afbouw van schulden drukt de consumptie en zorgt ook dat er minder noodzaak is om te investeren. Er is nog voldoende capaciteit en dat houdt de 7 inflatie in bedwang. In de laatste maanden is de inflatie gestabiliseerd. Rabobank

8 30 september 2011 Vertrouwen Amerikaanse consument daalt Bron: Bloomberg 8 Rabobank Private Banking De vertrouwenscijfers (of het nu gaat om consumentenvertrouwen, producentenvertrouwen of welke vertrouwensindicator ook) staan duidelijk onder druk. De hardere macro-economische cijfers wijzen nog altijd op een behoorlijke groei, zelfs op een versnelling ten opzichte van het eerste halfjaar. Het consumentenvertrouwen in de VS stond al niet op een hoog niveau. Feitelijk is er nooit sprake geweest van een echt herstel van dit vertrouwenscijfer. Dat verklaart ook waarom 80% van de Amerikanen denkt dat we nog steeds in een recessie zitten. De detailhandelsverkopen zijn wel hersteld. Nadat die eerst fors moesten inleveren omdat de consumenten gingen sparen, wordt er nu niet meer extra gespaard. Dat betekent dat de groei van het besteedbaar inkomen weer grotendeels wordt geconsumeerd en dat is terug te zien in de detailhandelsverkopen. 8 Rabobank

9 30 september 2011 Soevereine schuldencrisis % Bron: Datastream 9 Rabobank Private Banking Oplossingen te over, maar geen politieke wil (vooralsnog) $ 8 biljoen te veel schulden in het westen, $ 3,4 biljoen te weinig schulden in opkomende landen: per saldo 6% van wereld BBP Wat is nu slechter dan in 2008: Sterk gestegen schuld overheden Politieke onrust Hogere winstmarges bedrijfsleven Europese banken aan het infuus Vergelijking met 2008 gaat in veel opzichten niet op: Betere balansen bij bedrijven, Amerikaanse banken en consumenten Winstherzieningen vallen mee Spreads investment grade corporates veel lager Lehman was een verrassing, Griekenland niet In essentie is het een klein probleem. De schuldencrisis is deels veroorzaakt door tekorten in landen als de VS en de Zuidelijke europese periferie en overschotten in landen als China en Duitsland. Deze onbalans zorgde voor kapitaalstromen waardoor bijvoorbeeld de VS groei deels financierde met schulden. Top down zijn er dus te veel schulden in het Westen en te weinig in de opkomende landen. Top down is het ook geen groot probleem. In 2008 viel de economie van een klif. De Amerikaanse consument spaarde niet en dat doet die nu wel. Die beweging heeft er voor gezorgd dat de consumentenbestedingen vrij Rabobank 9

10 30 september 2011 Scenario s 10 Rabobank Private Banking Ons basisscenario gaat niet uit van een diepe recessie. Dat is essentieel omdat een nieuwe diepe recessie ook een stevige winstrecessie zal betekenen. Omdat het vertrouwen echter laag is, zullen waarderingen niet kunnen stijgen. Tegelijkertijd zullen aandelen wel de winstontwikkeling volgen en nu de waardering rond de dieptepunten van maart 2009 staat, lijkt het neerwaarts risico voor aandelen beperkt. Basisscenario lage groei en lage inflatie 60% Schuldenafbouw remt economische groei Westen Hogere reële rente, maar geen hogere inflatie (o.a. door ITrevolutie) Aandelen volgen winstontwikkeling, beperkte ruimte voor herwaardering door vertrouwenscrisis Rente laag, maar duidelijk hoger dan nu Positief scenario, normalisering 15% Meevallers groei ontwikkelde landen Oplossing Europese schuldencrisis Centrale banken normaliseren rente Positief voor aandelen (hogere waardering), negatief voor obligaties Negatief scenario, beleidsfouten 20% Politieke besluitvaardigheid vereist in de Eurozone, de VS en Japan Arsenaal centrale bankiers beperkt Rabobank 10

11 30 september 2011 Effect crisis op risico s Verkorting beleggingshorizon Hoge samenhang risicovolle beleggingscategorieën Vluchthavens lijken veilig Nieuwe regelgeving Afnemende liquiditeit Fraude eerder zichtbaar 11 Rabobank Private Banking De vertrouwenscrisis zorgt er voor dat mensen niet ver in de toekomst durven te kijken. De dag van morgen is al ver genoeg. Dit verkort ook de beleggingshorizon en zorgt er voor dat de geëiste risicopremie hoog is. De correlatie tussen de verschillende assets in tijden van crisis is relatief hoog. Juist wanneer diversificatie belangrijk is, lijk je er niet zoveel aan te hebben. Door de hogere correlatie zijn ook de vluchthavens niet meer veilig. Verder vlucht mensen in kas, maar liquiditeiten worden aangehouden bij een bank en er zijn zorgen om het financiële systeem. Ook zit er een zekere ironie in het vluchten richting staatsobligaties gezien de soevereine schuldencrisis. Uiteindelijk kan de onbalans worden opgelost via valuta s. Hoe groter de onbalans, des te groter de potentiële verschuivingen in valuta. Griekenland zit echter vast in de euro. Als ze de drachme nog hadden was deze munt stevig gedevalueerd. Op wereldschaal zorgt de koppeling van de Renminbi aan de dollar voor onbalans. Regelgeving zorgt dat markten minder goed werken en regels kunnen zelfs voor systeemrisico s zorgen. Zie bijvoorbeeld de Bazel II regel om voor overheidspapier geen eigen vermogen aan te houden. Onder Bazel II kunnen banken dus onbeperkt Grieks Staatspapier op de balans nemen zonder dat ze daarvoor extra eigen vermogen moeten aanhouden. Als partijen elkaar niet meer vertrouwen is er ook geen handel en dan kunnen zelfs normaal gesproken zeer liquide instrumenten illiquide worden. Met name de Europese sector is onvoldoende geherkapitaliseerd en dat maakt ze gevoelig voor besmetting door de soevereine schuldencrisis. Vastgoed is sterk gekoppeld aan de financiële sector, er wordt gewerkt met leverage. Fraudes worden vrijwel altijd zichtbaar in tijden van crisis, Aldoboli (UBS) is daarvan een voorbeeld. 11 Rabobank

12 30 september 2011 Kans of risico Kansen Failliet van Griekenland Aandelen opkomende landen Bedrijfsobligaties en high yield obligaties Ierse staatsobligaties Kredietplafonddiscussie Inflatie Risico s Geen recessie, rentes Aandelen en obligaties financiële sector (EU) Opkomende landen schuld Patstelling politiek VS Deflatie Euro 12 Dollar Rabobank Private Banking Als risico s breed zijn uitgemeten kunnen ze een kans worden. Financiële markten hebben de neiging om het slechtste scenario in te prijzen. Een default van Griekenland is breed uitgemeten in de pers zodat het bezit van de zaak ook hier het einde van het vermaak kan betekenen en beurzen (na een mogelijke eerste schrikreactie) positief zullen reageren. Verder zorgen crises er voor dat geld uit risicovolle assets wordt gehaald (de-risking), maar voor lange termijn beleggers biedt dit juist kansen. Met name EM-aandelen stegen sterk na de crisis van Ook zorgt de crisis er voor dat alle probleemlanden min of meer over een kam worden geschoren. De markt maakt wellicht onvoldoende onderscheid tussen Ierland aan de ene kant en Griekenland aan de andere. Voor centrale banken is inflatie een vijand die veel makkelijker is te bestrijden dan deflatie, zie ook de problemen in Japan. Risico s zitten nu in veilig geachte instrumenten. Het opwaarts potentieel van Duitse staatsobligaties is zelfs in het meest extreme scenario zeer beperkt en een lichte aanpassing naar de realiteit zorgt al voor een negatief rendement. De financiële sector combineert structurele, cyclische en operationele problemen. Emerging debt was een vluchthaven, maar heeft ook te lijden gehad van de-risking. De euro kan aan kracht winnen na het oplossen van Griekse probleem. 12 Rabobank

13 30 september 2011 Assetmix Van obligaties naar aandelen 13 Rabobank Private Banking 13 Rabobank

14 30 september 2011 Assetmix Aandelen overwegen Obligaties onderwegen 14 Rabobank Private Banking Let op dat in de Schretlenprofielen alleen de gemengde profielen naar overwegen zijn gegaan voor aandelen. De hogere profielen hadden al een overwegen voor alternatieven waardoor er minder ruimte is voor aandelen. Voor de Raboprofielen zijn aandelen in de hogere profielen wel verhoogd. Aandelen zijn goedkoop, maar vooral in relatie tot de extreem gedaalde rente. De overweging van aandelen moet daarom in samenhang worden gezien met de onderweging van obligaties. Aandelen overwegen 10 augustus aandelen naar overwegen Extreem waarderingsverschil tussen aandelen en obligaties Sentiment overdreven negatief, recessie ingeprijsd Opkomende markten overwegen ten koste van VS Obligaties onderwegen Record dieptepunt lange rente in vluchthavens Inflatie voorlopig hoger dan nominale rente Gedwongen kopers Voorkeur voor high yield en bedrijfsobligaties. Terughoudend met staatobligaties en obligaties financiele instellingen Alternatieve beleggingen overwegen Meer mogelijkheden, minder spelers Verliesbeperking in onrustige tijden Nadruk op hedgefunds, private equity en grondstoffen Terughoudend met niet-beursgenoteerd vastgoed Rabobank 14

15 30 september (Lehman) of 1998 (LTCM)? Bron: Bloomberg 15 Rabobank Private Banking De crisis van 2008 kwam als een schok waardoor liquiditeit sterk terugliep en consumenten fors meer gingen sparen. De crisis nu is geen schok (we zien het aankomen) en de centrale banken ondersteunen de liquiditeit. De consument gaat niet meer sparen. Daarom lijkt de onrust op de beurs nu op die van Aangezien de VIX al de niveaus van 1998 heeft bereikt suggereert dit dat het neerwaarts risico vanaf dit niveau beperkt is. Alleen als de illiquiditeit, de schok en de reactie bij consumenten tezamen genomen even groot is als in 2008 is er nog meer neerwaarts potentieel vanaf dit niveau. In ons basisscenario gaan we daar niet vanuit. Het dividendrendement ligt nu op het dubbele van de tienjaarsrente. Dividend is door de tijden heen veel stabieler dan winsten. Feitelijk wordt er nu nauwelijks enige winstgroei ingeprijsd. 15 Rabobank

16 30 september 2011 Aandelen: waardering en winstgroei K/W 12 mnd T Winstgroei T% Herziening 3m% Wereld 10,1 12,9-3,2 Noord-Amerika 11,2 14,1-1,4 Europa 8,4 10,2-5,3 Pacific 11,2 15,5-3,9 Opkomende landen 9,1 12,8-3,8 Bron: I/B/E/S - Datastream Winsten onder druk, markt rekent op winstdaling Europa en opkomende landen relatief aantrekkelijk Waardering vrijwel gelijk aan dieptepunt maart Rabobank Private Banking De waardering is vergelijkbaar met maart 2009 (het dieptepunt in de vorige crisis). Bedrijven hebben het in de crisis opmerkelijk goed gedaan, met sterke productiviteitsstijgingen. Daardoor liggen de winstmarges op een hoog niveau. Dat is een risico, maar lagere energieprijzen, lagere grondstoffenprijzen en het ontbreken van looneisen zorgen er voor dat die winstmarges nog wel even hoog kunnen blijven. Dat risico is dus beperkt. Ook het derde kwartaal ziet er relatief goed uit. Wel kunnen vraagtekens worden gezet bij de dubbelcijferige winstgroeiverwachtingen, maar de beurs rekent feitelijk al op een winstdaling. 16 Rabobank

17 30 september 2011 Opkomende landen K/W 12 mnd T Winstgroei T% Herziening 3m% Brazilië 8,1 7,9-2,8 Rusland 5,1 5,5-0,8 India 12,3 14,3-4,4 China 8,4 13,9-2,5 BRIC-landen weer aantrekkelijk gewaardeerd Oververhitting en inflatie over het hoogtepunt BRIC 45% index en Korea en Taiwan 25% index Advies: Structurele overweging: 25% van de portefeuille 17 Rabobank Private Banking Waar we begin dit jaar nog wel wat kritische kanttekeningen konden plaats voor wat betreft waardering, oververhitting en inflatie, is dat nu veel minder het geval. Wat dat betreft zijn de fundamenten (waardering, winstgevendheid, economie, inflatie, monetaire politiek, schuldenproblemen) allemaal positiever geworden. 17 Rabobank

18 30 september 2011 China, in 2027 of 2019 nummer 1 18 Rabobank Private Banking Volgens Goldman is China in 2027 nummer 1 (qua BBP in koopkrachtpariteit), The Economist denkt dat dit in 2019 al het geval is. De eerste downtick in de Chinese inflatie is zichtbaar. Toch zal het beleid van verkrapping nog wel even aanhouden. Dat hangt ook samen met de komst van nieuwe Chinese leiders volgend jaar. De inflatie (met name voedsel) zal echter in de loop van het jaar verder dalen. 18 Rabobank

19 30 september 2011 Lange rente gedaald Bron: Bloomberg 19 Duitse Staat -curve Rabobank Private Banking Opmerkelijk sterke daling van de lange rente, zeker gezien het niveau van waaraf we komen. Ook een historisch dieptepunt, lager dan in de jaren dertig (tijdens de depressie). Dat zorgt er voor dat vanuit rendementsperspectief dit zeer risicovol materiaal is geworden. Een beperkte stijging is voldoende voor een negatief totaal rendement. Verwachting Rabobank over 12 maanden is een rente van 3,3% op 10 jaars Duitse Staat. S&P heeft bereikt wat QE2.0 maar niet kon bereiken Vluchthavenfunctie staatsobligaties, beter dan spaarrekening? Rol centrale banken door korte rente langer laag te houden Lange nominale rente nu duidelijk beneden inflatie Gedwongen kopers: pensioenfondsen, verzekeraars Verschil tussen financials en corporates opgelopen Maar ook tussen Europese en Amerikaanse financials Perpetuele leningen in problemen door Griekenland: -25% Rendement Q3: Covereds +2,2%, Obligaties Banken -4% Advies: Sterk onderwegen, voorkeur High Yield en Corporates Na QE 2.0 steeg de lange rente in de VS, maar de downgrade van S&P zorgde voor een de-risking met een vlucht in Rabobank 19

20 30 september 2011 Inflatieverwachtingen (EU) gedaald Bron: Bloomberg 20 Rabobank Private Banking Inflatieverwachtingen zijn al behoorlijk gedaald, maar gelet op de verder gezakte nominale rente is de reële rente over een groot deel van de curve opnieuw negatief. 20 Rabobank

21 30 september 2011 Conclusie: adviezen Aandelen overwegen Voorkeur voor Large cap, dividend & Groei Opkomende markten overwegen / Verenigde Staten onderwegen Vastrentende waarden onderwegen, duration 3,5 Staatsobligaties maximaal onderwogen High Yield en Corporates overwegen Nadruk op covered bonds, corporates & high yield 21 Rabobank Private Banking Aandelenfondsen met stabiele groeiaandelen en hoog dividend Opkomende markten en Azië bij elkaar 40% aandelenportefeuille Individuele aandelen: Sectoren, Fondsen/trackers: Core plus Risico staatsobligaties Bijwaarden, staatsgegarandeerd, supranationals Kas tot 10 jaar beter rendement Staatsobligaties is niet hetzelfde als AAA Exposure Financials (zowel binnen aandelen als obligaties) Alternatief Covereds, selectief tier one 21 Rabobank

22 30 september 2011 Iedere lokale Rabobank en de andere onderdelen van de Rabobank Groep die als een beleggingsonderneming zijn aan te merken zijn als zodanig geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam. U dient zelf na te gaan of de in deze publicatie opgenomen beleggingsadviezen in overeenstemming zijn met het voor u vastgestelde doelrisicoprofiel. U kunt daarover ook contact opnemen met uw adviseur van de Rabobank. De in deze publicatie opgenomen informatie/adviezen zijn geen expliciete of impliciete beleggingsaanbeveling en kunnen op ieder moment zonder verdere aankondiging worden gewijzigd. De presentatie is informatief van aard, en houdt derhalve geen rekening met uw uitgangspunten, beleggingsdoelstellingen, kennis, ervaring, risicobereidheid, persoonlijke (financiële) situatie, fiscale aspecten en persoonlijke wensen. Beleggingsbeslissingen kunnen niet zonder meer op deze presentatie worden gebaseerd. Deze dienen eerst genomen te worden na lezing van het prospectus en de financiële bijsluiter (indien aanwezig). De inhoud van deze presentatie kan op ieder moment zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. Alle auteursrechten en overige intellectuele eigendomsrechten ten aanzien van (de inhoud van) deze presentatie behoren toe aan Rabobank Private Banking, tenzij expliciet anders aangegeven. 22 Rabobank Private Banking 22 Rabobank

23 Wereldwijde trends: Een kwestie van vooruitkijken! Meinhard Leuhery Ruurlo, 29 september 2011

24 Agenda Wereldwijde trends Demografische veranderingen Tekorten natuurlijke hulpbronnen Milieubewustzijn Oplossingen 24

25 Wereldwijde Trends Demografische veranderingen Tekorten aan natuurlijke hulpbronnen Milieubewustzijn 25

26 Wereldwijde Trends (I): Demografische Veranderingen Groei wereldbevolking (* million) Verstedelijking gaat door Vergrijzing World More developed regions Less developed regions (* million)

27 Wat zijn de gevolgen van een groeiende wereldbevolking? 3 miljard nieuwe consumenten 80 miljoen per jaar per dag miljard inwoners miljard inwoners miljard inwoners miljard inwoners 27

28 Groeiende wereldbevolking en Infrastructuur? American Society of Civil Engineers rapportcijfer Amerikaanse infrastructuur: onvoldoende (D); USD 2,200 miljard aan achterstallig onderhoud Sector rapportcijfer Sector rapportcijfer Luchtvaart D+ Parken & recreatie C- Bruggen C Spoorwegen C- Dammen D+ Wegen D Drinkwater D- Scholen D Energie D Afval C+ Gevaarlijke stoffen D Vervoer D+ Waterwegen D- Afvalwater D

29 Structurele ontwikkeling Infrastructuur: herstel in het Westen 29 -Begin september werd bekend gemaakt dat de concurrentiepositie van Nederland sterk is verbeterd, oa door goed functionerend infrastructuur -Onlangs werd bekend gemaakt dat Obama nog dit jaar USD 50 miljard in infrastructuur wil investeren. Moet nog worden goedgekeurd door de senaat -In verhouding 29

30 Structurele ontwikkeling Infrastructuur: opbouw in het Oosten 350 miljoen Chinezen zullen naar de stad trekken per 2025 Gelijk aan de huidige bevolking van de Europese Unie 1 miljard Chinezen zullen in steden wonen in 2030 Een achtste van de totale wereldbevolking 200 Chinese steden met meer dan 1 miljoen inwoners Europa heeft er momenteel miljard vierkante meter vloeroppervlak wordt gebouwd 5 miljoen nieuwe gebouwen 30 -Op basis van een onderzoek van McKinsey worden deze statistieken voorspeld -Gigantische uitbreidingsinvesteringen in het Oosten, denk aan grote steden, luchthavens, zeehavens, spoorwegen, waterleidingen, riool, energie etc. 30

31 Wereldwijde Trends (II): Tekorten aan natuurlijke hulpbronnen. Beperkt aanbod botst met stijgende vraag Natuurlijke hulpbronnen Water Voedsel en landbouwgrond Source: Goldman Sachs

32 Structurele ontwikkeling Oplopende grondstofprijzen $500,000 Investeringen in productiecapaciteit versus Brent olieprijs Global E&P spending in USDmln vs Brent oil price 120 $450, $400,000 $350,000 $300,000 $250,000 $200,000 $150,000 $100,000 $50,000 $0 Vraag > Aanbod Source: Barclays Capital, Baker Hughes Op deze grafiek ziet men de relatie tussen CAPEX en olieprijs -In 1998, toen de olieprijs rond de $12 noteerde, werd relatief weinig geinvesteerd in productie-capaciteit, dit terwijl de vraag sterk begon te stijgen (uit opkomende landen) 32

33 Structurele ontwikkeling Stijgende vraag naar energie Developed Emerging Gallons per dag per hoofd van de bevolking 33

34 Structurele ontwikkeling Watervoorraden wereldwijd Ongeveer 3% van totale watervoorraad is zoet Waarvan 25% grondwater is Waarvan >50% op een diepte van meer dan 1 kilometer 34 -Tussen 1950 en 2000 is geirigeerd land verdrievoudigd. Sinds 2000 geen groei -Enige mogelijkheid om watervoorraad te laten groeien is door desalinatie en betere efficientie. -Water wordt in toenemende mate gebruikt voor niet agrarische doeleinden (stedelijke voorziening, industrie etc.) - 34

35 Structurele ontwikkeling Watergebruik per consumptie???? 35 NOTE: the chronological orderis: TOMATO, APPLE JUICE, TEA, HAMBURGER Also note: 1 kg of beef requires liters of water. So if all Americans eat only beef, this would require almost 2 million liters of water per year per american!!! And that almost equals the watervolume of an olympic swimming pool!! Per american. 35

36 Structurele ontwikkeling Waterschaarste Woongebied van ruim 200 miljoen mensen Grondwaterniveau scherp dalende Soortgelijke problemen in India Toekomstig probleem voor 300 miljoen consumenten! Source: Water Policy Briefing 36 -Na uitputten van de waterbron in China zal men in de toekomst enkel kunnen oppompen wat natuurlijk wordt aangevuld -Graanproductie in Saudi Arabia stopt in 2016: De waterbron is dan uitgeput -In Jemen daalt het waterniveau jaarlijks met 2 meter. De huidige bevolking van 23 mln groeit snel en men zal in de nabije toekomst vrijwel al het graan moeten importeren. 50mn cubic komt jaarlijks in het bassin, 210mn cubic gaat eruit. -In het algemeen wordt water rond de grote steden steeds minder voor agrarische doeleinden gebruikt: water kost de boer meer dan het gewas oplevert. Hierdoor in California 10% minder geirigeerd landbouwgrond 36

37 Structurele ontwikkelingen - Stijgende vraag naar voedsel Vleesconsumptie per persoon per jaar ( ) VS 124 kg Wereld 40 kg Source: Goldman Sachs 37

38 Rund versus Kip RUND KIP Source: Morgan Stanley 38

39 Structurele ontwikkeling Voedselcrisis 2007 / 2008 Source: Thomson Financial Datastream / FAO 39 -Voedselprijzen sterk gestegen door structureel te weinig productie en nauwelijks voorraadden -In het verleden waren prijsstijgingen het gevolg van droogte, overstromingen of ziektes -Landen zoals Japan en het Midden Oosten zijn actief bezig om landbouwgrond te kopen in bijvoorbeeld Latijns Amerika: food security -> minder afhankelijk van import -Sommige exporterende arme landen krijgen voedselhulp van het World Food Program: Ethiopie exporeert naar Saudi Arabie terwijl WFP 4,6 mln mensen voedt -Landbouwgrond acquisities zijn eigenlijk ook wateracquisities -Landbouwgrond geirrigeerd met rivierwater brengt ook problemen met zich mee: Nijl van Sudan naar Egypte -> Hoe meer Sudan gebruikt, hoe meer graan Egypte moet importeren 39

40 Wereldwijde Trends (III): Milieubewustzijn Opwarming van de aarde Alternatieve energiebronnen

41 Wereldwijde Worldwide Energie-Consumptie Energy Consumption (quadrillion BTU) OECD Non-OECD Aandeel per energiebron (in 2007): 10% 5% 35% 27% Liquids Natural Gas 23% Coal Renewables Nuclear Bron: IEA, 2010 Energie-consumptie zal in de volgende 25 jaar met 50% stijgen, gedreven door niet-oecd landen. Open vragen: Hoe snel kunnen we het aandeel van olie vervangen (35% van primaire energie-consumptie in 2007)? Hoe snel kunnen we het aandeel van hernieuwbare energie opvoeren (nu overwegend waterkracht)?

42 Grootste energievraagstuk in de geschiedenis: Meer Energie, minder CO 2. Stijgende CO 2 -uitstoot & vraag naar energie Schaarste voorraden Veiligheid en betrouwbaarheid Klimaat verandering Schone productie energie Efficiëntie gebruik van energie Opslag van energie Distributie van energie Beleggingskansen

43 Beleggingsoplossingen Infrastructuur Energie Communicatie Transport Water 43

44 Infrastructuur ontwikkeling wereldwijd Eerst bouwen, dan uitbaten. Niet onderhouden? Energie Communicatie Opnieuw aanleggen kost? Factor 4!!! Transport Water 44

45 Beleggingsoplossingen: Infrastructuur constructie!, : ,9 0,703 45

46 Beleggingsoplossingen voor voedselprobleem Meer produceren Productie per eenheid land vergroten (technologie!!) Meer landbouwgrond in afgelegen gebieden gebruiken (infrastructuur!!) Minder (vlees) consumeren 1 kilo dierlijk eiwit kost 8 kilo plantaardig eiwit Geen bevolkingsgroei.. Synthetisch voedsel??? 46

47 Beleggingsoplossingen - Agribusiness Boerderij benodigdheden Landbouwers Verwerkende Industrie Distributeurs - Kunstmest - Agrarische producten - Verwerking - Logistiek - Chemicaliën - Vis/Vlees producenten - Verpakking - Transport - Zaden - Apparatuur - Branding 47

48 Beleggingsoplossingen - Water Water management Ontzilting Leidingen, pompen, Irrigatie 48

49 Thematische fondsen universum van Rolinco Demografische Veranderingen Tekorten Natuurlijke hulpbronnen Milieubewustzijn Emerging Markets Global Consumer Trends Sust. Agribusiness Smart Materials Chinese Equities New World Financials Natural Resources Smart Energy Africa Equities Property Sustainable Water Sust. Climate Change Indian Equities Infrastructure Emerging Markets Sust. Healthy Living Robeco Rotterdam SAM Zurich

50 50

51 Belangrijke informatie Dit document is met zorg samengesteld door Robeco Institutional Asset Management B.V. (hierna Robeco). Het is uitsluitend bedoeld om te voorzien van informatie over de specifieke capaciteiten van Robeco, maar is geen aanbeveling om bepaalde effecten of beleggingsproducten te kopen of te verkopen. De inhoud is gebaseerd op betrouwbaar geachte informatiebronnen. Historische rendementen worden alleen ter illustratie gegeven en zijn als zodanig geen weergave van de verwachtingen van Robeco voor de toekomst. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Robeco Institutional Asset Management B.V. is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten in Amsterdam. De prospectussen en vereenvoudigde prospectussen/financiële bijsluiters van de genoemde fondsen zijn kosteloos te verkrijgen via

52 Robeco 28 oktober 2009 Zoeken naar houvast 52

53 Bedankt voor uw komst! Tot ca uur napraten + borrel Meer kennisevenementen: Volg ons ook via

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Kwartaalverslag tweede kwartaal 2013

Kwartaalverslag tweede kwartaal 2013 Kwartaalverslag tweede kwartaal 2013 Everyone is a disciplined long-term investor, until the market goes down - Steve Forbes - Opvallend Schulden op onderpand aandelenportefeuilles stijgen fors! In de

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

Beleggingsvisie 2016. 15 december 2015

Beleggingsvisie 2016. 15 december 2015 Beleggingsvisie 2016 15 december 2015 Onze onderscheidende kracht Financiële onafhankelijkheid als drijfveer Dick van Rhee 15 december 2015 Wat is het onderscheidend vermogen van de Rabobank? Wat is het

Nadere informatie

The Big Picture. Maart 2015. Rabobank Particulieren & Private Banking

The Big Picture. Maart 2015. Rabobank Particulieren & Private Banking The Big Picture Maart 215 Rabobank Particulieren & Private Banking Agenda The Big picture Terugblik eerste kwartaal Olie & Dollar Macro, vertrouwen, risicoperceptie, monetair beleid & kredietverlening

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk april 2016 Welkom! Wij heten u van harte welkom 2 Programma 19.00 uur - Ontvangst 19.30 uur - Opening 19.40 uur - Impact lage olieprijs 20.00 uur - Pauze 20.10

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Onze visie op de markten en ons aanbod van beleggingsdiensten. Trends Finance Day 01-06-2013

Onze visie op de markten en ons aanbod van beleggingsdiensten. Trends Finance Day 01-06-2013 Onze visie op de markten en ons aanbod van beleggingsdiensten Trends Finance Day 01-06-2013 Samenvatting wereldeconomie Economie Monetair Aandelen Obligaties EMU Core* - + + - EMU PIIGS** - - 0 - USA 0

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 1 Wie zijn de schuldenaren? Bedrijven zij lenen om te investeren Gezinnen zij lenen om een huis te kopen (of om de aankoop

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher The beat goes on (1967), Sonny & Cher Inleiding Zorgen over de houdbaarheid van de economische groei dicteerden de financiële markten in het eerste kwartaal van 2016. Wederom kwamen centrale banken met

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Visie 2016 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Het beeld van 2015: de beurzen Het is niet altijd wat het lijkt -43% van top naar bodem 2 de schandalen Het is niet altijd

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2008 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten

Nadere informatie

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012 Grip op je Vermogen Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan ING Investment Office 5 en 6 oktober 2012 Economie 2 En nu? valt uit elkaar Verdere integratie Economisch trend is

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 14 april 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Na een voor obligatiebeleggers heel goed 2014 zijn de eerste

Nadere informatie

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop.

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop. T T A M Een vermogen 249 keer verhogen sinds 1900 Ondanks twee wereldconflicten en de grote crisis van de jaren dertig, verhoogde de reële waarde (na inflatie) van een globale aandelenportefeuille 249

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Januari 2016

Maandbericht Beleggen Januari 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 24 december 2015 Maandbericht Beleggen Januari 2016 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie Zeer defensief ingsstrategie Beleggingsklimaat Ontwikkeling en vooruitzichten beleidsrente VS 1,5 EMU 0,5 12-2010 12-2011 12-2012 12-2013 12-2014 12-2015 Ontwikkeling en vooruitzichten tienjaarsrente 5,0

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen December 2015

Maandbericht Beleggen December 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 november 2015 Maandbericht Beleggen December 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Kwartaalverslag derde kwartaal 2013

Kwartaalverslag derde kwartaal 2013 Kwartaalverslag derde kwartaal 2013 The problem with patience and discipline is that it requires both of them to develop each of them - Thomas Sterner - Opvallend Quantitative Easing (het maandelijks opkopen

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS Obligatie helpdesk Ze zijn de hoeksteen van vrijwel iedere beleggingsportefeuille: obligaties. Terecht, want vastrentende beleggingen hebben een fantastische bullmarkt beleefd. Maar wat gebeurt er met

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles 30 Oktober 2015 Grondstoffen en beleggingsportefeuilles Door de marktomstandigheden tijdens de zomer hadden we een publicatie over het onderwerp grondstoffen even geparkeerd. Het marktherstel van oktober

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Presentatie rente 20.00 uur Korte

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2016

Maandbericht Beleggen Maart 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 17 februari 2016 Maandbericht Beleggen Maart 2016 Februari Maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008?

Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008? Beursupdate september 2015 Is het weer net zo erg als in 2008? Karel Mercx Sinds september weer terug bij Beleggers Belangen Beleggingsspecialist RTL Z Beursspel (2015) Beurstwitteraar van het jaar (2014)

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen September 2015

Maandbericht Beleggen September 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2015 Maandbericht Beleggen September 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 17 september 2009 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen November 2015

Maandbericht Beleggen November 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 21 oktober 2015 Maandbericht Beleggen November 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Financial Markets weekly 17 oktober 2011

Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Algemeen Het herstel in de financiële markten zette zich ook in de voorbije week verder door. Onder beleggers was sprake van een grotere bereidheid tot meer risk

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Hof Hoorneman China Value Fund

Hof Hoorneman China Value Fund Hof Hoorneman China Value Fund UW VERMOGEN IS HET WAARD 1 China is en blijft de groeimotor van de wereld. Waarom beleggen in China? De Chinese economie groeit met ruim 7%. Dit groeipercentage is aanzienlijk

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Wervingsdagen. Trainingsdagen. Wat organiseren wij nog meer? 44 trainingen 1 lezing. Bedrijvendagen Gesprekkendagen

Wervingsdagen. Trainingsdagen. Wat organiseren wij nog meer? 44 trainingen 1 lezing. Bedrijvendagen Gesprekkendagen Wervingsdagen Trainingsdagen 44 trainingen 1 lezing Wat organiseren wij nog meer? Bedrijvendagen Gesprekkendagen 4-1-2016 Bedrijvendagen Wat Beurs met 136 bedrijven Bedrijfspresentaties Speeddates Wanneer

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Finance Avenue 16 november 2013. Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies

Finance Avenue 16 november 2013. Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies Finance Avenue 16 november 2013 Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies Wie zijn wij? Dichtbij en ten dienste van de klant Een luisterend oor inspelend op de behoe5e van de klant Een

Nadere informatie

Visie Financiële Markten

Visie Financiële Markten Visie Financiële Markten Januari 2015 Auteurs: Taoufik Boussebaa Han Dieperink Rabobank Particulieren & Private Banking BeleggingsCompetence Beleggingsstrategie 1 Economische omgeving en vooruitzichten

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Een van de slechtste kwartalen in 50 jaar. Obligaties en vastgoed geven positief rendement

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Een van de slechtste kwartalen in 50 jaar. Obligaties en vastgoed geven positief rendement Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-135 2 juli 2002 9.30 uur Aandelen hard onderuit in tweede kwartaal De koersen van Nederlandse aandelen zijn hard onderuit gegaan in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Het 1 e kwartaal van 2015.

Het 1 e kwartaal van 2015. 1 Het 1 e kwartaal van 2015. Achteraf bezien was het eerste kwartaal van 2015, vooral in Europa, uiterst vriendelijk voor beleggers. Hoewel door Invest4You, ondanks de jubelverhalen in de pers een zekere

Nadere informatie

ING Maandbericht Beleggen April 2014

ING Maandbericht Beleggen April 2014 ING Investment Office Publicatiedatum: 23 april 2014 ING Maandbericht Beleggen April 2014 Maart April + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11 Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Marktprijzen Macro-economie Markten in mineur Afgelopen week De angst voor een wereldwijde economische vertraging is weer toegenomen na een slechte

Nadere informatie

5 voorspellingen voor 2015

5 voorspellingen voor 2015 Maart 2015 Wim Meulemeester Beleggingsexpert Het jaar 2014 was een verrassend beleggingsjaar. Alhoewel een lage rente in de lijn der verwachtingen lag, werden heel wat experts verrast door de forse daling

Nadere informatie

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment?

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Bob Homan Hoofd ING Investment Office Utrecht, 25 april 2014 Agenda Hoe staan de financiële markten ervoor? Wat zijn koersbepalende factoren? Waar liggen toekomstige

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 5 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

Visie Financiële Markten

Visie Financiële Markten Visie Financiële Markten December Auteurs: Taoufik Boussebaa Han Dieperink Richard Kneepkens Rabobank Private Banking BeleggingsCompetence Beleggingsstrategie Economische omgeving en vooruitzichten De

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie