De Brief. Boudewijn Büch Gezelschap Büchmania

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Brief. Boudewijn Büch Gezelschap Büchmania"

Transcriptie

1 De Brief Boudewijn Büch Gezelschap Büchmania Jaargang 9 Nummer 4 5 juni 2011 Inhoud nieuwsbrief De Brief nummer 4: Is een eilandstaat nog een land als het onder zee ligt? Former fisherman turns 'castaway' to save island from disappearing into sea Meesterwerk Robert Louis Stevenson teruggevonden Darwins schildpad teruggevonden Half a dodo found in museum drawer Scheepswrak van kapitein Pollard gevonden Hoorcollege op cd over Charles Darwin en de evolutietheorie Originele tekst Tom Sawyer en Huckleberry Finn aangepast Onderzoeksbandjes hinderen pinguïns Honderd jaar Natura Docet Prinses Sophie in Weimar Met dank aan Alex van Egmond, Mart Jansen, André Koolen en Tomas van t Zand voor het insturen van bijdragen. Heeft u nieuws voor de nieuwsbrief, mail dan naar: Bijdragen bij voorkeur aanleveren in Word en in platte tekst. Illustraties als jpg of opgenomen in een Word-bestand. Bij voorkeur géén pdf. Inscannen kan, maar sla het document dan op als jpg. Bij voorbaat dank. Robert-Jan Trügg en Karin Piters 1/13

2 Is een eilandstaat nog een land als het onder zee ligt? ap Wat gebeurt er als alle inwoners van een eilandstaat hun land moeten verlaten? Is er dan nog steeds sprake van een land? Met een V.N.-zetel? Waar moeten ze gaan wonen en welke nationaliteit krijgen ze? Het zijn vragen die ze zich op de Marshall-eilanden beginnen stellen door het stijgende zeeniveau. De stijging van het zeeniveau is voor veel eilandjes in de Stille Oceaan al lang geen hypothese meer. Eén eiland van de Marshall Islands dreigt zelfs in twee te breken door het water. "Het wordt erger", zegt Kaminaga Kaminaga, klimaatcoördinator van het kleine land. Veel haast zit er niet achter een klimaatplan, zoals ook in Cancun weer bewezen wordt. Maar ook Kiribati, Tuvalu en andere eilandstaten vragen zich af hoe lang ze het water nog kunnen tegenhouden. "Wie aan de kust woont moet iedere dag stenen verzamelen om de muur voor zijn huis te herbouwen", zegt Kaminaga. Het land stelt in Cancun ook dat de situatie van de eilandjes geen voorgaande heeft in de geschiedenis. Landen zijn geschrapt door een breuk (zoals Joegoslavië) of door verovering. Maar internationaal hebben we geen ervaring met landen die volledig onder de zeespiegel verdwijnen. Volgend jaar zal de kwestie aan de Columbia University van New York bestudeerd worden. Hoe lang blijft deze vlag (Marshall Islands) nog bestaan? Onbewoonbaar Wetenschappers voorspellen dat het zeeniveau tegen 2100 met 59 centimeter zal stijgen. Maar eilanden kunnen ook onbewoonbaar worden voor de zee ze definitief overspoelt. Zo dringt zout water nu al binnen en wordt het onmogelijk om aan landbouw te doen. Verder dreigt een warmere zee ook meer tropische stormen te veroorzaken die het leven op de eilanden een hel maken. 2/13

3 "Stel dat een land als Tuvalu of Kiribati onbewoonbaar wordt, hebben die mensen dan nog een nationaliteit? Wat is hun positie in de internationale wetgeving?", vraagt de Australische Jane McAdam zich af. Het is niet duidelijk of er een einde aan een natie komt als de inwoners hun land door klimaatverandering moeten verlaten. Het zal volgens McAdam, die de situatie op verschillende eilandjes bestudeerde, afhangen van wat de internationale gemeenschap wil tolereren. De Verenigde Naties moeten zelf beslissen of een land in dat geval zijn zetel mag behouden. Vluchtelingen Daarnaast staat wel in een globaal verdrag dat andere landen mensen moeten opvangen als ze hun land door vervolging moeten ontvluchten. Maar over klimaatvluchtelingen staat er helemaal niets in dat verdrag. Voor de Marshall Islands wordt het nog ingewikkelder. De inwoners mogen vrij naar de VS komen om er te studeren of te werken, maar een permanent verblijf krijgen ze niet zomaar. Ook economisch is de situatie ingewikkeld, aangezien de eilanden ver uit elkaar liggen en vissers zo over een uitgestrekt gebied toegang hebben tot onder meer tonijn. Ook na de dood De klimaatconferentie in Cancun is voor de inwoners van eilandstaten van enorm belang. Als er geen diplomatieke maatregelen uit de bus komen, zullen sommige landen misschien wel aan juridische stappen beginnen denken. Uiteindelijk is de situatie voor de bewoners van eilanden beangstigend: wat zal er gebeuren met hun cultuur, hun geschiedenis, hun identiteitsgevoel, hun voorouders? "Begraafplaatsen langs de kust brokkelen af en vallen in zee", zegt Kaminaga. "Zelfs wie dood is laat het water niet met rust." Former fisherman turns 'castaway' to save island from disappearing into sea Bron: Peng Yining reports from Xiamen Ingezonden door Alex van Egmond vanuit China, Beijng For more than 20 years Lin Beishui has lived on a remote islet in the Taiwan Straits like a modern-day Robinson Crusoe. Without any electricity or clean drinking water on Eyuyu Island, the 56-year-old former fisherman has survived largely on the food he grows. His "best friend" is a battery radio and his only protection from typhoons that hit every year is a small brick shack. Lin Beishui stands on the shore of Eyuyu Island, a remote islet in the Taiwan Straits. Lin has lived a solitary existence on the island for more than 20 years. [Photo/China Daily 3/13

4 Meesterwerk Robert Louis Stevenson teruggevonden Bron: Herald Scottland, maart 2011 Meer dan 130 jaar, nadat hij er aan was begonnen, is Robert Louis Stevenson s eerste roman teruggevonden en gecompleteerd. Voor het beroemde Kidnapped en voor het sinistere The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde was er nog een andere titel: The Hair Trunk. Stevenson begon aan dit verhaal te schrijven in 1877, toen hij 27 jaar oud was. Het moest dé roman worden over de zogenaamde bohemian age, waarin hij zijn ervaringen opgedaan in het artiestenwereldje van onder meer Barbizon kwijt kon. Het verhaal gaat over een groep jonge studenten uit Cambridge, die besluiten Engeland te verlaten om een wereld te creëren, die meer in lijn is met hun Boheemse levensfilosofie. Sindsdien was het boekwerk een onbekende legende in het wereldje van Stevenson. Zelfs veel kenners hadden nog nooit van het werk gehoord en degenen, die de naam wel wisten, beschouwden het verloren schat. Tot nu! Fransman Michel Le Bris, schrijver en kenner van Stevenson, heeft het boek niet alleen teruggevonden, maar ook gecompleteerd. Een werk, waarmee hij twintig jaar zoet is geweest. The Hair Trunk or the Ideal Commonwealth, zoals de volledige naam luidt, zal mei 2011 in Frankrijk verschijnen bij uitgever Gallimard. Naar goed Frans gebruik in het Frans uiteraard en ook jammer genoeg. Twee jaar was Stevenson met het manuscript in de weer om het nooit af te maken. Hij begon aan het boek in dezelfde tijd als dat hij startte met het schrijven van zijn korte verhalen voor New Arabian Nights, maar maakte het nooit af. Nadat hij een risicovolle tocht naar Californië ondernam om te trouwen met Fanny Osbourne liet hij het werk liggen. Stevenson heeft de eerste negen hoofdstukken geschreven. Le Bris de laatste zeven. De franse auteur heeft ook wel een verklaring, waarom Stevenson het werk niet afmaakte: This dramatic period abroad, where he was abandoned by almost everyone, came to be his farewell to his years of bohemia. Once he came back to Europe there seemed to be no sense in continuing to write a novel, which was meant to be a novel of the bohemian age, whatever its literary merit. He had moved on. Het verhaal over de wederopstanding van de roman begint in Le Bris werkte aan een biografie over Stevenson s jonge jaren, toen hij bij het bestuderen van brieven van RLS aan Fanny Sitwell de naam The Hair Trunk tegenkwam. Na verder onderzoek ontdekte hij dat in de Beinecke Library van Yale University in de Verenigde Staten een acht pagina s tellende samenvatting aanwezig was. Door die samenvatting ontdekte hij weer dat het 140 pagina s tellende manuscript in januari 1915 voor $1400 was geveild bij Anderson Auction Company aan een verzamelaar van zeldzame boeken, genaamd George D. Smith. Deze Smith verkocht het werk op zijn beurt weer aan de Huntington Library in California, waar weggestopt in de krochten van de collectie Le Bris het gelukkig terugvond. 4/13

5 Tweederde van de roman was voltooid, maar wat te doen met de rest. Le Bris heeft door de jaren vele verhalen, essays en reisverhalen van Stevenson naar het Frans vertaald en schreef diverse boeken over hem. Hij vond daardoor dat hij voldoende bagage had om de taak op zich te nemen en aldus geschiedde. Na twintig jaar en ongetwijfeld eindeloos wikken en wegen over hoe Stevenson het afgerond zou hebben, is The Hair Trunk af. Le Bris vindt het logisch dat het boek in het Frans verschijnt, omdat de Fransen kennelijk meer hebben met Stevenson dan de Britten. Er zijn in het Frans meer titels verschenen van de hand van Stevenson dan in het Engels! Le Bris hierover: How is it that in 2011 Stevenson s entire work has not yet been published in English? Why is there no current edition of the Wrong Box, revised and corrected by Stevenson, available in English? Graham Greene was already calling for it in 1950! The truth is Stevenson has been hailed as a genius by the greatest, but mostly foreign, writers: Henry James, Jorge Luis Borgès, Octavio Paz, Herman Hesse, Vladimir Nabokov, Marcel Proust, Italo Calvino. The truth is America made him famous with the publication of Dr. Jekyll, not Great Britain. Er zijn op dit moment geen plannen om The Hair Trunk in het Engels te publiceren. Hoe gênant moet het worden? Ondertussen lig ik al in mijn slaapzak voor de website van Gallimard. Darwins schildpad teruggevonden Bron: NRC, 12 maart 2011 In 1836 keerde Darwin van zijn reis met de Beagle terug met in zijn kielzog een jonge reuzenschildpad (Geochelone nigra porteri) afkomstig van James Island (nu Santiago) onderdeel van de Galápagos Eilanden. Na zijn terugkeer was het dier echter verdwenen. Er deden verhalen de ronde dat het de 175 jaar oude reuzenschildpad Harriet zou zijn, die in 2006 in de Australian Zoo stierf aan hartfalen. Dat gerucht kan nu echter naar de prullenbak worden verwezen. In het meest recente nummer van de Chelonian Conservation and Biology, International Journal of Turtle and Tortoise Research (Volume 9, nummer 2) wordt bericht dat Darwins schildpad is teruggevonden. 5/13

6 Meer dan 170 jaar lag de schildpad opgezet in het Natural History Museum in Londen en was voorzien van een verkeert depotnummer. Biologen Aaron Bauer en Colin McCarthy schrijven in het artikel Darwin's Pet Galápagos Tortoise, Chelonoidis darwini, Rediscovered, dat Darwin het diertje het schild is 18 cm in het begin van 1837 in het eerder genoemde museum levend toonde voor onderzoek. In augustus 1837 werd de arme testudine in opgezette toestand geregistreerd onder nummer Drie curatoren (Gray, Günther en Boulenger) hadden bij het samenstellen van schildpadcatalogi tussen 1844 en 1889 het specimen niet herkend als Darwins schildpad, maar het beschreven als een schildpad afkomstig van Abingdon (Pinta) Island. Museumzoöloog McCarthy haalde vorig jaar de schildpad met onbekende geschiedenis van de plank en ontdekte nummer aan de binnenkant van het schild nota bene. De herkomst van de schildpad werd bepaald op inderdaad James Island, waarmee werd bevestigd dat het ging om de Chelonoidis darwini. Download hier het hele artikel: Half a dodo found in museum drawer Ingezonden door Tomas van t Zand Bonnen: Maev Kennedy en guardian.co.uk, Monday 21 February 2011 Staff at Grant Museum surprised to discover remains of extinct bird amid mass of crocodile bones during move to new home The re-discovered dodo bones along with a miniature model of the bird - that had previously been misidentified and stored with crocodile bones. Photograph: Sarah Lee for the Guardian Half a dodo has turned up in an Edwardian wooden box in a drawer at one of Britain's oldest natural history collections. Not much surprises the staff at the Grant Museum, where the contents include an old sweet jar full to the brim with pickled baby moles, their paws pressed pathetically against the glass, and the skull and antlers of an extinct species of giant deer which some academics bought straight off the wall of an Irish pub. 6/13

7 However, even they were a little startled when the dodo turned up, stored with a mass of crocodile bones. "They do have common characteristics, crocodiles and birds," Jack Ashby, the museum's learning access manager, said. "It was an understandable mistake." The dodo remains emerged as the Grant, part of University College London, moved its 70,000-item collection to a new home in an Edwardian former medical library. It may look like a collection of blackened bones, but the dodo is an exceptional find. The afterlife of the disastrously delicious flightless bird in museums is almost as tragic as its extinction in its native Mauritius in the 17th century. No complete specimen survives, although in the 19th century at least two were destroyed by curators who decided they were in unacceptably poor condition, including the one at the Natural History Museum in Oxford that inspired Lewis Carroll's dodo in Alice in Wonderland. The bones will be displayed alongside another treasure of the collection, the Grant's quagga an extinct South African relative of the horse, resembling a zebra. The old catalogue said the collection held two zebras: it turned out that one was a donkey, and the other was the quagga, one of only seven almost complete skeletons in the world. (Almost complete because it lost a left hind leg, probably when the collection was moved to a Welsh slate mine during the Blitz.) The catalogue has been tormenting the curators: the oldest entries merely say what the object is, not how it got there. College legend says their Galapagos tortoise came back on the Beagle with Charles Darwin, but they can't prove it. The cut marks on the inside of the shell strongly suggest the rest of the poor creature went into the stew pot on board. The Grant, founded in 1827 as a teaching collection at UCL, is the last university zoological museum in London, and includes many items that were orphaned when their original homes closed. It still holds many specimens prepared by Robert Edmond Grant, the first professor of zoology and comparative anatomy in England. Other finds include the lower jaw of a crocodile, now reunited with its skull which has been on display for a century, and a fossil pterosaur assumed to be a plaster cast, which to the surprise of staff turned out to be the real thing and a rare specimen. The new displays, lining the walls and gallery up to the ceiling, already look as if they've been there for a century, apart from interactive labels, created with the university's technology department, which will allow visitors to access or even add information through a smartphone, and the ipad on which debates will be launched about contentious issues such as animal experimentation and racial distinctions. "People are fiercely protective of this museum," manager Natasha McEnroe said. "They loved the old fashioned cases jammed full of specimens, and they didn't want a thing changed. But this new space is so beautiful, we hope people will love it even more." The Grant Museum reopend to the public on March Admission is free. 7/13

8 Scheepswrak van kapitein Pollard gevonden Ingezonden door: André Koolen en Robert-Jan Trügg Onderzoekers hebben 600 km van Honolulu het wrak gevonden van het schip The Two Brothers, een walvisvaarder uit Nantucket die in 1823 ten onder ging nadat het schip in een storm op een rif liep. De kapitein van het schip was George Pollard, die in 1820 al het schip Essex verloor na een aanvaring met een potvis. Het was deze gebeurtenis, waardoor Herman Melville geïnspireerd raakte voor het schrijven van het wereldberoemde boek Moby Dick. Herman Melville Het wrak of wat daarvan over is, ligt op de French Frigate Shoals in het Papahanaumokuakea Marine National Monument. De vondst is bijzonder omdat van de hele Amerikaanse walvisvloot uit de 19e eeuw slechts één schip bewaard is gebleven. Het is voor het eerst dat een gezonken walvisvaarder is aangetroffen. De speurtocht naar de identiteit van het schip begon in 2008, toen een anker typisch voor een walvisvaarder was aangetroffen op de zeebodem. In de atol waren meerdere walvisvaarders gezonken, maar later ontdekte artefacten als kookpotten, harpoenpunten, speren en onder andere driepoten om ketels met walvisvet aan op te hangen, wezen op een schip dat omstreeks 1820 gezonken moest zijn en dat was er maar één. Het zinken van de The Two Brothers was relatief onbeduidend in vergelijking met de legendarische aanvaring met de potvis door de Essex. Nadat de Essex omsloeg, dreven Pollard en zijn bemanning in een reddingsboot nog drie maanden op zee. Ze hadden geen voedsel of drinken van boord mee kunnen nemen. Om te overleven gaf de bemanning zich over aan kannibalisme en at één van de neven van de kapitein. Toch was het het verlies van The Two Brothers waardoor Pollard definitief werd gebroken. Naar verluidt wilde hij zijn schip eigenlijk niet verlaten. Na te zijn gered door de naburige walvisvaarder Martha keerde Pollard terug naar Nantucket, waar hij zijn dagen sleet in een miezerig baantje als zogenaamde night watchman. Volgens de Nantucket Historical Association, zou Melville, die Pollard pas jaren na het verschijnen van Moby Dick voor het eerst ontmoette, over hem schrijven: "To the islanders he was a nobody - to me, the most impressive man, tho' wholly unassuming, even humble - that I ever encountered. 8/13

9 Hoorcollege op cd over Charles Darwin en de evolutietheorie Over zijn leven, denken en de gevolgen van zijn werk Ingezonden door André Koolen Voor wie tijdens het Darwinjaar niet is toegekomen aan de vele werken die over hem zijn verschenen, is er nu een overzichtelijk hoorcollege op CD over het leven en werk van Charles Darwin. Johan Braeckman, Darwin specialist aan de Universiteit Gent, behandelt in dit vier uur durende hoorcollege de belangrijkste thema s uit Darwins leven en werk. Hij staat uitgebreid stil bij zijn persoonlijk leven, diens reis met The Beagle en natuurlijk bij zijn belangrijkste bijdrage aan de wetenschap: de evolutietheorie. Samenvatting De evolutietheorie is één van de belangrijkste wetenschappelijke theorieën. Naast een antwoord op vragen over biologische verschijnselen, biedt ze mogelijkheden om na te denken over diverse filosofische problemen. De laatste decennia vindt ze ook haar weg naar andere academische disciplines zoals geneeskunde en de gedragswetenschappen. In zijn colleges schetst Braeckman het leven van Charles Darwin. Hij zet vervolgens uiteen wat de moderne evolutietheorie inhoudt, hoe ze zich ontwikkelde bij haar grondlegger en hoe we kunnen nadenken over diverse actuele discussies omtrent de theorie. Dit hoorcollege (4 CD s: 34,95 - mp3: 27,95) is in de boekhandels te koop of te bestellen en/of te downloaden op: Inhoudsopgave CD 1: Charles Darwin: een geboren naturalist H1. Darwins besef van de complexiteit van de natuur H2. Erasmus Darwin en Charles afgebroken studies H3. Natuurtheologie, The Beagle en geologie CD 2: De ontwikkeling van de evolutietheorie H1. Vuurlanders, huwelijk en Down House H2. Spotvogels, notaboekjes en een moordbekentenis H3. De dood van Annie en de gevolgen van een brief van Wallace CD 3: De werking van natuurlijke selectie H1. Evolutie door natuurlijke selectie en de vorming van adaptaties H2. Bezwaren tegen natuurlijke selectie en de oplossingen ervoor H3. Universeel darwinisme en onbegrip over natuurlijke selectie CD 4: De betekenis van evolutie en selectie H1. Natuurlijke selectie versus intelligent ontwerp en seksuele selectie H2. De testbaarheid van de evolutietheorie en moderne visies op seksuele selectie H3. Wetenschappelijke en filosofische discussies over evolutietheorie na Darwins dood 9/13

10 Johan Braeckman Prof. dr. Johan Braeckman studeerde wijsbegeerte en menselijke ecologie aan de Universiteit Gent, de Vrije Universiteit Brussel en de University of California. Hij doceert aan de Universiteit Gent en was 'Socrates hoogleraar' aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde diverse boeken waaronder Darwins moordbekentenis en, samen met prof. Etienne Vermeersch, De Rivier van Herakleitos, een eigenzinnige visie op de wijsbegeerte. Productinformatie ISBN: Titel: Darwin en de evolutietheorie, een hoorcollege over zijn leven, denken en de gevolgen van zijn werk Spreker: Johan Braeckman (Universiteit Gent) Prijs: 34,95 (4 CD s), 27,95 (mp3) Totale speelduur per audio-cd ± 60 minuten Originele tekst Tom Sawyer en Huckleberry Finn aangepast Bronnen: Publishers Weekly & Yahoo News. De Adventures of Huckleberry Finn en The Adventures of Tom Sawyer van Marc Twain zijn uiteraard literaire klassiekers. In de Verenigde Staten is nu een discussie opgelaaid, omdat de uitgever NewSouth Books het plan heeft opgevat om een nieuwe editie van het boek uit te geven, maar dan zonder het woord nigger en het woord injun voor indianen. De afgelopen tientallen jaren zijn de klassiekers en vooral Huckleberry Finn meer en meer van de leeslijsten verdwenen, juist vanwege het veelvuldige gebruik van het woord nigger. Op sommige scholen werd het boek om die reden zelfs helemaal in de ban gedaan. Veel leraren hadden het gevoel het boek niet meer in de klas te kunnen behandelen, omdat het n-woord zo vaak - in Huckleberry Finn 219 keer - voorkomt. Twain-letterkundige Alan Gribben van de Aubun University in Montgomery verwijst naar een uitspraak van Twain, die een klassieker kwalificeerde as a book which people praise and don t read. Volgens Gribben is dit iets dat Adventures of Huckleberry Finn niet mag overkomen. Hij tekende daar wel bij aan: This is not an effort to render Tom Sawyer and Huckleberry Finn colorblind. Race matters in these books. It s a matter of how you express that in the 21 st century. Veel tekstpuristen keren zich tegen de voorgestelde wijzigingen, waarbij nigger zou worden veranderd in slave, omdat Twain de woorden injun en nigger gebruikte als een manier om kritiek te leveren op racisme, maar ook omdat het simpelweg onjuist is de originele tekst van een boek te veranderen. Huckleberry Finn dat uitkwam in 1884 en Tom Sawyer, dat uitkwam in 1876, zijn ook een weerspiegeling van een tijdsbeeld en volgens de puristen hoort een bepaald woordgebruik daar nu eenmaal bij. 10/13

11 Voorstanders wijzen er echter op dat de puristen niet moeten zeuren, immers de originele versie blijft ook verkrijgbaar en willen we nu eenmaal dat de nieuwe generatie ook met dit boek opgroeit, dan vraagt dit om deze keuze. Enfin aan deze discussie komt voorlopig geen eind. Het boek komt in ieder geval wel uit. Mark Twain's Adventures of Tom Sawyer and Huckleberry Finn: The NewSouth Edition kost $24,95 en zal verschijnen in een oplage van exemplaren. De uitgave zal worden gebaseerd op het originele handgeschreven manuscript, wat uniek is bij een dergelijke combinatie-uitgave. Onderzoeksbandjes hinderen pinguïns Bron:EOS maandblad over wetenschap RvB 13 januari 2011 Ingezonden door André Koolen Pinguïns uitrusten met metalen ringen om ze te kunnen identificeren verstoort de voortplanting en verlaagt de overlevingskansen van de dieren. Dat blijkt uit een Franse studie die deze week in Nature werd gepubliceerd. Pinguïns, die helemaal in de top van de voedselketen zitten, zijn uitstekende indicatoren voor de impact van klimaatverandering op de biodiversiteit. Niemand kan pinguïns met het oog van elkaar onderscheiden. Daarom gebruiken onderzoekers tot op vandaag metalen armbanden om de dieren te identificeren. Omdat voorgaande studies elkaar tegenspraken over een mogelijk negatief effect van de banden op het gedrag van de dieren, werden de banden verder gebruikt voor onderzoek. Daarnaast gebruikt men nu ook onderhuidse sensoren om de dieren via radiogolven van op afstand te kunnen volgen. Franse onderzoekers van het instituut CNRS gingen het effect van de klassieke armband na door tien jaar lang honderd koningspinguïns te observeren op Île de la Possession in de zuidelijke oceaan tussen Zuid-Afrika en Antarctica. De onderzoekers stelden vast dat die armbanden een aanzienlijk effect hebben op het gedrag en de overlevingskansen van de pinguïns. De overlevingskans van de geringde pinguïns ligt 16 procent lager dan van de niet gelabelde exemplaren. De pinguïns met metalen armband brachten ook 39 procent minder nakomelingen voort. Ze komen later op het eiland om te paren en spendeerden opmerkelijk meer tijd om onder water eten te zoeken, wellicht omdat de metalen band hen bij het zwemmen hindert. De hinder bleef zelfs nog na tien jaar bestaan. 11/13

12 Dat is niet alleen slecht nieuws voor sommige iconische Zuidpooldieren, ook alle data over de pinguïns met armbandjes, die in de voorbije tien jaar zijn verzameld om het effect van klimaatverandering op de dieren te onderzoeken, moet worden herzien. De dieren ondervinden namelijk blijvende hinder van de onderzoeksmethode zelf. Artikel in Nature: YouTube: Honderd jaar Natura Docet Ingezonden door Mart Jansen vanaf de Azoren In 1911 werd in Denekamp Nederlands eerste regionale natuurhistorische museum Natura Docet opgericht door onderwijzer J.B. Bernink ( ). Ter gelegenheid van dit 100- jarige jubileum verschijnt deze rijk geïllustreerde uitgave, met vele tot nog toe onbekende wetenswaardigheden over het tijdperk van vader Bernink en zijn dochter Heleen, die hem als museumdirecteur opvolgde. Al vanaf het prille begin van Natura Docet kwamen bezoekers vanuit het hele land naar Twente, waar meester Bernink hen persoonlijk rondleidde in zijn museum of mee op excursie nam. Graag geziene gasten waren de beroemde natuurbeschermers en veldbiologen Jac. P. Thijsse en E. Heimans, die de natuurstudie in Nederland populair maakten. Zij bezorgden het nog jonge museum veel landelijke publiciteit. Het museum was gesitueerd in de toen nog bijna ongerepte natuur van Twente, waardoor het voor bezoekers een geliefd uitgangspunt vormde voor excursies en vakanties. Daarnaast diende het museum als uitvalsbasis voor onderzoek en onderwijs door wetenschappers als prof. dr. Hugo de Vries en prof. dr. Tom van der Hammen. Vele wetenschappelijke publicaties zijn dan ook op Natura Docet ontstaan. In de uitgave komt ook de tot nog toe onderbelichte rol van veelzijdig talent Willem Dingeldein aan bod, alsmede de financiële en bestuurlijke steun die Bernink van bekende Twentse fabrikantenfamilies ontving om zijn ideaal te verwezenlijken. Een boeiend historisch portret van een bijzonder instituut. Provinciaal natuurhistorisch museum Natura Docet is het oudste regionale natuurhistorische museum in Nederland. De naam van het museum betekent letterlijk 'de natuur onderwijst'. In 1911 legde de dorpsonderwijzer J.B. Bernink de grondslag voor dit sfeervolle museum, waar de tijd lijkt te zijn stilgezet. Mineralen, fossielen, ijsvogel en paradijsvogel, vogelbekdier en krokodil. Je staat oog in oog met de Ichthyosaurus, een fossiele vishagedis. Je kunt boeiende lezingen bijwonen, een foto van jezelf laten maken onder de mammoet, fossiele vissen aanraken, lichtgevende stenen ontdekken. In de museumtuin is het landschap van Twente te zien Van Dinkeldal naar Bergvennen, broekbos, de nieuwe es en het oude bos. 12/13

13 Natura Docet is een museum voor groot en klein, voor iedereen is er iets te zien of te beleven. Titel :Honderd jaar Natura Docet Subtitel :Meester Bernink en zijn natuurhistorisch museum Auteur Willem Groothuis (1934) inventariseerde als vrijwilliger de omvangrijke archieven van museum Natura Docet in Denekamp Isbn Rubriek Geschiedenis Specificaties 256 pagina's, genaaid gebrocheerd, rijk geïllustreerd in kleur en zwartwit Prijs 24,50 Prinses Sophie in Weimar De Wereld van Boudewijn Büch is oneindig, het is waarlijk Büch en geen einde. Op 12 mei jl. werd bekend dat Paleis Het Loo een japon van prinses Sophie der Nederlanden, de enige dochter van koning Willem II en koningin Anna Paulowna in handen krijgt. Het is een jurk uit het midden van de negentiende eeuw. Opvallend is dat de transpiratiekringen nog te zien zijn. De jurk is helemaal met de hand gemaakt en bevat kleine baleinen en vullingen. Hoe verhoudt zich dit tot de Wereld van Boudewijn Büch? Het Loo krijgt de jurk van schrijfster Thera Coppens, die een boek heeft geschreven over de Oranjeprinses. Zij had de jurk weer gekregen van een achterachterkleindochter van de prinses. Sophie was een zeer strenge, intellectuele vrouw, met een interesse voor cultuur. Ze is de enige Oranjevorst die veel voor de wereldliteratuur betekend heeft. De prinses namelijk - daar komt ie - beheerde de erfenis van Goethe en later ook van Friedrich von Schiller. Wij kunnen dit allemaal nalezen in het op 27 mei te verschijnen boek Sophie in Weimar bij Uitgeverij Meulenhoff. Dan wordt tevens de jurk aan het paleis overhandigd. 13/13

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich 1 Look ahead Bekijk de tekst hieronder. Wat voor een tekst is dit? boodschappenlijst voor een feest menu voor een feestmaaltijd recept voor een bijzondere lunch BLT Sandwich Most people eat this sandwich

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten

Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten (Scroll down for the English version) Persbericht 2014-005 Uitgifte nieuwe circulatie- en herdenkingsmunten Willemstad - Ter gelegenheid van de eerste Koningsdag op 27 april 2014, wordt op vrijdag 25 april

Nadere informatie

Who s that? Luister naar het verhaaltje. Kruis het juiste antwoord aan.

Who s that? Luister naar het verhaaltje. Kruis het juiste antwoord aan. two Wo s tat? Test Luister naar et veraaltje. Kruis et juiste antwoord aan. Wat zegt Racel? a I m Britis. b I m Iris. Wat zegt Mitcell? a I m from Sweden. b I m from America. Jerry is... a Mitcell s friend.

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Charles Robert Darwin 1809-1882

Charles Robert Darwin 1809-1882 charles robert darwin, 1809-1882 LEO HERTOG Charles Robert Darwin 1809-1882 Een korte levensschets met Een kleine excursie buiten Darwin 2015 Leo Hertog / Uitgeverij U2pi Titel: Charles Robert Darwin,

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011. Week 7 maart- 11 maart:

Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011. Week 7 maart- 11 maart: Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011 Week 14 feb. 18 feb. : Week 21 feb. 25 feb.: Week 28 feb-4 maart: Week 7 maart- 11 maart: dieren op het land dieren in de lucht dieren in de

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 File ID 446446 Filename Titlepage SOURCE (OR PART OF THE FOLLOWING SOURCE):

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Rick Keijzer natuurspelingen

Rick Keijzer natuurspelingen Rick Keijzer natuurspelingen Natuurspelingen Plays of Nature Vanaf zeer jonge leeftijd is Rick Keijzer gefascineerd door fossielen, mineralen en alles wat erg oud is en uit de grond komt. Het idee dat

Nadere informatie

De Evolutietheorie. Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a

De Evolutietheorie. Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a De Evolutietheorie Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a 1 Inhoudsopgave 2. Inleiding... 3 3. Wat is Evolutie en wie is Darwin?... 4 3.1 Wat is Evolutie?... 4 3.2

Nadere informatie

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries

Tweetalig basisonderwijs in het Gooi. Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Learning Beyond Boundaries Tweetalig basisonderwijs in het Gooi Bent u op zoek naar een basisschool die tweetalig onderwijs in een internationale omgeving aanbiedt

Nadere informatie

Scourge of Ethar The Game

Scourge of Ethar The Game Scourge of Ethar The Game IG 101/102 Team 1, Firstblood teamleden: Daniel Bijlsma, Peter Martens, Sievajet Rahimbaksh, Mick Tozer, Dennis Balk en Joey Rommers docent: Casper van Est type game: Platform,

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

The caretakers of the Golden Janssen Arendonk Bloodlines

The caretakers of the Golden Janssen Arendonk Bloodlines Breeding Book 2016 Original Through the years it was our biggest goal to safeguard the legacy of the Janssen Arendonk Breed. With more than 22 Original Janssen Brothers birds and their children we have

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten?

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? 1 Let s celebrate! read Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? Let s celebrate! Guy Fawkes Night People in Britain celebrate Guy Fawkes Night. It s on the 5th of November.

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje.

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje. ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON FIVE Beste leerling! Fijn dat je er nog steeds aan werkt om je kennis van de Engelse taal te verbeteren! Daar zul je straks in de brugklas veel voordeel van hebben! HOE

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Homework assignment 7 (Intensionality)

Homework assignment 7 (Intensionality) Homework assignment 7 (Intensionality) Semantiek 2013 Solutions Opgave 1 Bekijk de volgende zinnen: A. Lewis Carroll is Charles Dodgson, en Tina ontmoette Charles Dodgson. B. Lewis Carroll is Charles Dodgson,

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Robinson Crusoe. Daniel Defoe

Robinson Crusoe. Daniel Defoe Robinson Crusoe Robinson Crusoe maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben?

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? Shopping 1 Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? I would like to have Ed Sheeran webshop Lego House hoody Jacket Cap Necklace This grey men s hooded

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

Group 2a 1. How many children do you have in your class?

Group 2a 1. How many children do you have in your class? Drop Out Center Questions March 12&13 Group 2a 1. How many children do you have in your class? Ik heet Vinayagamoorthy, ik ben 13 jaar oud en ik zit in groep 6 hier. Ik zit op een openbare school met alleen

Nadere informatie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie

Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Symposium ter gelegenheid afscheid Ad van Dooren Zelfredzaamheid van patiënten bij gebruik van veilige medicatie. Bouwen aan vertrouwen: perspectief van de industrie Rudolf van Olden, arts Medisch Directeur

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Rembrandt

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Rembrandt Rkd Explore http://rkd.nl/ RKD explore 3067 Rembrandt Borststuk van een vrouw in fantasiekostuum, 1633 gedateerd Amsterdam, Rijksmuseum, inv./cat.nr. SK-A-4057 Download Download Download Download Download

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

ZOON VAN EROS. Wim Henderickx. Score. for soprano and piano poems by Hans Andreus. NORSK MUSIKFORLAG a/s

ZOON VAN EROS. Wim Henderickx. Score. for soprano and piano poems by Hans Andreus. NORSK MUSIKFORLAG a/s Score Wim Henderickx ZOON VAN EROS for soprano and piano poems by Hans Andreus Part I: Het hart van de nacht Part II: Ik heb je liever Part III: Voor een dag van morgen 1 NORSK MUSIKFORLAG a/s ZOON VAN

Nadere informatie

DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF

DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF ==> Download: DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF DE BESTE SNELLE RECEPTEN PDF - Are you searching for De Beste Snelle Recepten Books? Now, you will be happy that at this time De

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988 Tilburg University Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo Published in: De Psycholoog Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen,

Nadere informatie

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982 Tilburg University Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication

Tilburg University. Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1977. Link to publication Tilburg University Economische psychologie Verhallen, T.M.M. Published in: De Psycholoog Publication date: 1977 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1977). Economische

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Ik ben 48 jaar oud, ben gehuwd en moeder van 5 kinderen. Vandaag ben ik Gemeente en OCMWraadslid.

Ik ben 48 jaar oud, ben gehuwd en moeder van 5 kinderen. Vandaag ben ik Gemeente en OCMWraadslid. Ik ben 48 jaar oud, ben gehuwd en moeder van 5 kinderen. Vandaag ben ik Gemeente en OCMWraadslid. Mijn hobby s zijn tennis en bridge. 48 jaar oud, licentiaat in de rechten, master in financiën, studies

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

Catalogue Liquidation auction from bankruptcy. Joop Arts BV

Catalogue Liquidation auction from bankruptcy. Joop Arts BV Catalogue Liquidation auction from bankruptcy Joop Arts BV Goods are stored at Location RI. Pneus Zola Presoda Str. O. Guerrini n.4 Bologna Italy 1 The goods are for sale due to the bankruptcy of Joop

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie