o p d e b o k Motor-proefdraaibaai v e r e n i g i n g v a n n e d e r l a n d s e v e r k e e r s v l i e g e r s

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "o p d e b o k Motor-proefdraaibaai 11.07 v e r e n i g i n g v a n n e d e r l a n d s e v e r k e e r s v l i e g e r s"

Transcriptie

1 Motor-proefdraaibaai Ten zuiden van de kop van baan 27 ligt dit platform dat gebruikt kan worden voor het proefdraaien van motoren. De afscheiding rond dit platform zorgt voor minder geluidsoverlast voor de omgeving en beschermt mensen en voertuigen in de directe omgeving tegen de uitstoot van de hete uitlaatgassen. Het proefdraaien van een motor kan nodig zijn na een reparatie of onderhoudsbeurt en is bedoeld om de correcte werking van de motor en afhankelijke systemen te controleren. Soms is daar meer dan stationair vermogen voor nodig, wat niet op de platformen rond de pieren gedaan kan worden. Een dergelijke test moet dan op dit platform plaatsvinden. Aanvankelijk was de afscheiding hoger gebouwd. Dit bleek toch bij bepaalde windrichtingen- en sterktes tot ongewenste turbulentie te leiden voor vliegtuigen die op de Buitenveldertbaan landen. Als remedie is de bovenste helft van de afscheiding verwijderd. o p d e b o k v e r e n i g i n g v a n n e d e r l a n d s e v e r k e e r s v l i e g e r s

2 inhoud November 2007 Rubrieken 10 Uit de post geplukt 12 Room with a view 15 Uit de tijd Columns 03 Voorwoord 24 Uitvergroot 34 Hamerslag Raadsverslagen 35 Transavia-raadsverslag 36 KLM-raadsverslag 37 Martinair-raadsverslag 39 Martinair-raadsverslag 25 Op de hoogte 40 Mededelingen van de ledenraad 04 Increased reliance on automation may weaken pilots skills for managing system failures A report issued by the U.K. Civil Aviation Authority says that pilots are not receiving adequate training in the use of automated systems, including when and how to interrupt an automated process with manual inputs. 19 Gemist Na twee maanden neemt Jacqueline Vollebregt haar schrijfplek in Op de Bok weer in.

3 flight safety foundation human factors & aviation medicine 4 Increased reliance on automation may weaken pilots skills for managing system failures A report issued by the U.K. Civil Aviation Authority says that pilots are not receiving adequate training in the use of automated systems, including when and how to interrupt an automated process with manual inputs. Increased reliance on automation by flight crews has created a risk that crewmembers may no longer have the skills required to react appropriately to either failures in automation, programming errors or a loss of situational awareness, the U.K. Civil Aviation Authority (CAA) Safety Regulation Group said in a report on the role of automation on the flight deck. The report was based on a review of earlier studies of flight deck automation, a review of relevant incidents that occurred in 2002 and 2003 involving major aircraft types and interviews with personnel from airline training departments, type rating training organizations, the CAA Personal Licensing Department, CAA Flight Operations Inspectorate and specialists in crew resource management (CRM)/human factors. The research indicated that there was much evidence to support the concern that crews were becoming dependent on flight deck automation, the report said. Furthermore, the new human task of system monitoring was made worse by the high reliability of the automation itself. Data are scarce on whether loss of manual flying skills occurs among the crews of highly automated aircraft, but anecdotal evidence from interviews and from earlier studies indicates that this is a concern in the aviation industry. In addition, several reports submitted under the U.K. CAA Mandatory Occurrence Reporting (MOR) Scheme 1 showed that crews do respond inappropriately having made an incorrect diagnosis of their situation in which the automation fails, the report said. For example, in one MOR incident, disconnecting the autopilot following an overspeed in turbulence then resulted in altitude busts [deviations from assigned altitudes/flight levels], the report said. If pilots had a better understanding of the automation, then it is likely that the need for manual flying could have been avoided and thus the subsequent level bust [also could have been avoided]. Automation failures can be understood by first acknowledging that, even under normal conditions, the relationship between humans and machines is inadequate. Even with a fully serviceable system, the crew, under certain situations, are already under increased workload to compensate for the design of the system, thereby producing a deterioration in situational awareness brought on in part by the automation itself, the report said. Therefore, the consequence of even the smallest

4 of failures may, depending upon [the] situation, jeopardize the safe conduct of a flight. The report said that there are several categories of automation failures. One type is automation system failure, which involves the failure of an entire system such as the autopilot, autothrottles or flight management system (FMS) or a partial failure (failure of one system function) such as altitude hold. Flight crew operating manuals and computer-based training contain information on how the systems function, including information about normal operations, hardware failures and warning messages for total failure of the autopilot, autothrottles and FMS. Clearly, these failures will present the crew with a rulebased procedure that can be applied to recover or mitigate the situation, the report said. It is the role of the manufacturer to provide recommended procedures in the form of checklists; however, these procedures specifically do not include elements of airmanship. Operators should ensure that training programs include means and standards to be met regarding the interaction of human performance and limitations with changes to the normal operation of the automation. This will, necessarily, be material that is in addition to that provided by the manufacturer. Procedures should he taught and trained in the context of an operating environment; [that is,] the procedure should not be covered as a button-pushing drill but more to highlight the differences to the workload and management of the operational task. The report said that Airbus and Boeing provide information on procedures for the input of data and the crosschecking of system responses, and operators have published additional information designed to guard against complacency and human error. Nevertheless, earlier studies have found that even the pilots who have access to the written information still confuse modes or make inappropriate decisions, the report said. For example, the report cited a situation in which a crew received a ground-proximity warning system (GPWS) warning as they conducted a very-high-frequency omnidirectional radio (VOR) approach to Addis Ababa, Ethiopia. The GPWS warning was received while the VOR signal and the FMS provided compelling data that the aircraft was on track, the report said; at the same time, the nondirectional beacon (NDB) information contradicted the VOR/FMS information. In fact, the VOR was incorrect, and as a result the FMS position also was incorrect; the airplane was 4.5 nautical miles (8.3 kilometers) to 7.7 nautical miles (14.3 kilometers) off track. The weighting of belief was in favor of the automation, the report said. If the crew had been flying a raw VOR approach, then the only other information available (i.e., the NDB) would have featured more prominently as a disagreement. (The report did not provide other details about the event, including the type of aircraft, the operator or the outcome of the incident.) Organization failure occurs when the organization and management of the flight operation fail to ensure that the policies and procedures stipulated are coherent with the operational task, the report said. For example, the report cited incident reports that described cases in which the use of ACARS [aircraft communications addressing and reporting system] to provide load-sheet information during taxi appears efficient from a commercial point of view but may provide a distraction during a critical moment prior to takeoff. The report said, there is a concern that pilots will, in time, become used to merely reading data from one computer output into the input for another computer without thinking about the accuracy or reasonableness of the data. In comparison, when pilots use tabular data or graphical data although there is a risk of misreading the information a range of data is presented. ACARS provides only one answer; therefore, an incorrect input figure may be difficult to discern. 5 Programming/input failure occurs when the system is functioning correctly but with incorrect data either because of an error by the crew or because an associated system or subsystem is providing incorrect data. Such events are rare; therefore, human reaction to them often involves complacency. The report cited one example in which the takeoff weight for an Airbus A was incorrectly entered as 240T (about 240 metric tons), instead of 340T. The takeoff performance figures calculated by ACARS were quite reasonable for an A and, therefore, were familiar to the crewmembers, who were type-

5 6 rated in both models and did not recognize the error. Instead, the relief pilot identified the error. The report said, Integration of all aspects of human cognitive behavior and the requirements of a commercial operation are necessary if policies and procedures are to be optimized for safety, as well as efficiency considerations. Regulatory explanatory material should provide information to operators on specific areas to include in training programs and best practice for policies and procedures. Design failure occurs as a result of the design of the automation. The report said, The architecture of flight deck automation is based on rationalistic principles that do not readily align with the mental models pilots have for the manual flying task....the way forward is for the evolution of current designs rather than revolution; however, we still have a problem of mitigating the human machine problems of [existing] system designs. Work toward improving system designs can take years; even after design changes are implemented, in-service designs may remain in use for 30 years, resulting in workarounds methods of coping with known problems. For example, one airline decided, at the introduction of a new aircraft, not to use its full automation capability; instead, as crews gained experience, procedures were adapted and training was developed for specific automation functions. Licensing requirements change slowly The report said that a review of the Joint Aviation Authorities flight-training requirements (Joint Aviation Requirements-Flight Crew Licensing 1 [JAR-FCL 1]) showed that before the requirements were issued in 1997, there was no analysis of training to determine whether the existing standards were effective and comprehensive. Nevertheless, a review of standards reveals little change in philosophy over the years, despite the acknowledged changes in the operational task facing pilots, the report said. The current [FCL] requirements indicate what the training courses should achieve in terms of syllabus and learning objectives, but there is little guidance on how to achieve the aim. This level of detail is Ieft to the flight training organizations and airlines. The structure of the license requirements has changed little since the end of the Second World War. The theoretical knowledge requirements for the airline transport pilot license (ATP), discussed in JAR-FCL 1.470, present automation as a system rather than as an integral component of the flight deck task, the report said. [After] the student has gained his [ATP] theoretical knowledge credits, he has acquired a limited level of declarative knowledge [facts] but very little procedural knowledge [how to perform specific tasks] that is relevant to working with the automation of a modern flight deck. Theoretical knowledge for type ratings also is presented as declarative knowledge. Pilots assimilate some procedural knowledge through their practical training in the use of the autopilot, autothrottles and FMS. The training is limited to use of systems in normal mode and with hardware failures only, the report said. In fact, the complex nature of these systems means that the limited exposure of these sessions is often accompanied by the phrase don t worry about that you will pick that up on the line. Nevertheless, training captains said that opportunities were limited during line training to demonstrate anomalies in automation systems, unless the situation just happened to present itself, the report said. So at the end of the type-rating training, the pilot is competent to manage the system in a normal situation based on declarative knowledge but has little experience or procedural knowledge of normal operation and even less in the case of failure (i.e., non-normal situations). Proficiency skills test requirements contained in JAR-FCL 1 and in U.K. CAA Standards Document 24, Guidance 10 Examiners: Multi-pilot Aeroplanes Type Rating Skill Tests and Proficiency Checks, emphasize the pilot s manual flying skills; controlling the aircraft flight path with the autopilot and FMS is classified as one of the

6 other aircraft systems skills, and is evaluated once every three years with no stipulation as to the extent of competence required. Standards Document 24 mentions automatics, but, the report said, the words do little to highlight the complex nature of modern automation and the degree of competence that is necessary for safe and consistent application of this tool across the range of situations that are commonly met in contemporary commercial operations. From the beginning of their training, pilots learn to control the flight path manually, with feed-forward behavior that involves recognizing an error in flight-path performance and making a control input in anticipation of the desired response, the report said. They think ahead in a pro-active manner, the report said. However, studies have shown that pilots operating modern automation for flight path control do not have the knowledge or understanding to predict the behavior of the automation based on detection of an error and selection of a control input. They cannot always predict the behavior or feedback cues of the systems modes; as a result, it may be said that they behave in a feedback or reactive manner they are behind the aircraft. It may he concluded that pilots lack the right type of knowledge to deal with control of the flight path using automation in normal and non-normal situations. This may be due to incorrect interpretation of existing requirements or lack of a comprehensive training curriculum that encompasses all aspects of the published requirements. It is suggested that there should be a shift in emphasis in the way automation for flight path control is taught and trained. Further research is required to identify the cause and provide a solution. CRM overlooks human-machine interactions In recent years, CRM for flight crews has emphasized psychological topics, behavioral topics and physiological topics. Topics involving practical applications of the cognitive elements [thinking, planning and remembering] of human performance, especially those involving human-machine operations, have received less attention and are less understood, the report said. In the United Kingdom, many training pilots and management pilots were exempt from a requirement that they complete a human performance and limitations exam. 2 The report said that, after interviews, these pilots could be grouped into two classes: those who thoroughly endorse all aspects of human performance and limitations, including cognitive limitations, or those who consider CRM to he limited to behavioral aspects of flight deck operation. It appears that the requirements for training in, and the application of, the cognitive elements of human performance on the flight deck and their impact on the operations of highly automated systems [have] been better understood by some than others....there was a loophole in the introduction of the requirements for CRM training that has resulted in many of those responsible for the oversight of training programs not fully understanding all the cognitive aspects of human performance limitations. Line-oriented flight training (LOFT) can be used to provide procedural knowledge of how to fly an airplane using automation. Nevertheless, LOFT is not fully included in budgets for training, the report said. Training in automation remains inadequate Training does not prepare flight crews to properly monitor the automated functions of the aircraft in all foreseeable situations or... to intervene in an automated process, the report said. Neither does it prepare crews to conduct an adequate range of tasks using the automation. The report recommended changing the methods of teaching and training flight path control to use procedural training instead of declarative training. In addition, the report said, The assumption that much training can be carried out on the line should be questioned. Operators are unable to demonstrate a full range of circumstances of effects during passenger flights. 7

7 8 The report said that additional research is required to determine what type of training should be provided in the use of automation, what manual flying skills are degraded among crewmembers of highly automated aircraft and how this problem should he addressed, how best to incorporate the cognitive elements of CRM into automation training, and what methods should be used to ensure effective communication of the cognitive aspects of human performance and limitations to training pilots and management pilots who were exempt from the human performance and limitations exam. FSF editorial note: This article, except where specifically noted, is based on U.K. Civil Aviation Authority Paper 2004/10, Flight Crew Reliance on Automation, written by Simon Wood of Cranfield University and published Dec. 22, The 44-page report contains an appendix. Notes 1. Civil Aviation Publication (CAP) 382, Mandatory Occurrence Reporting Scheme (sixth edition, March 17, 2003), says that the U.K. Civil Aviation Authority (CAA) Mandatory Occurrence Reporting (MOR) Scheme is intended to provide information to CAA about hazardous or potentially hazardous incidents and defects and to provide for dissemination of knowledge about these occurrences so that other persons and organizations may learn from them. The confidential reporting system is designed to yield information to improve flight safety, not to attribute blame. 2. The exemption applies to pilots who received pilot licenses before Jan. 1, They are, however, required to undergo initial crew resource management (CRM) training on joining any new company and undergo annual recurrent training.

8 herman mateboer Het grote avontuur Het nachtleven Uitgaan deden we bijna altijd in twee tenten, de Rockola en de Red Baron. In de Rockola werkte een leuke barkeepster die ons welgezind was omdat ze van ons povere bestaan wist dankzij een vriendje van haar, die ook het IAC deed. De rekening was steevast te laag, en daar moet je als arm schepsel niet lang over klagen. 17 Het was een oer-amerikaanse tent, waar je hamburgers kon eten, en als je jarig was en iemand was zo grappig om tegen de hostess ( Please wait to be seated ; erg moeilijk voor een eigengereide Nederlander die overal lege tafeltjes zag) te zeggen dat het je verjaardag was, dan kwam de hele crew van het restaurant om je heen staan met ballonnetjes en zong: He s a jolly good fellow en Happy birthday to you. Dan zat je een beetje schaapachtig te kijken tussen je maten die van de kruk rolden van de lach, terwijl ze de ballonnen in je handen duwden. Lethal icetea Toen we er achter waren dat Cees nog vrij laagdrempelig was qua alcoholintake hadden we hem steeds tuk. De Engelsman Carey, die altijd te porren was voor een swift ale, had het juiste drankje voor Cees. Hij kreeg een glazen mok met Long Island Icetea, die hij opdronk alsof het een frisdrankje was. De ellende was dat het ook zo licht en heerlijk smaakte, maar er zat een ongelofelijke stoot drank in. Na nog zo n pint lag Cees zo goed als onderaan de kruk te kirren en te praten met een dikke tong. Dan was het tijd om de hostess te roepen voor de birthday song. Cees protesteerde dan met overslaande stem dat hij helemaal niet jarig was, maar deze mensen hadden zoiets van: we gaan niet halverwege dat liedje kappen, want dan staan we er ook raar op, en dus zongen ze driftig door alsof er niets aan de hand was. Een paar avonden later herhaalde dit zelfde tafereel zich dan weer. Het enige probleem was dat de instructeur de volgende dag niet te genaken was, niet zozeer van de lethal icetea, maar van het vermeende gezichtsverlies. En dat moest je dan weten in dat krappe cockpitje van de Cessna 152. Happy hour buffet Naast de Rockola zat de Red Baron, een grote discotheek-bar-restaurant, net geopend toen wij de opleiding waren begonnen. Zij probeerden naarstig klanten te trekken en deden dat onder meer door een happy hour buffet aan te richten tussen vijf en zeven. Nou is zo n buffet meestal een povere bedoening met een paar

9 18 stronken broccoli, kleffe cheddarkaas, een stok of drie selderie met zure dipsaus etc., maar niet hier, dit was grote luxe. Grote champignons gevuld met krabvlees uit de oven, teriyaki beefcubes, buffalowings (ook iets waar een Hollander zich over verbaast omdat hij kon zweren dat die dingen van een kip kwamen) enzovoorts. Het leuke was dat dit alles gratis was. Dus wij hadden al gauw door dat dit de plek was om te dineren, voor weinig. Je bestelde een pilsje, en ging in de weer met het buffet. Als we afrekenden dan was dat een Michelob of Budweiser, wel met een goeie tip had Cees ons geleerd (gaf ook veel commentaar die tip, want die gasten krijgen toch een uurloon!), en dan keek de serveerster expres niet naar het buffet want dat was volledig gesloopt, alsof er een zwerm sprinkhanen overheen was gegaan. Het bewaarde ons voorlopig van een confrontatie met een complete absentie van kookkunst. Toch moesten we er wel aan geloven om te leren koken want elke avond zo uit eten gaan was bijna niet vol te houden van vijfenzeventig dollar zakgeld per week. Opgeschoren matrozen Later in de opleiding, toen we onze weg wat beter wisten te vinden in Newport News, gingen we ook uit in gelegenheden die wat meer richting Hampton Beach en Norfolk lagen. Na een lange zoektocht gingen we op goed geluk in een disco naar binnen om even te kijken of het wat was. Het bleek al gauw een goede meatmarket te zijn, maar er zat een keerzijde aan: er liep heel veel marinepersoneel rond. De US Navy was de grootste werkgever in deze contreien, voornamelijk in Norfolk, maar ook in Newport News. Hier waren s lands grootste scheepswerven gevestigd, waar vliegdekschepen zoals de Kennedy en de Lincoln gebouwd werden, evenals nucleaire onderzeeërs. En als een onderzeeboot thuiskwam na een maandenlange zeereis, en naar de werf moest voor onderhoud, dan kwam er een dikke honderd man van zo n boot af, met de familiejuwelen in de aanslag. Die gingen dan hun gram halen in het lokale nachtleven. De seksuele drift werd erger naarmate er meer drank in ging, tot men op het punt kwam dat de laatste zweem van hoffelijkheid overboord ging en zo n stier op een dame afstapte en haar zonder een spier te vertrekken vroeg: Wanna fuck? Hier op dit punt kwamen wij in de picture. De meesten van ons lang, allemaal on- Amerikaans gekleed geen jeans en sneakers, vaste prik voor Amerikanen en toch wat meer gentleman dan de opgeschoren matroos. We hadden al gauw door dat ons accent in ons voordeel werkte, want het klonk exotisch, en was dus spannend. Kort en goed, wij waren in de minderheid, er waren veel meer vrouwen die bescherming nodig hadden tegen de wannafuck-barbaren, maar we konden niet iedereen bedienen. Maar wie we konden helpen, namen we geheel onbaatzuchtig onder onze hoede. Zo kwam het dat een aantal jongens al gauw lokale scharrels hadden. Voor degenen die in Nederland nog een vriendin hadden, was het vooruitzicht van jaren in ballingschap, en dat zonder haar, zo deprimerend dat ze zich al gauw overgaven aan de verleidingen, als ze al niet gedumpt waren via een Dear John letter uit Nederland. En vleiden ze zich dus zonder al te veel tegenspartelen in de armen van de lokale dames. Totale ontspanning na een drukke werkdag Deze zeer exclusieve massief cederhouten jacuzzi voorzien van waterjets en warme luchtbubbels staat elk moment van de dag voor u klaar. Op uw gewenste temperatuur en geurend naar ceder. Uniek is de sfeer en aromatherapie die alleen deze cederhouten buitenspa kan voortbrengen. Onze Wellness Cottage is een massief cederhouten barrel buitensauna met een combi stoomkachel voor zowel een warme lucht als stoomsauna beleving. Het design van deze producten is uniek en stijlvol, een sierraad in uw tuin waarbij gebruik gemaakt is van de meest hoogwaardige materialen. Rustieke producten met optimaal comfort en verkrijgbaar in verschillende modellen als bouwpakket of gemonteerd. Voor meer informatie: zie of bel

10 op de hoogte uitvergroot Volop in beweging René de Groot president mededelingen van het bestuur Vorige maand schreef ik in deze column over alle internationale ontwikkelingen en activiteiten. Een dynamisch geheel waarin de VNV proactief opereert en veel werk verzet. Ook de directere omgeving waarin we ons als Nederlandse verkeersvliegers en als VNV in het bijzonder bevinden, is volop in beweging. Een groot aantal onderwerpen vraagt momenteel onze directe aandacht. Een blik in mijn agenda levert een aardig beeld. Zo wordt hard gewerkt aan het IPB-dossier, lopen er een aantal individuele rechtszaken, zijn we betrokken bij een collectieve rechtszaak en vraagt de interne reorganisatie mijn voortdurende aandacht. Ook de landelijke maatschappelijke discussie omtrent het ontslagrecht houdt ons bezig. En bij KLM is de discussie omtrent de zwaarte van de tewerkstelling op de B737 en het crewsterkteprobleem in deze unit naar een hoger plan getild. Ten aanzien van dit laatste onderwerp geldt dat tijdelijke problemen doorgaans met tijdelijke oplossingen worden aangepakt. Als blijkt dat situaties van meer structurele aard zijn, hoort daar ook een meer structurele oplossing bij. De afgelopen periode is achter de schermen ook bijzonder veel energie gestoken in de nieuwe Europese wettelijke WRR voor vliegend personeel (EU-FTL subpart Q). De Europese Unie heeft in haar verordening op vier beperkte deelgebieden ruimte gelaten aan de nationale autoriteiten. Om deze zogenaamde witte vlekken in te vullen, heeft het ministerie van Verkeer & Waterstaat een adviescommissie in het leven geroepen en TNO gevraagd onderzoek te doen. De inbreng van de VNV in deze adviescommissie is gericht op een zo goed mogelijk advies van de commissie richting de minister. Een advies dat past binnen de doelstellingen van de verordening en dat aansluit bij zowel nationale als internationale onderzoeksresultaten en bevindingen van onze leden en andere vliegers wereldwijd. Op het moment van schrijven lijkt binnen de commissie consensus mogelijk op drie deelgebieden. Op het deelgebied dat betrekking heeft op het verlengen van de vliegdiensttijd wegens rusten aan boord werpen de luchtvaartmaatschappijen nogal wat bezwaren op vanwege kostenverhogende effecten. U kunt zich voorstellen dat dit tot stevige discussies leidt. Mocht een gezamenlijk advies vanuit de commissie niet haalbaar zijn, dan zullen we er alles aan doen om de minister op een andere wijze ervan te overtuigen wetgeving vast te stellen die de vliegveiligheid ten goede komt. Aantoonbaar onveilige situaties kunnen en mogen we, hoe commercieel aantrekkelijk ook, niet accepteren. De uitkomst van dit traject zal bij het uitkomen van deze Op de Bok wellicht al veel duidelijker zijn. De afgelopen maanden is ook veel werk verzet om de belangen van de Martinair-vliegers zo optimaal mogelijk te behartigen. Naast de overlegdelegatie die al een flinke periode dagelijks met alle aspecten van de situatie bij Martinair bezig is, zijn ook Hans en ik nauw bij de ontwikkelingen betrokken. Binnen de vereniging werken we getrapt met meerdere organisatielagen, zodat bij complexe situaties zoals deze waarbij veel belangen spelen een aantal personen van enige afstand zowel het proces als de inhoud bewaken. Langzaam maar zeker lijken de verschillende acties en stappen van het bedrijf de gewenste uitwerking te hebben. Hoewel het te vroeg is om te juichen, lijkt een gezonde toekomst voor Martinair in het vooruitzicht. Deze laatste twee actuele en nader benoemde onderwerpen hebben betrekking op de hoofddoelstellingen van de VNV. Het beschermen van werkgelegenheid is een kerntaak van de arbeidsvoorwaardelijke kant van de VNV. De belangrijkste arbeidsvoorwaarde is immers het hebben van een baan. Het bewaken en bevorderen van de vliegveiligheid is juist een kerntaak van de professionele kant van de VNV, de vakorganisatie. Zoals gezegd, we zijn volop in beweging met een veelheid aan onderwerpen.

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Welke functies moeten ingevuld worden?

Welke functies moeten ingevuld worden? Welke functies moeten ingevuld worden? De herziene Wod van papier naar praktijk! Jan-Bas Prins 17 juni 2014 Relevante documenten Europa 2010/63/EU EC Implementation, interpretation and terminology of Directive

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1957 Nr. 237

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1957 Nr. 237 48 (1957) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1957 Nr. 237 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Denemarken inzake het internationale

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 1.1.1.4: Goedkeurende controleverklaring,

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

AANVULLENDE AJS SAFETY RULES

AANVULLENDE AJS SAFETY RULES Pagina: 1 van 5 Inleiding Naast de regels en procedures die Harsco Infrastructure B.V. heeft opgesteld hebben een aantal van onze klanten aanvullende veiligheidseisen en procedures. Als je voor onze opdrachtgever

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Automating the cockpit. Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment

Automating the cockpit. Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment Automating the cockpit Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment Introductie Inhoud van de presentatie: afstudeerproject onderzoek ontwerp implementatie conclusies demonstratie

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal INFORMATION FOR STUDENTS WITH AN international PRE- UNIVERSITY EDUCATION FOUNDATION YEAR FOR international STUDENTS VU UNIVERSITY () Dutch as a second Language () INFORMATIE VOOR STUDENTEN MET EEN BUITENLANDSE

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

VRAGENLIJST ONTWERP DESIGN LAW TREATY

VRAGENLIJST ONTWERP DESIGN LAW TREATY VRAGENLIJST ONTWERP DESIGN LAW TREATY In de bijlage vindt u de ontwerpartikelen betreffende de Design Law Treaty (DLT), en het ontwerpprocedurereglement, in haar versie van december 2012. Het DLT heeft

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen):

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): Uitwerking Huiswerkopgave Inleiding Modelleren Hoofdstuk 3 1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): tube=[cap:{open,close},hand:{l,r,none}]

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2013 series 0503 FIRST LANGUAGE DUTCH 0503/01 Paper 1 (Reading), maximum raw mark

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

How do I become a pilot

How do I become a pilot How do I become a pilot Content 1. Training overview 2. How do I start my pilot training at the "Limburgse Vleugels" 3. Medical examination 4. Training License and logbook 5. Theoretical training 6. Flying

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999 Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL Versie NL1.2 3 versie: juli 1999 (aangepast van 1e versie: British Journal of Ophthalmology 1998;82:773-779) (aangepast naar aanleiing van Engelse

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie