Lang leve het ambacht 9 maart - 20 mei 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lang leve het ambacht 9 maart - 20 mei 2013 www.boijmans.nl"

Transcriptie

1 Dit is een commerciële bijlage bij NRC Handelsblad Beeld: Thonik, Uitvoering: Johanna Schweizer, Foto: Tom Haartsen, maart - 20 mei clichés over het ambacht ontrafeld Katja Schuurman over Return to Sender Interview met Piet Hein Eek museum boijmans van beuningen Zeven vaklieden over hun ambacht

2 2 1. Niet alles waar hand made op staat is met de hand gemaakt. 2. Het ambacht is eeuwenoud, de bijzondere waardering ervan nog geen 150 jaar. 3 De is een ode aan de vakmannen en -vrouwen die al deze bijzondere producten maakten. clichés over het ambacht De presenteert het ambacht aan de hand van 7 clichés: uniek, virtuoos, eerlijk, kunst, vakmanschap, huisvlijt en traditie. Op de volgende pagina s worden deze clichés uitgelicht. Waar of niet waar? Is handgemaakt goed gemaakt? door Sjarel Ex Grayson Perry afgelopen zondag 3 maart tijdens de installatie van zijn 'Tomb of the Unknown Craftsman' op de. Foto: Kees Spruijt Op naar de ambachtseconomie Foto: Ineke Oostveen Op school was ik het beste jongetje van de klas. Dus ging ik naar de universiteit om mij te onderscheiden in de kenniseconomie. De toekomst is voor de bollebozen, begreep ik. Inmiddels weet ik wel beter. Eerst raakte ik betrokken bij het Grafi sch Lyceum Rotterdam. Toen werd ik gevraagd als lid van het platform ambachtseconomie. Vervolgens kwam een gewaardeerde collega, Richard Sennett, met een boek gewijd aan de ambachtsman. Het was alsof de schellen van mijn ogen vielen. Ik weet nu dat zoveel mensen zoveel slimmer zijn dan ik. Zij kunnen dingen die ik niet kan. Zoals mijn wc repareren. Mijn huis zo verven dat het een paar jaar later nog steeds goed in de verf staat. Het lek kunnen vinden, tegels leggen. Websites bouwen. Mooie dingen maken. Een gebit fatsoeneren. Een galblaas opereren. Wat anderen wel kunnen, en waar ik helemaal niet goed in ben, is met hun handen werken, ambachtelijk werken dus. Van Richard Sennett begreep ik dat het gaat om vaardigheden die voortdurende oefening en een specifi eke intelligentie vergen. Ik ben me in de ambachtseconomie gaan verdiepen. Met een internationale door Arjo Klamer groep onderzoekers hebben we de ambachtseconomie in tal van landen onderzocht. Om erachter te komen dat we in Nederland stevig achterlopen. Terwijl de Duitsers een maak-cultuur onderhouden, de Engelsen creatief vakmanschap koesteren, vallen vooral de Italianen en Japanners op met hun vitale ambachtscultuur. In Japan is een meester in welk ambacht ook een nationale trots, en daarmee een persoon van groot aanzien. In Nederland is een verschuiving merkbaar. Politici spreken al zonder schroom over het belang van vakmanschap. Kunstenaars durven weer over het ambachtelijke van hun vak te spreken. Er is zelfs sprake van het in ere herstellen van het meester-gezel systeem zoals dat zo goed werkt in Duitsland. Langzamerhand zal duidelijk worden dat goed ambachtsschap niet alleen essentieel is voor een kwalitatief hoogstaande samenleving en economie, maar ook grote kansen biedt voor mensen die goed zijn met hun handen. Met plezier doe ik een stap opzij. Arjo Klamer Hoogleraar culturele economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam door Mienke Simon Thomas We zijn er weer dol op: een handgebreide sjaal, mondgeblazen glas, een zelfgemaakte verjaardagskaart en ambachtelijk brood van de bakker. In ons moderne interieur staat een antieke kast of een artistieke vaas naast een product van een van onze beroemde Dutch designers. We breien en kleien weer, bakken cupcakes en we doe-het-zelven modern: fotoalbums maken op de computer, eigen websites bouwen en de eerste 3Dprinter voor huiselijk gebruik is al in de handel. Van vakantie nemen we sieraden en aardewerk mee. Als het maar hand made is, dan is het goed. Handgemaakt is eerlijk, het is kleinschalig en daarom menselijker. Ja, we zouden het liefst willen dat alles weer met de hand gemaakt werd. Maar waarom eigenlijk? Het lijkt vanzelfsprekend: ambachtelijk is beter want het is herkenbaar, degelijk en de maker werkte met plezier. Het is in zekere zin knuffelbaar. Maar zou dat in alle gevallen zo zijn? Waarom zou een handgemaakt product beter zijn dan een industrieel exemplaar? Twee eeuwen geleden werd álles nog ambachtelijk gemaakt. Machines om producten te maken werden pas in de tweede helft van de 18de eeuw ontwikkeld. Pas toen die industriële productie op gang kwam gingen er kritische stemmen op die de voordelen van het ambachtelijke maken benoemden. In het begin pleitte men voor de degelijkheid ervan, want veel vroege massaproducten waren van slechte kwaliteit. Er was spijt over het verdwijnen van werkgelegenheid en traditionele vaardigheden en men had kritiek op de erbarmelijke werk- en woonomstandigheden van de fabrieksarbeiders. Daar hadden de critici beslist een punt. Zo groeide de kracht van de argumenten pro-ambacht gestaag. Rond 1900 bereikte dit een eerste hoogtepunt. Terwijl voor miljoenen mensen eindelijk mooie, versierde en betaalbare - want in massa gemaakte - producten bereikbaar werden, begon de elite juist het veel duurdere, sobere, handgemaakte kunstvoorwerp te kopen. De discussie over het ambacht verdween daarna nooit meer. In sommige periodes hoor je argumenten vóór het ambachtelijke product minder, op andere momenten klinkt die roep weer sterker. Dit laatste is nu ook het geval. Terugkeer van de maakindustrie Deze hernieuwde interesse voor het ambacht groeit nu al tien jaar. Ongetwijfeld hangt de trend samen met het gevoel van velen de greep op de wereld kwijt te raken. Door globalisering, digitalisering en toenemend wantrouwen tegen de technologie ontstaat behoefte aan herkenbaarheid en contact met de materiële werkelijkheid. Opmerkelijk op dit moment is dat voor het eerst ook de overheid het ambacht wil stimuleren. Reden is de voorzichtige terugkeer van de maakindustrie naar Nederland, nadat deze in de jaren 70 grotendeels naar de lagelonenlanden verdween. Wat nu terugkeert is een meer gespecialiseerde en tegelijk ook meer ambachtelijke, kleine creatieve maakindustrie. De hiervoor benodigde vakmensen ontbreken, waardoor het vakonderwijs gestimuleerd moet worden. Het ambacht moet het respect en de waardering van weleer terugkrijgen. Ambacht moet weer hip en modern gevonden worden. De : lang leve het ambacht, vanaf 9 maart in Museum Boijmans Van Beuningen te zien, gaat over het ambachtelijke product en de manier waarop dat sinds ruim een eeuw gewaardeerd wordt. Tevens stelt het de vraag in hoeverre onze toenemende onvoorwaardelijke waardering voor het handgemaakte legitiem is. Vallen we niet te gemakkelijk terug in de bekende stereotypen? Wat zijn overtuigende overwegingen om terug te keren naar een ambachtseconomie? Grayson Perry, Tomb of the Unknown Craftsman, 2011, gemengde materialen, 305 x 204 x 79 cm. Collectie Kaikai Kiki Gallery, New York. Beeld courtesy van de kunstenaar en Victoria Miro Gallery Londen. Grayson Perry. Foto: Stephen White Traditioneel of vernieuwend Zeshonderd handgemaakte producten illustreren gedurende tien weken in de grootste zaal van het museum de complexiteit van het begrip ambacht. Ze zijn eeuwenoud of nog geen jaar geleden gemaakt. Ze zijn exclusief of alledaags, eenvoudig of complex, traditioneel of vernieuwend. De collectie en de kennis die in een museum als Museum Boijmans Van Beuningen samenkomen, bieden de mogelijkheid een genuanceerder licht te laten schijnen over de waarde van het handgemaakte. De objecten komen uit totaal verschillende werelden: die van de kunst, de folklore, het design, de kunstnijverheid, de craft, de huisvlijt en zelfs de alledaagse materiële cultuur. Het ambachtelijke is de grootse gemene deler. Van hooguit de helft van de objecten kennen we de namen van de makers. De is een ode aan de vakmannen en -vrouwen die al deze bijzondere producten maakten. The Tomb of the Unknown Craftsman, het monumentale schip dat de bekende Britse kunstenaar Grayson Perry als eerbetoon aan de vakman maakte, staat bij de ingang om dit te accentueren. Zeven clichés over het ambacht De voorwerpen zijn niet ingedeeld naar tijd of techniek, maar verdeeld in zeven thema s. Elk thema presenteert een - karakteristieke maar clichématige - betekenis die we sinds jaar en dag aan het ambachtelijke hechten. Clichés waar we kennelijk onze positieve waardering op baseren: zoals het unieke van zo n product, het eerlijke en het artistieke, het virtuoze en het degelijke, het traditionele en niet te vergeten de passie, de liefde en het geduld die producten van huisvlijt kenmerken. Rondlopend door de zal de bezoeker uitgedaagd worden zijn eigen stereotype oordelen te toetsen. Veel oudere, historische objecten spreken voor zich, ze zijn onwaarschijnlijk knap gemaakt, uiterst kostbaar en een toonbeeld van artistieke kwaliteit. Minstens even interessant zijn de producten van hedendaagse ontwerpers in deze. Wat doen zij met het ambacht? Ze laten zich erdoor inspireren, herontdekken oude technieken, refl ecteren op de tradities en combineren het oude ambacht met een moderne technologie. En tonen dat hun verlangen naar het handgemaakte authentiek is. Er is een toekomst voor het ambachtelijke, al is dat misschien een andere dan we verwachten. Dus, vooruit maar: lang leve het ambacht! Mienke Simon Thomas Conservator vormgeving Museum Boijmans Van Beuningen Foto: Cor Vos Onze conservator Mienke Simon Thomas kwam twee jaar geleden bij me op de thee en zei: Wat mij zo opvalt is dat er een enorme herwaardering gaande is voor het handgemaakte, ambachtelijke product. Heb je de site Etsy wel eens gezien waar mensen elkaar zelfgemaakte producten aanbieden? Weet je nog wat Hella Jongerius laatst zei op haar opening in het museum, dat ze zich steeds weer zo verbaast over wat haar handen maken? En merk je ook dat kunstenaars en ontwerpers zich toenemend geinteresseerd tonen in vakmanschap, het hernemen van oude technieken? Ik las laatst dat ondanks de slechte economische vooruitzichten, er de komende jaren extra mensen nodig zijn voor de Nederlands ambachtseconomie. Mensen dus die iets met de handen maken. De creatieve ambachtsindustrie zoals de mode, glazeniers en keramisten. Het is denk ik niet alleen de crisis die dit veroorzaakt maar ook de hang naar het kleinschalige en het begrijpelijke, het tastbare, dat onze tijd zo kenmerkt. Weg van de versleutelde bankproducten van de dienstensector. Wie voelt zich tegenwoordig eigenlijk niet belazerd? Ik vind het een heel interessante ontwikkeling want er zijn - kijk naar onze collectie - al eeuwenlang zeer getalenteerde vaklui bezig met het maken van excellente producten voor het gebruik en ook voor de sier. De industriële revolutie maakte geen einde aan het handwerk. Dat akelige Ornament und Verbrechen van Adolf Loos is weer vergeten en ook wat de Stijlbeweging wilde, kunst en vormgeving laten opgaan in de architectuur, in een universele eenheidsstijl met gebruik van primaire kleuren, is achter de rug. Iedereen is een kunstenaar, zei Beuys, maar misschien had hij beter kunnen zeggen 'Iedereen is een ontwerper'. Dat zou je tegenwoordig soms wel denken. En nu richt dus Grayson Perry in Londen een monument op voor de onbekende ambachtsman en wordt diens virtuositeit op een voetstuk geplaatst. Waarbij ik me trouwens wel afvraag waarom het zo onkritisch gebeurt. De ontwerper is voor je het weet het nieuwe knuffeldier van de city-marketeers en innovatiedenkers. Als ze niet uitkijken worden ze nog geannexeerd door de creatieve industrie. Alsof we niks geleerd hebben van vele decennia succesvol functionele producten maken. Ik sta natuurlijk wel positief tegenover deze herwaardering, maar met een ja, mits. Ik zou aan de hand van een stuk of wat begrippen, laten we ze clichés noemen, willen tonen met welke bril we naar ons handwerk kijken en hoe ons kwaliteitsgevoel hierdoor kleurt. Om een beetje orde in de chaos te scheppen en het publiek historisch bewustzijn en misschien ook wat kritisch vernuft bij te brengen. Lijkt je dat wat, ergens in 2013? Moet je doen Mienke, zei ik. Sjarel Ex Directeur Museum Boijmans Van Beuningen

3 4 3. Ambacht en technologie zijn niet tegengesteld: ook 3D-printen en lasersnijden vereisen vakmanschap. 4. Het verwerven van vakmanschap maakt je gelukkig en een beter mens. 5 Virtuoze vazen Sebastiaan Straatsma Is de uil die Picasso maakte kunst omdat hij uit de handen van een kunstenaar komt? Of het kunst of vormgeving is? Vertel mij maar waar het verschil ligt. Voor de meeste mensen is dat functionaliteit. Sebastiaan Straatsma (40) ontwikkelde een techniek waarbij hij met gekleurde harsen open vaasvormen maakt. Deze vormen baseert hij op klassieke en archetypische voorbeelden uit Delft, Makkum en China. Mijn vader had thuis zo'n antieke kast en daarbovenop stonden van die klassieke vazen. Dat zijn sierstukken met een historische en emotionele waarde. Daar zul je bijvoorbeeld nooit bloemen in zetten, maar toch wordt het als product aangeduid. De eerste 'Dustcollectors' waren nog sterk verwant aan de originele modellen. Daarna is hij volop gaan experimenteren met technieken, kleuren, symboliek en decoraties die de constructie van zijn vazen bepalen. Historische en mythische fi guren, actiefi guren uit zijn jeugd en traditionele en hedendaagse Aziatische cultuur vormen een bron van inspiratie. Dit is gewoon mijn verf zegt hij, terwijl hij met een kleurige draad hars aanbrengt. Deze vazen bieden een kader waarbinnen ik veel kwijt kan. De ambitie en de durf om risico s te nemen kenmerken de allerbeste meesters. Vormgeven is een vak Interview met Piet Hein Eek Piet Hein Eek studeerde in 1990 af aan de Design Academy met zijn sloophouten kast. Dit ontwerp werd een groot succes en zijn sloophouten meubels worden sindsdien over de hele wereld verkocht. Bij dit eerste succes is het niet gebleven. In 2010 kocht hij een voormalige Philipsfabriek van ruim m2 in Eindhoven. In deze ruimte zijn inmiddels behalve zijn kantoor ook een werkplaats, galerie, showroom, winkel, magazijn, restaurant en evenementenruimte gevestigd. Wat vind je ervan om het etiket 'duurzaam' opgeplakt te krijgen? Vanaf het begin heb ik geprobeerd om niet in de ecologische, milieuvriendelijke hoek gedrukt te worden. Niemand koopt een stoel omdat die gerecycled of milieuvriendelijk is. In eerste instantie moet een product gewoon mooi en aantrekkelijk zijn en liefst ook functioneel en degelijk. Hergebruik, of een beperking van materiaalgebruik is evenzeer een economisch als een ecologisch principe. Veel mensen zien nu pas dat deze twee factoren hand in hand gaan. Wat maakt een ambachtelijk product eerlijk? Ambachtelijk werken is niet per se eerlijk. Een ambachtsman kan je net zo goed belazeren als een bankier. Maar door de bankencrisis, die volgens velen ontstaan is door de verkoop van onbegrijpelijke (bank) producten, zijn anonieme en moeilijk te begrijpen producten in een kwaad daglicht komen te staan. Mensen hebben er meer behoefte aan om te weten waar een product vandaan komt en hoe het is gemaakt. Ambachtelijkheid wordt vaak ten onrechte aangeduid als Grinling Gibbons, Snijwerk, circa Gesneden lindenhout, 24 x 21 x 5 cm. Collectie Victoria and Albert Museum Londen Wie door de : lang leve het ambacht wandelt, treft een aantal voorwerpen die zo verbazingwekkend knap gemaakt zijn dat het onvoorstelbaar is dat mensen dit gemaakt hebben. Het hoogtepunt is ongetwijfeld de houten strik van Grinling Gibbons. Deze opmerkelijke herendas is een van de topstukken van het Londense Victoria and Albert Museum. Gibbons is erin geslaagd een stuk lindehout zo te bewerken dat het lijkt op een strik van soepel en ingenieus Venetiaans kant. Kant dat zelf ook al een voorbeeld is van virtuoos handwerk. De in Rotterdam geboren, maar in Engeland werkzame kunstenaar zocht met dit werkstuk de grenzen van zijn materiaal en zijn vakmanschap op. De ambitie en de durf om risico s te nemen kenmerken de allerbeste meesters. Hun onvoorstelbare vakmanschap bepaalt de waarde van hun stukken, niet de kostbaarheid van het materiaal. Helaas is juist dit type vakmanschap door de komst van de machine bijna helemaal uitgestorven. Maar gelukkig niet helemaal. De kleding van Iris van Herpen laat zien dat nieuwe technische mogelijkheden een nieuw virtuoos ambacht mogelijk maken. eerlijk. Maar het feit blijft: zelf dingen maken - of dat nou ambachtelijk is of niet - is begrijpelijk en behaaglijk. Waarom kan Nederland niet zonder ambacht? Als je met ambacht bedoelt dat iemand in staat is om met een beitel een zwaluwstaartverbinding te maken, dus echt ouderwets ambachtelijk te werken, dan kunnen we prima zonder. Maar dat is ook niet de juiste voorstelling van ambacht. Ambacht is niet ouderwets of nostalgisch. Een ambachtsman omarmt nieuwe mogelijkheden en is nodig in veel processen. Na het vertrek van Philips dacht men in Eindhoven dat het licht letterlijk uit zou gaan. De maakindustrie leek zo goed als verloren, maar blijkt inmiddels sterker dan ooit. Een van de grootste producenten in Eindhoven is nu ASML, een hightechbedrijf dat machines levert die elektronische chips kunnen maken. Modern ambacht dus. Zie jij jezelf als vakman of ontwerper? Ik zie mezelf als vakman, maar daarmee bedoel ik dat vormgeven een vak is. Ik heb opgezocht wat ambacht betekent, maar helaas staat in het woordenboek deze defi nitie: handwerk dat je moet aanleren. Zonder hand is het exact hoe ik mijn beroep ervaar: een vaardigheid die je moet aanleren. Natuurlijk bestaat er ook zoiets als talent, maar ik vind het jammer dat er bij de Nederlandse ontwerpopleidingen zoveel aandacht is voor ideeën en zo weinig voor hoe je die ideeën kunt realiseren. Als een ontwerper geen vakman is die het hele proces van idee tot product kan begeleiden, komt hij nergens. Kasten van karton Couzijn van Leeuwen De Amersfoortse werkplaats van kunstenaar Couzijn van Leeuwen (53) staat vol met eigen werk. Kasten, doosjes, vogels en planten van karton, maar ook fi guurtjes van keramiek en een terrarium van piepschuim. Couzijn heeft zijn werk graag om zich heen. Ik heb gisteren een klein werkje verkocht; ik vond het verschrikkelijk. Zijn werk ontstaat door wat hij om zich heen ziet; een detail dat hij eerder maakte kan aanleiding zijn voor iets nieuws. Ik werk niet vanuit concepten. Ik vind het gewoon fi jn om dingen te maken. Karton is zijn favoriete materiaal. Met stanleymes en nietmachine bewerkt hij het tot elke gewenste vorm. Als ik de geest krijg, dan heb ik echt de blaren op m n handen staan. Dan tape ik het af en dan gaan we weer. Als een soort bokser. Zo n kast maak ik in anderhalve week. Hij wijst op een kartonnen kast die een plek krijgt in de nieuwe opstelling van de collectie vormgeving van het museum. Het komt in de plaats van een Doomer- kabinet dat tijdelijk in de te zien is. Mijn kast in die tijdlijn, dat betekent veel voor me. Pablo Picasso, Le hibou gris, Aardewerk, 34 cm. Collectie Museum Boijmans Van Beuningen. Foto: Tom Haartsen Wat is kunst en wat is ambacht? Een vraag die - vergelijkbaar met wat is kunst en wat is kitsch - aanleiding is voor eindeloze discussies. Zowel onder kenners als onder leken. In de middeleeuwen bestond de grens tussen kunst en ambacht nog niet: het moderne kunstbegrip moest toen nog gevormd worden. Het oordeel over een voorwerp werd bepaald door de kwaliteit van het ontwerp en het vakmanschap van de maker. Maar ook een 17deeeuws wandtapijt op basis van een olieverfschets van Rubens is nog in gelijke mate kunst als ambacht. Is de uil die Picasso maakte kunst omdat hij uit de handen van een erkend kunstenaar komt, of is het toegepaste kunst, omdat hij gemaakt werd van klei? Begin 20ste eeuw gingen kunstenaars kunst voor het dagelijks leven ontwerpen: ambachtelijke gebruiksvoorwerpen die nuttig en mooi waren. De avant-gardebeweging De Stijl pleitte er zelfs voor om het onderscheid tussen architectuur, vormgeving en kunst op te heffen. De artistieke waardering voor design neemt de laatste jaren toe. Sommige ontwerpers verkopen hun werk in een kunstgalerie. Tegelijkertijd neemt ook de belangstelling voor het ambachtelijke bij autonome kunstenaars toe. De vraag kunst of ambacht? blijft dus voorlopig onopgelost.

4 6 5. Je laten inspireren door het ambacht impliceert geen terugkeer naar het verleden: leer van de geschiedenis, maar richt je op de toekomst. 7 Meesterlijk ambacht Ulrike Wiebel In week 10 (9 en 10 maart) filmprogramma LOCATIE In de In week 12 (19-24 maart) In week 14 (1-7 april)* filmprogramma LOCATIE In de In week 16 (16-21 april) filmprogramma LOCATIE In de In week 18 (1-5 mei) filmprogramma LOCATIE In de In week 20 (14-19 mei) Vechten met wilgentenen Esmé Hofman Het vak van vioolbouwer is bijzonder. Vaak verbazen mensen zich erover dat er nog zo ambachtelijk gewerkt wordt in deze tijd. Bij het bouwen van nieuwe strijkinstrumenten gebeurt nog veel net als driehonderd jaar geleden. Bij restauratie en reparatie van instrumenten zijn er wel veel vernieuwingen. Methode en technieken veranderen, maar het blijft handwerk. Ulrike Wiebel (49) heeft nu twintig jaar haar eigen bedrijf in Leiden. Na haar opleiding in Duitsland en zes jaar werken als gezel bij andere vioolbouwers haalde ze in 1992 haar Meisterbrief. Het werken als leerling, gezel en meester is een eeuwenoud carrièretraject, ontstaan in de tijd van de ambachtsgilden. Vioolbouwer is geen beschermd beroep, iedereen mag zich vioolbouwer noemen. Maar meestertitel of niet: je moet een goede naam opbouwen en dat kost tijd. In haar werkplaats komen instrumenten voor onderhoud, reparaties en ingrijpende restauraties. Bij reparaties herstel ik een acute schade. Bij restauraties herstel ik een oud en waardevol instrument dat bijvoorbeeld door houtworm is aangevreten in oude glorie. Nieuwe violen en cello's maak ik op bestelling. Tijdens de zal Ulrike aan een nieuwe viool werken. Korting voor NRC-lezers tegen inlevering van deze kortingsbon bij de kassa. Eenmalig geldig voor max. 2 personen, t/m 20 mei voucher 2 voor de prijs van 1 Sara Vrugt Borduurtechnieken Pro Mozaïco International Mozaïek maken Museumnacht DATUM 9 maart TIJD 20:00-02:00 uur Het ambacht komt tot leven in het hele museum: ambachtslieden vertonen hun kunsten met demonstraties mozaïeken, 3D-printen, kalligraferen, marmeren en nog veel meer. De barbiers van Schorem transformeren de Espressobar tot een echte barbershop. Op het binnenplein strijkt Swan Market neer met handgemaakte producten. Schorem haarsnijder en barbier. Foto: Jelle Mollema In week 11 (12-17 maart) filmprogramma LOCATIE In de JONGHLABEL Meis en Anna de Jong Handwerktechnieken Pro Mozaïco International Mozaïek maken Workshop keramiek beschilderen door: José den Hartog DATUM 17 maart Sara Vrugt. Foto: Lisa van Wieringen filmprogramma LOCATIE Tentoonstelling Amber Veel Taxidermie Roosje Hindeloopen Titus en Johan Stallman Hindelooper handwerk Quit Your Dayjob: een symposium over de Economy (i.s.m. Etsy) DATUM vrijdag 22 maart TIJD 12:30-16:00 uur LOCATIE Auditorium In week 13 (26-31 maart) filmprogramma LOCATIE In de Granny s Finest Handwerktechnieken Weefnetwerk Ank Hazelhof Weeftechnieken Workshop weeftechnieken door: Weefnetwerk DATUM 31 maart * Esmé Hofman Fijnscheenwerk Digna van der Put Video-animatie Workshop animatie door: Digna van der Put DATUM 6 april Kinderworkshop animatie door: Digna van der Put DATUM 7 april TIJD 13:00-14:30 uur (5-9 jaar) en 15:00-16:30 uur (10-14 jaar) In week 15 (9-14 april) filmprogramma LOCATIE In de Ulrike Wiebel Vioolbouwer Handsome Wardrobe Annemarie te Stroet Handschoenen maken Etsy Hands-On DATUM 14 april TIJD 13:00-15:00 uur St. Lucas: Creatief Vakman Ambachtelijk hoedenmaker SBB Gouda Keramische technieken Workshop golden joinery door: Painted Series DATUM 21 april Painted Series. Foto: Louise te Poele In week 17 (23-28 april) filmprogramma LOCATIE In de Sara Vrugt Borduurtechnieken Daan Brandenburg Klompenmachine / handmatig klompenmaker Etsy Hands-On DATUM 28 april TIJD 13:00-15:00 uur Papierderij Boekbinden / boekdrukken Artis Causa Huub Rogier & Gabri Schumacher Goud- en zilversmeden Kinderworkshop mozaïek maken DATUM 5 mei TIJD 13:00-14:30 uur (5-9 jaar) en 15:00-16:30 uur (10-14 jaar) In week 19 (7-12 mei) filmprogramma LOCATIE In de Frans Dingemanse Beeldsnijder David van der Veldt 3D-modelleren en 3D -printen Markt DATUM 12 mei LOCATIE Serrazaal, in het museum Professionele ontwerpers, vaklieden en kunstenaars tonen hun ambacht op de Markt. Op deze markt kunnen exclusieve en ambachtelijk vervaardigde kunst- en designobjecten rechtstreeks van de makers gekocht worden. Handsome Wardrobe van Annemarie te Stroet Artis Causa. Foto: Fred Weegenaar filmprogramma LOCATIE In de Wandschappen Ivo van den Baar en Nicole Driessens Viltplanten Dutch Health Tech Academy Schoenmaken Workshop flipflops maken door: Dutch Health Tech Academy DATUM 19 mei In week 21 (20 mei)* filmprogramma LOCATIE In de * Wandschappen Ivo van den Baar en Nicole Driessens Viltplanten Dutch Health Tech Academy Schoenmaken *Op maandag 1 april (tweede paasdag) en op maandag 20 mei (tweede pinksterdag) is het museum geopend en zijn de werkplaatsen bemand. Als die geur van wilgentenen eenmaal in je lijf zit, dan raak je die ook niet meer kwijt. Esmé Hofman (41) is in Nederland de enige die het fi jnscheenwerk beheerst; een traditionele 17de-eeuwse vlechtmethode met wilgenhout. Wat in 1994 begon met een enkele cursus is na een vierjarige beroepsopleiding in Duitsland en vele jaren praktijkervaring uitgegroeid tot haar beroep. Op de zolder van haar woonboerderij in het Drentse Wapse werkt ze aan opdrachten en eigen werk. Ik krijg veel opdrachten om stoelen te matten, dat heb ik mijn man nu geleerd. Ik wil eigenlijk alleen nog het leuke werk doen. Zoals haar samenwerking met ontwerpduo Scholten & Baijings voor hun Woven Willow collectie. Ze wisten precies wat ze wilden. Toen zijn we samen gaan kijken wat technisch haalbaar was. De dingen die we gemaakt hebben zaten echt op de grens van dit kan nog. Want de techniek van het fi jnscheenwerken luistert heel nauw. Ik kan niet gewoon met de vrije hand vlechten, maar werk op basis van mallen. Vaak ben ik wel tien uur aan het rekenen voordat ik aan het vlechten begin. Het materiaal doet nooit zomaar wat jij wilt. Het blijft vechten en dat vind ik juist zo leuk. Bezoekinformatie Museum Boijmans Van Beuningen Museumpark CX Rotterdam Informatie over openingstijden, toegangsprijzen en bereikbaarheid vindt u op boijmans.nl. Restaurant & Espressobar Voor koffi e, lunch of borrel kunt u terecht in de Espressobar en in het museumrestaurant. Met gratis WiFi. Museumwinkel In de museumwinkel vindt u naast kunst- en designboeken een ruime keuze aan designobjecten van nationaal en internationaal ontwerptalent. Tijdens de heeft de museumwinkel een speciaal aanbod. Ook online: webshop.boijmans.nl.

5 8 6. Niet alle ambacht is degelijk, eerlijk en uniek; er is ook waardeloos, vals en clichématig ambacht. 7. Als alles weer handmatig moet, overleven we geen week. 9 door Katja Schuurman De producten van Return to Sender zijn te koop bij HEMA en via de cadeauwebshop op returntosender.nl/ shop/ (ook voor de zakelijke markt) Knutselen aan espresso Wouter Strietman Return to Sender Weet je waar die kan op tafel vandaan komt? Wie de kast in je kamer getimmerd heeft? En hoe het leven van diegene eruit ziet? We zijn omringd door spullen waarvan we vaak niet het verhaal kennen. Terwijl de waarde van dingen niet te meten is in de 'bedachte' waarde van geld, maar in de emotionele waarde van herinneringen en verhalen. Op mijn reizen, door vaak zeer arme gebieden, heb ik veel creatieve en ondernemende mensen ontmoet, en de prachtige dingen gezien die ze maken. Dit heeft me geïnspireerd om in 2006 het ideële merk Return to Sender op te zetten. Return to Sender gelooft dat eerlijke handel de motor is achter duurzame ontwikkeling. We zoeken naar bijzondere producten in de armste regio s van de wereld en helpen de makers aan een afzetmarkt. De winst vloeit terug naar de regio's van herkomst, Return to Sender! In de afgelopen decennia heeft een verschuiving plaatsgevonden van ambachten naar massaproductie. Gevoed door technologische ontwikkelingen wordt productie steeds meer geleid door sneller, goedkoper en meer. Maar daarmee is ook authenticiteit verloren gegaan: producten hebben geen ziel meer. Return to Sender werkt veel samen met kleinschalige bedrijven waar nog prachtig ambachtelijk handwerk wordt geleverd. In onze nieuwe cadeauwebshop verkopen we bijvoorbeeld schitterende duurzame papieren bloemen. Deze worden gemaakt in een familiebedrijfje in Mexico, onder leiding van de 80-jarige Opa Fortino. Samen met zijn kinderen en kleinkinderen maakt hij al jaren de mooiste handgemaakte bloemen. Juist in een tijd waarin onze overheid snijdt in de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking, maar ze tegelijkertijd een ministerie installeert van buitenlandse handel én ontwikkelingssamenwerking, geloof ik dat we onze blik moeten verleggen. Het is tijd om handel te zien als meer dan een puur materiële uitwisseling van goederen. Het verlangen van consumenten naar authenticiteit ondersteunt die gedachte. Consumenten kunnen de wereld veranderen, simpelweg door te kiezen voor een mooi product met een goed verhaal. Het is aan bedrijven om ons de mogelijkheid te geven ons te kunnen verbinden aan de spullen die ons omringen en te consumeren met een goed gevoel. Hier en daar zie je in de : lang leve het ambacht nog een vingerafdruk van de maker. En ook fouten en onregelmatigheden in het werk. Dat vinden we nu meestal geweldig. Je ziet hoe het product gemaakt werd en het brengt de maker heel nabij. Het is tegenwoordig juist deze imperfectie van het handwerk die de prijs opdrijft. Hella Jongerius ontwierp een servies dat op een gecontroleerde manier onregelmatig gemaakt wordt. Mensen willen het handschrift van de maker kunnen herkennen. Maar we vergeten dat een 18de-eeuwse vorst een servies wenste waarvan alle borden identiek waren. Afwijkingen werden toen helemaal niet op prijs gesteld. Zowel de maker van de borden als degene die ze beschilderde gebruikten hulpmiddelen om die eenheid te garanderen. En los daarvan: uniciteit en imperfectie zeggen niets over de kwaliteit van het werk. Slecht gemaakte spullen kunnen ook uniek zijn. Professionele knutselaars DHPH Ik ontmoette Maarten (Baas, red.) in 2004, zegt Bas den Herder (42). Sinds 2005 werken zij samen, Baas als ontwerper en Den Herder als uitvoerder. De samenwerking was heel productief: Maarten die kriebelde wat dingen op papier, ik knutselde wat in elkaar, hij reageerde daarop en ik begreep welke kant hij op wilde. Vanuit die vruchtbare samenwerking is nog geen jaar geleden Den Herder Production House (DHPH) ontstaan. Inmiddels weten meer ontwerpers de professionele knutselaars van Den Herder te vinden. Zoals Bertjan Pot die zijn Downstairs Light door DHPH laat uitvoeren. Wat wij doen is heel raar: we maken hele kleine serietjes van hele moeilijk dingen. Daar kan je geen fabriek voor opzetten. Ook omdat het kenmerk van die dingen is dat ze heel authentiek zijn, daarom moet je ze met de hand maken. Daar hangt natuurlijk een prijskaartje aan, maar de mensen die deze meubels kopen zijn dan ook op zoek naar iets unieks. Maarten zei het een keertje heel mooi: Het groenste dat je kunt maken is iets dat je nooit meer weggooit. Bas den Herder in het midden. Carpet of Life Handgemaakte interieurkleden vol liefdevolle herinneringen In de werkplaats van Wouter Strietman (26) liggen de onderdelen van zijn espressomachine klaar voor assemblage. Het is al lang een hobby van mij: eindeloos knutselen, veel uit elkaar halen en kijken hoe de techniek werkt. Bij moderne machines zit de techniek vaak verstopt achter een glimmende verpakking. Als je dan binnenin kijkt is het vaak niks. Wanneer na vijf jaar een plastic onderdeel breekt, kun je het hele apparaat meteen weggooien. Ik wilde een machine ontwerpen die minstens twintig jaar meegaat en de techniek van het koffi ezetten inzichtelijk maakt. Met dat project studeerde hij in 2011 af aan de Design Academy in Eindhoven. Die eerste machine werkte nog niet echt goed. Ik kon er wel iets donkers uitkrijgen dat er uitzag als koffi e, maar zo smaakte het niet. Wouter keerde terug naar de tekentafel om zijn machine te verbeteren. Vorig jaar presenteerde hij de ES2, een espressomachine waar koffi eliefhebbers mee weglopen. De machine moet doen waar die goed in is, die moet in dienst staan van de koffi e. Wouter Strietman zal op 5 en 12 mei zijn ES2 espressomachine demonstreren in de Espressobar van het museum. Kunstenaars en ontwerpers spelen met het begrip echt. Eelco Veenman, Set of Pretenders, Zilver, gedreven en geciseleerd, 23 x 26,5 x 23 cm, 10 x 13 x 8 cm en 13 x 8 x 10 cm. Courtesy: Eelco Veenman. Foto: Rob Glastra - Schoonhoven Aan ambachtelijke producten worden tal van positieve eigenschappen toegeschreven. Een daarvan is eerlijkheid. Eerlijk omdat je kan zien hoe ze gemaakt zijn. Bovendien hebben mensen de indruk dat ze op een eerlijke manier verkocht worden zonder allerlei slimme marketingtrucs. Ook de versiering van een ambachtelijk product is eerlijk. De ontwerpers van de Nieuwe Kunst propageerden aan het begin van de 20ste eeuw decoraties die zo goed mogelijk pasten bij de gebruikte technieken en materialen. Eerlijkheid werd zo van een moreel oordeel een esthetische categorie. Hedendaagse kunstenaars en ontwerpers spelen met het begrip echt. Maarten Baas vervaardigde van de plastic witte tuinstoel - het goedkope massameubel bij uitstek - een variant van hout. Wie er naar kijkt, raakt in de war. Is deze stoel echt van hout, of bekleed met een dun laagje fi neer, of is het misschien een slimme plastic variant die eruit ziet als hout? De Set of Pretenders van de edelsmid Eelco Veenman heeft een vergelijkbaar effect. Deze vazen lijken sprekend op zakjes van het bekende bubbeltjesplastic dat juist gebruikt wordt om kostbare objecten in te verpakken. Veenman heeft met eindeloos geduld en speciaal gemaakt gereedschap een plaat zilver bewerkt tot het precies leek op het machinaal gemaakte plastic. De technieken die hij gebruikt zijn eeuwenoud. De uitstraling is modern. Lucie Rie, Fles, Porselein, 34,2 x 11 cm. Collectie Museum Boijmans Van Beuningen. Foto: Hesmerg Pottenbakster Lucie Rie draaide midden vorige eeuw elegante en simpele gebruiksvoorwerpen zoals vazen en schalen. De vorm en afwerking tonen haar vakmanschap. Haar hand is - letterlijk - terug te zien in de strepen die ze op de vaas trok. Uniciteit en imperfectie zeggen niets over de kwaliteit van het werk De jurk die je aanhad op je eerste afspraakje, je favoriete T-shirt, het rompertje van je eerste kind allemaal kledingstukken met bijzondere herinneringen. En ondanks vlekken, te groot of te klein, versleten of uit de mode blijf je ze bewaren omdat ze te dierbaar zijn om weg te gooien. Carpet of Life maakt van deze bijzondere kleding een prachtig Boucherouite kleed. Boucherouites zijn tapijten gemaakt van resttextiel geweven door de vrouwen in het zuidelijke puntje van Marokko, M hamid el Ghizlane. Deze magische plek wordt ook wel de deur naar de Sahara genoemd en alle vrouwen hebben dan ook een nomadische achtergrond. De herinneringen aan deze tijd, de landschappen en de geuren en kleuren komen allemaal terug in hun intuïtieve manier van werken. Textiel en werkgelegenheid is schaars in dit geïsoleerde deel van Marokko. Met jouw kleding als prachtige grondstof kunnen de vrouwen uit de Marokkaanse Sahara niet alleen hun traditionele handwerk in stand houden, maar ook zichzelf en hun familie onderhouden. Vanaf 395,- heb je al je eigen Carpet of Life. Voor een medium kleed van 120 cm bij 210 cm heb je ongeveer veertien kilo textiel nodig. Denk zo breed mogelijk: panty s, het geborduurde kleed van je oma, je eigen jurken maar ook bedtextiel, handdoeken en maillots zijn geschikt om te verwerken. Juist de rijkdom aan materialen maken je kleed zo bijzonder. Vind je het moeilijk om zelf te beslissen dan kan je de hulp inroepen van ons designteam. Er zijn zes basisontwerpen waar je uit kunt kiezen maar daarnaast kun je ook je eigen ontwerp aanleveren. Butterfl y Works verzorgt het transport naar de Sahara en weer terug naar Amsterdam. Wil je meer lezen over de persoonlijke verhalen bij de tapijten, kijk dan op carpetofl ife.com Wil je kans maken op je eigen kleed? Houd dan facebook. com/carpetofl ife goed in de gaten! Carpet of Life is een initiatief van Taragalte concept en Butterfly Works - co-design for a better world. Het kleed op de foto is van Fenja Sepers Foto Pam Kat & Styling Sander van Eyck

6 10 8. Handenarbeid en techniek zijn even belangrijk als rekenen en taal. 9. Het ambacht kent talloos veel meer varianten dan klompen maken, pottenbakken en manden vlechten. 11 De laatste jaren wordt handwerken gepropageerd als een doeltreffend middel om te ontstressen. Naast vakmensen waren en zijn er ook altijd hobbyisten die graag met hun handen iets maken. De laatste jaren wordt handwerken gepropageerd als een doeltreffend middel om te ontstressen. Breien is een van de grote favorieten. Wereldwijd zijn de breisters via diverse websites verbonden; zoals bijvoorbeeld Stitch n Bitch. In : lang leve het ambacht is het werk te zien van een aantal amateurs uit verleden en heden die topkwaliteit leveren. Anna Maria van Schurman, een geleerde vrouw uit de 17de eeuw, borduurde prachtig. Maar ze correspondeerde ook met Descartes en Huygens en volgde als eerste vrouw van achter een gordijntje colleges aan de universiteit. Lakenkoopman Willem van Heemskerk kalligrafeerde fl essen in zijn vrije tijd. Zijn werk behoort tot de mooiste stukken glas uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Vanaf het einde van de 19de eeuw was het zogenaamde kunstnaaldwerk voor vrouwen vaak de enige geaccepteerde manier om zich met kunst en vormgeving bezig te houden. De huidige populariteit van websites als Etsy, waar doe-het-zelvers van over de hele wereld hun handgemaakte producten te koop aanbieden bewijst het belang van deze categorie binnen het ambacht. Etsy Online community voor handgemaakte producten Handgemaakt is hip en zeker online is het big business. In Nederland verkopen steeds meer mensen producten via Etsy.com, de grootste online marktplaats voor handgemaakte en vintage spullen. Wereldwijd heeft de van oorsprong Amerikaanse website inmiddels meer dan 22 miljoen leden en ruim aangesloten winkels. Ook in Nederland loopt de site goed. Het is niet alleen een plek voor interessante webwinkels en mooie producten maar biedt ook een platform voor verkopers en kopers. Het is een geweldige plek voor mensen met creatieve ambities zoals ik, vertelt de Utrechtse Elena Kirsanova. Op Etsy verkoopt zij bijzondere kapstokken, kastjes en andere woonaccessoires van haar houtbewerkingsstudio STEDI (stedi.etsy.com). Ik experimenteer met de combinatie van houtbewerking en traditionele borduurtechnieken. Beide disciplines heb ik van huis uit mee gekregen, maar probeer ik nieuw leven in te blazen. Mensen zullen altijd teruggrijpen op tradities. Het wiel opnieuw uitvinden lukt niet, maar een nieuwe toepassing vinden is een creatieve missie. Ook Sander Lorier (studiolorier.etsy. com) verkoopt zijn keramiek op Etsy. Ambacht is belangrijk. Mijn vazen, bekers en theepotten zien er modern uit maar ze zijn van keramiek - een zeer oud materiaal. Dit wordt al eeuwen met dezelfde technieken gevormd. Mijn kleinschalige en directe manier van werken maakt ieder stuk dat ik verkoop uniek. Als ik een idee heb, ga ik meteen aan de slag, aldus Sander. Op Etsy sloegen zijn producten meteen aan en nu krijgt hij bestellingen uit Amerika, Australië en heel Europa. Etsy.com is inmiddels ook actief in de Benelux. Wij geloven dat we de wereld eerlijker, duurzamer en leuker kunnen maken door kleine ondernemers en makers te helpen hun eigen bedrijfje op te zetten, zegt Anna Denise van der Reijden, community coordinator voor de Benelux. Mensen zijn het zat om steeds dezelfde anonieme merken te kopen en willen iets speciaals: handgemaakt en met een verhaal. Op Etsy proberen we die directe link te leggen tussen verkoper en koper en handel weer menselijk te maken! Elena Kirsanova (stedi.etsy.com) Sander Lorier (studiolorier.etsy.com) M.W.V. Dijsselhof-Keuchenius, A thing of beauty is a joy forever, , Kruissteekborduursel op linnen en zijde, 56 x 14 cm. Collectie Gemeentemuseum Den Haag Tussen hobby en werk Wandschappen Omdat we onze expertise beschikbaar hebben gesteld aan de designwereld hebben we geld kunnen verdienen om kunst te kunnen blijven maken, zegt Ivo van den Baar (47). Het begon in 1996 met de Knotted Chair van Marcel Wanders. Daarna volgden vele andere ontwerpers. Vaak wordt Wandschappen al na de eerste schetsen betrokken. We werken niet voor kunstenaars. Dat hebben we altijd geweigerd omdat het te dicht bij ons autonome werk staat. Hun kunstwerken zijn altijd gerelateerd aan concrete situaties, veelal aan de Rotterdamse wijk Charlois waar zij wonen en werken. Een onuitputtelijk gebied, aldus Nicole Driessens (48). Hier ontstond ook het ontwerp voor de Viltplanten. Het was eigenlijk een visuele gewaarwording op straat. We zagen een nieuwe buurtbewoner een sanseveria verhuizen. Opeens viel ons op dat er overal in de wijk planten achter de ramen komen, zo gauw mensen zich blijvend vestigen. De viltplant is een sculpturale versie hiervan. Bij de projecten van Wandschappen wordt niet alleen een groot netwerk van kunstenaars uit Charlois betrokken, maar ook buurtbewoners werken mee. Zo zitten vier Turkse dames thuis op de bank Wanders Crochet Table te haken. Dit ambacht zit tussen hobby en werk in, daarom is het ook betaalbaar. Hedendaagse kunstenaars en ontwerpers laten zich inspireren door tradities en liften mee op de nog altijd grote populariteit ervan. Fonds voor Cultuurparticipatie steunt bedreigde ambachten Nog maar een enkele Hindelooper beheerste de traditionele Hindelooper schilderkunst. Met subsidie van het Fonds voor Cultuurparticipatie kreeg het ambacht een nieuwe impuls. Met onder andere activiteiten voor het onderwijs worden de inwoners van Hindeloopen steeds enthousiaster over hun bijzondere traditie. Ze zetten zich nu in om deze blijvend te beoefenen. Staphorster stipwerkmakers. Foto: VIE/R. Huisinga Aan het woord zijn directeur Jan Jaap Knol en secretaris/projectleider Femie Willems van het Fonds voor Cultuurparticipatie. Vorig jaar ratifi ceerde Nederland de UNESCO-conventie voor het levend houden van immaterieel erfgoed. Vanaf nu heeft het Fonds voor Cultuurparticipatie hier een specifi eke subsidieregeling voor. De nadruk ligt dit jaar op het beoefenen en overdragen van ambachten. Van papierscheppen tot speculaasplanken snijden. De : lang leve het ambacht, die Museum Boijmans Van Beuningen dit voorjaar organiseert, past perfect bij deze nieuwe regeling. Het fonds subsidieert de mogelijkheden voor museumbezoekers en scholieren om zelf mee te doen aan. Er komt bovendien een speeddate-sessie, op 22 Het Wilde Oog (Hans Lemmerman en Inge van Run), SPKNBRG (Mengsje en Hendrikje bij Richard Serra s Wassende Bogen in Museum Boijmans Van Beuningen). Foto: Wout Nooitgedagt. Tassen op foto ontworpen door Lotte van Laatum. Volendam, Staphorst en Spakenburg zijn favoriete plekken voor toeristen op zoek naar het Nederland van weleer. Sommigen zouden het liefst een glazen stolp om zulke pittoreske enclaves zetten om ze te bewaren voor het nageslacht. Ook de oude ambachten die in deze traditionele dorpen worden beoefend, worden al decennialang gemonopoliseerd door de toeristenindustrie. Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed pleit voor het behoud van bedreigde tradities en ambachten door ze te laten opnemen op de Werelderfgoedlijst. Op die manier zouden ze beschermd kunnen worden en levend blijven. Hedendaagse kunstenaars en ontwerpers laten zich inspireren door deze tradities en liften mee op de nog altijd grote populariteit ervan. Theatergroep Het Wilde Oog maakte een voorstelling rond Spakenburg en vroeg vormgeefster Lotte van Laatum een moderne tas te maken, gebaseerd op de Spakenburger klederdracht. Maar gelukkig houdt de interesse van jonge ontwerper niet op bij traditionele vormen van ambacht. Ze laten zien dat de werkwijzen en materialen van vroeger gecombineerd kunnen worden met innovatieve technieken en zo kunnen leiden tot eigentijdse ontwerpen. maart, waar mensen plannen kunnen voorleggen aan fondsmedewerkers. Een wordt interessant als je het verhaal erbij ziet of het kunt relateren aan je eigen belevingswereld. Dat zie je ook bij de, waar bezoekers zelf aan de slag kunnen. Levend houden De samenwerking tussen professionele beoefenaars en amateurs is cruciaal, benadrukt Knol. Amateurs kunnen soms kennis en technieken overdragen die niemand anders meer heeft. Professionals - kunstenaars of ontwerpers - kunnen de amateurs op hun beurt helpen met artistieke vernieuwing, organisatorisch, of met hun netwerk. Door die wisselwerking wordt een ambacht nieuw leven ingeblazen. Iets heel anders, dus, dan in een kostuum iets nadoen en daarna weer overgaan tot de orde van de dag. Het gaat er juist om dat mensen, zeker jonge generaties, tradities in hun eigen leven integreren en er een nieuwe dimensie aan geven, zegt Willems. Dát is levend houden. Eerlijk Knol: Het is niet zomaar dat ambachtelijk produceren nu in is. Dat is een reactie op de globalisering en de snelle technologische ontwikkelingen. We associëren ambachtelijkheid met eerlijk en duurzaam en gebruiken tegelijk de nieuwe media. Juist door de nieuwe verbindingen die ontstaan, de nieuwe dynamiek, denk ik dat deze trend een lange adem heeft. Meer weten? Subsidie aanvragen? Kijk op Let op: de eerste aanvraagronde sluit op 15 april. Tekst: Met geen pen

7 Omarm het ambacht, maar blijf kritisch. Waarom zou de kwaliteit van handgemaakte producten beter zijn dan die van industriële? Blijf op de hoogte Schrijf u in voor de digitale nieuwsbrief via boijmans.nl. Volg ons op Twitter en word van fan van Museum Boijmans Van Beuningen op Facebook. Kijkt u ook eens op de website ARTtube.nl, met video s over kunst en design en de website collectie.boijmans.nl. De multimediatour van het museum is gratis beschikbaar op uw smartphone via tour.boijmans.nl. U kunt ook een ipod huren aan de informatiebalie van het museum om de tour te beluisteren. Colofon Deze bijlage is een uitgave van Museum Boijmans Van Beuningen. De inhoud van deze bijlage valt niet onder redactionele verantwoordelijkheid van NRC Handelsblad. Samenstelling en (eind)redactie: Roosmarijn Hompe Tekst: Mienke Simon Thomas Met bijdragen van: Sjarel Ex, Piet Hein Eek, Arjo Klamer, Xandra van Gelder, Katja Schuurman / Return to Sender, Fonds voor Cultuurparticipatie, Etsy, Butterfl y Works / Carpet of Life, vtwonen Met dank aan: Femke Vos Ontwerp: Thonik / Nine Fluitsma Fotografie vaklieden: Stefanie Grätz De Twee Scheepjes (Delft), Snoekenterrine, Faience, 44,5 x 32 cm. Collectie Museum Boijmans Van Beuningen Waar vind je nog een echte vakman, is een vaak gehoorde verzuchting. Oudere vaklieden gaan met pensioen en te weinig jonge mensen volgen de technische afdelingen van het VMBO en MBO. De vrees bestaat dat het echte vakmanschap uitsterft. En dat juist op het moment dat er weer meer vaklieden nodig zullen zijn. Het is ook een zorg van de overheid. Het ambachtsonderwijs van nu lijkt niet op dat van vroeger, toen er nog geen fabrieken bestonden. De opleiding werd toen verzorgd door de vaklieden zelf in hun eigen werkplaats. Ambachtslieden met eenzelfde specialisatie waren verbonden in een gilde en gezamenlijk stelden ze regels op om de kwaliteit van hun vak te beschermen. In het gildesysteem werden leerlingen na jaren oefening gezel en nog weer veel later konden ze zelf ook meester worden. Een meesterstuk moest van hun kennis en kunde het bewijs leveren. Toen de industrialisatie op gang kwam waren veel massaproducten nog van slechte kwaliteit. Dit was een reden om er een negatief oordeel over uit te spreken. Tegenwoordig is het eerder de vraag waarom de kwaliteit van het handgemaakte beter zou zijn dan het industriële. Door vele handen gedragen Museum Boijmans Van Beuningen wordt door vele handen gedragen. Dankzij de steun van talloze particulieren en bedrijven is het een plek geworden waar u werk van kunstenaars en ontwerpers uit zes eeuwen kunt leren kennen. En een ontmoetingsplaats waar u uw hele leven kunt terugkeren om met familie, vrienden, geestverwanten, kunstenaars en experts uw liefde voor kunst te delen. Interesse? Neemt u dan contact op met Ruth Horstmanshoff Om u en anderen, van klein tot groot, in binnen- en buitenland te blijven inspireren, moet het museum telkens weer vernieuwen en investeren. Ik nodig u uit om samen met ons het museum tot een wervelende, betoverende plek te maken, ook voor volgende generaties. Dat kunt u doen door vriend te worden of door het museum op een andere manier te steunen. Meer informatie vindt u op boijmans.nl. Sjarel Ex Directeur Museum Boijmans Van Beuningen

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap

Het Ambachtshuis Brabant. Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap Het Ambachtshuis Brabant Voordeur naar ambachtelijk vakmanschap u Vakmanschap benutten Ambachten maken wezenlijk deel uit van de Nederlandse economie. Ze worden beoefend door bijna 1 miljoen Nederlanders,

Nadere informatie

look book Meesterlijk Design en ambacht Beurs voor design en toegepaste kunst

look book Meesterlijk Design en ambacht Beurs voor design en toegepaste kunst Meesterlijk Design en ambacht Beurs voor design en toegepaste kunst Westergasfabriek o.a. De Zuiveringshal West en het Machinegebouw 27-30 september 2012 www.meesterlijk.nu look book De Westergasfabriek

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

mooi Tijdloos Libelle Balance

mooi Tijdloos Libelle Balance 18 Tijdloos mooi Rijke kleuren, natuurlijke materialen, bijzondere prints... Dat de stoffen van Paapje al sinds 1930 worden gemaakt, zie je er niet aan af. Zo n ontwerp koop je niet voor een seizoen. Een

Nadere informatie

kunstlessen voor het primair onderwijs

kunstlessen voor het primair onderwijs 2013 2015 kunstlessen voor het primair onderwijs kunst gaat over nu over jou en over mij In kunst kan en mag bijna alles. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het maken. Met kunst kun je dromen

Nadere informatie

Tentoonstellingskalender 2009-2010

Tentoonstellingskalender 2009-2010 PRESS 1 Tentoonstellingskalender 2009-2010 Het Design museum Gent heeft een druk tentoonstellingsprogramma. Het accent ligt ook hier op 20ste-eeuwse vormgeving. Aansluitend bij de collecties varieert het

Nadere informatie

Beeldbeschrijving. Kunstnijverheid. Kijkwijzer

Beeldbeschrijving. Kunstnijverheid. Kijkwijzer Beeldbeschrijving Kunstnijverheid Kijkwijzer Inhoud Inleiding I. De bedoeling van deze kijkwijzer II. Opdrachten p. 1 p. 2 p. 3 schetsopdracht opdrachten algemeen opdrachten over de functie Slotopdracht

Nadere informatie

Immaterieel Erfgoed. Inspiratiebijeenkomst op vrijdag 20 september 2013 in Culemborg

Immaterieel Erfgoed. Inspiratiebijeenkomst op vrijdag 20 september 2013 in Culemborg Inspiratiebijeenkomst op vrijdag 20 september 2013 in Culemborg Immaterieel Erfgoed Een inspiratiebijeenkomst voor mensen die er over denken om hun traditie voor te dragen voor de Nationale Inventaris

Nadere informatie

NIEUWE SECTORINDELING VOOR MAISON&OBJET PARIS

NIEUWE SECTORINDELING VOOR MAISON&OBJET PARIS Persbericht, juni 2015 NIEUWE SECTORINDELING VOOR MAISON&OBJET PARIS De aankomende editie van de Parijse Maison&Objet vindt plaats van 4 t/m 8 september 2015. Nauwgezet volgt de organisatie van de Maison&Objet

Nadere informatie

Design tot in de perfectie

Design tot in de perfectie Deze zoons van een Duitse vader en een Nederlandse moeder ontwerpen met hetzelfde gemak een stijlvolle lijn stropdassen als een porseleinen servies dat wordt vervaardigd in Fürstenberg, een schilderachtig,

Nadere informatie

Geweldig, om de hele dag met klei te werken

Geweldig, om de hele dag met klei te werken 18 Keramiste Carola Zee maakte van haar passie haar werk Geweldig, om de hele dag met klei te werken Soms moet je gewoon je hart volgen. Carola Zee (36) zegde haar baan als grafisch ontwerper op en ging

Nadere informatie

Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn. Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek

Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn. Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek Maart 2014 1 2 3 inhoud 07 09 16 24 43 46 52 58 62 70 79 81 92 95 Introductie Inventarisatie wensen & behoeften Drents

Nadere informatie

landelijk, licht EN eclectisch interieur

landelijk, licht EN eclectisch interieur interieur landelijk, licht EN eclectisch TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: JAN VERLINDE De bewoners van dit huis woonden eerder al in hetzelfde park. Ze waren het erover eens dat dit het leukste en

Nadere informatie

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving DEKKERS-FRANSEN Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving Het juiste gevoel De keuken is vaak het hart van een woonhuis. Een belangrijke plek in uw leefomgeving. Daar wilt u zich thuis

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

AMBACHT. erfgoed, economie en duurzaamheid. internationale conferentie over de kracht van het ambacht in Eindhoven en Tilburg op 14 en 15 maart 2014

AMBACHT. erfgoed, economie en duurzaamheid. internationale conferentie over de kracht van het ambacht in Eindhoven en Tilburg op 14 en 15 maart 2014 AMBACHT erfgoed, economie en duurzaamheid internationale conferentie over de kracht van het ambacht in Eindhoven en Tilburg op 14 en 15 maart 2014 1 programma Vrijdag 14 maart 2014 in het Atelier van Piet

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

ZITCOMFORT. gecombineerd met botenzeil Authentiek, krachtig en origineel TEKST: MAAIKE VAN HELMOND FOTO S: CLAUDE SMEKENS.

ZITCOMFORT. gecombineerd met botenzeil Authentiek, krachtig en origineel TEKST: MAAIKE VAN HELMOND FOTO S: CLAUDE SMEKENS. INTERIEUR ZITCOMFORT gecombineerd met botenzeil Authentiek, krachtig en origineel TEKST: MAAIKE VAN HELMOND FOTO S: CLAUDE SMEKENS 8 9 Aan de monding van het riviertje de Lange Linschoten ligt het historische

Nadere informatie

The Arts & Crafts Movement

The Arts & Crafts Movement Engeland, de Victoriaanse tijd 2 e helft van de 19e eeuw The Arts & Crafts Movement Bakermat en inspiratiebron voor Art Nouveau en Art Deco Het ontstaan van de A & C M - Engeland was in sociaal economisch

Nadere informatie

Hoe je met je ipad razendsnel je eigen stijl ontdekt. Met GRATIS test.

Hoe je met je ipad razendsnel je eigen stijl ontdekt. Met GRATIS test. Hoe je met je ipad razendsnel je eigen stijl ontdekt. Met GRATIS test. 1 Hoe het bij mij begon Ik tekende en schilderde altijd al graag. Thuis, bij mijn oma en op school, met dikke kleurpotloden. Op alle

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

NOMI DIVERS, DUURZAAM EN COMFORTABEL

NOMI DIVERS, DUURZAAM EN COMFORTABEL NOMI DIVERS, DUURZAAM EN COMFORTABEL PRODUCTSPECIFICATIE PRODUCTSPECIFICATIE UNIEK EN VEELZIJDIG ZITPROGRAMMA Een stoel van de hand van Just Meijer, die niet alleen Modulair én circulair. De 3D gevormde

Nadere informatie

Ben jij een ondernemende samenwerker?

Ben jij een ondernemende samenwerker? Ben jij een ondernemende samenwerker? P1 Ben jij een ondernemende samenwerker? En zoek je het goede gezelschap van een groeiende formule? Jij wilt je eigen onderneming starten. Het liefst in een formule

Nadere informatie

Les 14 Dutch design. Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas

Les 14 Dutch design. Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas Les 14 Dutch design Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas U gaat een presentatie geven van 5 minuten aan mensen die deze Nederlandse architect niet goed kennen aan de hand van drie gebouwen die door hem zijn

Nadere informatie

opruiming! interieuradvies & wooninrichting zondags open! Maakt wonen bijzonder

opruiming! interieuradvies & wooninrichting zondags open! Maakt wonen bijzonder interieuradvies & wooninrichting Maakt wonen bijzonder opruiming! We maken plaats voor de voorjaarscollectie bank Jesse P2 gordijnen P4 zondags open! van 12.00 tot 17.00 uur verf behang vloeren gordijnen

Nadere informatie

15 jaar. 19&21 april 24&25 mei. Open dagen. Get inspired! www.rmr.nl

15 jaar. 19&21 april 24&25 mei. Open dagen. Get inspired! www.rmr.nl 15 jaar Handmade HANDMADE luxury LUXURY interiors INTERIORS EEN een HUIS Huis WORDT wordt GEBOUWD, gebouwd, MAAR maar EEN een THUIS thuis MOET moet GEVORMD gevormd WORDEN worden 19&21 april 24&25 mei Open

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

Tekst: Luna Andrea Foto s: Gerard Neijts

Tekst: Luna Andrea Foto s: Gerard Neijts Verzamelde oude en nieuwe verhalen / verslagen van Regio West door Gerard Neijts Derde jaargang Nr. 8 In deze aflevering: Walhalla van klassieke auto s Tekst: Luna Andrea Foto s: Gerard Neijts Pagina 2

Nadere informatie

ABSOLUUT. architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00. Tussen kunst en design

ABSOLUUT. architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00. Tussen kunst en design ABSOLUUT architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00 Tussen kunst en design AMPERSAND HOUSE DE LIVING GALLERY VAN IKE KATHRYN Hoe kan je kunst en design op een levendige manier voorstellen

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

PIET HEIN EEK DESIGN MIAMI/BASEL 2011

PIET HEIN EEK DESIGN MIAMI/BASEL 2011 PIET HEIN EEK DESIGN MIAMI/BASEL 2011 Over elk ontwerp van Piet Hein Eek is een anekdote te vertellen hoe vanuit materiaal, techniek en ambacht een product tot stand is gekomen. Het zijn simpele verhaaltjes

Nadere informatie

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Als je straks klaar bent met school ga je waarschijnlijk werken. Misschien wil je wel automonteur of metaalbewerker

Nadere informatie

JAN TEUNISSEN. Leven en Stillevens van een kunstschilder

JAN TEUNISSEN. Leven en Stillevens van een kunstschilder JAN TEUNISSEN Leven en Stillevens van een kunstschilder JAN TEUNISSEN Leven en Stillevens van een kunstschilder Toos van Raaij 1 Bramentak olieverf op paneel, 15 x 30 cm, 2014 2 Omslag: Appeltrio olieverf

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

WAT IS GOUDS PLATEEL?

WAT IS GOUDS PLATEEL? WAT IS GOUDS PLATEEL? Plateel betekent beschilderd aardewerk. Aardewerk is een verzamelnaam voor voorwerpen van gebakken klei. Dat kan van alles zijn: een vaas, een kop en schotel, een bord, een suikerpotje,

Nadere informatie

exclusief wonen Volmaakt en stoer

exclusief wonen Volmaakt en stoer Volmaakt en stoer De statige, witte woning trekt direct de aandacht. De houten voordeur en zwarte kozijnen staan in schril contrast met de smetteloos witte muren. De woning heeft een stoer karakter door

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

De langzaam brandende lont van al wat mogelijk is, wordt ontstoken door verbeelding Emily Dickinson

De langzaam brandende lont van al wat mogelijk is, wordt ontstoken door verbeelding Emily Dickinson Hoe ve r k o o p jij jo u w pr o d u c t of di e n s t. Voorbeeld: ik ben gespecialiseerd in herenmodefoto s en heb al vele bedrijven als zzp-er succesvol mogen ondersteunen met het optimaliseren van de

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste bron: monitor SOS Vakmanschap 2012 V aklieden als hoefsmeden, hoedenmakers en glasblazers

Nadere informatie

REPORTAGE. Wonen, EEN WARME TRADITIE VAN HUIS UIT TEKST: ANNEMIE WILLEMSE FOTO S: CLAUDE SMEKENS TIJDLOOS 39

REPORTAGE. Wonen, EEN WARME TRADITIE VAN HUIS UIT TEKST: ANNEMIE WILLEMSE FOTO S: CLAUDE SMEKENS TIJDLOOS 39 REPORTAGE Wonen, EEN WARME TRADITIE VAN HUIS UIT TEKST: ANNEMIE WILLEMSE FOTO S: CLAUDE SMEKENS TIJDLOOS 39 Wij wilden het vakmanschap van Lefèvre Interiors van nabij leren kennen, en werden op de koffie

Nadere informatie

8 Stappen naar Succes

8 Stappen naar Succes 8 Stappen naar Succes Ik ga je een geheim vertellen; Al meer dan 4 jaar was ik zelfstandig Trainer en ik heb geworsteld en gezocht naar; Focus Mijn missie Wie is mijn doelgroep? Hoe kan ik een stabiel

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Hoo f d s t u k 1: Wat doet een ontwerper? Interview Bas Bakker (debetekenaar) Interview Hedwyg van Groenendaal (Prezi University)

Hoo f d s t u k 1: Wat doet een ontwerper? Interview Bas Bakker (debetekenaar) Interview Hedwyg van Groenendaal (Prezi University) Creatieve Helden Inh o u d s o p g a v e Inl e i d i n g Hoo f d s t u k 1: Wat doet een ontwerper? Interview Bas Bakker (debetekenaar) Interview Hedwyg van Groenendaal (Prezi University) Hoo f d s t u

Nadere informatie

Kansen zien en grijpen

Kansen zien en grijpen Arbeidsmarkt- en onderwijsmonitor 2011-2012 Kansen zien en grijpen Consument zijn terughoudend in de aanschaf van luxeartikelen. Kansen liggen vooral in reparatie en restauratie 2 Arbeidsmarkt- en onderwijsmonitor

Nadere informatie

Groot in kleinschalig werken

Groot in kleinschalig werken Groot in kleinschalig werken Groter worden omdat je kleinschalig wilt werken. Deze schijnbare tegenstelling ligt aan de basis van de fusie van KVV en NZR. Bestuurders Ids Thepass en Marc Scholten blikken

Nadere informatie

Expositiecatalogus Art Laren 2013. new place. art gallery

Expositiecatalogus Art Laren 2013. new place. art gallery Expositiecatalogus Art Laren 2013 new place art gallery Unique art for unique people Gevestigd in het hartje van schitterend s-hertogenbosch, direct naast het Noordbrabants Museum, staat New Place Art

Nadere informatie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie NIEUWSBRIEF nummer 4, Januari-februari 2015 Kalender December Ma 2 & di 3 feb Activiteiten De kinderen uit groep 1 t/m 8 zijn vrij. De leerkrachten hebben twee studiedagen. De kinderen uit de Cobogroepen

Nadere informatie

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Dinsdag 10 november 2015 Vanaf 12.00 uur Grolsch Veste Colosseum 65 7521 PP ENSCHEDE (ingang kanaalzijde) Om kennis over de

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

The art of giving. Geven brengt geluk

The art of giving. Geven brengt geluk The art of giving Geven brengt geluk 25 jaar ervaring geeft u rust en zekerheid Waardeer uw medewerkers met een passend geschenk In de huidige tijd wordt veel van uw medewerkers gevraagd. Met het geven

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

Zicht vanuit ingang op trap en een gedeelte van de werkvloer, kantoor Bruls en Co Maastricht. Vergaderruimte eerste verdieping,

Zicht vanuit ingang op trap en een gedeelte van de werkvloer, kantoor Bruls en Co Maastricht. Vergaderruimte eerste verdieping, Zicht vanuit ingang op trap en een gedeelte van de werkvloer, kantoor Bruls en Co Maastricht. Vergaderruimte eerste verdieping, kantoor Bruls en Co Maastricht. Doorzicht naar werkvloer begane grond, kantoor

Nadere informatie

herinneringsproducten herinner mij......ik zal je nooit vergeten

herinneringsproducten herinner mij......ik zal je nooit vergeten herinneringsproducten herinner mij......ik zal je nooit vergeten inhoud 3 4 7 8 11 16 18 voor altijd in mijn herinnering tastbare herinneringen urnen glasrelieken sieraden herinneringsieraden vingerafdruksieraden

Nadere informatie

van creativiteit kan delen. Veel Plezier zaterdag 5 april BLOG-EVENT

van creativiteit kan delen. Veel Plezier zaterdag 5 april BLOG-EVENT van zaterdag 5 april BLOG-EVENT S WART WIT S Mijn eerste blog-opdracht, hoe spannend is dat Zou ik er talent voor hebben of sla ik de plank finaal mis? Tja, dat blijft natuurlijk de vraag maar wat ik wel

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

SPECIALISTEN IN RESTAURATIE, RENOVATIE EN REPRODUCTIE

SPECIALISTEN IN RESTAURATIE, RENOVATIE EN REPRODUCTIE SPECIALISTEN IN RESTAURATIE, RENOVATIE EN REPRODUCTIE Authentiek Vakmanschap RESTAURATIE BESCHERMEN VAN ONS ERFGOED Cees Terlouw Mijn hart en ziel ligt in het in leven houden van wat verloren dreigt te

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

De veranderende markt

De veranderende markt De veranderende markt 1 De veranderende markt Vanaf 2000 is de detailhandel sterk veranderd door de opkomst van de computer. Als verkoper kun je de kennis over de geschiedenis en de toekomst van de detailhandel

Nadere informatie

Jaap Bierman G&I klas 1A. Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin

Jaap Bierman G&I klas 1A. Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin G&I klas 1A Auto-biotic self-portrait Art, Media & Me Docenten: Saskia Freeke Sonja van Vuure Martin Lacet John Hennequin Mijn Artefact: Personaliteam Van links naar rechts: Luther, Luna, Lucina, Lucas

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

mbo styling & design Geef je carrière vorm

mbo styling & design Geef je carrière vorm mbo styling & design 2016 2017 Geef je carrière vorm mbo styling & design Ben jij in vorm? Jij bent één van die bijzondere mensen die overal een kans zien om het leven letterlijk mooier te maken. Voor

Nadere informatie

Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong

Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong Tekst: Judice Ledeboer Foto's: Ken Wong Ze groeide op Curaçao op. Ze leeft met hart en ziel voor haar passie: de kunst. In ieder object ziet ze de kunst ervan en dat geeft ze ook door. Het liefst creëert

Nadere informatie

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant.

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. Mogen wij jou de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. u Vakbekwame, ambachtelijk geschoolde mensen zijn altijd nodig!

Nadere informatie

CATALOGUS mei 2011 richard.pdf 1 24-5-2011 15:15:23

CATALOGUS mei 2011 richard.pdf 1 24-5-2011 15:15:23 CATALOGUS mei 2011 Voor u ligt de catalogus van AB wonen. AB Wonen waar AB staat voor Altijd Balans omdat wij denken dat je pas in balans bent als lichaam, geest en (woon-)omgeving met elkaar in harmonie

Nadere informatie

STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT. November, 2014

STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT. November, 2014 p. 1 / 2 PERS BERICHT November, 2014 STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT Studio Piet Boon opent aanstaande december en januari haar deuren voor een uniek boutiquestijl

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart

WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart WORD PARTNER VAN HOUSE OF LEISURE! from the heart Wat is het Midpoint House of? Het Midpoint House of is een fysiek en virtueel knooppunt dat zich zal ontwikkelen tot het vlaggenschip van de Midden-Brabantse

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 70 punten

Nadere informatie

the world of wereldmuseum art galleries vanaf 28 juni 2013

the world of wereldmuseum art galleries vanaf 28 juni 2013 the world of vanaf 28 juni 2013 wereldmuseum De makers van Samurai confronteren u nu met de ELDMUSEUM angstaanjagende bewakers van de boeddhistische filosofie, geflankeerd door de woeste helden van Street

Nadere informatie

Turfkelder Stadhuisstraat 1

Turfkelder Stadhuisstraat 1 1 Turfkelder Stadhuisstraat 1 Winnaars en genomineerden van Meesterstukken over de afgelopen jaren presenteren zich op deze locatie waarvandaan ook de gidsen zullen vertrekken. 2 Het stadhuis van Schoonhoven

Nadere informatie

juni 2011 Persinformatie

juni 2011 Persinformatie juni 2011 Persinformatie beurs Meesterlijk Rai Amsterdam 24 september - 2 oktober 2011 www.meesterlijk.nu Comité van Aanbeveling: Li Edelkoort Rob Huisman Richard Hutten Jan Taminiau Ontwerp: THOMASINE

Nadere informatie

relatiegeschenk gemeente deventer

relatiegeschenk gemeente deventer 1 relatiegeschenk gemeente deventer Het ontvangen van het relatiegeschenk van de Gemeente Deventer is meer dan het krijgen van een kleine attentie; het relatiegeschenk beoogt een werkelijk cadeau te zijn,

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

2 Vroege renaissance 2.1

2 Vroege renaissance 2.1 2 Vroege renaissance Giotto di Bondone, rond 1315 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de 14e eeuwse kunstenaar Giotto di Bondone, die in Italië een nieuwe kunststijl introduceerde. Voor het

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN

TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN Het is een feest om een echt kunstwerk in huis te hebben! Toch denken veel mensen dat ze zich dat niet kunnen veroorloven. Of dat het ingewikkeld is

Nadere informatie

INNOVATIEVE MONUMENTALE STENEN

INNOVATIEVE MONUMENTALE STENEN INNOVATIEVE MONUMENTALE STENEN PASSIE VOOR STEEN EN GESCHIEDENIS «In Portugal groeide ik op en speelde ik in kastelen, waar kennissen van mijn ouders woonden. Onbewust verankeren deze herinneringen zich

Nadere informatie