MATCHMAKER TUSSEN CULTUUR EN PUBLIEK DE CULTUURINSTELLING VAN DE 21STE EEUW

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MATCHMAKER TUSSEN CULTUUR EN PUBLIEK DE CULTUURINSTELLING VAN DE 21STE EEUW"

Transcriptie

1 MATCHMAKER TUSSEN CULTUUR EN PUBLIEK DE CULTUURINSTELLING VAN DE 21STE EEUW

2

3 VOORWOORD EINDPUNT BEREIKT, REIS BEGINT Koers Kunst is een landelijke brainstorm over hoe de cultuurwereld zich kan verbeteren en vernieuwen. In april 2011 vond de aftrap plaats, via de Volkskrant en AVRO-radio. In de maanden daarop heeft Koers Kunst twintig ambitieuze voorstellen gepresenteerd, afkomstig van een brede selectie deskundigen. Hun denkkracht en inventiviteit hebben een indrukwekkende en veelzijdige opbrengst opgeleverd. Ook het publiek deed veel suggesties, waarvan we de twintig meest interessante presenteerden. Koers Kunst kreeg veel aandacht en sommige ideeën zorgden voor pittige discussie. Online en via de media hebben uiteindelijk tienduizenden mensen meegelezen, meegeluisterd en meegedacht. Nooit eerder is met zoveel verschillende betrokkenen publiekelijk nagedacht over hoe we vorm kunnen geven aan een vitale culturele toekomst van ons land. Ideeën daarvoor zijn nu hard nodig, daar is iedereen het over eens. De ideeën, gesprekken en reacties van deskundigen en publiek hebben een duidelijke koers voor kunst opgeleverd. De hoofdconclusie is dat de cultuurinstellingen van Nederland voor een nieuwe opdracht staan. De cultuurinstelling van de 21ste eeuw manifesteert zich veel meer dan nu als matchmaker, om cultuurmakers, hun werk en het publiek te verbinden. Waarom dit zo belangrijk is en hoe instellingen hier werk van kunnen maken lichten we toe in dit slotstatement. Welke lessen Koers Kunst heeft opgeleverd als innovatiepodium staat in het andere slotstatement aan de ommezijde. Koers Kunst heeft een eindpunt bereikt, voor de cultuurinstellingen ligt er een urgente bestemming in het verschiet. Simon van den Berg en Johan Idema Initiatiefnemers Koers Kunst Koers Kunst wordt mogelijk gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds, het VSBfonds en SNS REAAL Fonds. de Volkskrant en de AVRO zijn mediapartners. 3

4 DE BESTE IDEEËN VOOR EEN CULTURELER NEDERLAND Een selectie van ideeën is hier verkort weergegeven, de volledige versies zijn te vinden op koerskunst.nl. HET SEIZOEN VAN DE AMATEUR Engin Celikbas (directeur KesselsKramer) pleit voor een halfjarig festival, waarbij vijftig grote cultuurinstellingen met amateurs tentoonstellingen en voorstellingen maken. MATCHMAKER TUSSEN CULTUUR EN PUBLIEK DE CULTUURINSTELLING VAN DE 21STE EEUW ALS KRACHT EEN VALKUIL WORDT... Wie er oog voor heeft, zal het niet ontgaan dat er zich een mentaliteitsverandering voltrekt onder architecten en ontwerpers. Beide beroepsgroepen zijn naarstig op zoek naar een nieuwe missie en nieuwe relevantie. Deze ontwikkeling heeft een eenvoudige reden: de economische crisis. In 2008 kelderde de vraag naar het werk waarin architecten en ontwerpers traditioneel zo sterk waren: iconische gebouwen, gelikte designobjecten, producten voor een economie die maar bleef groeien. De nieuwe realiteit dwingt hen tot herpositionering. Die vinden ze in een hernieuwd besef van hun mogelijkheden om te ontwerpen voor de publieke zaak. De architect en de ontwerper van vandaag beseffen dat zij de samenleving echt wat te bieden hebben. De complexe ruimtelijke, economische en maatschappelijke problemen van deze tijd vragen niet om pakkende producten voor een exclusief publiek, maar om slimmere oplossingen waar iedereen wat aan heeft. Hiermee kunnen deze beroepsgroepen zich doen gelden. 4

5 VRIENDENAPP Maarten Asscher (directeur Athenaeum) oppert een vriendenapp, een vorm van open source software die het runnen van vriendenverenigingen drastisch vereenvoudigt en moderniseert. Beeld: Fingertrouble Beeld: Haags Uitburo; Rijksmuseum De Nederlandse cultuurwereld staat voor een soortgelijke ommekeer. Hier is eveneens sprake van een veranderende vraag, maar bovendien van een terugtredende overheid. Ongekende bezuinigingen doen de cultuurwereld op haar grondvesten schudden. Maar bovenal is cultuur in een stroomversnelling terechtgekomen van globalisering, commercialisering, democratisering en digitalisering. De komende tien jaar veranderen deze megatrends rigoureus hoe kunst en cultuur van theater tot televisie, van film tot boeken, van mode tot monumenten worden gemaakt, geconsumeerd en gewaardeerd. De cultuurwereld zal, soms radicaal, mee moeten veranderen, wil zij een kans maken in de concurrentiestrijd met andere vrijetijdsaanbieders. Dat is een kwestie van noodzaak én verantwoordelijkheid, om kostbaar publiek geld verantwoord en effectief te besteden. Er is in ons land een weldaad aan cultuuraanbod, maar dit heeft niet geleid tot een cultuur die breed door het publiek wordt gedeeld of gedragen. In een tijd dat er volop middelen voorhanden waren, is de cultuurwereld vergeten na te gaan of haar ideeën en verhalen ook de indruk maken die zij beoogt. Creatieve kracht is een valkuil geworden. DE CULTUURWERELD ZAL MEE MOETEN VERANDEREN, WIL ZIJ EEN KANS MAKEN IN DE CONCURRENTIESTRIJD MET ANDERE VRIJETIJDSAANBIEDERS. 5

6 DE FEESTDAG ALS KANS VOOR CULTUUR MET BELASTINGVOORDEEL NAAR CULTUUR Melle Daamen (directeur Stadsschouwburg) stelt voor dat cultuurinstellingen meer lering en vermaak gaan bieden bij landelijke gebeurtenissen en feestdagen. Sigrid Hemels (hoogleraar belastingrecht) stelt voor dat werknemers hun werkgevers fiscaal voordelig aan cultuur kunnen laten deelnemen. Beeld: Jos van Zetten BESTEMMING: VERBINDING Het is dus tijd voor een nieuwe bestemming, maar welke? Hoe kan cultuur meer zijn dan een product, een uitje of een prettige bron van kennis en vermaak? Hoe kan cultuur een bijdrage leveren buiten de zalen, bijvoorbeeld aan de publieke opinie en de identiteit van een land. Hoe kan cultuur antwoord geven op complexe vraagstukken op het gebied van de openbare ruimte, sociale cohesie, milieu, voedsel en veiligheid? Als architecten en ontwerpers hierbij een rol willen spelen, waarom cultuurmakers en cultuurinstellingen dan niet? Deze vragen vormden het startpunt van Koers Kunst. Tal van deskundigen en cultuurliefhebbers hebben uitdagingen en oplossingen aangedragen, geïnspireerd door de talloze kansen en problemen die het evoluerende cultuurlandschap biedt. Alle voorstellen samen hebben twee centrale boodschappen opgeleverd. Aan de ene kant bevestigen ze dat vernieuwing hoognodig én goed mogelijk is. De cultuurwereld moet en HOE KAN CULTUUR MEER ZIJN DAN EEN BRON VAN VERMAAK? kan opnieuw haar rol en kracht bepalen om, in een sterk veranderende omgeving, blijvend en nog beter tot haar recht komen. De tweede conclusie die we trekken is dat juist cultuurinstellingen een cruciale rol spelen bij die vernieuwing, meer nog dan de makers, de beleidsmakers en het publiek. Als intermediair spelen zij een sleutelrol in hoe cultuur wordt gepresenteerd en genoten. Het is aan het museum, het theater, het muziekpodium, het festival, de bibliotheek en alle andere presenterende cultuurinstellingen om hierin hun verantwoordelijkheid te nemen. Als matchmakers vormen zij de onmisbare schakel om cultuur en gegadigden met elkaar in contact te brengen. De bestemming is optimale verbinding tussen de cultuurmakers, hun werk en het publiek. 6

7 STOPPEN MET SPREIDEN! Zef Hemel (directeur DRO, gemeente Amsterdam) lijkt het een goed idee om meer te kijken naar het belang van cultuur voor de grondprijs en hieruit cultuurinstellingen te bekostigen. Beeld: Dietmut Teijgeman Beeld: Gerrit Bart AANPASSEN OF UITSTERVEN Dit brengt ons bij de cultuurinstelling van de 21ste eeuw. Hoe ziet die eruit, hoe gedraagt die zich en welke plaats neemt die in de samenleving in? Cultuur moet meer onderdeel zijn van het dagelijks leven, hoorden we vaak. De cultuurinstelling verkeert in de ideale positie om cultuur meer in te bedden in de samenleving. Zij kan de fysieke omgeving scheppen en het programma samenstellen waarin makers en publiek vol elan nieuwe verbindingen aangaan. De stap naar vernieuwing begint bij de erkenning dat de huidige stand van zaken hiertoe aanleiding geeft. De traditionele businessmodellen van onze cultuurinstellingen verliezen aan kracht. Vertrouwde vormen als het museum en het theater dreigen het lot ondergaan van de kerk of de platenmaatschappij. Deze ooit machtige instituten hebben flink aan betekenis ingeboet omdat ze zich niet wilden of konden aanpassen aan een veranderde vraag. Darwin zei het al: Niet de sterkste soort overleeft, maar de soort die het best in staat is zich aan te passen. Veel cultuurinstellingen manifesteren zich als eerbiedwaardige instanties die ideeën en verhalen exclusief op hun eigen locatie aan de wereld presenteren. Zij blinken uit in diepgang en kwaliteit. Dit model werkt zolang hun verhalen relevant zijn, een publiek vinden dat ernaar luistert en de instellingen zich zo rechtvaardigen. Maar dat gebeurt steeds minder. De cultuurinstelling die betekenisvol wil blijven (bestaan), kiest voor een grondige upgrade van het 19de-eeuwse presentatiemodel. Hierover gaan essentie alle ideeën, gevoerde gesprekken en reacties op Koers Kunst. Uit de opbrengst valt op te maken hoe de cultuurinstelling van de 21ste eeuw het publiek beter kan bereiken en meer kan betekenen voor de problemen en uitdagingen die huidige generaties bezighouden. De voorstellen hiervoor zijn vaak uniek, maar ze zijn ook te veralgemenen. Want de optelsom van Koers Kunst zet een koers uit voor vernieuwing en geeft instellingen drie routes om de stap naar de 21ste eeuw te maken. CULTUUR MOET MEER ONDERDEEL ZIJN VAN HET DAGELIJKS LEVEN. 7

8 DE CULTUURINSTELLING DIE BETEKENISVOL WIL BLIJVEN, KIEST VOOR EEN GRONDIGE UPGRADE VAN DE HET 19 -EEUWSE PRESENTATIEMODEL. 8

9 HET LANDELIJK CROWDFUNDINGPLATFORM VOOR CULTUUR HET KLANTVRIENDELIJKHEIDSOFFENSIEF Paul Schnabel (directeur Sociaal en Cultureel Planbureau) stelt voor om bezoekers cultuurinstellingen meer te laten beoordelen op dienstverlening. Andries Mulder (bestuurslid Voordekunst) suggereert een nationale website waarop cultuurmakers hun ideeën voor projecten presenteren en door het publiek laten financieren. Beeld: Franklin Heijnen ROUTE 1: VAN BEKIJKEN NAAR BEGRIJPEN Waar moet ik naar kijken?, Is dit echt kunst? en De tekst op het bordje maakt dat ik me dom voel. Zomaar een aantal veelvoorkomende gedachten van museumbezoekers die onderzoekers verzamelden. Het publiek is er steeds minder op toegerust om cultuur goed te begrijpen. Velen hebben er bovendien steeds minder de tijd of het geduld voor. Het is dus zaak dat instellingen kritisch nadenken hoe het overdadige cultuuraanbod hun doelgroepen werkelijk bereikt en raakt. Verkochte kaartjes tellen voldoet niet meer. Voor een duurzame verbinding met het publiek is het ook de kwaliteit van de ervaring die telt. Filosoof Thijs Lijster constateert voor Koers Kunst dat cultuurdeelname vooral gericht is op kijken en consumeren, en nauwelijks op nadenken en interpreteren. Voor het publiek bepaalt het duiden, begrijpen en kunnen praten over wat ze gezien hebben, mede de ervaring. Volgens Lijster kunnen we wel wat hulp gebruiken om meer uit cultuur te halen, bijvoorbeeld van de door hem geopperde Criticus des Vaderlands. Deze kan onze individuele waarneming van cultuur verbreden en cultuur verbinden met ons eigen leven of wat er in de wereld gebeurt. En er zijn natuurlijk ook andere grote en kleine oplossingen om cultuur beter te begrijpen en te ervaren: begrijpelijke en aantrekkelijke teksten, aansprekende filmpjes, bijzondere recensies achterop het toegangskaartje, op de smartphone of gewoon groot op de muur. Welk museum zet stevig in op gallery guides, slimme, vlotte gesprekspartners die onbevangen met de bezoeker in gesprek gaan over de geheimen van een kunstwerk? Econome Diane Ragsdale gaat nog een stapje verder. Volgens haar begrijpen en waarderen we kunst en cultuur beter als er meer contact is met makers. Zij daagt instellingen uit om vaker verbinding te leggen tussen publiek en kunstenaars, artiesten en regisseurs, maar ook ontwerpers, curatoren, technici en anderen die het werk maken en presenteren. Dit kan VERKOCHTE KAARTJES TELLEN VOLDOET NIET MEER. 9

10 1000 ECHTE FANS Van Wiredoprichter Kevin Kelly leent Koers Kunst het idee dat cultuurmakers nu gemakkelijker dan ooit zelf en rechtstreeks hun werk kunnen promoten, verspreiden en hun publiek bereiken. Beeld: Franklin Heijnen Beeld: Manfrotto Tripods WE BEGRIJPEN CULTUUR BETER ALS ER MEER CONTACT IS MET MAKERS. online of in levende lijve, via interviews, meet-and-greets of kijkjes achter de schermen. Maar het vergt ook nieuwe formats waardoor publiek en makers elkaar persoonlijk en ongedwongen kunnen treffen, zoals speeddates of gewoon een goede maaltijd? Wie de maker begrijpt, waardeert het werk meer. En wie zijn publiek snapt, zou zomaar begrijpelijker werk kunnen maken. De cultuurinstelling van de 21ste eeuw schept een kader voor meer begrip en verbinding tussen makers en publiek. ROUTE 2: VAN BESTOKEN NAAR BETREKKEN De cultuurwereld is gericht op zenden. Ze plaatst iets op een podium en zegt: kom maar kijken. Dit zegt reclameman Engin Celikbas in zijn pleidooi voor cocreatie. Laat cultuurinstellingen minder (autonoom) presenteren en meer met anderen ideeën en verhalen ontdekken en vertellen. Geef publiek en partners meer de kans om te reageren en mee te doen. Laat hen zelf iets maken of tonen, of doe dit samen. Concreet stelt Celikbas voor dat vijftig grote cultuurinstellingen een seizoen lang samen met amateurs tentoonstellingen en voorstellingen maken. Hiermee geven de instellingen een signaal af dat zij voor iedereen openstaan. Schouwburgdirecteur Melle Daamen oppert een idee dat hij zelf al in de praktijk brengt: laat theaters en musea feestdagen en nationale gebeurtenissen als Prinsjesdag of verkiezingen zo invullen dat meer mensen ze collectief en actief ervaren, en minder individueel en passief voor de tv. Programmadirecteur Brigitte Bloksma wil dat instellingen vaker werken op basis van de vraag of van een opdrachtgever of de behoefte van het publiek. Haar cultuurinstelling van de 21ste eeuw is in gesprek met over- 10

11 s EEN TNO VOOR KUNST EN CULTUUR MINOR VOOR JONGE CULTUURBESTUURDERS Letty Ranshuysen (zelfstandig onderzoekster) stelt een centraal onderzoeksinstituut voor dat de regie voert op onderzoek en de resultaten beheert. Dingeman Kuilman (voorzitter van het college van bestuur van ArtEZ) oppert het dubbelidee jonge bestuurders in cultuurbesturen verplicht te stellen en universiteiten en hogescholen dit jong bestuurstalent aan te laten leveren. Beeld: Jackie Kever heden, maatschappelijke organisaties en bedrijven om een rol te spelen bij hun vraagstukken. Ook dit vergt nieuwe formats waarin het publiek kan meedoen. Dit kan met een wedstrijd, een evenement of waarom geen theatrale workshops, bijvoorbeeld over geschiedenis, architectuur of koken? Interactiever werken gaat niet alleen om wat je aanbiedt, maar ook hoe je je presenteert en zelfs hoe je wordt gesteund. Er is behoefte aan een cultuurinstelling die zich meer inspant om het publiek te leren kennen. Veel meer het gesprek aangaan, een relatie opbouwen en fans creëren, is het devies van communicatieprofessional Paul Stork. De cultuurwereld heeft zich gespecialiseerd in kaartjes verkopen, maar kan veel meer het gesprek aangaan en een relatie opbouwen. Als je minder op verkoop fixeert en eerst kennismaakt, maak je jezelf vriendelijker en toegankelijker. Succesvolle marketing en financiering beginnen bij wisselwerking: een cultuurinstelling die je uitnodigt, met je twittert en op je Facebookpagina reageert. Wie donateurs zoekt, werft eerst trouwe fans. De cultuurinstelling van de 21ste eeuw weet dat publiek betrekken mensenwerk is. DE CULTUURWERELD PLAATST IETS OP EEN PODIUM EN ZEGT: KOM MAAR KIJKEN. 11 Sheraton Hotels and Resorts

12 MAAK VAN BEZOEKERS COPRODUCENTEN Diane Ragsdale (promovendus Culturele Economie) bepleit dat de cultuurwereld meer en directer verbinding tot stand brengt tussen publiek en de kunstenaars, artiesten en mensen achter de schermen. Beeld: Sheraton Hotels and Resorts ROUTE 3: VAN BINNENKANT NAAR BUITENKANS Soms lijkt het alsof we kunst en cultuur wegstoppen in gebouwen. Terwijl ze juist ook buiten, direct tussen de mensen, een belangrijke rol kunnen spelen, aldus architect Francine Houben. Cultuur kan minder vanuit huis werken en zich vaker laten zien op andere plekken en via andere kanalen. Door meer buitenshuis aanwezig te zijn, wordt het thuis dynamischer en drukker. Dit merkte bijvoorbeeld Toneelgroep Amsterdam toen veel acteurs van het gezelschap te bewonderen waren in de dramaserie In Therapie. TV-kijkers werden kaartjeskopers. Houben stelt ook voor om de directe omgeving van cultuurgebouwen, pleinen, stations en andere plekken in de stad te voorzien van toevallige podia en presentatieplekken. Hier kunnen burgers zelf cultuur aanbieden en instellingen voorproefjes geven van wat er binnen gebeurt. Cultuurinstellingen kunnen in oude binnensteden een rol spelen om winkelgebieden vitaal te houden. Zo opende het Westfries Museum een beleveniswinkel, een combinatie van feestartikelenwinkel en expositieruimte. Ook hoogleraar Etnologie Gerard Rooijackers vindt dat instellingen meer de boer op kunnen met hun bronmateriaal, hun ideeën en verhalen. Dit kan alleen als je het plekgebonden verhaal ook anders durft aan te bieden. Vertaal het materiaal naar een game, media-ervaring of historische attractie. Maak het draagbaar, bijvoorbeeld in de vorm van een kookboek of een ander tastbaar product. De cultuurinstelling van de 21ste eeuw gebruikt stad en land, media en zelfs winkels als speelveld. KUNST EN CULTUUR KUNNEN JUIST OOK BUITEN EEN BELANGRIJKE ROL SPELEN. 12

13 DE CULTUURINSTELLING STE VAN DE 21 EEUW GEBRUIKT STAD EN LAND, MEDIA EN ZELFS WINKELS ALS SPEELVELD.

14 GEBRUIK DE STAD ALS PODIUM EEN LAB VOOR CULTURELE PRODUCTONTWIKKELING Francine Houben (directeur Mecanoo) zou graag zien dat openbare ruimtes in steden meer toevallige podia en presentatieplekken uitrusten. Brigitte Bloksma (programmadirecteur Marres) pleit voor een laboratorium waar cultuurinstellingen nieuwe activiteiten en formats kunnen ontwikkelen. EEN NIEUWE MISSIE Bestaat de instelling van de 21ste eeuw al niet, zullen sommigen zich afvragen. Gelukkig zijn er instellingen al hard bezig om hun betekenis en impact te vergroten en te verbreden. Denk aan de toegankelijke museumtelevisie van Museum Boijmans van Beuningen, het locatietheater over landbouw van Peergroup en de Arabische versie van het oerhollandse warenhuis, El Hema van Mediamatic. Wie enigszins op de hoogte is, weet wel enkele good practices te noemen, maar vaak ook niet meer dan een handjevol. Het is daarom zaak om deze op zichzelf staande succesprojecten tot wijdverbreide best practices te verheffen, door ze gangbaar te maken en hun impact en bereik vele malen te vergroten. Overigens, dé cultuurinstelling van de 21ste eeuw bestaat niet. Elke kunstvorm, elk genre en elke instelling heeft zijn eigen uitdagingen. Maar wie de kansen en bedreigingen tot zich laat doordringen, ziet dat alle instellingen toch een aantal grote opgaven delen: cultuur meer van het publiek maken, zorgen dat cultuurmakers een grotere rol spelen bij maatschappelijke uitdagingen, kunst en cultuur inzetten als creatieve motor voor het hele land. Deze drie actuele, ambitieuze vraagstukken bepalen de komende jaren de innovatieagenda van de cultuurwereld. Laten we ze als bestemming op de horizon zetten en goed in het vizier houden. De omslag in denken en doen die nodig is, begint op het hoogste strategische niveau. Het is aan instellingen om hun missie en doelen te herijken in relatie tot het publiek en de veranderende wereld. Wie ben je, wat wil je bereiken en wat maakt je relevant? Het antwoord op deze vragen leidt vanzelf tot verandering in het hoe en wat, het businessmodel. Natuurlijk is het goed om te zoeken naar nieuw publiek en alternatieve financiering. Maar het begint bij de vraag naar welk aanbod voor wie en hoe dat succesvol te realiseren. Meer publiek en geld komt er alleen als de missie en het aanbod ertoe doen. Of, zoals Diane Ragsdale Koers Kunst meegaf: Zeker, we moeten werken aan marketing voor de 21ste eeuw. Maar daar WIE BEN JE, WAT WIL JE BEREIKEN EN WAT MAAKT JE RELEVANT? 14

15 EEN BONUSFONDS VOOR CULTUURMARKETING Paul Stork (partner bij Fabrique) oppert een bonusfonds dat instellingen met beloningen stimuleert om ondernemender en innovatiever marketing te voeren. Beeld: Rob Hogeslag hebben we wel eerst een 21ste-eeuwse missie voor nodig. De deskundigen en het publiek hebben hun werk gedaan. De ideeën die zij voor Koers Kunst opperden, hoe groot of klein en praktisch of conceptueel ook, vormen oplossingen voor tal van uitdagingen. Er liggen concrete voorstellen voor nieuwe producten en suggesties voor nieuwe manieren van werken. Ambitieus en gedurfd, soms zelf stoutmoedig, vaak kansrijk en de moeite van uitwerken waard. Voor een levende, relevante, breed gedragen kunst en cultuur is een optimale verbinding nodig tussen makers en publiek. Het vergt nog heel wat creativiteit en doorzettingsvermogen van alle partijen om die duurzaam tot stand te brengen. Met cultuurinstellingen als matchmakers maken we een goed begin. WAT KUNNEN BELEIDSMAKERS DOEN? Oud-topambtenaar bij het ministerie van OCW Maarten Asscher verraste Koers Kunst met een concreet productvoorstel, de Vriendenapp. Hiermee pleit hij voor praktische oplossingen waar cultuurinstellingen écht wat aan hebben, in plaats van weer nieuw beleid te bedenken waar cultuurinstellingen iets mee moeten. Nieuw beleid hoort uitvloeisel te zijn van concrete, inspirerende practices, niet andersom. Het is aan de cultuurinstellingen om deze handschoen op te pakken. Veel voorstellen kunnen zij zelf direct waarmaken. Als zij het voortouw nemen, kunnen beleidsmakers volgen. Overheden en financiers kunnen ook actief druk uitoefenen. Soms moet je een probleem creëren om iemand te dwingen om tot een oplossing te komen, meent collegevoorzitter Dingeman Kuilman. Hij stelt voor dat cultuurinstellingen over ten minste één bestuurder jonger dan 40 jaar en één jonger dan 30 jaar moeten beschikken. Het beoogde effect is dat hogescholen en universiteiten deze jonge bestuurstalenten kunnen klaarstomen en aanleveren. Hoogleraar Sigrid Hemels wil dat werknemers via hun werkgever fiscaal aftrekbaar en dus goedkoop een cultuurabonnement kunnen kopen. Maar ze tekent ook aan: Fiscaal beleid werkt alleen als de cultuurwereld zich ervoor inspant. Als ze een sterke, collectieve marketingcampagne toezegt om het bedrijfsleven deze abonnementen te laten afnemen. Alleen zo kunnen ze de overheid overtuigen om deze belastingmaatregel in te voeren. Hemels idee is meteen een suggestie hoe (cultuur)beleid tot stand kan komen. Hoeven overheid en financiers dan alleen toe te kijken? Nee, ook zij kunnen leiderschap tonen door vernieuwende plannen en projecten als voorschot op beleid te beschouwen. Door de essentie ervan tot beleid te verheffen en schaalvoordelen te stimuleren geven ze vernieuwing zo een duw in de rug. 15

16 CULTUURINSTELLINGEN ZIJN MATCHMAKERS: ZE VORMEN DE ONMISBARE SCHAKEL TUSSEN CULTUUR EN PUBLIEK.

17

18 KANSEN VAN KUNST NAAR CULTUUR NAAR CREATIVITEIT Meer dan ooit zijn mensen met cultuur bezig, mits je het breed definieert. Uit kruisbestuivingen ontstaan boeiende, nieuwe vormen van cultuur. CULTUUR BUITEN DE MUREN Leegstaande gebouwen, de openbare ruimte en historisch erfgoed bieden kansen om kunst en cultuur buiten de geijkte instituten aan te bieden en zichtbaar te maken voor iedereen. NIEUW MECENAAT KUNST ALS MIDDEL Het publiek kan nauwer worden betrokken bij kunst en cultuur. Vanuit die betrokkenheid willen mensen best meer bijdragen, getuige de groei van cultuurfondsen op naam. Een nieuwe generatie kunstenaars en creatieven kan meer betekenen in de aanpak van ruimtelijke, economische en maatschappelijke vraagstukken, zoals de openbare ruimte, sociale cohesie, milieu, voedsel en veiligheid. NIEUWE FORMATS Naast traditionele tentoonstellingen en voorstellingen kunnen kunst en cultuur ook op andere manieren laagdrempeliger, spannender en informeler aan het publiek worden gepresenteerd. VRAAGGERICHT MEDIACULTUUR Op talloze momenten en plekken kunnen cultuurmakers en instellingen een andere en grotere rol van betekenis spelen: van vermaak en reflectie op nationale feestdagen, bij geboorte, dating of overlijden tot en met cultuur op de camping of op het sportveld. Met nieuwe, mobiele en sociale media kunnen kunst en cultuur anders worden verspreid en gepresenteerd. VAN BEZOEKERS NAAR FANS Social media betrekken publiek actiever bij kunst en cultuur. Zo kan het publiek meer doen dan een kaartje kopen en toekijken. De bezoeker wordt fan, ambassadeur, recensent, medebeslisser of cocreator. LOWBROW Popmuziek, gaming, design en andere vormen van populaire cultuur zijn inmiddels zo mooi en rijk dat ze beleidsmakers en cultuurinstellingen kansen bieden om de vraag van het publiek naar kunst en cultuur verder te ontwikkelen. NIEUWE MAKERS Amateurs en enthousiastelingen hebben het vermogen, vaak geholpen door nieuwe technologie, om kunstvormen verder te vernieuwen en te democratiseren.

19 PROBLEMEN LINKSE HOBBY S De beperkte, verouderde beeldvorming van kunst en cultuur geven veel Nederlanders het idee dat kunst en cultuur niet voor hen bedoeld zijn en dat cultuursubsidies weggegooid geld zijn. Hoge cultuur blijkt ook niet langer zaligmakend, laat staan eenduidig te benoemen. KUNSTRESERVAAT Het bezoek aan de traditionele kunsten (theater, ballet, opera, musea) daalt en stagneert. OUDE WETTEN OVERAANBOD De huidige organisatiestructuren en de wetgeving rondom intellectueel eigendom belemmeren innovatie en ondernemerschap in de cultuurwereld. Er worden te veel kunstenaars opgeleid die te veel kunst en cultuur produceren. Dit gaat ten koste van de kwaliteit, zichtbaarheid en het onderscheidend karakter van het aanbod. AANDACHTSSPANNE Door de verminderde aandacht voor cultuur op school, schaarsere vrije tijd en een snellere levensstijl heeft het publiek niet meer de kennis en aandacht die complexere vormen van kunst en cultuur vergen. BELEIDSKUNST IVOREN TORENS Bureaucratie en regelgeving (denk aan subsidieronden die twee jaar voorbereiding vergen) maken het beleid en de subsidiëring van kunst en cultuur onnodig complex en tijdrovend. Cultuurinstellingen werken vaak alleen of binnen hun eigen netwerk, in plaats van out of the box te denken en strategische allianties met anderen aan te gaan. SELL, SELL, SELL De marketing van de cultuurwereld staat nog in de kinderschoenen en kan sterker en professioneler. Hierdoor trekt een groot deel van het cultuuraanbod niet de aandacht en het publiek die het in potentie heeft en verdient. ERFGOEDSPIRAAL We beschouwen iets eerder als erfgoed en verzamelen steeds meer. Dat is mooi, maar het behoud en beheer worden steeds strenger en de kosten stijgen. VERSNIPPERING Door kleine subsidiebedragen en veel ontvangers hebben veel cultuurinstellingen te weinig slagkracht om werkelijk effectief te zijn en uit te kunnen blinken.

20 VERNIEUWEN DOE JE ZO DE LESSEN VAN KOERS KUNST

21 EEN GEZAMENLIJKE PRODUCENT VOOR STADSMUSEA Chris Groeneveld (directeur Cultuurmaatschappij) introduceert een gezamenlijke producent voor de Nederlandse stadsmusea om samen tentoonstellingen te ontwikkelen en te presenteren. VERNIEUWEN DOE JE ZO DE LESSEN VAN KOERS KUNST KOERS KUNST ALS INNOVATIEPODIUM Koers Kunst ging van start met een pleidooi in de Volkskrant en op AVROradio voor een ander gesprek over cultuur. Het project was bedoeld om de mogelijkheden voor vernieuwing in de wereld van kunst en cultuur publiekelijk te verkennen. Het leverde een dialoog op van professionals, experts en liefhebbers, gevoerd met een onafhankelijke geest, zonder heilige huisjes. Voorbij de defensieve geluiden over geld en belangen. Zeker, het is crisis in de sector, met een overheid die forse, overhaaste bezuinigingen oplegt. Maar ook los van dit schrijnende gegeven lijkt het alsof alles verandert en verschuift: hoe kunst en cultuur worden gemaakt, verspreid en geconsumeerd. Meer dan ooit is het daarom zaak voor de cultuurwereld om zich te verbeteren en te vernieuwen. Elke crisis is een kans om naar de tekentafel terug te keren en alternatieven te bedenken. De hectiek van de bezuinigingen en de waan van de dag staan dit nogal eens in de weg. Maar om onze kunst en cultuur gezond en relevant te houden, ontkomen beleidsmakers, cultuurinstellingen en publiek er niet aan om samen op zoek te gaan naar plannen en de kansen te pakken die ondernemend en innovatief denken bieden. Van april tot juli 2011 hebben professionals, experts en publiek voorstellen gedaan voor nieuwe 2

22 SUPERMAKELAAR VOOR ONTWERPERS Jacqueline Gerritsma (adviseur bij AEF) denkt aan supermakelaars, die jonge ontwerpers met goede ideeën scouten en hen koppelen aan commerciële producenten. Beeld: Mries Beeld: Zoetnet vormen van productie, presentatie, deelname en financiering van kunst en cultuur. Iedereen was welkom om mee te denken en te reageren. Een panel van wijzen liet zijn licht schijnen over de plannen en de Volkskrant en de AVRO, onze mediapartners, volgden de zoektocht op de voet. De beste ideeën zijn verspreid op Hier kan iedereen ze nog steeds lezen en erop reageren. Natuurlijk zijn niet alle voorstellen direct uitvoerbaar, maar er zit volop potentie in voor verdere uitwerking. Wat betreft het publiek, de ideeën laten mooi zien hoe consumenten over cultuur denken en wat hen bezighoudt. Opvallend is dat zij soms verder buiten de kaders denken dan de experts. Hierin ligt de kracht van het publiek. Musea en theaters, poppodia en festivals, bioscopen en bibliotheken, overheden en financiers, iedereen kan zijn voordeel doen met de ideeën. Zij kunnen nieuwe ideeën de zuurstof bieden om uit te groeien tot succesvolle onderneming of effectief beleid. Iedereen staat immers voor dezelfde grote uitdagingen. Naast de rijke opbrengst aan ideeën voor de cultuurinstelling van de 21ste eeuw heeft Koers Kunst ook een aantal lessen opgeleverd over hoe je vernieuwing organiseert en op gang brengt. ELKE CRISIS IS EEN KANS OM NAAR DE TEKENTAFEL TERUG TE KEREN. 3

23 LANDELIJK TENTENKAMP VOOR POLITICI EN KUNSTENAARS DE CRITICUS DES VADERLANDS Thijs Lijster (promovendus Praktische Filosofie) oppert een publiek figuur die het publiek laat stilstaan bij kunst en cultuur en cultuurinstellingen stimuleert om meer aan kunstkritiek te doen. Jonas Staal (beeldend kunstenaar) is voorstander van landelijke trainingen, waarin politici en kunstenaars op zoek gaan naar hun gemeenschappelijke belangen en idealen. Beeld: Angie Torres LES 1: VERNIEUWING IS RELATIEF De een noemt het vernieuwing of innovatie, de ander creativiteit of ondernemerschap. Iedereen hanteert zijn eigen definitie van vernieuwing. In wezen is vernieuwing relatief. Wat de een grensverleggend noemt, is voor de ander dagelijkse kost. Stel dus bij innovatie altijd de vraag voor wie is dit nieuw? WAT DE EEN GRENSVERLEGGEND NOEMT, IS VOOR DE ANDER DAGELIJKSE KOST. Zijn de voorstellen van Koers Kunst baanbrekend? Dat hangt ervan af hoe ver je in je denken en doen bent. Op sommige ideeën kwam de tegenwerping dat deze al in de praktijk worden gebracht. In een sector waar veel experimenten op kleine schaal, eenmalig of onzichtbaar plaatsvinden, is dat onvermijdelijk. Belangrijker is dat we vaststellen dat veel ideeën nog nauwelijks breed worden toegepast. Er is dus nog een wereld te winnen. Uiteindelijk draait het er bij vernieuwing niet om of iets al eerder is bedacht, maar of het al goed gebruik is en wat het kan opleveren. Daarom is de vraag die Geert Overdam oproept in een reactie op Koers Kunst, ook zo relevant: Waarom energie steken in nieuwe ideeën als wat werkt nog geen gemeengoed is? Overdam adviseert de cultuurwereld eerst de gewone dingen goed te doen. Het lijkt paradoxaal, maar doen wat werkt kan heel vernieuwend zijn. LES 2: IDEEËN HEBBEN IDEEËN Koers Kunst bewijst hoe spannend, inspirerend en concreet nadenken over cultuur en vernieuwing kan zijn. Ideeën centraal stellen werkt, want aan de hand van concrete plannen is het gemakkelijker, leuker en prikkelender om te denken en praten over vernieuwing. Natuurlijk zijn er geluiden van 4

24 BELOON STEDEN DIE INZETTEN OP CULTUUR Rudy Stroink (oprichter TCN) suggereert om belastinginkomsten die voortvloeien uit cultuur meer aan gemeenten ten goede te laten komen. Beeld: Maaike Lauwaert Beeld: Lodovico Guicciardini, 1613 mensen die vooral kwijt willen wat hen dwarszit of die een eigen initiatief of instelling willen promoten. Het herinnert ons eraan dat kritiek en belangen innovatie in de kiem kunnen smoren. Uit de meeste reacties blijkt echter hoe betrokken en doordrongen deskundigen en publiek zijn van de noodzaak tot vernieuwing. Daarnaast loont het om oog te hebben voor de grotere gedachten en principes die schuilgaan achter een idee. Achter elk idee zit doorgaans een hele denkwereld. Politieke keuzes, veronderstellingen en meningen die in beleidstaal vaak verborgen blijven, worden in concrete ideeën ineens zichtbaar. Soms is de ideologie van het idee net zo interessant of belangrijk als het voorstel zelf, zeker als deze de fundamenten raakt van het huidige beleid en praktijk in de cultuurwereld. Vooral de ideeën achter een idee leverde Koers Kunst aandacht en discussie op in de media en online. LES 3: KOESTER DE BLIK VAN BUITEN De cultuurwereld is gewend in zelfgeorganiseerde debatten te reflecteren, vaak met een publiek van believers. Koers Kunst nodigde nadrukkelijk ook outsiders en publiek uit om een bijdrage te leveren. Zij blijken soms heel anders tegen de cultuurwereld aan te kijken dan de cultuurwereld zelf. En daarmee leggen ze, bewust of onbewust, de vinger op gevoelige plekken. In de kunsten heeft men het gevoel dat men met iets heel essentieels bezig is, maar voor de toeschouwer is cultuur slechts een van de vele mogelijkheden om de vrije tijd door te brengen, stelt Paul Schnabel, directeur Sociaal en Cultureel Planbureau. Engin Celikbas van reclamebureau KesselsKramer benoemt de kloof tussen amateurs en professionals: Cultuurinstellingen als musea, podia en festivals doen nog weinig met de bron van creativiteit en betrokkenheid van amateurs. Dit zijn zomaar twee gedurfde uitspraken die de OUTSIDERS EN PUBLIEK KIJKEN SOMS HEEL ANDERS TEGEN DE CULTUURWERELD AAN. 5

25 DE BV LIMBURG, DE BV ZEELAND EN DE BV FRIESLAND Gerard Rooijakkers (bijzonder hoogleraar Nederlandse Etnologie) stelt regionale coöperaties voor die producten ontwikkelen die de regionale culturele rijkdom benutten. Beeld: Peter Köves WIE NIEUWE IDEEËN ZOEKT, DOET ER GOED AAN BUITENSTAANDERS BINNEN TE LATEN. cultuurwereld uitdagen om zichzelf met een andere bril op te bekijken. Anderen zetten met de blik van buiten behoorlijk fundamentele vraagtekens bij het cultuurbeleid van de overheden. Hiermee signaleert communicatieprofessional Paul Stork dat we cultuurproductie flink financieren, maar goede werving voor afname van het product nauwelijks stimuleren. Hem lijkt een beloningsfonds voor cultuurmarketing een stap in de goede richting. Planoloog Zef Hemel durft het aan om het spreidingsbeleid als achterhaald te bestempelen. Spreiden mag dan eerlijk lijken, maar volgens Hemel versnipperen we zo onze cultuur en besteden we het schaarsere publiek geld inefficiënt. Het is belangrijk dat iemand deze issues benoemt. Het wordt waardevol als ze als springplank dienen voor nieuwe ideeën. Niet alleen de analyse is verfrissend, ook de oplossingen en perspectieven die deskundigen en publiek bieden, zijn aangenaam anders. Zo stelt Ellen Witsen Elias in haar reactie op Koers Kunst voor om kunstenaars en designers mobiele telefoons te laten ontwerpen, waarvan één procent van de maandelijkse kosten naar cultuur gaat. Collegevoorzitter Dingeman Kuilman wil cultuurbesturen verjongen, om vernieuwingsdrang en ondernemerschap bij cultuurinstellingen te prikkelen. Koers Kunst concludeert: wie nieuwe ideeën zoekt, doet er goed aan buitenstaanders binnen te laten. 6

26 AAN DE HAND VAN CONCRETE IDEEËN NADENKEN OVER VERNIEUWING IS LEUKER, GEMAKKELIJKER EN PRIKKELENDER.

27 CONCLUSIE De bezuinigingen in de cultuursector dreigen cultuurbeleid meer dan ooit te reduceren tot een financieringsvraagstuk. Het lijkt nog maar om één opgave te gaan: meer en nieuw publiek trekken om meer geld te verdienen. We mogen echter niet vergeten dat echte vernieuwing doorgaans verder gaat dan financiering of publiek. Het begint bij de ambities, activiteiten en bedrijfsprocessen van cultuurinstellingen. Op al deze punten heeft Koers Kunst een ruim palet aan ideeën opgeleverd. Het project is hiermee een pleidooi om breder op te zoek te gaan naar vernieuwing en een praktische showcase hoe dat kan. KOERS KUNST IS EEN PRAKTISCHE SHOWCASE HOE WE BREDER OP ZOEK KUNNEN GAAN NAAR VERNIEUWING. Waarom werkt de formule van Koers Kunst? Wij zochten vernieuwing ruim en stelden ideeën centraal. Hoe concreter, hoe beter. We boden een podium voor een open discussie over ideeën en de ideeën erachter, zonder taboes. We nodigden buitenstaanders uit om mee te denken, mensen zonder directe belangen en met een frisse blik. Deze ingrediënten zijn essentieel om tot plannen te komen die kunnen leiden tot vernieuwing in de praktijk. Dat is het andere verhaal, dat van de cultuurinstelling als matchmaker tussen cultuur en publiek. WERK MAKEN VAN VERNIEUWEN Wie ertoe wil blijven doen of simpelweg wil overleven, maakt serieus werk van vernieuwing. In debatten en workshops gonst het van de kreten als mecenaat, fondsenwerving en nieuw publiek. Veel meer instellingen kunnen de daadkracht tonen om ook werkelijk nieuwe, ambitieuze producten of manieren van werken te ontwikkelen. Wie durft een regeling in te stellen waarbij medewerkers een dag per week naar eigen inzicht mogen inzetten? Grote bedrijven als 3M en Google passen zo n 20-procentregeling toe. Stel dat cultuurinstellingen, net als succesvolle ondernemingen, eens tien procent van hun tijd en geld aan research & development zouden besteden, wat voor stappen zou de cultuurwereld dan zetten? Voorwaarde is wel dat je in innovatie gelooft en weet hoe je ermee moet omgaan. Kennis van vernieuwing en vernieuwingsprocessen is voor de cultuurinstelling van de 21ste eeuw (staf én bestuur!) een onmisbaar onderdeel 8 van het curriculum. Daar hoort bij dat je nagaat of je de juiste overtuigingen en competenties in huis hebt. Het is cruciaal om krachten te bundelen met gelijkgestemden. Samenwerking is nauwelijks meer een kwestie van willen, maar van moeten, aldus Chris Groeneveld. Zijn voorstel om stadsmusea tentoonstellingen samen (goedkoper en beter) te laten produceren, kent zoveel voordelen dat de cultuurfondsen het wat hem betreft mogen afdwingen. Het betekent immers dat publiek geld effectiever wordt besteed. Ook het laboratorium waar cultuurinstellingen nieuwe activiteiten ontwikkelen, een voorstel van Brigitte Bloksma, toont in een notendop de voordelen van samenwerking. Er is meer tijd en geld om ideeën goed uit te werken en te testen. Iedereen profiteert van de resultaten, zonder dat ieder voor zich het wiel opnieuw uitvindt. Wie samen kiest voor vernieuwing, komt eerder tot een doorbraak.

28 COLOFON Initiatief en concept Koers Kunst Johan Idema Uitvoering Johan Idema Simon van den Berg Beoordeling ideeën Thije Adams (voormalig directeur Algemeen Cultuurbeleid OCW) Lucie Huiskens (zelfstandig consultant en projectontwikkelaar) Diana Krabbendam (co-director van The Beach) Clayde Menso (adjunct-directeur Amsterdams Fonds voor de Kunst) Farid Tabarki (directeur Studio Zeitgeist) Margreet Teunissen (directeur Centrale Discotheek Rotterdam) Mischa Wertheim (cabaretier en columnist) Redactioneel advies en tekstredactie publicatie Frans Hempen, de zoele haven Ontwerp en productie website en publicatie Grrr Drukwerk Robstolk Mogelijk gemaakt door Prins Bernhard Cultuurfonds VSBfonds SNS REAAL Fonds Mediapartners De Volkskrant AVRO Met dank aan Alle deskundigen, cultuurliefhebbers en andere betrokkenen die met Koers Kunst hebben meegedacht en ideeën hebben geopperd. Het panel van wijzen die de ideeën recenseerden. Hans Maarten van den Brink (directeur Mediafonds) Yvonne Zonderop (journalist) Dianne Zuidema (directeur de Balie) September 2011 Deze publicatie valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Over de initiatiefnemers Johan Idema is senior cultuuradviseur bij adviesbureau LAgroup en initieert op eigen titel projecten die vernieuwing in de cultuursector stimuleren. Hij is auteur van publicaties als de Datascape Cultuur en Beyond the black box and the white cube. Simon van den Berg is journalist en richtte het digitale theaterplatform Moose.nl op. Hij is vaste theatercriticus van Het Parool en publiceerde onder meer in Boekman, De Nieuwe Reporter en 609 (magazine van het Mediafonds). 9

TStichting Marketing Haagse Binnenstad

TStichting Marketing Haagse Binnenstad TStichting Marketing Haagse Binnenstad de Etalage Den Haag Wanneer samen meer is Is samen een succes En smaakt samen naar meer Wat zijn de uitgangspunten? Gericht op we in plaats van ik Durven zoeken

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever?

Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever? Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever? Cultuurforum 2011, 24 november 2011 BRINGING TOGETHER THE BEST OF BOTH WORLDS 1 Leenaers Verloop Opgericht in 2001 door Marischka

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

Verbinding tussen talenten in het kunstvakonderwijs en het culturele veld vergroot de kans op het slagen van talent.

Verbinding tussen talenten in het kunstvakonderwijs en het culturele veld vergroot de kans op het slagen van talent. Verslag werkconferentie talentontwikkeling 23 april 2015 Algemeen De werkconferentie was het startpunt van een traject dat een bijdrage gaat leveren aan een langetermijnvisie en ambitie op het terrein

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

strategische agenda en activiteiten De verbeelding en de macht

strategische agenda en activiteiten De verbeelding en de macht strategische agenda en activiteiten De verbeelding en de macht Inleiding: dwarsverbanden tussen kunst en wetenschap Verwondering, fascinatie, nieuwsgierigheid, passie voor zowel de wetenschapper als de

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg Van Forum tot Universum Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg 3 Leidschendam, de molens in Stompwijk. Even verderop tref je Museum Swaensteyn, theater Ludens, het Veur theater en een eindeloos

Nadere informatie

Meer waarde voor technologie! Laat je technologie leven in een groter speelveld, bij meer spelers die je laten winnen!

Meer waarde voor technologie! Laat je technologie leven in een groter speelveld, bij meer spelers die je laten winnen! Meer waarde voor technologie! Laat je technologie leven in een groter speelveld, bij meer spelers die je laten winnen! In 6 stappen naar succesvolle technologiemarketing Carlo van Pelt, eigenaar TechAlive!

Nadere informatie

Ouderen en nieuwe technologie

Ouderen en nieuwe technologie Ouderen en nieuwe technologie Mature Market Monitor 2: rapportage Peter Jobsen p.jobsen@motivaction.nl Pieter Paul Verheggen p.verheggen@motivaction.nl Edgar Keehnen keehnen@agewise.nl Ouderen positief

Nadere informatie

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen.

Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Roadmap Les voor de toekomst Weten wat je moet doen als je niet weet wat je moet doen. Auteur: Guus Geisen, irisz Inleiding Deze uitwerking is een suggestie voor verschillende lessen rondom duurzaamheid.

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1 René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl Sinds giften aan culturele instellingen fiscaal gezien aantrekkelijker zijn geworden,

Nadere informatie

arrangementen en trainingen

arrangementen en trainingen arrangementen en trainingen Alstublieft, Hiermee ontvangt u inspirerende informatie over een aantal heel speciale workshops en trainingen die de Kookerij Culinary College voor de zakelijke markt heeft

Nadere informatie

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft leren over cultureel ondernemen uw kenmerk ons kenmerk ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 bijlage(n) 2 (separaat

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht

Veranderen als avontuurlijke tocht Wie op reis gaat, moet eerst gaan zitten Veranderen als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op

Nadere informatie

Congresverslag Ouderbetrokkenheid. 21 september 2015

Congresverslag Ouderbetrokkenheid. 21 september 2015 Congresverslag Ouderbetrokkenheid 21 september 2015 Samenlevingsgerichte school Op maandagmiddag 21 september was het zo ver, het congres over ouderbetrokkenheid en de partnerschapsschool vond plaats

Nadere informatie

Changing the GAME. Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015

Changing the GAME. Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015 Changing the GAME Expeditie Jeugdzorg Anders Dag van het Sociaal Werk 8 december 2015 Wie zijn we? Georgette Kempink (Broosz) Suzanne de Ruig (Youké) Petra Elhalky (Gemeente Rotterdam) Changing the GAME

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 Deze profielschets is tot stand gekomen nadat de gemeenteraad uitgebreid heeft ingezet op het horen van meningen over het gewenste profiel van de

Nadere informatie

Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela!

Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela! Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela! De eindpresentatie van het project schwarzmalen 2 is op: 14 november in VondelCS Vondelpark 3, Amsterdam vanaf 14.00 (13.30

Nadere informatie

F A B S C H O L K I D S

F A B S C H O L K I D S F A B S C O H O L K I D S Over FabSchool Kids In Fabschool Kids staat zelf dingen maken, creativiteit en samenwerken centraal. In hands-on workshops in het Fablab Amsterdam leren kinderen alles over digitale

Nadere informatie

Leergang Communicatie en Fondsenwerving

Leergang Communicatie en Fondsenwerving Leergang Communicatie en Fondsenwerving Hoe kunnen we als parochie zorgen voor de juiste beeldvorming en communicatie naar het publiek en onze achterban? Welke andere geldbronnen of vormen van fondsenwerving

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Gereedschap voor succes

Gereedschap voor succes Gereedschap voor succes magazine voor maximaal buurtgeluk met kunst & cultuur 1 2 Gereedschap voor succes in buurtcultuur Succes! Kunst in de buurt brengt bewoners dichter bij elkaar en verbindt talenten.

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. TITEL Toekomstgerichte media-agenda

RAADSVOORSTEL. TITEL Toekomstgerichte media-agenda RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3802123v2 Aan : Gemeenteraad Datum : 14 juni 2011 Portefeuillehouder : Wethouder M.C. Barendregt Agendapunt : HB-6 B&W-vergadering : 31-05-2011

Nadere informatie

Amateurkunst & publiek

Amateurkunst & publiek Amateurkunst & publiek 2011 inhoudsopgave Inleiding 05 Bezoeken 06 Formele podia 07 Informele podia 10 Vergelijking formele en informele podia 15 Amateurs en professionals 17 Colofon 18 Inleiding Inleiding

Nadere informatie

Oproep tot voorstellen Zomeractie Vlieg 2016

Oproep tot voorstellen Zomeractie Vlieg 2016 Oproep tot voorstellen Zomeractie Vlieg 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Vlieg... 2 3. Zomeractie... 3 4. Thema Zomeractie 2016... 4 5. Inhoud schatkist en publicatie... 4 5.1 Oproep... 4 5.2 Selectiecriteria...

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden Inhoudsopgave Pagina Bron 1 Design Marcel Wanders. 2 Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bron 3 Recensie over Boijmans van Beunigen 3 Bron 4 Flip in de klas. 4 Bron

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag 1. Algemeen Het is belangrijk dat mensen kunnen meedoen aan cultuur. Niet

Nadere informatie

ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS

ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS JONGEREN BEGRIJPEN, MOTIVEREN & UITDAGEN ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS Hoe denken jongeren? Hoe kun je ze motiveren? Hoe help je ze hun talenten te ontdekken? Met onze inspiratiesessies en workshops

Nadere informatie

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag Landelijk debat Ons Onderwijs 2032 28 mei 2015 Colofon Juni 2015 Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag 070 315 41 00 info@edventure.nu www.edventure.nu

Nadere informatie

Deze samenwerkingen worden ook buiten Alkmaar aangegaan. Ons uiteindelijke doel is:

Deze samenwerkingen worden ook buiten Alkmaar aangegaan. Ons uiteindelijke doel is: +- MISSIE Wij bevorderen, verbinden en vergroten! #bevorderen Stichting SLK bevordert de cross-over tussen literatuur en beeldende kunst met de ambitie de doelgroep voor beide disciplines te vergroten.

Nadere informatie

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 THEMA S - Identificatie - Opleiding - Opdrachtgevers - Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Slimmer en eenvoudiger werven

Slimmer en eenvoudiger werven Slimmer en eenvoudiger werven Hoe vindt u anno 2012 de juiste kandidaten zonder al te veel tijd kwijt te zijn aan het eindeloos doorspitten van cv s? Dit whitepaper is bedoeld om u als (HR-)professional

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Waterloo Napoleon & Abba

Waterloo Napoleon & Abba Waterloo Napoleon & Abba Poolse Export Chopin & Mr. Polska Do Culture Your Way City- en regiomarketing anders if then is now is een online schatkist van geschiedenis en cultuur met toeristische diensten

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Samen vormgeven aan de toekomst

Samen vormgeven aan de toekomst Policy Design Studio Samen vormgeven aan de toekomst Sinds het voorjaar van 2015 brengen wij de Policy Design Studio in praktijk. Een kansgerichte manier om de toekomst tegemoet te treden. Wij raken steeds

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie

Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie Een nieuw verhaal over hoe Nederland er in 2040 uit kan zien! Kort verslag van de Werkplaats Nederland van Mensen van de Nationale Omgevingsvisie Werkplaats Datum en tijd Locatie Nederland van Mensen Dinsdag

Nadere informatie

Je beste jaar! De kracht van kiezen en doelen stellen

Je beste jaar! De kracht van kiezen en doelen stellen Je beste jaar! De kracht van kiezen en doelen stellen 2014 Je beste jaar! De kracht van kiezen en doelen stellen Je wordt als professional gewaardeerd binnen de organisatie waar je werkt. Je bent duidelijk

Nadere informatie

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F)

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) 3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) Portal IK WIL...Doen wat nodig is! Het HR-instrumentarium dat in het kader van de pilots is verzameld heeft een

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

VERGROOT JE IMPACT MET PPS! CONFERENTIE KLEINE BESTUREN PO-RAAD 9 januari 2015. Eco van Efferink

VERGROOT JE IMPACT MET PPS! CONFERENTIE KLEINE BESTUREN PO-RAAD 9 januari 2015. Eco van Efferink VERGROOT JE IMPACT MET PPS! CONFERENTIE KLEINE BESTUREN PO-RAAD 9 januari 2015 Eco van Efferink Jacqueline Vink, PPS-expert Onderwijsagenda, JOGG Schuttelaar & Partners WELKOM! Kennismaking Verwachtingen:

Nadere informatie

Checklist: de vijf waarden en de Gemeenteraadsverkiezingen 2014

Checklist: de vijf waarden en de Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Checklist: de vijf waarden en de Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Op 19 maart 2014 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. De politieke partijen zijn daarmee al druk in de weer ondermeer door het opstellen

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Ons economische zelf Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Plaatjes invoegen Contrast tussen overvloed en gebrek Contrast tussen genieten van materie en uitbuiten

Nadere informatie

Jong Talent Programma s

Jong Talent Programma s Kennis van de Overheid Jong Talent Programma s Investeer in de toekomst van uw organisatie Jong talent heeft de toekomst Ze zijn er gelukkig volop: jonge mensen die kiezen voor een carrière bij de overheid.

Nadere informatie

In de praktijk: een nieuwe cultuurnota voor Leiden: project Cultuur071 Door: Joke Busschots

In de praktijk: een nieuwe cultuurnota voor Leiden: project Cultuur071 Door: Joke Busschots In de praktijk: een nieuwe cultuurnota voor Leiden: project Cultuur071 Door: Joke Busschots Via de vraag Wat wil Leiden? Wat wilt u? hebben we als gemeente Leiden aan de stad gevraagd mee te denken bij

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

de Belangrijkste Tekening ter Wereld

de Belangrijkste Tekening ter Wereld de Belangrijkste Tekening ter Wereld Karl Mor+er Crea+ef Expert ThinkBuzan Licensed Instructor Accredited Gebaseerd op : The Most Important Graph in the World Tony Buzan # de Belangrijkste Tekening ter

Nadere informatie

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Presentatie voor het Paradiso-debat In opdracht van Kunsten 92, ACI en Paradiso Zondag 29 augustus 2010 Bastiaan Vinkenburg 1

Nadere informatie

Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX. 1. Inleiding

Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX. 1. Inleiding Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX 1. Inleiding In Boxtel, net als in de rest van Brabant en Nederland bruist het van de creativiteit en energie. Ook in Boxtel steekt actief burgerschap veelvuldig

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Op dinsdag 21 oktober bezochten ruim 120 professionals uit de bibliotheek- erfgoed en uitgeverswereld de conferentie Naar een

Nadere informatie

Mening van het digitaal Burgerpanel Oss over: Kunst en Cultuur. Gemeente Oss. December 2013

Mening van het digitaal Burgerpanel Oss over: Kunst en Cultuur. Gemeente Oss. December 2013 Mening van het digitaal Burgerpanel Oss over: Kunst en Cultuur Gemeente Oss. December 2013 1 INLEIDING Waarom is het burgerpanel gevraagd naar haar mening over Kunst en Cultuur? De gemeente bezuinigt op

Nadere informatie

Ik wens je veel succes en plezier in Werk vinden met social media! Aaltje Vincent

Ik wens je veel succes en plezier in Werk vinden met social media! Aaltje Vincent Voorwoord Miljoenen mensen in Nederland maken gebruik van Facebook, Twitter en LinkedIn om met elkaar in contact te zijn. Professioneel gebruik van deze social media maakt dat je sneller nieuw werk vindt!

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 SCAPINO BALLET EN HET WERELDMUSEUM Het Scapino Ballet is een Nederlands ballet- en dansgezelschap uit Rotterdam. Het Scapino Ballet was de eerste

Nadere informatie

Laat jou(w) Limburg zien DIT IS ZEF MAGAZINE

Laat jou(w) Limburg zien DIT IS ZEF MAGAZINE Laat jou(w) Limburg zien DIT IS ZEF MAGAZINE Kennismakingsgids 2012 Dit is ZEF Magazine! ZEF Magazine is een online magazine voor jonge mensen die wonen in Limburg. ZEF draait niet alleen om nieuwtjes

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij

Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij Door: Ewoud de Voogd en David Kok In de zomer van 2013 is voor de derde keer onderzocht hoe gemeenten in Nederland sociale media gebruiken. De titel van

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied

Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied Netwerkbijeenkomst 31-10 Workshop promotie van het gebied Centrale vraag De regionale organisaties hebben vaak een belangrijke rol in de promotie van het gebied. De subsidies voor promotie zijn er niet

Nadere informatie

NEDERLANDERS VERSTUREN JAARLIJKS EEN HALF MILJARD KAARTEN. WAT WORDT UW AANDEEL HIERIN?

NEDERLANDERS VERSTUREN JAARLIJKS EEN HALF MILJARD KAARTEN. WAT WORDT UW AANDEEL HIERIN? NEDERLANDERS VERSTUREN JAARLIJKS EEN HALF MILJARD KAARTEN. WAT WORDT UW AANDEEL HIERIN? WAT IS KUNSTKAARTJESTUREN.NL? Kunstkaartjesturen is een webshop waar iedereen kunstkaarten kan bekijken, uitzoeken

Nadere informatie

Het museum als een belevenis

Het museum als een belevenis Het museum als een belevenis Interview met Arne Gillert en Jessica Offenberg Hoe zou het zijn als een museumbezoek niet zou gaan over het rondlopen en kijken naar dat wat een ander bedacht en geordend

Nadere informatie

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam 1 Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam Introductie (Ik ben..., werk bij...) Ik wil jullie iets vertellen over de Canon van de Nederlandse ruimtelijke ordening. Die Canon

Nadere informatie