DELTA IN DE KLAS DOCENTENHANDLEIDING INLEIDING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DELTA IN DE KLAS DOCENTENHANDLEIDING INLEIDING"

Transcriptie

1 DELTA IN DE KLAS INLEIDING In 2013 heeft EMS FILMS met de natuurfilm De Nieuwe Wildernis filmgeschiedenis geschreven. Nederland viel massaal voor de spectaculaire natuurbeelden uit eigen land. Meer dan bezoekers zagen de film in de bioscoop, er waren lovende kritieken en diverse prijzen. Naar aanleiding van dit enorme succes besloot EMS FILMS een nieuwe film te maken met de Nederlandse natuur in de hoofdrol: HOLLAND, Natuur in de Delta. Een film over verleden, heden en toekomst van het natuurlijke leven in de Nederlandse Delta. Nederland is een grote delta als uitstroomgebied van grote rivieren en getijdenwerking vanuit zee. Net als bij De Nieuwe Wildernis is ook bij HOLLAND, Natuur in de Delta een vrij beschikbaar online educatief platform met lesmateriaal ontwikkeld: Het lesmateriaal is geschikt voor groep 6,7 en 8 van het basisonderwijs. Het lesmateriaal is ontwikkeld door onderwijsspecialist Podium in samenwerking met de (natuur)organisaties Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, Natuurmonumenten, IVN, het Wereld Natuur Fonds, ARK Natuurontwikkeling, LandschappenNL, Hoogheemraadschap van Rijnland en Waterschap Aa en Maas. Speciaal voor het onderwijs gemaakte clips vormen de basis van het lesmateriaal. De clips zijn samengesteld uit het voor de film gedraaide beeldmateriaal. Met de clips en de bijbehorende werkbladen breiden de leerlingen hun kennis uit over het ontstaan van de Hollandse Delta en het natuurlijk leven in de delta. Net als in de film volgen we in de lessen de vijf hoofdpersonages: de zeearend, het pimpernelblauwtje, de haas, de bever en de driedoornige stekelbaars. Anders dan bij De Nieuwe Wildernis is er ook ruim aandacht voor cultuurhistorie en de wisselwerking tussen mens en natuur. In deze handleiding vindt u achtergrondinformatie over de film en het educatieve pakket. De lesbeschrijvingen, clips en werkbladen van de introductieles en de tien themalessen staan op Voor elk hoofddier zijn twee lessen uitgewerkt: een les waarin het leven van dat dier in het landschap centraal staat en een cultuurhistorische les.

2 2 Holland: natuur in de delta De lessen vormen een uitstekende aanleiding om met uw leerlingen naar buiten te gaan en de leerlingen de Hollandse Delta aan den lijve te laten beleven en ervaren. Binnen de samenwerking met de partners van het lesmateriaal maken we nadrukkelijk de verbinding met buiten. Enerzijds in de vorm van een aanbod van met Holland, Natuur in de Delta verbonden excursies door het hele land maar ook bij de opdrachten die in de directe omgeving van uw school kunnen worden uitgevoerd. Wij hopen dat u zich met uw klas verwondert over het natuurschoon in Nederland en wensen u veel plezier met het lesmateriaal! 1. HOLLAND, NATUUR IN DE DELTA: DE FILM Holland, Natuur in de Delta is een (her)ontdekking van Nederland. Een ode aan onze rivieren en kustgebied en de rijke natuur die zij onze delta brengen, in alle kracht, raadselen en schoonheid. Het is een film die ons als nooit tevoren de dynamiek en de veerkracht van het land waarin wij leven, toont. Vanuit het oogpunt van de dieren volgen we de ontwikkelingen in verleden, heden en de toekomst. Al miljoenen jaren is de natuur de dominante kracht achter het deltagebied Nederland. Ons land is de monding van machtige rivieren en staat onder invloed van een onstuimig kustgebied. Zo n zesduizend jaar geleden begon ook de mens daarin een rol te spelen. We begonnen als de bever, barrières bouwend en geulen gravend. In de afgelopen millennia is onze cultuur gevormd door de strijd tegen het water. Tegenwoordig beschouwen we de natuur niet langer als onze vijand en zoeken we naar een manier om haar immense creatieve kracht te benutten en zo het even- wicht te herstellen. Hierdoor kunnen mens en natuur in deze vruchtbare delta in harmonie bestaan. Een golf van nieuw leven spoelt over de delta. Na eeuwen is de zeearend terug. Grote grazers, otters en bevers, vissen en vogels die hier sinds tientallen, soms honderden jaren niet zijn gezien vinden weer hun plek. De mens verandert de landkaart zoals het hem past, maar nu in samenhang met de natuur. Zo herstellen mens en natuur samen het ecosysteem in volle glorie. De film Holland, Natuur in de Delta fascineert door de hoogste kwaliteit natuurfotografie en maakt gebruik van de modernste technieken. Met spectaculaire (onderwater) beelden en de nieuwste technieken wordt een ongeziene kant van Nederland toegankelijk gemaakt voor een groot en breed publiek.

3 3 Holland: natuur in de delta 2. DELTA IN DE KLAS Doelgroepen Het lesmateriaal is ontwikkeld voor leerlingen uit groep 6,7 en 8. Differentiatie Alle opdrachten zijn zo opgezet dat u deze makkelijk kunt aanpassen aan het niveau en de gewenste werkwijze van uw groep. Zo kunt u eenvoudig variëren in de mate van begeleiding. Bij leerlingen uit groep 6 kunt u bijvoorbeeld eventuele knelpunten bij het uitvoeren van de (onderzoeks) opdrachten eerst klassikaal bespreken, terwijl leerlingen uit groep 8 direct zelfstandig aan de slag kunnen. Relevante kerndoelen Oriëntatie op jezelf en de wereld Mens en samenleving Kerndoel 39: De leerlingen leren met zorg om te gaan met het milieu. Natuur en techniek Kerndoel 40: De leerlingen leren in de eigen omgeving veel voorkomende planten en dieren onderscheiden en benoemen en leren hoe ze functioneren in hun leefomgeving. Doelstellingen Het lesmateriaal heeft de volgende doelstellingen: De leerlingen: ontdekken hoe de Nederlandse Delta is ontstaan en zich verder heeft ontwikkeld; ontdekken welke ontwikkeling er heeft plaatsgevonden van strijden tegen de natuur naar samenwerken met de natuur in het kader van watermanagement en waterveiligheid; ontdekken hoe mensen de delta in de loop der tijd hebben ingericht om daar veilig te kunnen leven; ontdekken bijzondere eigenschappen van de haas, de zeearend, de stekelbaars, het pimpernelblauwtje en de bever en hun manier van leven; ontdekken hoe de samenhang en variëteit binnen een ecologisch systeem werken; verwonderen zich over de natuur dichtbij huis in eigen land. Kerndoel 41: De leerlingen leren over bouw van planten, dieren en mensen en over de vorm en functie van hun onderdelen. Kerndoel 42: De leerlingen leren onderzoek doen aan materialen en natuurkundige verschijnselen, zoals licht, geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme en temperatuur. Ruimte Kerndoel 47: De leerlingen leren de ruimtelijke inrichting van de eigen omgeving te vergelijken met die in omgevingen elders, in binnen- en buitenland, vanuit de perspectieven landschap, wonen, werken, bestuur, verkeer, recreatie, welvaart, cultuur en levensbeschouwing. In ieder geval wordt daarbij aandacht besteed aan twee lidstaten van de Europese Unie en twee landen die in 2004 lid werden, de Verenigde Staten en een land in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Met deze doelstellingen sluit het lesmateriaal inhoudelijk aan bij het vak wereldoriëntatie, met name natuureducatie, aardrijkskunde en geschiedenis. Er wordt gewerkt aan de volgende kerndoelen van het domein Oriëntatie op jezelf en de wereld: Kerndoel 48: Kinderen leren over de maatregelen die in Nederland genomen worden/werden om bewoning van door water bedreigde gebieden mogelijk te maken.

4 4 Holland: natuur in de delta Kerndoel 50: De leerlingen leren omgaan met kaart en atlas, beheersen de basistopografie van Nederland, Europa en de rest van de wereld en ontwikkelen een eigentijds geografisch wereldbeeld. Tijd Kerndoel 52: De leerlingen leren over kenmerkende aspecten van de volgende tijdvakken: jagers en boeren; Grieken en Romeinen; monniken en ridders; steden en staten; ontdekkers en hervormers; regenten en vorsten; pruiken en revoluties; burgers en stoommachines; wereldoorlogen en holocaust; televisie en computer. Behalve bovenstaande inhoudelijke doelstellingen streven we ook de volgende afgeleide doelstellingen na: zoveel mogelijk leerlingen gaan met de opdrachten direct in de omgeving van de school aan de slag; zoveel mogelijk leerlingen brengen een bezoek aan waterwerken en natuurgebieden bij hen in de buurt; zoveel mogelijk leerlingen en leerkrachten zien de film. Aansluiting bij methoden en actualiteit U kunt de lessen zowel ter vervanging als ter aanvulling van een les uit uw methode gebruiken. Wanneer het in de methode bijvoorbeeld gaat over de strijd tegen het water kunt u de les Stekelbaars, Reis door de tijd gebruiken in plaats van de methodeles. Kunstzinnige oriëntatie Kerndoel 56: De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed. Ook bieden de lessen diverse mogelijkheden om aan te sluiten op de actualiteit. Dit vergroot de betrokkenheid van de leerlingen. Ook ervaren de leerlingen zo de relevantie van de lessen op school. De aansluiting op de actualiteit kan bijvoorbeeld zitten in: water- en of natuurprojecten in de directe omgeving van de leerlingen; nieuwsbericht over een van de hoofddieren: zeearend, pimpernelblauwtje, bever, stekelbaars of haas; maatschappelijke discussie over bijvoorbeeld het nut van waterprojecten, vispassages, bescherming van dieren, de wijze waarop we in de toekomst nog steeds in de delta kunnen leven, hoe bouw je met natuur. Voor scholen in het werkgebied van Hoogheemraadschap van Rijnland zijn drie lessen ontwikkeld over de werkzaamheden in de Leendert de Boerspolder.

5 5 Holland: natuur in de delta Zelf de natuur in De lessen vormen ook een uitstekende aanleiding om met uw klas de natuur in te gaan. In het gedeelte Klas in de Delta op de site kunt u uitgebreid zoeken naar geschikte activiteiten bij u in de buurt. Ook enkele onderzoeksopdrachten stimuleren de leerlingen er op uit te gaan in de natuur in hun buurt. Bezoek film Het lespakket krijgt nog meer waarde, als u met uw groep de film HOLLAND, Natuur in de Delta bekijkt. In sommige plaatsen maken lokale ondernemers of de gemeente het voor scholen mogelijk om tegen een gereduceerd tarief de film te bezoeken. Informeer bij uw plaatselijke bioscoop naar de mogelijkheden. Ook wanneer de film niet meer in het reguliere filmprogramma wordt aangeboden, zullen er speciale vertoningen voor het onderwijs worden georganiseerd. Gebruik computers Bij elke les horen clips die de inhoudelijke basis vormen van de les. Voor het klassikaal bekijken van deze clipjes heeft u een groot scherm met internetverbinding nodig, bijvoorbeeld een digitaal schoolbord of een beamer. Bij het maken van de opdrachten op het werkblad is het de bedoeling dat de leerlingen in kleine groepjes achter de computer de benodigde clipjes bekijken. Wanneer dit niet haalbaar is, kunt u ook eerst gezamenlijk de diverse clips bekijken of de clipjes als huiswerk opgeven. Website De lesmaterialen zijn gratis beschikbaar op Op de volgende pagina vindt u een beschrijving van de onderdelen van de site.

6 6 Holland: natuur in de delta 1 Klas in de Delta: Op deze 2 Wedstrijd Delta Challenge: Tot 3 Aan de slag / voor leerlingen: interactieve kaart kunt u op en met januari 2016 staat hier Per les staan hier alle clips en zoek naar de locaties waar is alle informatie over de Delta foto s. Maar ook de filmpjes gefilmd, delta-activiteiten van Challenge: onze filmwedstrijd. met weetjes van onze bos- onze partners en excursies Inzenden van je eigen delta wachter Arjan Postma. bij u in de buurt. filmpje kan tot en met 15 november. 4 Clips & extra s: Hier staan veel 5 Docenten: De plek om u zelf 6 Nieuws: Actuele informatie leuke extra s zoals puzzels, eenmalig te registreren, uw over het lespakket en de losse onderzoeksopdrachten en profiel te bewerken en om film. extra clips over het maken van per les het lesmateriaal te de film. Ook kun je hier clips downloaden. zoeken met zoekwoorden.

7 7 Holland: natuur in de delta 3. OPBOUW LESPAKKET Het lespakket bestaat uit een introductieles en 10 themalessen. In de introductieles maken de leerlingen kennis met het begrip delta, de historie van de Hollandse Delta en met de hoofddieren uit de film. Daarna zijn voor elk hoofdpersonage twee lessen uitgewerkt. In de ene les staat het leven van dat dier in het landschap centraal. Ook komen in deze lessen een of meer andere dieren in het landschap aan bod. De andere les is een cultuurhistorische les. Hierin volgen we de ontwikkeling in de wisselwerking tussen mens en natuur. Net als in de film kijken we welke gevolgen het menselijk handelen heeft voor de dieren. Bij elke les hoort een lesbeschrijving en een werkblad met opdrachten. Een van de opdrachten is altijd een onderzoeksopdracht. Bij de onderzoeksopdrachten analyseren de leerlingen een natuurlijk proces of verschijnsel bij natuur om de hoek of voeren ze een (water)experiment uit. U bepaalt zelf of u de onderzoeksopdracht tijdens de les uitvoert of dat u de opdracht als huiswerkopdracht meegeeft. De lessen, zonder onderzoeksopdracht duren 50 minuten. Wanneer u uitgebreider aandacht wilt besteden aan de onderzoeksopdrachten zal dit dus meer zijn. U kunt zelf kiezen hoeveel lessen u wilt uitvoeren en in welke volgorde. In onderstaand schema ziet u de inhoud van de lessen. Les Onderwerpen Introductieles: Welkom in de delta De zeearend: Koning van de delta De zeearend: Reis door de tijd De bever: Ingenieur van de rivier De bever: Reis door de tijd De haas: Cheetah van de polder Wat is een delta?, leven in een delta, de eerste mensen in de Hollandse Delta, introductie hoofdpersonages, maken van een natuurfilm. Leefomgeving van een zeearend, bouw van zeearend, een jonge zeearend, bouw van de fuut, ecosysteem onderwater en ecosysteem boven water. Verdwijning en terugkeer van zeearend in de delta, de komst van de mens in de delta, leven met getijden, wonen op terpen, de klepduiker. Vorm en functie van het lichaam van de bever in relatie tot zijn leefgebied, beverpoelen, invloed van de bever op zijn omgeving, broedhopen, de ringslang. Terugkeer van de bever, De Sint-Elisabethsvloed, het ontstaan van de Biesbosch, griendcultuur, ruimte voor de rivier. De haas in open weidelandschap, lichaamskenmerken van de haas in relatie tot zijn leefgebied, jonge hazen (nestvlieders), plek van de haas in voedselketen, ooievaars in de polder.

8 8 Holland: natuur in de delta De haas: Reis door de tijd Het pimpernelblauwtje: Vlinder zoekt mier Het pimpernelblauwtje: Reis door de tijd De stekelbaars: Dappere reiziger De stekelbaars: Reis door de tijd De haas als cultuurvolger, landwinning, inpoldering, droogmalen van land met molens en stoommachines, bedreigingen voor weidevogels. Levenscyclus/metamorfose van het pimpernelblauwtje, leefgebied pimpernelblauwtje, relatie pimpernelblauwtje en moerrassteekmier, mierennesten, invloed van mieren op hun leefomgeving. Terugkeer in De Moerputten, turfwinning, landbouw in Nederland, watermanagement, Blues in the Marshes Driedoornige en tiendoornige stekelbaars, vismigratie, zoet en zout water, paring en opvoeding, voedselketen in de sloot, libellen. Een reis vol hindernissen, de deltawerken, vismigratie, de Haringvliet op een kier, de Markerwadden De lessen hebben de volgende opbouw: Introductie Duur: 10 minuten Introductie van het onderwerp van de les aan de hand van een foto met voorbeeldvragen. Deze voorbeeldvragen vindt u in de lesbeschrijvingen. De foto s vindt u in het docentendeel. Verwerking Duur: 30 minuten Bij elke les hoort een werkblad met opdrachten. Bij veel opdrachten hoort een clip. Leerlingen kunnen de clips zelfstandig in de klas of thuis als huiswerk bekijken. U kunt de werkbladen printen en kopiëren voor verwerking in de klas of thuis. De antwoorden van de opdrachten staan in de lesbeschrijvingen. Afsluiting Duur: 10 minuten Bespreken van de opdrachten en eventueel voorbespreken van de onderzoeksopdracht. Vragen bespreken bij making of-clipje. Bij elke les is een making of-clipje. Hier is geen aparte opdracht bij. In hoofdstuk 4 van deze handleiding staan voorbeeldvragen bij deze clipjes. Onderzoeksopdracht Duur: divers De laatste opdracht op elk werkblad is een onderzoeksopdracht die de leerlingen kunnen uitvoeren in de natuur bij hen in de buurt. Sommige onderzoeksopdrachten bestaan uit een experiment. U bepaalt zelf of u dit onder schooltijd wilt doen of dat u deze opdracht als huiswerkopdracht mee geeft.

9 9 Holland: natuur in de delta Waterschappen In de lessen komen verschillende taken van waterschappen aan bod. Bijvoorbeeld aanleggen en onderhouden van keringen, vispassages, beken en natuurvriendelijke oevers. Bij het onderdeel Klas in de Delta kunt u zoeken naar excursies of bezoekmogelijkheden bij een waterschap in uw buurt. Voor scholen in het werkgebied van Hoogheemraadschap van Rijnland zijn drie speciale lessen ontwikkeld (zie kader). In de les Stekelbaars, reis door de tijd, is aandacht voor de vispassage Crèvecoeur van waterschap Aa en Maas. Lessen Hoogheemraadschap van Rijnland: Vier vliegen in één klap. In het werkgebied van het Hoogheemraadschap van Rijnland ligt de Leendert de Boerspolder. Eeuwenlang werd dit eilandje in de Kagerplassen gebruikt voor de landbouw en was het omgeven door veendijken. In 2015 laten onderzoekers een veenkade gecontroleerd bezwijken om theorieën over de sterkte van veenkades te kunnen toetsen. De Leendert de Boerspolder wordt een nieuw natuurgebied en waterplas, die als opvang en reservoir van zoet water fungeert. Het waterschap slaat hiermee vier vliegen in één klap: voldoende zoet reservewater in droge tijden, minder onderhoudskosten voor de veendijk (die is niet meer nodig), nieuwe natuur én een schat aan informatie over de sterkte van veenkades. In de lessen ontdekken leerlingen wat de taken van het waterschap zijn, waarom de opslag van zoet water belangrijk is en wat het project Leendert de Boerspolder inhoudt. Aan de hand van dit praktijkvoorbeeld leren de leerlingen hoe het waterschap voorziet in voldoende, schoon en veilig water. Daarnaast voeren de leerlingen een dijkproef uit door zelf een dijk te maken en te testen tijdens de les.

10 10 Holland: natuur in de delta 4. EEN NATUURFILM MAKEN De film biedt een mooie aanleiding om in te gaan op het maken van een natuurfilm. Van september tot november 2015 loopt er een speciale wedstrijd waarin het publiek wordt uitgedaagd een eigen deltaclipje te maken (zie kader). Ook tijdens de lessen kunt u aandacht besteden aan het filmproces. Bij elke les is een clipje waarbij de leerlingen mee kunnen kijken achter de schermen bij het maken van de film. Naar aanleiding van deze clipjes kunt u met de kinderen de volgende vragen bespreken: Welke uitdagingen zijn de mensen tegengekomen die de film hebben gemaakt? (Denk aan weersomstandigheden, dieren die zich niet/nauwelijks laten zien, dieren die een andere broedplek kiezen dan verwacht, waardoor camera voor niets is opgesteld). Lijkt het jou leuk om aan een natuurfilm mee te werken? Waarom? Welke eigenschappen moet je hebben? (Geduldig: je moet soms lang wachten, tegen eenzaamheid kunnen (filmers zaten tijdens de winter paar weken in de Biesbosch afgesloten van de rest van de wereld en ze zaten dan bijvoorbeeld 10 uur per dag in een schuilhut), nieuwsgierig, goed tegen spanning kunnen). Welke materialen heb je nodig voor het maken van deze film? (Verschillende soorten camera s bijvoorbeeld ook onderwatercamera s en camera s die je vanaf een afstand kunt besturen zodat de dieren er zo min mogelijk last van hebben. Cameramensen gingen zelf ook onderwater en hebben hiervoor ook speciale kleding nodig. Ook werd een lokeend ingezet om dieren uit de tent te lokken en werd een speciale uitkijktoren Delta Challenge Van september tot november 2015 kunnen de leerlingen meedoen aan een wedstrijd: de Delta Challenge. De makers van de film dagen iedereen uit om een eigen HOLLAND, Natuur in de Deltafilmpje te maken. Individueel, met de hele klas of met de hele school. In het filmclipje laten ze hun blik zien op de Hollandse Delta: Onderwater, op het land, vanuit de lucht, s nachts, overdag en onder alle weersomstandigheden. De lengte van het filmpje is maximaal 90 seconden. Deelnemers kunnen zich via het educatieve online platform inschrijven. De clips worden op de eigen youtube/vimeo pagina van de deelnemers geladen. Bij inschrijven op de online omgeving moet de link naar youtube/vimeo worden ingevuld. De inzendingen worden via de link op de site getoond. De populairste clips worden meegenomen in de montage van een speciale film. Looptijd van de Delta Challenge: 12 september t/m 15 november. Na 15 november maakt de deskundige jury ook een keuze uit de aangeleverde clips en gaat de montage van start. De makers van de geselecteerde clips ontvangen bericht en leveren vervolgens hun filmclipje in het juiste formaat aan bij EMS Films. In januari 2016 wordt een speciale vertoning georganiseerd in de bioscoop waarvoor in ieder geval alle makers van de gekozen clips worden uitgenodigd. Voorafgaand aan de vertoning wordt de beste clip en winnaar bekend gemaakt. De winnaar ontvangt de speciale Hansje Brinker Award.

11 11 Holland: natuur in de delta gebouwd met uitzicht op het zeearendnest. Denk ook aan microfoons. De geluiden worden apart opgenomen. Sommige geluiden worden zelfs in de studio nagebootst bijvoorbeeld het breken van een tak). Werken natuurfilmers ook met een script? (Ja, de regisseur bedenkt van tevoren welk verhaal hij wil vertellen. Dit levert een lijst met gewenste scenes op. Soms lukt het niet om een bepaalde scene op te nemen. Dan moet de regisseur het verhaal aanpassen. Om het zogen van haasjes te kunnen filmen zijn er bijvoorbeeld maar een paar kansen). De cameramensen en de regisseur hebben veel met elkaar ge-whatsappt. Wat is het voordeel van appen tegenover bellen? (Appen kan geluidloos zodat de dieren niet schrikken). De filmers hebben veel samengewerkt met jagers, boeren en boswachters. Waarom? (Zij konden prima tips geven over hoe en waar je de dieren kunt vinden). Wat is er zo bijzonder aan de hoofdrolspelers, dieren in de film? Als je zelf een Nederlandse natuurfilm zou maken, wie zouden dan jouw hoofdrolspelers zijn? Zou je in andere landen andere hoofdrolspelers kiezen? Wie heeft er wel eens een zeearend, bever, haas, pimpernelblauwtje of stekelbaars in het wild gezien? TIP: LESMATERIAAL EYE Eye Filmmuseum heeft een stappenplan ontwikkeld over filmen met de klas (zie bijlage). Het materiaal staat ook op 5 PARTNERS Het educatieve platform is een samenwerking van onderstaande organisaties. Voor meer informatie verwijzen we naar de websites van de betreffende organisaties. EMS Films De afgelopen 25 jaar heeft EMS FILMS internationaal bekroonde documentaires voor bioscoopvertoning, televisie-uitzending en museumgebruik geproduceerd. Onze films en series vinden een loyaal publiek over de hele wereld. Het is onze missie uit te blinken, door ons publiek met liefde voor het vak gemaakte films te leveren, en onze klanten, het publiek en onszelf met respect te behandelen. Dit levert werk op dat de tand des tijds doorstaat. Podium Communiceren, beleven, leren. Dat staat bij Podium centraal. Onder de naam Podium voor Onderwijs ontwikkelen we educatief materiaal voor het onderwijs. Van online lesmateriaal tot games en apps, van voorschoolse educatie tot mbo. Meestal gaat het om maatschappelijke en actuele thema s. Altijd sluit het materiaal nauw aan op het curriculum, methodes en kerndoelen. Het materiaal is flexibel inzetbaar, zodat docenten er makkelijk mee aan de slag kunnen. Onze onderwijsspecialisten maken gebruik van verschillende werkvormen om zoveel mogelijk leerlingen en docenten aan te spreken. Het lesmateriaal is objectief, informerend, stimuleert meningsvorming en is in de meeste gevallen gratis.

12 12 Holland: natuur in de delta Staatsbosbeheer Bij Staatsbosbeheer zien we het als een belangrijke maatschappelijke taak om jeugd en natuur met elkaar te verbinden. Dat doen we door kinderen te stimuleren in de natuur te komen spelen, ervaren en leren. Via speelbossen, gezinsactiviteiten, maar ook via educatieprogramma s voor basisscholen, brede scholen en buitenschoolse opvang. Als het aan ons ligt, gaan alle kinderen ten minste één keer met een boswachter op pad. Hun eigen beleving van de natuur staat daarbij centraal. Zo kunnen ze op hun eigen manier ervaren dat natuur en mensen bij elkaar horen. Unie van Waterschappen Nederland is gevormd door water en menskracht. Door de eeuwen heen is ons land zo aangepast dat het bestand is tegen de grillen van het water. De 23 waterschappen spelen een belangrijke rol bij het waterbeheer in Nederland. Door goed waterbeheer houden wij onze voeten droog, hebben wij schoon water en is er niet teveel, maar ook niet te weinig water. We bouwen en bedienen daarvoor gemalen (pompen), en rioolwaterzuiveringsinstallaties en bouwen en onderhouden dijken. We werken aan de beken en sloten in Nederland, zodat ze weer een natuurlijk uiterlijk en ecologisch gezond water hebben. Rijkswaterstaat Rijkswaterstaat is de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu en werkt dagelijks aan een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland. We willen leven in een land dat beschermd is tegen overstromingen. Een land waar voldoende groen is, en voldoende en schoon water. En waar we vlot en veilig van A naar B kunnen. Daarvoor zetten de mensen van Rijkswaterstaat zich dagelijks in. Met ruim 200 jaar kennis van de inrichting van ons land weten ze dat dit meer is dan het technisch uitvoeren van projecten aan weg en water. Het gaat ook om de balans tussen de belangen: economie, milieu, woongenot. OERRR - Natuurmonumenten Wat is OERRR? In bomen klimmen, buiten ravotten op ontdekkingsreis in de tuin of op het schoolplein. Daar worden kinderen blij van. Dat is OERRR. OERRR is het jeugdprogramma van Natuurmonumenten dat alle kinderen van 0 tot 12 jaar zelf de natuur laat ontdekken. Kijk op OERRR.nl voor inspiratie en tips en activiteiten in de natuur. Wereld Natuur Fonds Het Wereld Natuur Fonds (WNF) zet zich sinds 1962 met succes in voor natuurbescherming over de hele wereld. Het WNF streeft ernaar de rijkdom aan dieren en planten op onze aarde te beschermen en werkt daarbij ook aan projecten in Nederland. Samen met anderen willen we een wereld tot stand brengen waarin de mens samen met de natuur in harmonie leeft. Het WNF vindt het belangrijk dat ook kinderen kennis maken met de prachtige natuur

13 13 Holland: natuur in de delta en wil hen de kans geven om zelf in actie te komen voor bedreigde dieren. Daarom is er, speciaal voor kinderen van 6 tot 12 jaar, een eigen jeugdclub: de WNF-Rangerclub. Voor meer informatie: LandschappenNL In iedere provincie is een provinciaal Landschap dat zich inzet voor de bescherming en het behoud van landschap, natuur en erfgoed. LandschappenNL behartigt de belangen van de provinciale organisaties op nationaal niveau. LandschappenNL is een samenwerking van De12Landschappen en Landschapsbeheer Nederland. IVN IVN werkt aan een duurzame samenleving. Wij zijn ervan overtuigd dat we door mensen zelf in aanraking te brengen met de natuur, zij zich pas écht bewust worden van de waarde ervan. Daarom laten wij jong en oud de natuur van dichtbij beleven. Kijk voor meer informatie op: ARK ARK verlegt grenzen voor wilde natuur, met als resultaat robuuste natuurgebieden waar natuurlijke processen hun gang mogen gaan. Dat levert een grote rijkdom aan landschappen, planten en dieren op. Bovendien genereert die natuur inkomsten voor bijvoorbeeld recreatie, delfstoffenwinning en gezondheid. COLOFON Concept en inhoudelijke ontwikkeling: Podium, Bureau voor Educatieve Communicatie bv, EMS FILMS, Staatsbosbeheer Website ontwikkeling en vormgeving: Doets Design Montage clips: Dolf de Haan Voice-over clips: Bart Jan Cune Presentatie clips: Arjan Postma Vormgeving werkbladen en handleiding: Nina Voordes en Lidewij Spitshuis Illustraties: ARK, Natuurontwikkeling: Jeroen Helmer Foto s: EMS FILMS, Edo van Uchelen en Frans Lemmens

14 Films maken met de klas: hoe pak je dat aan? Een eenvoudig stappenplan voor docenten om leerlingen hun eigen film te laten maken. Je wilt met de klas actief aan de slag met filmen. Hoe pak je dat aan en waar moet je aan denken? Dit stappenplan helpt je op weg. De meeste professionele films worden gemaakt door een team van mensen die ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben. Ook in de klas ga je taken verdelen en gaan leerlingen in groepjes van 3 tot 5 leerlingen aan de slag. Het enige dat ze nodig hebben is opnameapparatuur zoals mobiele telefoons of digitale (video)camera s en computers voor het monteren. Voor elke stap kun je ongeveer een uur uittrekken. Uiteraard ben je vrij om minder tijd er voor te nemen of juist meer. Na het doorlopen van de stappen hebben de leerlingen zelf hun ideeën omgezet in een kant-en-klare- film. STAP 1 STORYBOARD MAKEN Bepaal van te voren hoe lang het filmpje moet worden. Verdeel de klas in groepjes. Laat de leerlingen samen een verhaal bedenken of uitkiezen dat ze willen verfilmen. Ook bij documentaire is het van belang dat je van tevoren bedenkt welk verhaal je wilt vertellen. Bij een natuurfilm levert dit bijvoorbeeld een lijst met gewenste scènes op. Lukt het niet om een bepaalde scène op te nemen, dan moet je het verhaal achteraf iets aanpassen. Elk groepje tekent aan de hand van een paar schetsen het verloop van hun verhaal als een stripverhaal (= storyboard). Laat ze bij het tekenen van het storyboard ook nadenken hoe ze hun verhaal in beeld willen brengen: wat moet close-up en wat van veraf gefilmd worden. Belangrijk: leerlingen hoeven geen goede tekenaars te zijn om een storyboard te kunnen maken. Het mogen hele eenvoudige schetsen zijn. Benodigdheden bij deze les: Lege vellen papier, potloden, gummen en puntenslijpers. STAP 2 DE VOORBEREIDING In deze fase wordt de hele film verder uitgewerkt en gepland. Zo worden bijvoorbeeld de acteurs gecast, locaties gespot, de sets opgebouwd en de kostuums op maat gemaakt. Ook wordt het storyboard verder uitgewerkt, mocht deze nog niet af zijn. Elk groepje verdeelt onderling de taken. Als het goed is hebben ze samen de taak van de scenarist en storyboardtekenaar op zich genomen. Wat over blijft is: - regisseur: die geeft aanwijzingen tijdens het filmen: welk shot gaat er opgenomen worden en hoe moet dit er uit zien? - producent: regelt de locaties, acteurs, rekwisieten en zorgt dat iedereen zich aan de planning houdt. - cameraman/vrouw: filmt en zorgt dat alle opnames er mooi op komen te staan en dat het geluid wordt opgenomen. - acteurs: spelen een rol uit het verhaal. Vraag als het nodig is je vrienden om ook een rol te spelen, als er meer rollen dan groepsleden zijn. - editor: monteert de film als alles gefilmd is.

15 Niet altijd zijn alle functies nodig en bij kleinere groepjes zijn functies te combineren (cameraman en editor bijvoorbeeld). Bij het monteren kunnen de anderen meekijken en -denken over de volgorde van de shots. Belangrijk is mee te geven dat het resultaat van een film valt of staat bij een goede voorbereiding en vooral een goede samenwerking. STAP 3 - HET FILMEN De leerlingen gaan aan de slag om alle shots op te nemen. In het geval van een animatie kan dit misschien in de klas, anderen gaan met een camera op pad. Je kan er ook voor kiezen om leerlingen, als ze erg ambitieus zijn, buiten schooltijd extra te laten filmen. Benodigdheden bij deze les: Per groepje een camera met ingebouwde microfoon (soms aanwezig op school, misschien dat anders elk groepje via vrienden/ouders een camera kan regelen). Een goed alternatief is een mobieltje. Let op dat ze horizontaal filmen en niet verticaal! STAP 4 - MONTEREN Tijdens de montage worden de beste opnames op volgorde gelegd en aan elkaar geplakt. In deze fase wordt het tempo van de film bepaald. Neem je de tijd om iets te laten zien of volgen de scenes elkaar snel op. Het toevoegen van special effects, geluid en muziek geven de film een bepaalde sfeer. In de montage worden ook titel/aftiteling toegevoegd. Benodigdheden voor deze les: Per groepje een laptop/mac/pc met gratis montagesoftware Windows Movie Maker of Apple imovie. Deze programma s staan standaard geïnstalleerd. De basis is snel onder de knie te krijgen. Het helpt natuurlijk wel als de editor in het groepje al bekend is met dit soort programma s. Als dat niet zo is, dan kost het waarschijnlijk meer dan 1 uur. Nederlandstalige handleiding bij Windows Movie Maker Nederlandstalige handleiding bij Apple imovie STAP 5 FILMVERTONING In de laatste les worden de films klassikaal bekeken. Vraag naar de keuzes voor de inhoud en vorm en vergelijk de verschillende uitwerkingen. Op deze manier wordt goed duidelijk hoe divers de resultaten zijn. Als je de mogelijkheid daarvoor hebt is het natuurlijk heel leuk om de films ook aan anderen te laten zien. Laat leerlingen entreebewijzen, posters of flyers maken om iedereen uit te nodigen voor de première. Je kunt het nog groter aanpakken door de films op internet te zetten, op te sturen naar een festival voor korte films of in te zenden voor bepaalde filmwedstrijden. MEER WETEN? Vele docenten zijn je voor gegaan in het maken van films met leerlingen. Wil je hun ervaringen lezen of tips krijgen. Kijk dan op: Wil je je leerlingen spelenderwijs laten ontdekken wat er bij het maken van een film komt kijken? Avonturen in het donker is een lesmethode over film voor groep 3 t/m 8 van het basisonderwijs. Deze methode is gratis te bestellen via Eye en kan bij elke film die in de klas wordt bekeken worden ingezet. Het voortgezet onderwijs kijkt op

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06

612671 Speelkaarten.indd 1 12-06-2006 16:14:06 NEDERLANDS > Mondeling taalonderwijs De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. 1 612671 Speelkaarten.indd

Nadere informatie

Handleiding Echt gebeurd!

Handleiding Echt gebeurd! Handleiding Echt gebeurd! Inhoud 1. Introductie Pag. 1 2. Echt gebeurd! lessen Pag. 1 3. Kerndoelen Pag. 2 4. Excursies, lezingen en workshops Pag. 3 5. De website Pag. 4 7. Pag. 5 1. Introductie Welkom

Nadere informatie

docentenhandleiding de nieuwe wildernis

docentenhandleiding de nieuwe wildernis 1 docentenhandleiding de nieuwe wildernis INLEIDING De spectaculaire natuurfilm De Nieuwe Wildernis gaat over een jaar in het bijzondere natuurgebied de Oostvaardersplassen. Dit gebied staat model voor

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding DOCENTENHANDLEIDING UTRECHT AAN ZEE: HOE HOUD JIJ DROGE VOETEN? 2 April 2011 Utrecht aan Zee: hoe houd jij droge voeten? is ontwikkeld door

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

algemeen uitgangs punten voor de film Maak een scenario Scene 1 Scene 2 Sprekende beelden in de klas

algemeen uitgangs punten voor de film Maak een scenario Scene 1 Scene 2 Sprekende beelden in de klas 1 algemeen Jullie gaan in een groepje een documentaire maken over een monument. Je maakt samen met je groepje het hele proces door: monument kiezen, achtergrondinformatie verzamelen, scenario bedenken,

Nadere informatie

Jong in Brabant docentenhandleiding

Jong in Brabant docentenhandleiding in Brabant Jong in Brabant docentenhandleiding In deze docentenhandleiding vindt u informatie over het project Jong in Brabant en over de lessuggesties die ontwikkeld zijn bij dit project. Het lesmateriaal

Nadere informatie

Actuele tips over bijzondere films & gratis lesmateriaal

Actuele tips over bijzondere films & gratis lesmateriaal Voortgezet onderwijs MOVIEZONE WAAR ALLES OM FILM DRAAIT Actuele tips over bijzondere films & gratis lesmateriaal MOVIEZONE WAAR ALLES OM FILM DRAAIT moviezone.nl/educatie MovieZone met de klas Moviezone.nl

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les?

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les? SaNdWiCh RoBoT leer programmeren zonder een computer te gebruiken! Bij deze les speelt de leraar of gastdocent de rol van een robot. Een robot die boterhammen maakt met boter en hagelslag. De leerlingen

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Wereldgrachten. Ontdek de geschiedenis van de Amsterdamse grachtengordel. handleiding. groep 7+8

Wereldgrachten. Ontdek de geschiedenis van de Amsterdamse grachtengordel. handleiding. groep 7+8 Wereldgrachten Ontdek de geschiedenis van de Amsterdamse grachtengordel handleiding groep 7+8 Wereldgrachten Ontdek de geschiedenis van de Amsterdamse grachtengordel Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Algemene

Nadere informatie

Presentatie Peet van de Wiel & Ignas van Schaick

Presentatie Peet van de Wiel & Ignas van Schaick Presentatie Peet van de Wiel & Ignas van Schaick Peet van de Wiel (Podium) Ignas van Schaick (EMS FILMS) Trailer De Nieuwe Wildernis De Nieuwe Wildernis, het merk De waarde en de impact van het medium

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Thema-overzicht Thema-overzicht Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Kern van het thema Het thema Functies

Nadere informatie

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland.

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. WERKBLAD DE STEKELBAARS: DE DAPPERE REIZIGER Naam 1. DE STEKELBAARS IN BEELD Groep 2. DAPPERE REIZIGER De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. Bekijk het clipje De dappere reiziger. Bekijk

Nadere informatie

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Malmberg introduceert in juni 2008 drie nieuwe kennisgebiedenmethodes voor groep 3 t/m 8: Naut voor natuur en techniek, Meander

Nadere informatie

maak zelf een filmpje

maak zelf een filmpje maak zelf een filmpje 1 Zelf een filmpje maken is nog nooit zo makkelijk geweest. Iedereen kan een IPAD met camera oppakken en aan de slag gaan. Maar bij het maken van een goed filmpje (dat veel kijkers

Nadere informatie

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING

HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING HANDLEIDING LESMATERIAAL KIJK OP DE DIJK INLEIDING Het Wetterskip Fryslân is gestart met versterkingen en verhogingen van verschillende dijken in het beheersgebied. De werkzaamheden maken deel uit van

Nadere informatie

STILL: workshop fotobewerking

STILL: workshop fotobewerking Dit werkblad is van: klas: STILL: workshop fotobewerking Ontwerp en maak je eigen digitale flyer, poster of fotocollage met zelfgemaakt foto s! Je kent ze wel: coole flyers voor een feest, bewerkte foto

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs

DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs DOCENTENHANDLEIDING basisonderwijs 1 Inleiding Welkom bij het lesmateriaal over het ir. D.F. Woudagemaal! Wat leuk dat u binnenkort met uw groep het ir. D.F. Woudagemaal gaat bezoeken. Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Leerlijnen TULE SLO. Jory Tolkamp

Leerlijnen TULE SLO. Jory Tolkamp Leerlijnen TULE SLO Jory Tolkamp Om de doelen van mijn les te bepalen ging ik uit van de leerlijnen. Wat past bij de leerlingen qua stof van een ontwikkelingsgebied, waar zit het niveau? Maar een duidelijke

Nadere informatie

Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 1 Algemeen

Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 1 Algemeen Een educatief programma voor groep 7 en 8 Handleiding Deel 1 Algemeen Inhoudsopgave Deel 1 Inleiding 1 Algemene informatie 1.1 Doelgroep 1.2 Doel van het programma Woordvoerders van de Natuur 1.3 Opzet

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

Sire Filmpjes maken - Docent

Sire Filmpjes maken - Docent Mediawijsheid lessen Juli 2013 Sire Filmpjes maken - Docent Sociale Media als Facebook/Twitter/Instagram is het medium waar veel pubers zich op begeven. Ouders zeggen wel eens dat de smartphone aan de

Nadere informatie

Lesbrief Het is de Max op Ketnet

Lesbrief Het is de Max op Ketnet 1 Lesbrief Het is de Max op Ketnet Doel van de lesbrief Deze lesbrief is voor docenten in het basisonderwijs en biedt een leidraad om leerlingen aan te sturen bij het gebruiken van het lesmateriaal Het

Nadere informatie

Een Helder Verhaal? Kunst verschaft de kunstenaar de mogelijkheid om zich te uiten. Door creatieve middelen te gebruiken, vertellen zij hun verhaal.

Een Helder Verhaal? Kunst verschaft de kunstenaar de mogelijkheid om zich te uiten. Door creatieve middelen te gebruiken, vertellen zij hun verhaal. CKV. Opdracht lessenserie Een Helder Verhaal? Kunst verschaft de kunstenaar de mogelijkheid om zich te uiten. Door creatieve middelen te gebruiken, vertellen zij hun verhaal. Maar waarom zo moeilijk? En

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Les 3 Camera, Set, Action! Les 1 Camera, Set, Action! Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Groep 6 90 minuten Samenvatting van de les De leerlingen

Nadere informatie

Een educatief programma voor groep 5 tot en met 8 Handleiding Deel 1 Algemeen

Een educatief programma voor groep 5 tot en met 8 Handleiding Deel 1 Algemeen Een educatief programma voor groep 5 tot en met 8 Handleiding Deel 1 Algemeen Inhoudsopgave Deel 1 Inleiding 1 Algemene informatie 1.1 Doelgroep 1.2 Doel van het programma Woordvoerders van de Natuur 1.3

Nadere informatie

Nieuwe stappers en stenen per augustus 2015 Aan deze lijst kunnen geen rechten worden ontleend

Nieuwe stappers en stenen per augustus 2015 Aan deze lijst kunnen geen rechten worden ontleend Groep -2 Nieuwe stappers en stenen per augustus 205 L0866 Schilder een haan Zorgen voor dieren L0867 Maak een vriendschapsarmband Omgaan met elkaar L0868 Maak een huisje Inrichten van je omgeving L0869

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas

docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas 1 docentenhandleiding Sprekende beelden in de klas Deze digitale les is gemaakt in opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De les is geschikt voor de bovenbouw van havo en vwo en kan gegeven worden

Nadere informatie

Kunst op School 14-15. Ritme van de Stad. Lesbrief. Algemeen: Culturele Instelling: Docent/kunstenaar/:

Kunst op School 14-15. Ritme van de Stad. Lesbrief. Algemeen: Culturele Instelling: Docent/kunstenaar/: Kunst op School 14-15 Ritme van de Stad Lesbrief i.s.m. Muziekschool Hengelo Ritme van de Stad; een project waarin kinderen muzikaal reageren op zelf gemaakt beeldmateriaal, met als resultaat een animatie

Nadere informatie

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta

REIS DOOR DE TIJD WERKBLAD DE BEVER: 1. WELKOM TERUG! Bekijk het clipje De bever, weer thuis in onze delta WERKBLAD DE BEVER: REIS DOOR DE TIJD Naam Groep 1. WELKOM TERUG! De bever, weer thuis in onze delta A. Wat hebben de zeearend en de bever met elkaar gemeen? B. Waarom werd er vroeger op de bever gejaagd?

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

De studenten maken vanuit verschillende perspectieven nieuws over vluchtelingen en ontdekken hoe moeilijk het is om objectief te blijven.

De studenten maken vanuit verschillende perspectieven nieuws over vluchtelingen en ontdekken hoe moeilijk het is om objectief te blijven. Praktische informatie Uitleg & instructie In samenwerking met: Als vervolg op het bezoek aan het Humanity House, kunnen studenten met de les Vluchtelingen in Beeld op school actief aan de slag met hun

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten

Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten Lessen over fruit en groente: geef leerlingen iets extra s mee! Uw school doet mee met het EU-Schoolfruitprogramma. Na

Nadere informatie

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo < A r tfac tor y > N a a s t e e n s t e r k b a s i s p a k ke t, t i j d vo o r t a l e n t! Enter de wereld van de digitale kunst en media Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo Fa s t L

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie VOOR BOVEN-, MIDDEN- EN ONDERBOUW ZEER COMPLEET PRAKTISCH EN SPANNEND MODULAIR MULTIMEDIAAL EN INTERACTIEF PAST BIJ VERSCHILLENDE

Nadere informatie

edumedia handleiding

edumedia handleiding Info: www.edumedia-sciences.com/nl edumedia handleiding Uw school heeft een abonnement genomen op edumedia. Dit is een globale handleiding voor het gebruik van de animaties in uw lessen. edumedia is een

Nadere informatie

The solar powered mobile cinema brings unseen films to unusual places

The solar powered mobile cinema brings unseen films to unusual places The solar powered mobile cinema brings unseen films to unusual places Holland de film in de open lucht Holland Natuur in de Delta, de nieuwste film van de makers van De Nieuwe Wildernis, beleven midden

Nadere informatie

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw vmbo bovenbouw exameneenheden Vakkernen 1. Informatievaardigheden 50: De leerlingen leren omgaan met

Nadere informatie

Gotcha. Marielle van Rijn. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73011

Gotcha. Marielle van Rijn. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73011 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marielle van Rijn 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73011 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent,

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent, Water 4U! Docentenbijlage Inleiding Beste docent, In dit document vindt u extra informatie met betrekking tot het Eureka!cup-project waar uw leerlingen aan werken. Het betreft informatie over benodigdheden,

Nadere informatie

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop.

Commercial. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Een reclamespot, ook commercial genoemd, is een promotionele boodschap op radio of televisie, of in de bioscoop. Holland Goreng: het beste van Azië en Holland samen Onderstaande commercial is gemaakt op

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten

Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten Schoolfruit in de les Handleiding bij de lessen van EU-Schoolfruit en SchoolGruiten Lessen over fruit en groente: geef leerlingen iets extra s mee! Uw school doet mee met het EU-Schoolfruitprogramma. Na

Nadere informatie

MOVING: workshop filmmaken

MOVING: workshop filmmaken Dit werkblad is van: klas: MOVING: workshop filmmaken Neem zelf bewegend beeld op en maak er een videoclip, korte film of reportage van door er geluid, effecten en titels aan toe te voegen... Clips op

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21

Inhoudsopgave. Routekaarten voor het museumbezoek 17 Handleiding 17 Molenzaal 18 Ketelhuis 19 Waterschapszaal 20 Machinekamer 21 Inhoudsopgave Blz. Educatief rollenspel in Museum De Cruquius 3 Inhoud 3 Materiaal 3 Doelgroep en groepsgrootte 3 Aansluiting op het onderwijs 3 Voorbereiding in de klas 4 Inhoud 4 De strijd tegen de Waterwolf

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen Inleiding Nieuwe zaken koppelt geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek aan actualiteit. Met aantrekkelijke en flexibel inzetbare lessen op basis van het laatste nieuws, brengt Nieuwe zaken wekelijks

Nadere informatie

Richtlijn Kerndoelen. Verwijzing naar - Datum vaststelling April 2010. Datum bijstelling 01-10-2013

Richtlijn Kerndoelen. Verwijzing naar - Datum vaststelling April 2010. Datum bijstelling 01-10-2013 Richtlijn Kerndoelen Omschrijving Bijlage kerndoelen Verwijzing naar - Doelgroep Opsteller Teamleden en ouders Directie De Drift Datum vaststelling April 2010 Datum bijstelling 01-10-2013 Ons basisonderwijs

Nadere informatie

SAMEN VOOR GEZOND DE KRENTENMIK HET SPECTRUM HET SPECTRUM. Integraal kindcentrum voor onderwijs en opvang. Hofsingel Wilhelminastraat Boslaan

SAMEN VOOR GEZOND DE KRENTENMIK HET SPECTRUM HET SPECTRUM. Integraal kindcentrum voor onderwijs en opvang. Hofsingel Wilhelminastraat Boslaan SAMEN VOOR GEZOND DE KRENTENMIK HET SPECTRUM HET SPECTRUM Hofsingel Wilhelminastraat Boslaan Integraal kindcentrum voor onderwijs en opvang Welkom OP Het Spectrum Elkaar de ruimte geven, SAMEN leren, SAMEN

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 50. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte. Kerndoel 50. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 50 208 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - ruimte Kerndoel 50 De leerlingen leren omgaan met kaart en atlas, beheersen de

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Brengt natuur in de klas

Brengt natuur in de klas Brengt natuur in de klas Voor school en BSO! Het ontstaan van BasisBos Een aantal jaren geleden constateerde bedenker André Guijs op zijn eigen basisschool dat er binnen de zaakvakken maar ook bij handvaardigheid

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal.

Beleving, verbeelding en verwondering als basis voor talentontwikkeling staan hierbij centraal. Inleiding Het project Kunstructeur is bedoeld om leerlingen van de basisschool en onderbouw voortgezet onderwijs, kennis te laten maken met kunst en techniek binnen het onderwijs. Beleving, verbeelding

Nadere informatie

ANIMATIE S MAKEN Les 1 Les 2 Les 3 Les 4

ANIMATIE S MAKEN Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 ANIMATIE S MAKEN Les 1: uitleg animatie maken, verhaal maken en storyboard Les 2: foto s maken voor de animatie Les 3: foto s aanpassen en een gif bestand maken Les 4: filmpje bewerken met MovieMaker en

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage:

Inhoudsopgave. Bijlage: Inhoudsopgave Inleiding... Leerdoelen... Opbouw van de les 1. Voorbereiding voor de leerkracht... 2. Introductie AfvalVLOG... 3. Veldwerk in de schoolomgeving Afval jutten... 4. Klassenwerk Mindmappen

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Handleiding bij de cd-rom Terug in de Tijd behorende bij een bezoek aan de Menkemaborg en het gebruik van de junior-audiotour

Handleiding bij de cd-rom Terug in de Tijd behorende bij een bezoek aan de Menkemaborg en het gebruik van de junior-audiotour Handleiding bij de cd-rom Terug in de Tijd behorende bij een bezoek aan de Menkemaborg en het gebruik van de junior-audiotour 1.1 Algemeen De cd-rom is te gebruiken in de klas ter verdieping van het bezoek

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? aardrijkskunde, praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Aardrijkskunde praktische opdracht praktisch onderzoek in zuiderzeeland 4 HV Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat Waterschap

Nadere informatie

Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT. Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde VOORTGEZET ONDERWIJS. Science Center NEMO/NSO

Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT. Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde VOORTGEZET ONDERWIJS. Science Center NEMO/NSO Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde Science Center NEMO/NSO VOORTGEZET ONDERWIJS 1 Colofon Ruimteschip Aarde is een project van de Nederlandse

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

MIK aanbod onderwijsteam. MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds

MIK aanbod onderwijsteam. MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds MIK aanbod onderwijsteam /20 MIKspecials Nieuwe Media - In onze cultuur neemt de communicatie via beelden een steeds onderwijsteam MIKspecials NIUEWE MEDIA belangrijkere plaats in. In deze MIKspecials

Nadere informatie

Lang leve de buitenkids!

Lang leve de buitenkids! Contact Bezoekerscentrum Oisterwijk Natuurmonumenten van Tienhovenlaan 5 5062 SK Oisterwijk Tel. 013-5231800 @ i bc.oisterwijk@natuurmonumenten.nl www.natuurmonumenten.nl facebook.com/natuurmonumenten

Nadere informatie

Locatie Prijs Materiaal kosten. Naam workshop Omschrijving Duur Aantal deelnemers

Locatie Prijs Materiaal kosten. Naam workshop Omschrijving Duur Aantal deelnemers Multi Phone Film Leerlingen maken in een groep een aantal filmpjes met hun smartphone, maar de uitdaging is dat deze filmpjes visueel op elkaar moeten aansluiten als een puzzel. Leerlingen worden uitgedaagd

Nadere informatie

Lesbrief online gastles. Een bek vol tanden. Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8

Lesbrief online gastles. Een bek vol tanden. Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Lesbrief online gastles Een bek vol tanden Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief 1. Introductieles 2. Beschrijving uitzending Online gastles 3. Afsluiting

Nadere informatie

Duur van de les Introductie (verdeling items) 10 minuten Kern (maken van werkblad) 40 minuten Afsluiting (uitleg volgende les) 10 minuten

Duur van de les Introductie (verdeling items) 10 minuten Kern (maken van werkblad) 40 minuten Afsluiting (uitleg volgende les) 10 minuten Les 4 Nieuwsproductie samenstellen Voorbereiding Als voorbereiding pakt u de vellen van Les 1 erbij waar de leerlingen artikelen op hebben geplakt. Daarnaast zoekt u zelf verschillende voorbeelden van

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het kennismaken

Nadere informatie

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES Inhoud In de introductieles gaat u met de leerlingen aan de slag met het thema duurzaam en eerlijk eten. Samen met de leerlingen bekijkt u drie filmpjes die uitleggen

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Handleiding groep 5/6 Alles over veilig gedrag rondom het spoor

Handleiding groep 5/6 Alles over veilig gedrag rondom het spoor Handleiding groep 5/6 Alles over veilig gedrag rondom het spoor ALGEMENE INLEIDING VOOR GROEP 5 T/M 8 Aanleiding Kinderen die in de buurt van een spoor spelen, scholieren die nog even snel tussen gesloten

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

Mini-docu - Les 1 Het begin van je documentaire

Mini-docu - Les 1 Het begin van je documentaire Mini-docu - Les 1 Het begin van je documentaire [Om deze lesbrief in te kunnen vullen heb je de nieuwste versie van Adobe Reader nodig] Naam: Klas: Naam docent: Tijdens dit filmproject ga je de geschiedenis

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

Standbeelden uit een verleden

Standbeelden uit een verleden Opdracht 1 Standbeelden uit een verleden (fotoverhaal) Schrijf samen in een lijstje wat je raar vond in de films die je zag, waar je verbaasd over bent, waar je vragen over hebt of waar je meer over wil

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Korte Film Individueel

Korte Film Individueel Korte Film Individueel Opdracht 2, Filmen en Monteren Maak een korte film van maximaal 60 seconden met twee personen met je smartphone of camera waarin je informatie geeft over het Koning Willem I College.

Nadere informatie

CHEETAH VAN DE POLDER

CHEETAH VAN DE POLDER WERKBLAD DE HAAS: CHEETAH VAN DE POLDER NAAM GROEP 1. CHEETAH VAN DE POLDER 2. ALS EEN HAAS ER VAN DOOR Bekijk het clipje Bekijk het clipje De haas, cheetah van de polder. Leven van de haas in de polder.

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Poep & Plas Handleiding voor leerkrachten

Poep & Plas Handleiding voor leerkrachten Poep & Plas Handleiding voor leerkrachten onderwerp Educatie over reststromen in het basisonderwijs afzender IVN Flevoland Inhoudsopgave Inleiding... 3 Doel... 3 Over de handleiding... 3 Achtergrondinformatie...

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Handleiding Teacher Kidscorner

Handleiding Teacher Kidscorner Handleiding Teacher Kidscorner Postbus 1350 1300 BJ Almere www.centrum-hout.nl www.houtinfo.nl/kidscorner Houtinformatielijn: 0900-56329946 ( 0,45 p.m.) 1 van 7 Handleiding Centrum Hout Handleiding Teacher

Nadere informatie

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL IN DEZE HANDLEIDING VIND JE ALLE INFORMATIE OVER HET MAKEN VAN HET ONTDEK HET ZELF POP-UP MUSEUM TIJDENS DE KINDERBOEKENWEEK. DE OPDRACHTEN,

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e),

Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Docentenbijlage An Eye-Opener Eureka!Cup 2010: Movin On! Beste docent(e), Voor u ligt de specifieke docentenbijlage behorende bij de opdracht An Eye- Opener van de Eureka!Cup 2010: Movin On! Voordat u

Nadere informatie