Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Pacemakers 8 Het onderzoek 10 De implantatie 12 Risico s en complicaties 14 Beslissen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Pacemakers 8 Het onderzoek 10 De implantatie 12 Risico s en complicaties 14 Beslissen"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Pacemakers 8 Het onderzoek 10 De implantatie 12 Risico s en complicaties 14 Beslissen en vragen stellen 15 Voor de operatie 17 Na de operatie 18 Periodieke controle 18 Problemen met de pacemaker zelf 19 Leven met een pacemaker 20 Autorijden 21 Schadelijke apparatuur 21 Controlepoortjes 22 Op vakantie 22 Centrale landelijke pacemaker-registratie 23 Seksualiteit 24 Zwangerschap 24 Verzekeringen 25 Werkhervatting 26 Psychische en sociale gevolgen 26 Uw partner of iemand anders die u helpt 28 Begraven en cremeren 30 Vervanging van de pacemaker 31 Meer informatie 32

2 Inleiding Deze brochure gaat over de pacemaker. Dat is een klein apparaatje om de regelmaat van het hartritme te bewaken en te sturen, bedoeld voor mensen die bepaalde hartritmestoornissen hebben. Elk jaar krijgen ruim Nederlanders voor het eerst een pacemaker. Pacemakers worden via een operatie in de borst geïmplanteerd. De technologische ontwikkeling van pacemakers gaat nog steeds verder; we geven u in deze brochure de meest actuele informatie. Deze brochure is vooral voor de patiënt zelf bedoeld en voor diens naasten: partner, familie, behulpzame vrienden. De brochure geeft informatie over de pacemaker, over wat de pacemaker bij een ritmestoornis doet, over de implantatie en over de nazorg. Verder vindt u in deze brochure praktische adviezen voor het leven met een pacemaker. Het persoonlijke contact met uw arts is het allerbelangrijkste; de bedoeling is dat u in deze brochure terug kunt vinden wat uw arts u in principe ook heeft verteld. Aarzel niet om uw arts al de aanvullende vragen te stellen waar u mee zit. Pacemaker 3

3 Het ritme van het gezonde hart Het hart is een spier die als een pomp werkt. Het bestaat uit vier holtes: twee boezems en twee kamers, verdeeld in rechts en links. (Een boezem heet ook wel atrium, een kamer ventrikel ). Doordat de vier holtes gedurende een hartslag steeds vol bloed lopen en het daarna weer wegpersen blijft de bloedsomloop aan de gang. In normale toestand gebeurt dit zo n zestig tot zeventig keer per minuut; bij inspanning kan dit wel 160 tot 180 keer per minuut zijn. Om de holtes samen te knijpen krijgt het hart een elektrische impuls uit de sinusknoop, een klein regelcentrum in de rechterboezem. Die elektrische impuls gaat eerst naar de boezems en daarna via de AV-knoop en het geleidingssysteem (de bundel van His, de Purkinjevezels) door naar de kamers (zie de illustratie hieronder en op pagina 5). De boezems en de kamers zijn elektrisch van elkaar geïsoleerd: de stroom loopt dus altijd via de AV-knoop van de boezems naar de kamers. Bovenste holle ader Aorta Longader Longslagader Linkerboezem Rechterboezem Longader Onderste holle ader Linkerkamer Rechterkamer Bouw van het normale hart = zuurstofrijk bloed = zuurstofarm bloed 4 Nederlandse Hartstichting

4 Ritmestoornissen Bij een hartritmestoornis is er iets aan de hand met het ritme of het tempo waarin het hart pompt. Het hart kan zowel te snel als te langzaam kloppen. Als het hart te langzaam klopt, spreken we van een bradycardie, als het hart te snel klopt van een tachycardie. Combinaties van bradycardie en tachycardie komen voor. Meer uitleg over hartritmestoornissen leest u in een aparte brochure van de Nederlandse Hartstichting. U leest daarin ook dat er medicijnen zijn om ritmestoornissen tegen te gaan. Daarnaast zijn er twee verschillende apparaatjes die bij patiënten geïmplanteerd kunnen worden: de implanteerbare cardioverter defibrillator (ICD) en de pacemaker. De ICD is bedoeld voor mensen met te snelle hartritmes (vooral kamerfibrilleren). De pacemaker is bedoeld voor mensen bij wie de sinusknoop of de AV-knoop niet goed werkt, of bij wie de boezems te snelle ritmes vertonen (boezemfibrilleren). De Nederlandse Hartstichting heeft over de ICD een aparte brochure. Hoe u de brochures kunt aanvragen, leest u op pagina 32. Sinusknoop Linkerboezem A.V. knoop Rechterboezem Bundel van His Linkerkamer Rechterkamer Purkinjevezels Pacemaker 5

5 Niet goed functionerende sinusknoop De elektrische impuls ontstaat normaal gezien in de sinusknoop, het regelcentrum dat hoog in de rechterboezem ligt. Er komen twee soorten afwijkingen voor: De sinusknoop geeft niet vaak genoeg een impuls af, waardoor de hartslag te laag is, er te weinig zuurstof in het lichaam komt, en u moe, duizelig of kortademig wordt. Dit is een vorm van bradycardie. De sinusknoop reageert niet op de behoeften van het lichaam, de hoeveelheid impulsen staat niet in verhouding tot de rust of de inspanning; de hartslag kan te snel of te langzaam gaan. Dit wordt het sick sinus-syndroom genoemd. Het lichaam probeert het probleem zelf op te lossen. Als de sinusknoop niet goed functioneert, gaat de AV-knoop eigen impulsen maken voor de kamers. Alleen daalt het ritme dan tot 40 à 50 slagen, in plaats van de gezonde 60 à 70 slagen per minuut. Niet goed functionerende AV-knoop of bundel van His De ritmestoornis kan ook verderop ontstaan: bij de AV-knoop of in de bundel van His. Het gevolg is in beide gevallen dat de kamers niet vaak genoeg samentrekken, wat een bradycardie oplevert: te weinig zuurstof in het lichaam, moeheid, duizeligheid en kortademigheid. Men spreekt wel van een AV-blok (blokkade). Een AV-blok kan totaal zijn, zodat er helemaal géén elektriciteit meer van de boezems naar de kamers gaat. Bij een AV-blok probeert de bundel van His samen met de Purkinjevezels de elektriciteit voor de kamers op te wekken. Ook dit geeft een te laag hartritme, van 30 à 40 slagen per minuut. 6 Nederlandse Hartstichting

6 Tachycardie Als het hart door de ritmestoornis te snel klopt, spreken we van een tachycardie. De tijd tussen de hartslagen is dan te kort om het hart weer vol te laten lopen, waardoor het lichaam te weinig zuurstofrijk bloed krijgt. De meest voorkomende vorm van tachycardie is het zogenaamde boezemfibrilleren (of atriumfibrilleren). Daarbij slaan de boezems op hol, terwijl de hartkamers in een verhoogde en onregelmatige frequentie doorpompen. Niet tegelijk samentrekkende kamers Het hart is efficiënt als zowel de boezems als de kamers steeds tegelijk, twee aan twee, samentrekken. Het komt voor dat de rechterkamer eerder samentrekt dan de linkerkamer. Dat geeft geen optimaal resultaat voor de bloedsomloop in het hart en daarbuiten. Ook dit is een storing in het elektrische circuit. Bij een op de drie patiënten met hartfalen blijkt dat de beide kamers niet meer tegelijk en gelijkmatig in hun geheel pompen, maar onregelmatig in een soort slingerbeweging. De oorzaak hiervan is dat bij hartfalen de kamers wijder en de wanden van de kamers slapper worden. Daardoor wordt het geleidingssysteem tussen de twee kamers en binnen elke kamer afzonderlijk steeds trager. Die slingerende pompbeweging is niet efficiënt en maakt het hartfalen weer erger. Hartritmestoornissen kunnen op diverse manieren worden behandeld. Een pacemaker kan uitkomst bieden als medicijnen niet effectief zijn. In Nederland krijgen elk jaar patiënten een nieuwe of een vervangen- Pacemaker 7

7 de pacemaker. Uw cardioloog zal over het algemeen veel ervaring met de operatie hebben. Pacemakers Een pacemaker (Engels voor gangmaker ) is een apparaatje dat het werk van de sinusknoop en/of de AV-knoop kan overnemen, zodat het hart in het normale tempo en ritme blijft pompen. Zodra het ritme een afwijking vertoont, geeft een pacemaker een klein stroomstootje af, waardoor het hart - de boezems en de kamers - weer op het juiste moment samentrekt. Dit gaat automatisch. Pacemakers werken op batterijen die vele jaren meegaan. Ze hebben een sensor (in de vorm van een elektronische chip) die het hartritme bewaakt (de detectiefunctie). Is het ritme te laag, dan geeft de pacemaker stroomstootjes af om het goede ritme te herstel- 8 Nederlandse Hartstichting

8 len (de stimuleringsfunctie). Tegenwoordig hebben vrijwel alle pace - makers sensoren die ook een onderscheid maken naar de situatie waarin u met iets rustigs bezig bent of u zich juist heel erg inspant. Daardoor zal de pacemaker ook stroomstootjes afgeven als de hartslag wel een stuk hoger is dan normaal, maar te laag voor de inspanning die u op zo n moment levert (de rate response-functie). Of de pacemaker zorgt ervoor, in het geval van de niet gelijktijdig samentrekkende kamers, dat de gelijktijdigheid wordt hersteld (de cardiale resynchronisatiefunctie). U krijgt de pacemaker die past bij uw soort hartritmestoornis. Globaal zijn er vier verschillende soorten pacemakers: - de AAI-pacemaker die het samentrekken van de boezems stimuleert als alleen de sinusknoop het niet goed doet (sick sinus-syndroom); - de VVI-pacemaker die het samentrekken van de kamers stimuleert, wat vooral belangrijk is voor mensen met boezemfibrilleren; zolang de kamers goed samentrekken, is het effect van boezemfibrilleren minder groot; - de DDD-pacemaker die zowel de boezems als de kamers tot samentrekken stimuleert. Deze pacemaker is dus geschikt voor mensen met een AV-blok of mensen met zowel een AV-blok als een sick sinus-syndroom. - de Cardiac Resynchronization Therapy (CRT)-pacemaker die er bij patiënten met hartfalen voor zorgt dat de twee kamers weer tegelijk samentrekken. Pacemaker 9

9 Pacemakers zijn kleine, gladde metalen doosjes van ongeveer 0,7 cm dik, zo n 4,5 cm breed en 5 cm lang. De belangrijkste inhoud is de batterij en de chip. Uit het doosje komen één, twee of drie lange draden, de elektrodedraden. Een elektrodedraad bestaat uit heel dun gevlochten metalen draad, in een isolerende omhulling. Aan het uiteinde komen de elektroden bloot zodat ze contact met het hart maken. Door de elektroden geeft de pacemaker zijn elektrische impulsen af. Op de plaats waar de pacemaker wordt ingebracht, worden de elektroden in een of meer aders ingevoerd die naar het hart lopen. In het hart worden de elektroden in de boezem(s) of de kamer(s) vastgemaakt. Soms worden ze aan de buitenkant vastgemaakt. De batterij gaat 6 à 8 jaar mee. Minstens een keer per jaar, of elke zes maanden, wordt de resterende levensduur gecontroleerd zodat u er het volgende (halve) jaar weer veilig mee rond kunt lopen. De chip bepaalt de werking van de pacemaker en slaat ook in het geheugen op wat er is gebeurd. De pacemakertechnicus kan met een apparaat, dat hij tegen uw borst houdt, de chip aflezen en programmeren (bijstellen). Het onderzoek Met verschillende onderzoeken kan men vaststellen óf u een pacemaker nodig heeft, en zo ja, welk type. Met een elektrocardiogram (ECG) en een bloeddrukmeter meet men uw hartritme en uw bloeddruk, zowel in rust als bij inspanning (bijvoorbeeld op de loopband of met een fietsproef). 10 Nederlandse Hartstichting

10 ECG Vaak laat men u ook een 24- of 48-uurs ECG-registratie (ook wel Holteronderzoek genoemd) doen. U krijgt daarvoor een soort cassette - recordertje mee, dat u aan een band om uw middel kunt dragen. Via een aantal plakkers op de borstkas staat het apparaatje met het hart in verbinding. Aan het hartfilmpje uit het recordertje kan de cardioloog zien hoe uw hart reageert op rust en op verschillende soorten inspanning. U moet dus ook bijhouden wat u op die dag of dagen zoal doet. Pacemaker 11

11 De implantatie De implantatie van de pacemaker is een operatie waarvoor u één à twee dagen wordt opgenomen in het ziekenhuis. De pacemaker wordt onder de huid boven de rechter of linker borstspier geïmplanteerd. Dit kan óf onder de huid (subcutane implantatie), óf dieper in het lichaam, onder de borstspier (submusculaire implantatie). Wanneer u acuut een pacemaker nodig hebt en men kan u niet meteen opereren, dan krijgt u een tijdelijke pacemaker. Dat apparaatje blijft buiten het lichaam, en men brengt de pacemakerelektrode door een ader in de arm of in de lies naar het hart. Uw cardioloog bespreekt met u aan welke zijde de pacemaker bij u het beste ingebracht kan worden. 12 Nederlandse Hartstichting

12 Mensen die actief aan een sport doen waarbij ze hun armen veel gebruiken - bijvoorbeeld tennis of volleybal - moeten er rekening mee houden dat ze bij het naar achteren of naar boven strekken van hun arm ook de elektrode(n) straktrekken. Dat kan voor de elektrode(n) meestal geen kwaad, maar het is wel een vervelend gevoel. Meestal is er echter geen enkel bezwaar tegen het implanteren van de pacemaker onder de linkerschouder. Bespreek daarom met de arts wat voor u de beste plek is. Meestal maakt men de elektrode(n) vast in het hart; dit is een endo - cardiale pacemaker. Men schuift de elektrodedraad of -draden via een ader naar het hart. De punt van een elektrode heeft weerhaakjes of een flinterdun kurkentrekkertje, waarmee de elektrode aan de binnenzijde van de hartwand wordt vastgehaakt. Daarna groeien ze er zelf verder aan vast. Bij deze methode is een plaatselijke verdoving meestal voldoende. U krijgt een slaapmiddel, zodat u van de operatie weinig merkt. Om het apparaatje van de pacemaker te kunnen implanteren maakt de chirurg een snee van 5 à 10 cm in de huid onder het sleutelbeen. Onder de huid maakt men een pocket, een ruimte waarin de pacemaker precies past. Vervolgens schuift men via de sleutelbeenader de elektrode(n) naar de juiste plek in het hart. Vervolgens legt men de pacemaker in de pocket en schroeft men de elektrode(n) erin vast. Dan controleert men of de pacemaker goed werkt, en sluit men de pocket met een hechtdraad. Als men de elektrode(n) op de buitenkant van het hart vastmaakt, spreekt men van een epicardiale pacemaker. Het maken van de pocket gaat op dezelfde manier als bij de endocardiale pacemaker. Voor het aanbrengen Pacemaker 13

13 van de elektrode(n) op het hart is een hartoperatie nodig; men doet dit vooral als om andere redenen toch al een hartoperatie nood zakelijk is. Zo n operatie vindt altijd onder volledige narcose plaats. Risico s en complicaties Een operatie brengt altijd een risico met zich mee. Honderd procent garantie dat er geen complicaties optreden, bestaat helaas niet. De complicaties bij de operatie zijn in principe niet levensbedreigend. Wat kan er gebeuren? Bloeduitstorting. Als men bij het insnijden van de huid een bloedvaatje raakt, ontstaat op die plek een bloeduitstorting. Deze verdwijnt meestal vanzelf na een aantal dagen. Ontsteking. Ook al houdt men de wond zo goed mogelijk schoon, toch blijven er wel eens bacteriën achter die een ontsteking (infectie) veroorzaken. Over het algemeen verhelpt men een ontsteking met anti - biotica. Wanneer de ontsteking doordringt tot in de pacemakerpocket, moet men de pacemaker en de elektroden weer verwijderen en op een andere plaats in het lichaam opnieuw inbrengen. Klaplong. De longen liggen in het longvlies (de longwand) tegen het borstvlies aan. Het longvlies is luchtdicht (vacuüm). Bij het openmaken van de borstkas of bij het aanprikken van de ader waar de elektrode(n) doorheen worden geschoven, kan men per ongeluk door het longvlies prikken. Het vacuüm verdwijnt dan en de long klapt in. Dat is een onplezierige gewaarwording, omdat u dan nog maar met één long kunt ademen. Men kan een ingeklapte long goed verhelpen; de chirurg is erop voorbereid. 14 Nederlandse Hartstichting

14 Tamponade. Heel soms prikt men bij het inbrengen van de pacemaker - elektrode per ongeluk door de hartkamerwand heen. Hierdoor komt er bloed in het hartzakje (pericard). Dit bloed drukt het hart samen waardoor het minder bloed rondpompt; er ontstaat een lage bloeddruk. Ook een tamponade kan men snel en goed verhelpen door de volgelopen holte leeg te zuigen met een pericardpunctie. Pacemakersyndroom. Bij sommige mensen blijkt de pacemaker niet op de goede manier te werken. De elektrische prikkel gaat dan van de kamer naar de boezem in plaats van andersom. Dan trekken eerst de kamers samen en daarna pas de boezems: in de verkeerde volgorde dus. De patiënt krijgt daarvan een bonzend gevoel in hoofd of buik en is soms duizelig en aanhoudend moe. Dit pacemakersyndroom kan men oplossen door de pacemaker anders te programmeren of door een ander type pacemaker te implanteren. Beslissen en vragen stellen Over het leven met een pacemaker leest u verderop nog veel meer. Met bepaalde zaken zult u de rest van uw leven rekening moeten houden: bijvoorbeeld dat u elk half jaar gecontroleerd moet worden, dat de pacemaker eens in de zes à acht jaar vervangen moet worden, dat u moet oppassen voor straling van apparaten (mobieltjes) enzovoort. Op veel gebieden zal uw leven er echter weer heel normaal uitzien. De beslissing om een pacemaker te implanteren, is een zaak van twee mensen: u en uw cardioloog. U moet uw cardioloog volledig vertrouwen, en u moet vóór de operatie het gevoel hebben dat u de consequenties van elke beslissing overziet. Uw cardioloog is volgens de wet Pacemaker 15

15 verplicht om u over de behandeling en de gevolgen daarvan zo goed mogelijk in te lichten. Als u nog vragen over de operatie of over het leven met een pacemaker hebt, stel die dan aan uw cardioloog. Vraag desnoods om een nieuwe afspraak buiten de reguliere consulten om, zodat er wat meer tijd is om alles goed door te spreken. Voor wat algemenere vragen kunt u vaak ook bij uw huisarts terecht. Het is verstandig om als het mogelijk is uw levenspartner of een vriend of vriendin mee te nemen. Die kan aanvullende vragen stellen, en later met u bespreken wat er tijdens het gesprek met de arts is verteld. Als u ondanks alles vindt dat u geen antwoord op uw vragen krijgt, wendt u zich dan tot De Hart&Vaatgroep. Zij bieden ondersteuning en geven advies. Het adres van De Hart&Vaatgroep vindt u op pagina Nederlandse Hartstichting

16 Voor de operatie Als duidelijk is dat u een pacemaker nodig hebt en welk type pacemaker en als u met deze ingreep hebt ingestemd, dan maakt men een afspraak met u voor de operatie. Afhankelijk van uw conditie en de situatie in het betreffende ziekenhuis, zal dat binnen enkele dagen of hooguit binnen enkele maanden na het laatste onderzoek gebeuren. U hoeft zich geen zorgen te maken over uw gezondheid in de tussenliggende periode. De behandelend cardioloog kan goed inschatten of er risico s aan verbonden zijn als u lang op de operatie zou moeten wachten. In dat geval zal men u zeker op korte termijn helpen. De cardioloog zal u een advies geven over het gebruik van medicijnen in de periode direct voor de operatie. Meestal zal men u vragen om geen antistollingsmiddelen (bloedverdunners) en geen pijnstillers meer te nemen. Pacemaker 17

17 Na de operatie Na de operatie blijft u nog één à twee dagen in het ziekenhuis. Met hartbewakingsapparatuur zal men controleren hoe het hart en de pacemaker samenwerken. De pacemakertechnicus stelt de pacemaker in op de juiste stand. Hij of zij gebruikt daarvoor een apparaat dat door de huid heen de chip van de pacemaker kan bedienen. Voor de veiligheid kan de pacemaker in het begin iets te hoog staan. Uw hart krijgt dan steeds een stroomstootje dat iets sterker is dan strikt noodzakelijk. Sommige mensen krijgen daardoor de hik. Men noemt dat diafragmatikken. Neem contact op met uw cardioloog als u voortdurend de hik krijgt. Gedurende enkele weken kan de cardioloog u bepaalde medicijnen voorschrijven die verband houden met de implantatie. De plek waar de pacemaker is geïmplanteerd, blijft nog een aantal dagen gevoelig. Daarna kunt u nog enige tijd de elektrode(n) voelen, vooral als u een strekkende beweging maakt met borstkas, schouders en armen. Vermijd de eerste weken plotselinge bewegingen met arm of schouder: geef het hart de tijd om de elektrode(n) in de hartwand te laten vastgroeien. Periodieke controle Na de implantatie moet u regelmatig voor controle komen. De pace - makertechnicus kijkt dan of uw pacemaker goed werkt, terwijl de cardioloog u medisch controleert. Men verwijdert indien nodig de hechtingen en controleert de ligging 18 Nederlandse Hartstichting

18 van de elektrode(n). Drie à zes maanden na de operatie controleert men u opnieuw. Na het eerste jaar hoeft u doorgaans hooguit elk half jaar voor controle te komen. Er zijn ongeveer acht merken pacemakers op de markt. De meeste ziekenhuizen werken met één of twee merken. Dat kan lastig zijn wanneer u, bijvoorbeeld door een verhuizing, in een ander ziekenhuis voor controle komt. Soms kunt u niet direct worden geholpen, omdat men niet over de juiste controle-apparatuur beschikt. In zo n geval wordt een technicus van het bedrijf dat uw pacemaker heeft geleverd, gevraagd om de controle te verrichten. Problemen met de pacemaker zelf Na de implantatie treden soms problemen op met de pacemaker of de pacemakerelektrode(n). Een enkele keer groeit de pacemaker weer naar buiten. Dit geeft soms druk op de huid, soms ontstaat er een bobbel of zelfs een wondje. Neem dan meteen contact op met uw cardioloog. Door alle bewegingen kan er metaalmoeheid optreden in de elektrode(n). Uiteindelijk kan een elektrodedraad breken of losraken. Dit blijkt meestal bij de eerstvolgende controle. Men kan dan een nieuwe draad inbrengen, of de losgeschoten draad opnieuw vastmaken of op zijn plaats leggen. Men laat eventueel de oude draad gewoon zitten. Pacemaker 19

19 Leven met een pacemaker De meeste patiënten zeggen dat zij na ongeveer een half jaar aan de pacemaker gewend zijn. Meestal verloopt dat zonder problemen, maar er zijn wel enkele zaken waar u rekening mee kunt houden. De pacemaker vormt bijna nooit een belemmering om te doen wat u voorheen ook deed. U zult wel een tijdlang bij bepaalde bewegingen de elektroden kunnen voelen (trekken); in het begin moet u niet al te extreme rek- en strekbewegingen maken. Wandelen, fietsen en sporten zijn in principe allemaal mogelijk met een pacemaker. Alleen bij bepaalde contactsporten (vechtsporten, balsporten) kan een klap of trap op de plek waar uw pacemaker zit, erg pijnlijk zijn. De pacemaker zelf zal hierdoor niet kapot gaan; er is wel een kleine kans dat de aansluiting van een pacemakerelektrode knapt. 20 Nederlandse Hartstichting

20 Autorijden Met een pacemaker mag u bijna altijd autorijden. Wel is het nodig dat u met een eigen verklaring melding maakt van uw pacemaker. Dit is een geneeskundige verklaring die u bij uw gemeente kunt kopen. U moet deze verklaring laten ondertekenen door uw huisarts of cardioloog. Deze verklaring geldt maximaal tien jaar. Daarna moet hij worden vernieuwd. Voor het rijbewijs C, D of E hebt u een geneeskundige verklaring nodig van een onafhankelijk specialist. Schadelijke apparatuur Huishoudelijke apparatuur, ook elektrische ovens, magnetrons of inductiekookplaten, vormen geen enkele bedreiging voor de pacemaker. Bij sterke elektrische apparaten moet u wel oppassen. In het ziekenhuis zijn dat bijvoorbeeld de MRI-scan of de Ultra Korte Golf-apparatuur bij Pacemaker 21

21 de fysiotherapeut en de afdeling revalidatie. De receptie van een ziekenhuis kan u vertellen waar u met uw pacemaker beter uit de buurt kunt blijven. Meestal ziet u ook waarschuwingen hangen. Het signaal tussen de antenne en een mobiele telefoon kan uw pacemaker storen, maar dat gebeurt alleen als u de telefoon heel dicht (minder dan 10 centimeter) bij de pacemaker houdt. Stop uw mobieltje dus niet in uw borstzak, en hou het bij een gesprek aan het oor aan de andere kant van waar uw pacemaker zit. Controlepoortjes De controlepoortjes in winkels of op luchthavens vormen vrijwel geen probleem voor uw pacemaker. U moet er echter wel snel doorheen lopen en niet tussen de poortjes blijven staan. Op internationale luchthavens kunt u het beste uw pacemaker-registratiekaart of -pasje aan de beveilgingsbeambte laten zien. Op vakantie U kunt op vakantie een verklaring in meerdere talen meenemen (in ieder geval in het Engels), waarin staat dat u een pacemaker draagt. Wanneer u dan iets overkomt, kan men daar rekening mee houden. Draag altijd uw pacemaker-registratiekaart of -pasje bij u. Daarover leest u meer op de volgende pagina. 22 Nederlandse Hartstichting

22 Centrale landelijke pacemaker-registratie De gegevens van uw pacemaker, uw persoonlijke gegevens, uw ziektegeschiedenis, de implantatiedatum en het ziekenhuis, worden vastgelegd bij de Dutch ICD and Pacemaker Registry (DIPR). Dit landelijke registratiesysteem is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC) en de Netherlands Heart Rhythm Assocation (NHRA) en heeft vele voordelen. De DIPR: kent een kwaliteitsbewaking en een kwaliteitsborging. Dat houdt in dat er altijd een juiste invoer van gegevens plaatsvindt. kan in geval er problemen met een bepaald type pacemaker zijn, snel hulp bieden bij het opsporen en controleren van de betrokken patiënten. signaleert dat een patiënt zijn controle vergeten is. is toegankelijk voor de andere specialisten in het ziekenhuis. heeft de gegevens van de patiënt onmiddelijk paraat, wanneer dat nodig is. U krijgt van uw arts een pacemaker-registratiekaart of -pasje. Pacemaker 23

23 U kunt ook een SOS Talisman dragen en daarin verwijzen naar uw pacemakerkaart. U kunt de Talisman telefonisch bestellen bij Bureau Identificatie, telefoon: of via de website: Ook is er de mogelijkheid om uw persoons- en medische gegevens te laten registreren bij de Stichting Witte Kruis en een internationale alarmpenning (halsketting of armband) aan te vragen. Voor informatie over kosten en jaarlijkse bijdrage kunt u bellen of de website raadplegen, telefoon: , website: Seksualiteit Zou u met uw pacemaker de inspanning van het vrijen aankunnen? Als u met uw pacemaker twee verdiepingen de trap kunt oplopen, is sex geen probleem. Zwangerschap Ook een zwangerschap hoeft met een pacemaker geen specifieke problemen op te leveren. Tijdens de zwangerschap en bij het baren wordt er geen ander ritme van uw hart gevraagd dan ervoor of erna. Bespreek een eventuele kinderwens met uw cardioloog. 24 Nederlandse Hartstichting

24 Verzekeringen Voor het afsluiten van een basisverzekering voor ziektekosten mag het dragen van een pacemaker niets uitmaken. De basisverzekering is voor iedereen gelijk en door de overheid bepaald. Voor aanvullende ziektekostenverzekeringen kan men uw pacemaker als een extra gezondheidsrisico beschouwen. Men mag u van de verzekering uitsluiten of u een hogere premie in rekening brengen. Vergelijk dus de premies en voorwaarden van de verschillende maatschappijen. Uw pacemaker kan problemen opleveren bij een levensverzekering of Pacemaker 25

25 een hypotheeklening. Voor de verzekeringsmaatschappij of de bank betekent uw pacemaker dat u een hartkwaal hebt en dus een licht verhoogd gezondheidsrisico. U mag ook niet verzwijgen dat u een pacemaker hebt, want dan kan de maatschappij achteraf een vergoeding of uitkering weigeren (ook als er iets heel anders is gebeurd). Werkhervatting Op grond van uw pacemaker mag de bedrijfsarts u niet arbeidsongeschikt verklaren, zelfs niet gedeeltelijk. In sommige bedrijfstakken kan de elektrische apparatuur - met name met zware transformatoren zoals die in elektrische lasapparatuur zitten - gevaar voor uw pacemaker opleveren. Bespreek met uw cardioloog en pacemakertechnicus wat voor u een veilige afstand is. Wanneer u bij sollicitaties merkt dat men terughoudend is vanwege uw pacemaker, stel dan voor dat men contact opneemt met uw cardioloog. Die kan eventuele zorgen of twijfels wegnemen. Psychische en sociale gevolgen Wat doet de pacemaker met u? Sommige mensen doen net alsof er helemaal niets aan de hand is, anderen vragen juist heel veel aandacht van hun omgeving, en weer anderen worden er wat onzeker en angstig van. Maak ruimte voor uw emoties en deel ze met uw partner of anderen; dat kan enorm opluchten, ook voor de anderen die het vaak ook moeilijk vinden om erover te beginnen. 26 Nederlandse Hartstichting

26 Uw partner is meestal een geschikte praatpaal, maar ook vrienden en familieleden kunnen die functie vervullen. Verwacht niet dat zij zich helemaal in uw verhaal kunnen inleven; dat kan alleen iemand die ook een pacemaker heeft. Als er maar voldoende begrip is om verder met elkaar om te gaan. Sommige mensen denken dat u met een pacemaker weer helemaal de oude wordt. Dat voelt u waarschijnlijk toch wat anders, maar u kunt kijken in hoeverre u inderdaad de oude kunt zijn zonder u te forceren. Misschien valt het mee en is het niet nodig om er een punt van te maken. In het andere geval geeft u helder aan dat uw grenzen anders liggen dan voorheen. Pacemaker 27

27 Ondanks de hoge kwaliteit van de moderne pacemakers, zijn veel patiënten toch bang dat hun pacemaker het opeens niet meer doet. Anderen maken zich meer dan voorheen zorgen over hun gezondheid, en zijn bezorgd voor hun partner of hun kinderen. Dit kan uw dagelijkse leven danig beïnvloeden. Van deze angstgevoelens kunt u het benauwd krijgen. Sommige mensen krijgen nachtmerries. Te voorkomen is dat niet, maar meestal slijt het wel na een bepaalde tijd. Praat ook hierover met elkaar. Bekijk de zaak van de zonnige kant: uw pacemaker heeft u toch van een aantal klachten bevrijd en zorgt ervoor dat u een normaal leven kunt leiden. Als u er in uw eentje of met uw partner niet uitkomt, kan een gesprek met lotgenoten of een patiëntenbegeleider uitkomst bieden. De contactpersonen van De Hart&Vaatgroep kunnen u hierbij helpen. Het adres van De Hart&Vaatgroep vindt u op pagina 33. Soms is het goed om een psycholoog te raadplegen. Uw cardioloog of huisarts kan u hierin adviseren. Uw partner of iemand anders die u helpt De steun van een partner is heel belangrijk. Wanneer u geen vaste partner hebt, kunt u wellicht een vriend of vriendin of een familielid om steun vragen. Pak gerust de telefoon; mensen willen meestal graag helpen, maar ze willen zich ook niet opdringen. 28 Nederlandse Hartstichting

28 U moet er rekening mee houden dat uw partner van de hele geschiedenis misschien angstiger of onzekerder is geworden dan u zelf. Uw partner kan immers niet veel meer doen dan toekijken, terwijl u zich laat onderzoeken, het besluit neemt om u te laten behandelen, medicijnen neemt, naar de revalidatie gaat, enzovoort. Het gevoel van machteloosheid kan uw partner een hoop stress bezorgen. Wat kunt u eraan doen? De beste remedie is om erover te praten, ook al bent u dat misschien niet zo gewend. Probeer met elkaar een gesprek te voeren. Ook partners kunnen via De Hart&Vaatgroep met lotgenoten in contact komen. Het adres van De Hart&Vaatgroep vindt u op pagina 33. Pacemaker 29

29 Daarnaast kan uw partner een reanimatiecursus volgen. Dan kan hij of zij praktisch handelen als er iets met u gebeurt. De Nederlandse Hartstichting organiseert in het hele land reanimatielessen. Meer informatie daarover vindt u op pagina 32. Begraven en cremeren Als u na uw overlijden wordt gecremeerd, moet men uw pacemaker voor de crematie verwijderen. Als u wordt begraven, is dit vanwege het milieu wenselijk. Eventueel dienen uw nabestaanden de begrafenisondernemer erop te wijzen dat u een pacemaker draagt. 30 Nederlandse Hartstichting

30 Vervanging van de pacemaker De meeste pacemakers gaan zes tot acht jaar mee. Als uw pacemaker uw hartritme continu ondersteunt, is de batterij eerder leeg dan wanneer uw pacemaker maar af en toe in werking hoeft te komen. Uw cardioloog of de pacemakertechnicus kan u vertellen hoe lang uw pacemaker naar schatting zal meegaan. Als de batterij uitgeput raakt - dat ziet men altijd ruim op tijd bij de controles - moet men het hele apparaatje vervangen. U moet daarvoor dus een nieuwe operatie ondergaan, waarbij men de oude pacemaker weghaalt en de nieuwe inbrengt. De oude elektroden worden op de nieuwe pacemaker aangesloten. Net als bij de oorspronkelijke operatie, is het vervangen van de subcutane pacemaker (onder de huid) gemakkelijker en sneller dan de submusculaire pacemaker (onder de borstspier). Wanneer de pacemaker goed door het omliggende weefsel is ingekapseld, kan het losmaken van de oude pacemaker wat extra aandacht vragen. Deze plaats kan nog enige tijd gevoelig blijven. De operatie gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving. Wellicht doet men eerst nog een bloedonderzoek of maakt men nog een röntgenfoto van uw borstkas. De elektrodedraden gaan over het algemeen veel langer mee dan de apparaatjes. De vervanging van de draden gebeurt dus meestal los van die van de pacemaker. Het is een kleine operatie waarbij men naast de oude, nieuwe draden aanlegt en die aansluit op de pacemaker. Soms haalt men de oude draden zoveel mogelijk weg, soms laat men ze zitten. Meestal moet u hiervoor wel een dag in het ziekenhuis - of in de dag - kliniek - worden opgenomen. Pacemaker 31

31 Meer informatie Wilt u meer informatie over hart- en vaatziekten of over een gezonde leefstijl? Bel dan van maandag t/m vrijdag van 9.00 tot uur met de Informatielijn van de Nederlandse Hartstichting: (lokaal tarief). De Nederlandse Hartstichting geeft brochures uit over gezonde voeding, meer bewegen, roken, te hoog cholesterol, hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes mellitus en over diverse hart- en vaatziekten en geneesmiddelen. Deze brochures kunt u bestellen of downloaden via de website: U kunt ze ook schriftelijk aanvragen: Nederlandse Hartstichting, Afdeling Bestellingen, Antwoordnummer 300, 2501 VB Den Haag. Een postzegel is niet nodig. Voor informatie over reanimatielessen en voor een cursusadres bij u in de buurt kunt u terecht op Ook kunt u bellen met de Informatielijn van de Nederlandse Hartstichting: (van maandag t/m vrijdag van 9.00 tot uur, lokaal tarief). Meer informatie over reanimatie vindt u op 32 Nederlandse Hartstichting

32 De Hart&Vaatgroep Van en voor mensen met een hart- of vaatziekte De Hart&Vaatgroep is de patiëntenorganisatie van en voor mensen met een hart- of vaatziekte. Zowel landelijk als regionaal richt De Hart&Vaatgroep zich op informatievoorziening, lotgenotencontact, leefstijlmanagement en collectieve belangenbehartiging. Het adres van De Hart&Vaatgroep vindt u hieronder. Verantwoord bewegen kunt u bij meer dan 250 HIB-gecertificeerde beweegclubs van De Hart&Vaatgroep in het land. Kijk voor een adres bij u in de buurt op Voor meer informatie kunt u contact opnemen met: De Hart&Vaatgroep Telefoon: (maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot uur) Website: Pacemaker 33

33 Wij zijn benieuwd naar uw reactie! De Nederlandse Hartstichting vindt het belangrijk dat brochures duidelijke informatie geven en uitnodigen om te lezen. Daarom zijn wij benieuwd naar uw reactie op deze uitgave. Opmerkingen kunt u sturen naar: 34 Nederlandse Hartstichting

34 De Nederlandse Hartstichting heeft deze informatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld, maar kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid, volledigheid en actualiteit ervan. Bovendien gaat het om algemene informatie, waaraan niet zonder meer medische conclusies voor een individueel geval kunnen worden verbonden. Voor een juiste beoordeling van uw eigen situatie, dient u dus altijd te overleggen met uw arts of andere professionele hulpverlener. Daar waar in deze brochure wordt vermeld dat de cardioloog u informeert, wordt bedoeld dat de cardioloog hier geldt als eindverantwoordelijke. Daadwerkelijk kan de informatie, afhankelijk van deskundigheidsgebied of taaktoedeling, aan u worden verstrekt door andere behandelaars en begeleiders. Deze brochure is een uitgave van de Nederlandse Hartstichting en is tot stand gekomen met medewerking van dr. J.H. Ruiter (cardioloog Medisch Centrum Alkmaar), dhr. P. de Jong en mw. J. van Geel (De Hart&Vaatgroep). Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Nederlandse Hartstichting. Colofon Tekst: Vandelaar Tekstbewerking, Antwerpen i.s.m. de Nederlandse Hartstichting Illustraties: Ben Verhagen / Comic House, Oosterbeek Druk en zetwerk: Mouthaan Grafisch Bedrijf, Papendrecht Copyright: Nederlandse Hartstichting Uitgave: september 2009 (versie 2.2)

35 Informatielijn (lokaal tarief) Postbus 300, 2501 CH Den Haag Giro PZ36 Deze brochure is vervaardigd uit chloor- en zuurvrij papier.

36 Pacemaker

Verbetering van hartritme door pacemaker. Bronvermeling: de tekst is grotendeels overgenomen van de Hartstichting uitgave december 2011

Verbetering van hartritme door pacemaker. Bronvermeling: de tekst is grotendeels overgenomen van de Hartstichting uitgave december 2011 Cardiologie Pacemaker Verbetering van hartritme door pacemaker Bronvermeling: de tekst is grotendeels overgenomen van de Hartstichting uitgave december 2011 Inleiding Deze brochure gaat over de pacemaker.

Nadere informatie

Pacemaker. Voor en na de implantatie

Pacemaker. Voor en na de implantatie Pacemaker Voor en na de implantatie 1 De Hartstichting strijdt al 50 jaar succesvol tegen hart- en vaatziekten. Maar het aantal sterfgevallen en patiënten moet nóg verder omlaag, want ruim 1 miljoen Nederlanders

Nadere informatie

Pacemaker. Voor en na de implantatie

Pacemaker. Voor en na de implantatie Pacemaker Voor en na de implantatie 1 De Hartstichting De Hartstichting wil dat minder mensen vroegtijdig hart- en vaatziekten krijgen of eraan overlijden. Ook het ongemak en leed dat patiënten en hun

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart Boezemfibrilleren Boezemfibrilleren is een stoornis in het hartritme. Uw hartslag wordt onregelmatig. U kúnt dit voelen, maar dat hoeft niet. Van alle mensen met boezemfibrilleren voelt ongeveer 10 tot

Nadere informatie

DE BIVENTRICULAIRE PACEMAKER

DE BIVENTRICULAIRE PACEMAKER Cardiologie DE BIVENTRICULAIRE PACEMAKER 1 2 Screening U hebt hartfalen. Als blijkt dat de medicatie terwijl hij optimaal is ingesteld niet voldoende positief effect heeft, overweegt de cardioloog u een

Nadere informatie

Leefregels na pacemaker implantatie

Leefregels na pacemaker implantatie Leefregels na pacemaker implantatie U heeft een implantatie van een pacemaker ondergaan. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de revalidatie thuis door. Vooraf is moeilijk te zeggen

Nadere informatie

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 6 Het elektrofysiologisch onderzoek 7 Wat is een elektrofysiologisch

Nadere informatie

Thoraxcentrum. Aandachtspunten na een pacemakerimplantatie

Thoraxcentrum. Aandachtspunten na een pacemakerimplantatie Thoraxcentrum Aandachtspunten na een pacemakerimplantatie Thoraxcentrum Bij u is recent een pacemaker geïmplanteerd. In deze folder vindt u informatie en aandachtspunten die van belang zijn na de implantatie

Nadere informatie

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator Cardiologie Beter voor elkaar 2 Een ICD is evenals een pacemaker een klein apparaatje dat onder de huid wordt geïmplanteerd bij mensen met een hartritmestoornis.

Nadere informatie

LEVEN MET EEN PACEMAKER

LEVEN MET EEN PACEMAKER LEVEN MET EEN PACEMAKER 31.021N-140701 diensthoofd Cardiologie Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper T: 057 35 35 35 info@yperman.net www.yperman.net Uw behandelende arts deelde u mee dat u

Nadere informatie

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Cardiologie Boezemfibrilleren Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw cardioloog heeft vastgesteld dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Boezemfibrilleren z Boezemfibrilleren is een hartritmestoornis waarbij in de hartboezems sprake is van een snelle en onregelmatige

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme?

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme? Boezemfibrilleren Inleiding U bent in behandeling bij de cardioloog en/of verpleegkundig specialist omdat er boezemfibrilleren bij u is geconstateerd. In deze folder proberen we in het kort uit te leggen

Nadere informatie

Pacemaker implantatie

Pacemaker implantatie Pacemaker implantatie Inleiding U komt binnenkort voor een pacemaker implantatie naar het St. Anna Ziekenhuis. Het inbrengen van een pacemaker gebeurt op de afdeling radiologie en is een kleine operatie

Nadere informatie

CARDIOLOGIE/HART-LONG CHIRURGIE. Maze-operatie BEHANDELING

CARDIOLOGIE/HART-LONG CHIRURGIE. Maze-operatie BEHANDELING CARDIOLOGIE/HART-LONG CHIRURGIE Maze-operatie BEHANDELING Maze-operatie Over enige tijd zult u in het St. Antonius Ziekenhuis een Maze-operatie ondergaan om uw hartritmestoornissen te behandelen. In deze

Nadere informatie

Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie. Longaderisolatie door de cardioloog

Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie. Longaderisolatie door de cardioloog Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie Longaderisolatie door de cardioloog Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie U bent in het ziekenhuis onder behandeling voor boezem fibrilleren, een hartritmestoornis

Nadere informatie

Pacemaker implantatie

Pacemaker implantatie Pacemaker implantatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom een pacemaker implantatie? 1 Wat is belangrijk om te weten vóór de ingreep? 1 Medicijnen 1 Bloedverdunners 1 Diabetes

Nadere informatie

Informatiebrochure patiënten. Herstel van het hartritme. Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter

Informatiebrochure patiënten. Herstel van het hartritme. Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter Informatiebrochure patiënten Herstel van het hartritme Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter 3 1. Een beetje anatomie... 4 1.1 Het hart... 4 1.2 Elektriciteit van het hart... 4 2.

Nadere informatie

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht?

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht? Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren, ofwel atriumfibrilleren wordt genoemd. In deze folder kunt u hierover meer lezen.

Nadere informatie

Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie)

Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie) Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie) In overleg met uw arts bent u doorverwezen naar de Boezemfibrillatie poli voor de behandeling en begeleiding van de hartritmestoornis boezemfibrilleren (ook wel atriumfibrilleren

Nadere informatie

Implanteerbare Cardioverter Defibrillator (ICD)

Implanteerbare Cardioverter Defibrillator (ICD) Implanteerbare Cardioverter Defibrillator (ICD) Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Wat is een ICD precies? 6 Iedereen heeft een ander ritme 7 Wat voel

Nadere informatie

PATIËNTENINFO. U wordt opgenomen voor de implantatie van een. pacemaker of defibrillator. Cardiologie

PATIËNTENINFO. U wordt opgenomen voor de implantatie van een. pacemaker of defibrillator. Cardiologie PATIËNTENINFO U wordt opgenomen voor de implantatie van een pacemaker of defibrillator Cardiologie Beste patiënt, Welkom op de dienst cardiologie van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen. Deze brochure

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Afdeling cardiologie

Boezemfibrilleren. Afdeling cardiologie Boezemfibrilleren Afdeling cardiologie U heeft u een verwijzing gekregen naar de polikliniek boezemfibrilleren voor uw hartritmestoornis. In deze folder leest u wat boezemfibrilleren inhoudt en welke behandelingen

Nadere informatie

Elektrische cardioversie

Elektrische cardioversie Infobrochure Elektrische cardioversie Dienst: A2.2 Tel: 011 826 352 mensen zorgen voor mensen Het hart en hartritmestoornissen Het hart is in feite een holle spier met vier kamers: de twee boezems of atriums

Nadere informatie

Biventriculaire therapie. Scheper Ziekenhuis. Emmen

Biventriculaire therapie. Scheper Ziekenhuis. Emmen Biventriculaire therapie Scheper Ziekenhuis Emmen Inleiding Uw cardioloog heeft het in verband met de behandeling van uw hartziekte met u gehad over biventriculaire therapie. Deze therapie is ervoor bedoeld

Nadere informatie

Klinische Genetica. Plots overlijden

Klinische Genetica. Plots overlijden Klinische Genetica Plots overlijden Klinische Genetica Inleiding In uw familie zijn een of meerdere personen op jonge leeftijd plotseling overleden. Plots overlijden op jonge leeftijd heeft vaak met het

Nadere informatie

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE 17873 Inleiding In deze folder vindt u informatie over atriumfibrilleren en het spreekuur atriumfibrillatie. Spreekuur atriumfibrillatie Atriumfibrilleren komt steeds vaker

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren wordt genoemd. In deze brochure kunt u hierover meer lezen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Atriumfibrillatie polikliniek

Atriumfibrillatie polikliniek Cardiologie Atriumfibrillatie polikliniek 1 Inleiding Atriumfibrilleren (of boezemfibrilleren) is een hartritmestoornis, een stoornis in het elektrische systeem van het hart. Om deze ritmestoornis te begrijpen

Nadere informatie

Pacemaker implantatie en nazorg

Pacemaker implantatie en nazorg Pacemaker implantatie en nazorg Onlangs heeft u samen met uw cardioloog de keuze gemaakt een pacemaker implantatie te ondergaan. U heeft een afspraak voor de ingreep gekregen. De pacemaker implantatie

Nadere informatie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie ziekenhuis maas en kempen Inleiding U wordt opgenomen in Ziekenhuis Maas en Kempen voor een TEE en/of cardioversie. Om u zo goed mogelijk te informeren over deze

Nadere informatie

st n De implantatie van een ICD www.stin.nl Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers

st n De implantatie van een ICD www.stin.nl Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger Stichting ICD dragers st n Stichting ICD dragers Nederland De implantatie van een ICD Leidraad voor het voorbereidend gesprek met de cardioloog of diens plaatsvervanger www.stin.nl Deze brochure kwam tot stand met medewerking

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Informatiebrochure Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u

Nadere informatie

Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Het elektrofysiologisch onderzoek 6 Wat is een elektrofysiologisch onderzoek (EFO)?

Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Het elektrofysiologisch onderzoek 6 Wat is een elektrofysiologisch onderzoek (EFO)? Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 5 Het elektrofysiologisch onderzoek 6 Wat is een elektrofysiologisch onderzoek (EFO)? 6 De voorbereiding 7 Het onderzoek

Nadere informatie

Cardiologie. Elektrofysiologisch

Cardiologie. Elektrofysiologisch Cardiologie Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) ONDERZOEK U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling, locatie Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak maken. Wij

Nadere informatie

Thoraxcentrum Twente. Een elektrofysiologisch. en een katheterablatie. Patiënten Informatie Map (PIM)

Thoraxcentrum Twente. Een elektrofysiologisch. en een katheterablatie. Patiënten Informatie Map (PIM) Thoraxcentrum Twente Een elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en een katheterablatie Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon TCT 33/08 12 DBS code PI-004097 Inleiding

Nadere informatie

Hartritmestoornissen

Hartritmestoornissen Hartritmestoornissen Inhoud Pagina Een kwestie van elektriciteit 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen in soorten 6 Tachycardieën 7 Bradycardieën 8 Aanleidingen en oorzaken van hartritmestoornissen

Nadere informatie

Pacemaker-patiënteninformatie

Pacemaker-patiënteninformatie Pacemaker-patiënteninformatie De Arrhythmia Alliance (A- A) is een samenwerkingsverband tussen belangenorganisaties, patiëntgroepen, zorgverleners, ziekenhuizen en andere betrokken professionals. Deze

Nadere informatie

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Inleiding Omdat u boezemfibrilleren heeft, bent u door uw arts doorverwezen naar de Boezemfibrilleren poli van het UMCG. Het doel van

Nadere informatie

Hartritmestoornissen

Hartritmestoornissen Hartritmestoornissen Onderzoek en behandeling 1 De Hartstichting strijdt al 50 jaar succesvol tegen hart- en vaatziekten. Maar het aantal sterfgevallen en patiënten moet nóg verder omlaag, want ruim 1

Nadere informatie

Pacemaker. Team Electrofysiologie. Cardiologie. 6269i CAR.027/0915

Pacemaker. Team Electrofysiologie. Cardiologie. 6269i CAR.027/0915 Pacemaker Team Electrofysiologie Cardiologie Inleiding Uw cardioloog adviseert u om een pacemaker te laten implanteren. Mogelijk heeft u al enige tijd last van duizeligheid, vermoeidheid of bent u zelfs

Nadere informatie

Informatie na opname voor hartritmestoornissen

Informatie na opname voor hartritmestoornissen Afdeling: Onderwerp: Cardiologie Informatie na opname voor hartritmestoornissen 1 Patiënteninformatie na opname voor ritmestoornissen U was opgenomen in verband met hartritmestoornissen. U ontvangt ook

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Nazorg pacemaker implantatie of -wissel. Praktische informatie voor patiënten met een pacemaker

Patiënteninformatie. Nazorg pacemaker implantatie of -wissel. Praktische informatie voor patiënten met een pacemaker Patiënteninformatie Nazorg pacemaker implantatie of -wissel Praktische informatie voor patiënten met een pacemaker Nazorg pacemaker implantatie of -wissel Praktische informatie voor patiënten met een

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Informatiebrochure. Leven met een hartdefribillator. I Autonome verzorgingsinstelling

Informatiebrochure. Leven met een hartdefribillator. I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Leven met een hartdefribillator I Autonome verzorgingsinstelling IIInleiding Uw cardioloog heeft besloten bij u een hartdefibrillator (of ICD, Implanteerbare Cardioverter Defibrillator

Nadere informatie

Hartritmestoornissen. Onderzoek en behandeling

Hartritmestoornissen. Onderzoek en behandeling Hartritmestoornissen Onderzoek en behandeling 1 2 Inhoudsopgave De Hartstichting 4 De Hart&Vaatgroep 5 Een kwestie van elektriciteit 7 Het ritme van het gezonde hart 8 Ritmestoornissen in soorten 11 Tachycardieën

Nadere informatie

Thoraxcentrum Cardiologie. De implantatie van een ICD

Thoraxcentrum Cardiologie. De implantatie van een ICD Thoraxcentrum Cardiologie De implantatie van een ICD Thoraxcentrum Cardiologie De implantatie van een ICD 1 De implantatie van een ICD 2 Thoraxcentrum Cardiologie Inleiding Er is besloten of er wordt

Nadere informatie

Pacemaker implantatie

Pacemaker implantatie Pacemaker implantatie Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Wat is/doet een pacemaker 1 3. Implantatie van de pacemaker 2 4. Opnameverloop 2 5. Aandachtpunten voor thuis 4 6. Periodieke pacemakercontrole 5

Nadere informatie

Geplande Elektrische Cardioversie (ECV)

Geplande Elektrische Cardioversie (ECV) Geplande Elektrische Cardioversie (ECV) Inleiding In overleg met u is besloten een Elektrische Cardioversie (ECV) uit te voeren. Dit is een behandeling waarbij met behulp van een elektrische impuls (stroomstoot)

Nadere informatie

www.azstlucas.be De pacemaker > De pacemaker Informatiebrochure

www.azstlucas.be De pacemaker > De pacemaker Informatiebrochure www.azstlucas.be > Informatiebrochure Inhoudstafel 1. Het hart 3 2. Wat is een pacemaker? 4 3. implantatie 5 4. Terug thuis 6 5. controle 7 6. Het leven met een pacemaker 8 Heeft u na het lezen van deze

Nadere informatie

Maatschap Cardiologie. Boezemfibrilleren en cardioversie

Maatschap Cardiologie. Boezemfibrilleren en cardioversie Maatschap Cardiologie Boezemfibrilleren en cardioversie Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht op de afdeling hartbewaking (CCU). Voorbereiding Wij verzoeken u twee dagen voor de elektrische

Nadere informatie

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ)

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) 17863 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch pacemaker revalidatieprogramma, Intensieve Poliklinische Zorg (IPZ). De behandelmethoden voor hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Hartfalen. Decompensatio cordis

Hartfalen. Decompensatio cordis Hartfalen Decompensatio cordis Door een verminderde pompfunctie van uw hart bent u op dit moment onder behandeling van de cardioloog. Deze folder geeft u uitleg over de aard en de oorzaak van uw klachten.

Nadere informatie

Cryo-ablatie Radboud universitair medisch centrum

Cryo-ablatie Radboud universitair medisch centrum Cryo-ablatie In overleg met uw cardioloog heeft u besloten tot een cryo-ablatie. Hierbij wordt een deel van de geleiding van het hart afgeschermd zodat uw hartritmestoornis stopt. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Cardioversie. Een behandeling voor hartritmestoornissen

Cardioversie. Een behandeling voor hartritmestoornissen Cardioversie Een behandeling voor hartritmestoornissen Inleiding Binnenkort wordt u een dag opgenomen, omdat u last heeft van hartritmestoornissen. U heeft een afspraak voor de behandeling op: dag om

Nadere informatie

Thoraxcentrum Hartkatheterisatie. Aortaklepimplantatie via de lies- of sleutelbeenslagader (TAVI-TF of TSc)

Thoraxcentrum Hartkatheterisatie. Aortaklepimplantatie via de lies- of sleutelbeenslagader (TAVI-TF of TSc) Thoraxcentrum Hartkatheterisatie Aortaklepimplantatie via de lies- of sleutelbeenslagader (TAVI-TF of TSc) Thoraxcentrum Hartkatheterisatie Inleiding Deze brochure is geschreven voor patiënten die een

Nadere informatie

Implantatie pacemaker

Implantatie pacemaker Implantatie pacemaker U ondergaat binnenkort een pacemakerimplantatie op de afdeling Hartkatheterisatie in Rijnstate Arnhem. In deze folder vindt u informatie over deze ingreep. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering

Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering Afdelingen cardiologie en dagbehandeling Inleiding Heeft u last van flauwvallen, een licht gevoel in uw hoofd, duizeligheid en/of hartkloppingen? Dat kan te

Nadere informatie

Hartkatheterisatie. Onderzoek en behandeling 1

Hartkatheterisatie. Onderzoek en behandeling 1 Hartkatheterisatie Onderzoek en behandeling 1 De Hartstichting strijdt al 50 jaar succesvol tegen hart- en vaatziekten. Maar het aantal sterfgevallen en patiënten moet nóg verder omlaag, want ruim 1 miljoen

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. (Atriumfibrilleren) Cardiologie

Boezemfibrilleren. (Atriumfibrilleren) Cardiologie Boezemfibrilleren (Atriumfibrilleren) Cardiologie Als het hart op hol slaat Vrijwel ieder mens krijgt in zijn leven wel eens te maken met hartritmestoornissen. Het hart gaat dan anders, meestal sneller,

Nadere informatie

Electro-Cardioversie (ECV) Afdeling Cardiologie

Electro-Cardioversie (ECV) Afdeling Cardiologie Electro-Cardioversie (ECV) Afdeling Cardiologie U heeft binnenkort een afspraak voor een cardioversie. In deze folder vindt u informatie over deze behandeling. Wat is een cardioversie? Cardioversie is

Nadere informatie

Pacemaker en ICD behandeling bij kinderen. Nico A. Blom Centrum voor Aangeboren hartafwijkingnen Amsterdam-Leiden (CAHAL)

Pacemaker en ICD behandeling bij kinderen. Nico A. Blom Centrum voor Aangeboren hartafwijkingnen Amsterdam-Leiden (CAHAL) Pacemaker en ICD behandeling bij kinderen Nico A. Blom Centrum voor Aangeboren hartafwijkingnen Amsterdam-Leiden (CAHAL) Pacemaker en ICD behandeling bij kinderen Te traag hartritme: pacemakerbehandeling

Nadere informatie

Inwendige defibrillator (ICD) Implantatie of wissel

Inwendige defibrillator (ICD) Implantatie of wissel Inwendige defibrillator (ICD) Implantatie of wissel Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 0894 Inhoudsopgave Pag. Inleiding 3 Langs de afdeling Bloedafname 3 De ICD 4 Wat is een ICD? 4 Hoe de

Nadere informatie

Pacemaker. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.

Pacemaker. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier. HHZH_INF_103.01(0215) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Pacemaker Voorwoord Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

Een ingeklapte long Pneumothorax

Een ingeklapte long Pneumothorax Een ingeklapte long Pneumothorax Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten december 2011 pavo 0492 Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen met een ingeklapte long. Dit wordt een pneumothorax

Nadere informatie

Hoe ziet het reveal-systeem eruit

Hoe ziet het reveal-systeem eruit Reveal implantatie U komt binnenkort voor een reveal-implantatie naar het St. Anna Ziekenhuis. In deze folder kunt u lezen hoe de gang van zaken rondom deze ingreep is. Waarom een reveal U heeft de afgelopen

Nadere informatie

Het vervangen van een pacemaker en het upgraden of downgraden van een pacemakerdraad

Het vervangen van een pacemaker en het upgraden of downgraden van een pacemakerdraad Het vervangen van een pacemaker en het upgraden of downgraden van een pacemakerdraad (draden) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Inhoudsopgave 1 Algemene informatie 2 Wat is belangrijk

Nadere informatie

INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE

INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE Algemeen In de week dat de stagiairs op cardio staan, wordt verwacht dat ze zich elke dag om 08u00 aanmelden op functiemeting (echo-cardio). Onderzoeken

Nadere informatie

Het verwijderen van het aangetaste deel van de ellepijp bij de pols

Het verwijderen van het aangetaste deel van de ellepijp bij de pols Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het verwijderen van het aangetaste deel van de ellepijp bij de pols Distale-ulna-resectie Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het verwijderen van het

Nadere informatie

Beweegadvies na een hartinfarct, hartoperatie, ICD implantatie of

Beweegadvies na een hartinfarct, hartoperatie, ICD implantatie of Beweegadvies na een hartinfarct, hartoperatie, ICD implantatie of operatie bij CTEPH Wat kunt u zelf doen aan uw herstel? Hoe kunt u uw krachten en conditie opbouwen op een verstandige manier? Deze folder

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht Artrodese Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Bij u is in één of meer gewrichten in uw hand of pols artrose vastgesteld.

Nadere informatie

Electrofysiologie en Ablatie

Electrofysiologie en Ablatie Inhoudsopgave Inleiding Het hart Voorbereidingen Een elektrofysiologisch onderzoek Ablatie Soorten Hartritmestoornissen Risico s en complicaties Na de behandeling Nazorg Tot slot Electrofysiologie en Ablatie

Nadere informatie

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Werking van het hart Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Het hart is een pomp Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Nederland.

Nadere informatie

Polikliniek hartfalen

Polikliniek hartfalen Polikliniek hartfalen U bent onder behandeling bij het Hartcentrum van het Radboudumc. Tijdens uw ziekenhuisopname of uw bezoek aan de polikliniek wordt u gevraagd om verdere controles via de Hartfalenpolikliniek

Nadere informatie

ICD. (Inwendige Cardioverter Defibrillator)

ICD. (Inwendige Cardioverter Defibrillator) ICD (Inwendige Cardioverter Defibrillator) Inhoud 5 Inleiding 6 1. Stoornissen in het ritme van het hart 6 Het hart 7 Hartritmestoornissen 8 Waarom kom ik in aanmerking voor een ICD? 9 2. De ICD 10 Wat

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie. Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct

Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie. Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie In deze folder vindt u informatie voor de eerste weken na uw ontslag

Nadere informatie

elektrische cardioversie (ECV)

elektrische cardioversie (ECV) patiënteninformatie elektrische cardioversie (ECV) U heeft een hartritmestoornis en u komt binnenkort naar het OLVG voor een elektrocardioversie (ECV). Bij deze behandeling proberen we het ritme van het

Nadere informatie

Cardiologie. Takotsubocardiomyopathie

Cardiologie. Takotsubocardiomyopathie Cardiologie Takotsubocardiomyopathie Inhoudsopgave Inleiding 4 Wat is takotsubocardiomyopathie? 4 Wat is de oorzaak? 5 Wat zijn de klachten en verschijnselen? 6 Welke onderzoeken worden uitgevoerd? 6

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. HOCM-ablatie BEHANDELING

CARDIOLOGIE. HOCM-ablatie BEHANDELING CARDIOLOGIE HOCM-ablatie BEHANDELING HOCM-ablatie Deze folder geeft u informatie over HOCM-ablatie. Dit is een behandeling bij hypertrofische obstructieve cardiomyopathie: een verdikking in het tussenschot

Nadere informatie

Klinische Genetica. Aritmogene Rechter Ventrikel Cardiomyopathie (ARVC)

Klinische Genetica. Aritmogene Rechter Ventrikel Cardiomyopathie (ARVC) Klinische Genetica Aritmogene Rechter Ventrikel Cardiomyopathie (ARVC) Inhoud Inleiding 1 De werking van het normale hart 2 Het hart bij ARVC 3 De oorzaak van ARVC 4 De symptomen van ARVC 5 De diagnose

Nadere informatie

Hartritmestoornissen Een pacemaker

Hartritmestoornissen Een pacemaker CARDIOLOGIE Hartritmestoornissen Een pacemaker BEHANDELING Inhoudsopgave Hartritmestoornissen - Een pacemaker Het toestemmingsformulier 2 Wetenschappelijk onderzoek en opleiding 2 Wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

ICD generator vervangen

ICD generator vervangen Cardiologie ICD generator vervangen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De periode voorafgaand aan uw opname... 3 De dag van opname... 4 De vervanging... 5 Complicaties van de behandeling... 5 Na de behandeling...

Nadere informatie

Confirm -implantatie en -controle (implanteerbare hartmonitor)

Confirm -implantatie en -controle (implanteerbare hartmonitor) Confirm -implantatie en -controle (implanteerbare hartmonitor) Inhoud Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is een Confirm? 1 Wat is belangrijk om te weten vóór de ingreep? 2 Medicijnen 2 bloedverdunners

Nadere informatie

Het sluiten van een ASD

Het sluiten van een ASD CARDIOLOGIE Het sluiten van een ASD BEHANDELING Het sluiten van een ASD Uw arts heeft vastgesteld dat u een opening hebt in het tussenschot van uw hart. Deze afwijking heet een ASD (Atrium Septum Defect).

Nadere informatie

elektrische cardioversie

elektrische cardioversie pati nteninformatie elektrische cardioversie Bij u is een lichte afwijking gevonden in het hartritme. U komt in aanmerking voor een elektrische cardioversie-behandeling. Bij een cardioversie probeert de

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Dagboek hartfalen

CARDIOLOGIE. Dagboek hartfalen CARDIOLOGIE Dagboek hartfalen Dagboek hartfalen Persoonlijke gegevens Naam :-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Inspanningselektrocardiogram. Met arteriële zuurstof en ventilatie meting

Inspanningselektrocardiogram. Met arteriële zuurstof en ventilatie meting Inspanningselektrocardiogram Met arteriële zuurstof en ventilatie meting Wat is een elektrocardiogram? Alvorens in te gaan op de functie van het inspannings-elektrocardiogram willen wij u eerst wat vertellen

Nadere informatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Inleiding U heeft een hartkatheterisatie van de kransslagader ondergaan (coronair angiografie) dit is een onderzoek van de kransslagaders of de grote lichaamsslagader.

Nadere informatie

Inleiding Wat is een cardioversie? Voorbereiding thuis

Inleiding Wat is een cardioversie? Voorbereiding thuis CARDIOVERSIE 884 Inleiding U komt naar het Sint Franciscus Gasthuis voor cardioversie. Dit vindt plaats op de Dagbehandeling. In deze folder leest u meer over cardioversie. Wat is een cardioversie? Cardioversie

Nadere informatie

Implantatie van een inwendige defibrillator (ICD)

Implantatie van een inwendige defibrillator (ICD) Implantatie van een inwendige defibrillator (ICD) Uw afspraak U wordt verwacht op: datum: tijdstip: Inhoudsopgave Inleiding... 1 Wat doet een ICD... 1 Voorbereiding... 2 Opname... 2 Voorbereiding implantatie...

Nadere informatie

Adviezen na een hartoperatie

Adviezen na een hartoperatie Adviezen na een hartoperatie Informatie voor patiënten F0852-1150 januari 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Thoraxcentrum Twente. Een pacemakerimplantatie. Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon TCT 11/10 11

Thoraxcentrum Twente. Een pacemakerimplantatie. Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon TCT 11/10 11 Thoraxcentrum Twente Een pacemakerimplantatie Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon TCT 11/10 11 Inleiding U bent bij uw cardioloog geweest in verband met hartklachten.

Nadere informatie

Cardiologie. Thuis na een hartoperatie, wat nu?

Cardiologie. Thuis na een hartoperatie, wat nu? Cardiologie Thuis na een hartoperatie, wat nu? 1 Thuis na een hartoperatie, wat nu? Onlangs heeft u een bypassoperatie en/of operatie aan de hartklep(pen) ondergaan. Na de operatie elders is de fysiotherapie

Nadere informatie

Cardiologie. De PV-isolatie. www.catharinaziekenhuis.nl

Cardiologie. De PV-isolatie. www.catharinaziekenhuis.nl Cardiologie De PV-isolatie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Boezemfibrilleren... 3 Voorbereiding thuis... 5 Voorbereidingen op de ingreep... 6 De PV-isolatie... 6 Risico s en complicaties... 7 Nazorg...

Nadere informatie

Pulmonologie. Pneumothorax

Pulmonologie. Pneumothorax Pulmonologie Pneumothorax 1 2 INHOUDSOPGAVE Inleiding 4. Wat is een pneumothorax 4. Oorzaken van een pneumothorax 5. Wat zijn de klachten 5. De behandeling 6. Leefregels 7. Tot slot 7. 3 Inleiding U bent

Nadere informatie

Cardiologie Na een dotterbehandeling

Cardiologie Na een dotterbehandeling Cardiologie Na een dotterbehandeling Inleiding U heeft een dotterbehandeling (P.T.C.A. = Percutane Transluminale Coronaire Angioplastiek) ondergaan. Er kunnen thuis nog vragen ontstaan en mogelijk kunnen

Nadere informatie