Zestiende en zeventiende eeuw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zestiende en zeventiende eeuw"

Transcriptie

1 cursus Zestiende en zeventiende eeuw Teksten: Joost van den Vondel, Het stokske van Oldenbarneveldt Erasmus, Lof der Zotheid Jacob Cats, Het Spaans heidinnetje G.A. Bredero, Een oud besje met een jongeman P.C. Hooft, Sonnet P.C. Hooft, Nederlandse Historiën P.C. Hooft en S. Coster, Warenar Joost van den Vondel, 16 Wat was in de zestiende en zeventiende eeuw de taak van de schrijver? 17 Wat zijn de drie onderdelen van een embleem? 18 Leg uit wat de muziekterm contrafactuur met teksten uit de Nederlandse literatuur te maken heeft. 19 Leg uit dat het werk van Jacob Cats duidelijk maatschappelijk betrokken is. 20 Maak een schema van het tekstgedeelte Ernstig en komisch toneel. A Leeropdrachten 1 Zet de volgende gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde: Beeldenstorm Val van Antwerpen Rembrandt schildert De nachtwacht Vrede van Münster Twaalfjarig Bestand oprichting V.O.C. opening Amsterdamse schouwburg Erasmus publiceert Lof der Zotheid oprichting Nederduytsche Academie. 2 Noem drie redenen waarom de rooms-katholieke kerk werd geconfronteerd met de hervorming. 3 Wat wilde Karel V met zijn politiek in de Nederlanden bereiken? 4 Tijdens het Twaalfjarig Bestand waren er interne tegen stellin gen in de Republiek. Leg uit hoe die tegenstellingen konden leiden tot de executie van Johan van Oldenbarneveldt. Leg beargumenteerd uit of er een relatie bestaat tussen strijdliederen en regenten. 6 Leg in eigen woorden uit wat het verschil is tussen enerzijds het empirisme en anderzijds het rationalisme. 7 Wat wordt bedoeld met de Copernicaanse wending? 8 Leg uit waarom het humanisme typerend is voor een antropocentrisch wereldbeeld en niet voor een theocentrisch wereldbeeld. 9 Geef in eigen woorden weer waarin volgens een humanist een mens verschilt van het dier. Noem vijf algemene kenmerken van de Renaissance. 11 Leg uit wat bedoeld wordt met de begrippen translatio, imitatio en aemulatio. 12 Geef een omschrijving van het publiek van kunst en literatuur uit de Renaissance. 13 Geef in maximaal 0 woorden een samenvatting van het tekstgedeelte Burgerlijke cultuur in de Republiek. 14 Bekijk het schilderij van G.A. Berckheyde van het stadhuis op de Dam in je theorieboek (zie beeld 6 op pagina 38) en leg uit waarom dit stadhuis een classicistisch gebouw is. 1 Welke twee algemene tendensen zijn er in de Nederlandse literatuur van de zestiende en zeventiende eeuw? B Leesopdrachten Opdracht 1 Joost van den Vondel Het stokske van Oldenbarneveldt 1 20 Het stokske van Johan van Oldenbarneveldt, Vader des Vaderlands Mijn wens behoede u onverrot, O STOK en stut, die geen verrader, maar s vrijdoms stut en Hollands Vader gestut hebt op dat wreed schavot, toen hij voor t bloedig zwaard moest knielen, veroordeeld als een Seneca door Nero s haat en ongena, tot droefenis der braafste zielen. Gij zult nog jaren achtereen den uitgang van die held getuigen, en hoe Geweld het Recht dorst buigen, tot smaad der onderdrukte steên. Hoe dikwijls strekt gij onder t stappen naar t hof der Staten stadig aan hem tot een derde voet in t gaan en klimmen op de hoge trappen, als hij, belast van ouderdom, papier en schriften, overleunde en onder t lastig landspak steunde. Wie ging, zo krom gebukt, nooit krom! Gij rustte van uw trouwe plichten na t rusten van die oude stok, geknot door s bloedsraads bitt re wrok nu stut en stijft gij nog mijn dichten. Uit: Lust tot poëzie. Gedichten van Vondel. 24 Literatuurgeschiedenis

2 Toelichting: vs. 1: De dichter spreekt (denkbeeldig) tegen de wandelstok van Van Oldenbarneveldt. Hij spreekt de wens uit dat de wandelstok niet zal verrotten. vs. : den uitgang: de dood. vs. 19: bedoeld wordt: de drukkende last van de staatszorgen vs. 22: oude stok: hier oude man Joost van den Vondel schreef dit gedicht in 167 over de terechtstelling van Oldenbarneveldt in a In welke versregel beschrijft Joost van den Vondel de terechtstelling van Oldenbarneveldt? b Wat is de historische achtergrond van dit gedicht? c In vs. 6 en 7 wordt de situatie van Oldenbarneveldt vergeleken met die van de Romeinen Seneca en Nero. Zoek op wie Seneca en Nero waren en leg uit wie in het gedicht met Seneca en Nero worden bedoeld. d Wat wordt bedoeld met derde voet in vs. 1? e Joost van den Vondel speelt in dit gedicht een spelletje met de woorden stok en stut. Ga na waar de dichter deze woorden gebruikt en wat de betekenis steeds is. f Leg de slotregel nu stut en stijft gij nog mijn dichten uit Ze kunnen aardig drinken, dansen mee met de meisjes en schrijven liefdesbriefjes. Iedereen lacht hen uit, zo pot sierlijk zijn ze, maar ze hebben plezier in zichzelf, zij wentelen zich in opperste weelde en smeren zich helemaal met honing in, en dat geluk hebben ze natuurlijk aan mij te danken. Ik zou overigens wel willen dat degenen die hen bespottelijk vinden, eens bij zichzelf zouden nagaan of ze niet ook liever door de zotheid tot het einde toe een honingzoet leven zouden willen leiden, in plaats van, zoals dat heet, een balk te zoeken om zich aan op te hangen. Het kan mijn zotten over het algemeen niks schelen dat die vrouwen een slechte naam hebben. Ze hebben dit kwaad niet eens in de gaten of, als ze het wel in de gaten hebben, stappen er gemakkelijk overheen. Als er een steen op iemands hoofd valt, is dat echt erg. Maar schaamte, een slechte naam, schande en scheldwoorden zijn alleen maar schadelijk als ze worden gevoeld; als dat gevoel ontbreekt zijn ze zelfs volkomen onschadelijk. Wat kan het je schelen als het hele volk je uitfluit, zolang je met jezelf bent ingenomen? Alleen de zotheid zorgt ervoor dat dat gebeurt. Uit: Erasmus, Lof der Zotheid. Opdracht 2 Erasmus, Lof der Zotheid Natuurlijk is het ook mijn verdienste dat u overal oude mannen van Nestors leeftijd ziet, die al nauwelijks meer op mensen lijken, namelijk stotteraars, dwazen, tandelozen, grijsaards en kaalhoofdigen of, om hen meer met de woorden van Aristophanes te beschrijven: vuil, krom, armzalig, gerimpeld, tandeloos, kaal en impotent. Toch scheppen zij nog zoveel genoegen in het leven en voelen zij zich zo jong, dat de één zijn grijze haren verft, de ander zijn kale hoofd verbergt onder een pruik. Weer een ander gebruikt tanden die hij misschien wel van een varken heeft geleend, nog een ander is hopeloos verliefd op een jong meisje en is met zijn dwaze verliefdheden zelfs een jong ventje nog de baas. Die afgeleefde oude sukkels nemen nog een teer jong meisje tot vrouw, zelfs als zij geen bruidsschat heeft, zodat later nog anderen plezier van haar zullen hebben. Dit gebeurt zo vaak dat het bijna prijzenswaardig wordt. Nog veel leuker is het de aandacht te richten op heel oude vrouwtjes, die al half dood zijn en zo lijkachtig, dat ze ogenschijnlijk uit de onderwereld zijn teruggekeerd, maar bij wie nog altijd voor in de mond ligt hoe kostbaar het levenslicht is! Ze zijn nog steeds verliefd en, zoals de Grieken zeggen, krols en weten tegen een hoge prijs een of andere Phaon te verleiden. Ze smeren onophoudelijk hun gezicht met blanketsel in, ze zijn niet bij de spiegel weg te slaan, trekken hun schaamhaar uit, laten hun verschrompelde en slappe borsten zien, met hun bevende stemmetjes wekken zij hun verwelkte verlangen weer op. a Wie is de ik-figuur in dit fragment? b Leg uit hoe je de inhoud van dit fragment in verband kunt brengen met de exempla contraria. c Leg uit hoe je de inhoud van dit fragment in verband kunt brengen met gewenst of ongewenst burgerlijk gedrag. Opdracht 3 Jacob Cats, Het Spaans heidinnetje Onderstaand fragment is de ontmoeting tussen Don Ian, een edelman en het zigeunermeisje Pretiosa. Deze ontmoeting vindt plaats nadat Cats uitvoerig het leven van de zigeuners heeft beschreven. Don Ian is verliefd op Pretiosa. Zij antwoordt hem. Ik ben een zigeunerkind dat veracht wordt door alle mensen. Hoe kan iemand van uw stand mijn gezelschap wensen. Het kan slechts één reden hebben: u wilt dat uw wellust Tot schande van mijn jeugd wordt geblust. Maar nee, geloof me, geen man krijgt mij zo ver Dat ik mij voor zijn wellust zal laten gebruiken. Denk van mij wat u wilt en wat ik zou kunnen zijn, Maar mijn gunsten zijn niet te koop voor geld, En zullen dat nooit zijn. Toe, ga ergens anders jagen! Er is geen enkele kans dat u met mijn eer aan de haal kunt gaan. Weet dat er onder het volk dat u zigeuners noemt, Nog een reine ziel is met een onbevlekt gemoed. Gij, die zo graag het hof wil maken en minnekozen, Ga naar het dartele hof en streel de zijden rokken. Cursus 9 Zestiende en zeventiende eeuw 2

3 Zoek daar maar iemand voor uw vunzige vreugd En laat mij in het bezit van mijn ongerepte jeugd. Toen vrouw Maiombe het meisje op deze toon hoorde spreken, Heeft ze haar pikzwarte haar een beetje rechtgestreken, Zo blij was ze met dit gesprek. Toe, zei ze, lieve vriend, Dit is geen lichtekooi die hoofse schavuiten op hun wenken bedient. De jonkheer, verbaasd door zulke strenge woorden, Die hem via het oor het hart doorboorden, Keek naar het trotse gezicht van het jonge meisje En hij voelde weer de hevigheid van zijn innerlijk vuur. Nadat hij daar zwijgend een poosje had gezeten, Liet hij het serieuze meisje zijn voorstel weten. En wel op deze wijze: hij trok van zijn hand Een ring met een mooi juweel, een flonkerende diamant. En hij zei tegen haar: Schone maagd, ik zweer bij mijn leven En bij het ridderschap dat de prins me heeft gegeven, Ik zweer het bij de ring die u voor uw ogen ziet Dat mijn trouwe ziel u mijn oprechte liefde biedt. k Wil u, schone bloem, niet als bijzit houden, Maar ik zal volgens de regels van de wet met u trouwen. En als bewijs daarvan geef ik u dit onderpand; Draag het ter ere van mij aan uw rechterhand. Terwijl hij deze woorden spreekt, biedt hij Pretiose Een mooie diamant aan. Na langdurig Over zijn voorstel te hebben nagedacht, Gaf ze met een ernstig gezicht ten antwoord: Wel jonker, ik heb de indruk dat u het ernstig meent, Maar als u met mij trouwt, daalt u te veel in stand. Denk er dus goed over na voor u verder gaat. Zo n besluit moet na rijp beraad genomen worden En bovendien, dat mag ik niet vergeten Moet u in dit geval beslist ook weten Dat er nog iets is dat per se moet worden gedaan Voor we tot een beslissing in deze kwestie overgaan. U moet twee jaar lang in ons midden leven En u volledig aan onze wetten en regels overgeven. U moet met ons gaan dwalen door het hele land, Soms volkomen zonder geld of enig ander bezit. U moet uw grote rijkdom en uw voorname stand En ook uw prachtige kleding geheel achter u laten. U moet met volle overgave, en niet voor de schijn, Net als wij, mikpunt van spot voor de hele wereld zijn. Dit alles, lieve vriend, is nodig om goed te kunnen bepalen Of het nuttig en zinvol is uw zinnen op mij te zetten. En, aan de andere kant, of het ook voor mij wenselijk is Mijn vrije hart aan u te binden in eeuwige trouw. Ziet u, dit is bij ons het gebruik, eerlijk waar; U moet, als u wilt, over de kwestie na gaan denken. Op deze manier moet u uw liefde bewijzen, mijn vriend, En zo niet, dan wordt duidelijk dat u niet bij mij past. Zodra de ridder haar hele verhaal had gehoord, Ging er een koude rilling door zijn hele lijf. Hij zei: Het plan dat u naar voren hebt gebracht, Gaat ver, lieve maagd, daar moet over worden nagedacht. Ik wil rustig over de kwestie na kunnen denken En ik zal u in klare taal mijn antwoord geven Dat zal ik doen op deze plaats, in ditzelfde dal, Zodra de gouden zon hier opnieuw schijnen zal, Na die woorden zwijgt hij omdat hij had vernomen Dat zijn jagers van de berg naar beneden kwamen. Hij wenkt ze met zijn hand zodat de hele stoet Met hem verder afdaalt naar zijn vaders slot. De ridder gaat naar binnen en hoewel alle bedienden Bezig zijn de schotels in een rij op tafel te zetten, Neemt hij toch niet deel aan de maaltijd Omdat hij, naar het schijnt, erg teneergeslagen is. Hij sluit zijn kamerdeur en loopt een poosje op en neer. Hij spreekt zichzelf toe in weifelende woorden, Dan zus, dan zo, maar hij komt niet tot een besluit. Op het laatst barst hij los met de volgende woorden: Helaas! Hoe kom ik erbij zo dwaas te doen En mijn oog te laten vallen op iemand van zo n lage stand. Mijn oog, mijn vrijersoog, mijn ongeremde lust, Mag toch niet op deze wijze worden geblust! Zal ik mijn adellijke afkomst, mijn stand en eer verloochenen En met zo n smerige bende gaan zwerven langs de wegen, Dwars door dit rijk en vele andere landen, Alleen gedreven door wellustig liefdesvuur? Zal ik, een christen, mij met heidenen inlaten En naast hen een onbeschaafd en beestachtig leven leiden? Zal ik een vriend zijn van die vieze bende En daarmee onze God en de heilige doop bezoedelen? Zal ik iets doen waardoor mijn familie mij gaat haten En mijn huwelijksaanzoek in het hele land wordt bespot? Zal ik mijn vooraanstaande familie te schande maken Omdat ik met een heidense vrouw ga samenleven, Omdat ik tot ergernis van alle christelijke vrouwen Met zo n ellendig schepsel zou willen trouwen? Uit: Jacob Cats, Het Spaans heidinnetje. a Pretiosa beroept zich in dit fragment op haar jeugd (vs. 32 en 44). Wat bedoelt zij daar precies mee? b Pretiosa denkt dat Don Ian handelt uit wellust (vs. 31, 34). Wat bedoelt ze daar precies mee? Waar verdenkt ze Don Ian van? c Pretiosa voert in haar gesprek met Don Ian een belangrijk bezwaar tegen een eventuele relatie aan. Welk bezwaar is dat? d In het fragment wordt een tegenstelling geformuleerd tussen het leven van de zigeuners en het leven aan het hof. Leg uit wat die tegenstelling precies is. e Don Ian schenkt Pretiosa een kostbare ring. Welke symbolische boodschap wil hij met deze ring overbrengen? f Pretiosa stelt Don Ian op de proef. Welke proef moet hij ondergaan en waarom? g Net als Pretiosa formuleert ook Don Ian in dit fragment bezwaren tegen het huwelijk. Hij vreest onder andere spot en een onbeschaafd leven. Maar wat is zijn belangrijkste bezwaar? h Zowel Pretiosa als Don Ian formuleren bezwaren tegen een eventueel huwelijk. Welke burgerlijke, maatschappelijke moraal blijkt uit hun bezwaren? 26 Literatuurgeschiedenis

4 Opdracht 4 G.A. Bredero, Een oud besje met een jongeman En gij zijt mij te nors en zuur: wat jij zoekt, zoek ik mee Een oud besje met een jongman Stem: Pots honderdduizend slapperment, etc. Nu, nu jonggezel, hoor toe, en hou wat stal. Nou laat mij gaan jij ouwe vel, wat schort je? bin je mal? Hoe komt dat gij u zo verbaast? Ai lieve hou wat stee. Weg, ouwe totebel, gij raast: wat jij zoekt, zoek ik mee. Hoe valt u dit zo euvel in, dat gij mij zo versmaadt? Weg kwijlbab met uw kevelkin, weg met uw malle praat. Ai jongman geef mij wat gehoor, het is mijn eerste bee. En prevel mij niet meer an t oor: wat jij zoekt, zoek ik mee. Dit schenk ik u, o jonge held! daartoe mijn lijf en goed. Nu, laat mij ongekweld, en zoek een gierig bloed. Ik maak u, jongeling, zo rijk als t water van de zee. Gij zijt mij al te ongelijk: wat jij zoekt, zoek ik mee. Ik zal u houden als een graaf, in t goud, in t zilver stijf. Daarvoor zou ik dan zijn een slaaf van een verschrompeld wijf. Dat kleuter is te wispeltuur, al is zij blank als snee. 6 7 Weg taaie tandeloze best, weg druipneus, weg roodoog, ga, haal ien kooltje in uw test en zet t vrij wat hoog, en raas en blaas daar leven in, en laat mij in mijn vree. Dit is het meisje naar mijn zin! Wat jij zoekt, zoek ik mee. De ouderdom is wijs van raad, daartoe zuinig en vroed. Gelijkheid in de echte staat baart vriendschap in t gemoed: wat is hier liefelijker ding, of t allerdroefste wee, als goe of geen vereniging? Wat jij zoekt, zoek ik mee. Al was de rijkdom van uw schat als al de wereld groot, en eer ik ze met u bezat, ik was veel liever dood. Weg morsebel, gij hebt een gongs, loop door, gij oude kwee. Och Bestemoer gij zoekt wat jongs: wat jij zoekt, zoek ik mee. Uit: Liederen van Bredero. Toelichting: strofe 1: kan zowel een aanduiding zijn voor Herman als voor een man die een heer is. strofe 2: kwijlkwab: doekje tegen het kwijlen; kevelkin: puntkin strofe 3: een gierig bloed: een begerige sukkel strofe 7: een gongs: een (figuurlijke) klap van de molen; kwee: oud wijf a Leg beargumenteerd uit, uit welke afdeling van Bredero s Groot Lied-boeck dit lied afkomstig is. b Wat is de zangwijze, de melodie van dit lied? c Dit lied bestaat uit zeven coupletten die steeds eindigen met de zelfde slotregel wat jij zoekt, zoek ik mee. Leg uit wat met deze slotregel wordt bedoeld. d Welk verband kun je leggen tussen dit lied van Bredero en het fragment uit Lof der Zotheid van Erasmus (opdracht 2)? e Dit lied gaat over de thematiek van de ongelijke liefde. Citeer de liedregels waaruit duidelijk de visie op deze thematiek blijkt. Wie verwoordt deze visie? Cursus 9 Zestiende en zeventiende eeuw 27

5 Opdracht P.C. Hooft, Sonnet Opdracht 6 P.C. Hooft, Nederlandse Historiën Sonnet Wanneer door s werelds Licht de blindgeboren jongen gezicht verkreeg, hij stond verwonderd en bedeesd. Beweging, kleur, de vorm van plant, van mens, van beest verbluffen zijn gedacht, en liefelijk besprongen; voorts sloten, torens schier ten hemel hoog gesprongen, het tijdverdrijf van s mensen onderwind-al-geest, maar de zichtbare god, de schone zon, het meest. Zijn tonge zweeg t gemoed dat riep om duizend tongen. Zo is het ook, mijn licht, wanneer gij mij verschijnt en dat mijn ziel ontdekt uw ziels sieraden vijndt die t oog van mijn gemoed, dat tot hen strekt, gemoeten, dan zwelt mijn hart van vreugd en van verwond ring diep en danke jegens u en jegens die u schiep, totdat het barst en valt gebroken voor uw voeten. Uit: P.C. Hooft, Liederen en gedichten. Toelichting: vs. 1: s werelds Licht: Christus vs. 2: bedeesd: verbijsterd vs. 4: verbluften en overweldigden op aangename wijze zijn geest vs. : schier ten hemel... gesprongen: bijna tot de hemel reikend vs. 6: s mensen onderwind-al-geest: het alles ondernemende vernunft vs. : ontdekt uw... vijndt.: de schoonheid van uw ziel vindt blootliggen vs. 11: tot hen strekt: zich richt op hen; gemoeten: tegemoet komen a Probeer in eigen woorden te formuleren wat Hooft bedoelt. Let daarbij goed op de vergelijkingen. b De gedichten van Hooft worden getypeerd als echte Renaissanceliteratuur. Leg met verwijzingen naar dit sonnet uit dat deze typering juist is. c De ik-figuur noemt de geliefde mijn licht (vs. 9). Waar vergelijkt de ik-figuur de geliefde mee? d Leg beargumenteerd uit of je de beeldspraak ( mijn licht ) in verband kunt brengen met de Copernicaanse wending. e Leg beargumenteerd uit of je dit sonnet wel of niet in verband kunt brengen met het petrarkisme Een oude bezigheid in vrijwel alle Nederlandse steden en vele dorpen was de beoefening van de dichtkunst, waartoe de vaardigste en het meest tot vermaak gezinde geesten hun bijeenkomsten hielden in ruimten hun door gemeenschappelijke overheden ter beschikking gesteld, die rederijkerskamers genoemd werden. Deze waren gewoon niet alleen allerlei dichtwerken te vervaardigen en van hand tot hand te laten gaan, maar zelfs in het openbaar hele toneelstukken te vertonen, waarin zij nu eens op boertige wijze, dan weer in ernst ieder datgene voorhielden wat met zijn plicht van doen had. Een stichtelijk vermaak en wijze van dichten die, mits de overheid de maat mag aangeven, van geen gering nut is om de meningen van de menigte te mennen. Want omdat de orators niet meer bestaan, zijn er in onze tijden maar twee manieren over om het volk via het gehoor te overtuigen, namelijk vanaf de preekstoel en vanaf het toneel. Zo heeft de overheid geen krachtiger middel dan dit om het gewone volk een rustige volgzaamheid in te scherpen en haar aanzien te handhaven tegenover het gezag der geestelijken, aangezien het voorbeschikt schijnt dat die alle bestuurders moeten dwarsbomen die niet precies naar hun pijpen dansen. En niemand mag de illusie hebben met het verspreiden van geschreven stukken en gedrukte pamfletten op te kunnen tegen de scherpte van een welbespraakte tong die een groot aantal van allerlei mensen tegelijk in een uur kan overtuigen en de hartstochten van de spreker aan hen weet over te brengen. Uit: P.C. Hooft, Nederlandse Historiën. In zijn Nederlandse Historiën geeft Hooft een korte typering van de rol van de rederijkerskamers. a Welke twee soorten toneel werden er in de rederijkerskamer opgevoerd? b Wat was het doel van rederijkerstoneel? c Veel schrijvers en dichters in de Republiek kwamen uit de hogere maatschappelijke klasse en schreven vanuit het wereldbeeld van deze groep. Citeer een gedeelte van een zin waaruit dat wereldbeeld blijkt. d Hooft onderscheidt twee manieren om het volk met gehoor te overtuigen. Welke twee? e Wat is effectiever: gesproken tekst of geschreven tekst? f Wat vind jij in de tijd waarin je leeft het meest geschikte medium om een zo groot mogelijk publiek te bereiken en te beïnvloeden? Beargumenteer je visie. 28 Literatuurgeschiedenis

6 Opdracht 7 P.C. Hooft en S. Coster, Warenar In onderstaand fragment uit het begin van het toneelstuk zijn de buren van Warnar aan het woord. wil haar broer overhalen te gaan trouwen. Zij weet al een geschikte huwelijkspartner. Derde toneel:, [niet ver van Warnars huis] [ironisch] Ik wil graag, broeder, dat je wat ik je nu ga zeggen Niet als bemoeizuchtig geklets uit zult willen leggen. Dat mag een zuster toch wel van haar broer verwachten, Hoewel ik weet dat men ons vrouwen niet hoog pleegt te achten. Men zegt vaak dat we maar wat kletsen en niet veel meer. Ik laat dat maar voor wat het is, voor deze ene keer. Maar wat ik wel nadrukkelijk van je begeer, is dat je bedenkt dat ik je zuster ben, die aan je eer En je welzijn hoort te denken zo goed ze kan. Wat heb je te zeggen? Wel, je wordt langzamerhand een oude man En als jij sterft zonder kinderen die van je erven Zal de familienaam van vader geheel uitsterven. Daarom heb ik de hele nacht liggen bedenken op welke manier Ik je het best aan een vrouw zou kunnen helpen. Ik wens je veel plezier, En tot verhoging van de vreugd ook nog een heel pond vijgen. Luister, je zou vandaag of morgen de kolder kunnen krijgen, En je door een lichtzinnige, valse slet laten bekoren. Meen je het werkelijk, zuster? Jazeker, t is me ernst. Ach, dan ben ik verloren. Och kom, waarom? Ik kan beslist niet tegen zulk gepraat. Ik heb nog liever dat je me twee blauwe ogen slaat. Je zou niets kunnen zeggen dat me verdrietiger maakt. Luister. Elk woord hierover voelt alsof ik door een steen wordt geraakt. Doe het, je moet me geloven. Raad jij het me aan? Dan doe ik het! Ja, anders zou je een misstap begaan. Trouwen kan best goed zijn als ik het maar niet hoef te doorstaan. Luister naar mijn woorden, beste man, naar de raad die ik je gaf. Sla mijn advies niet in de wind, je geluk hangt ervan af. Goed, ik ga akkoord, zoek morgen maar een bruid op. Op voorwaarde dat ik haar overmorgen de deur weer uitschop. Als jij dat kunt regelen, ga ik vast naar de barbier Om me te laten scheren. Adieu. Jij spot ermee, hoor eens hier, Let nu eens goed op en laat je grapjes maar: Ik ben een weduwe op het spoor van veertig jaar, Misschien iets meer of minder, maar het is daaromtrent. Door middel van een of ander afgetroggeld testament, Cursus 9 Zestiende en zeventiende eeuw 29

7 Warnar Dat ze met temen en flemen van haar man wist te verwerven, Speelde ze het klaar het beste deel van zijn bezit te erven. Ze is bijdehand en bedachtzaam, en speelde het klaar Dat zij voordeel van hèm had, maar hij niet van haar. Wat een kreng! Wind je niet op, al lijkt het wat gemeen. Zo is de wereld tegenwoordig, het draait om geld alleen. Ze zit goed in haar spullen en woont ook nog piekfijn Alles, echt alles is precies zoals het moet zijn. En ze is zo trouwlustig als je hier maar zelden ziet. Ze is hels vuur op een stokje, ze verbrandt haar hand niet. Ik weet wel wie je bedoelt, de weduwe van Claesje Klick. Maar we passen niet bij elkaar, Lobberich en ik. Ik weet zeker dat ik die valse mooipraatster niet moet, Als ik toch malligheid moet uithalen, dan liever meteen ook goed. Het is best mogelijk dat je plan me zou kunnen bekoren Als je een meisje van achttien voor me op wist te sporen. Zoals de dochter van buur Warnar, zij zou mijn leed kunnen stelpen Als je haar wilt, zou ik je misschien wel kunnen helpen, Maar die familie is te laag van stand en heeft geen cent. Maar het meisje is een schat en de vader is een eerlijke vent. Ik wil geen schoonvader voor wie slechts schuldenaren bestaan. En ook geen huis vol dienstboden om tegen tekeer te gaan. Ik heb genoeg van dat gehannes en gedoe. Wel, als dat jouw keus is, wens ik je Gods zegen toe. Kort en goed, ik ga het haar vader vragen. Kijk, hij komt net thuis, hij komt juist op tijd opdagen Warnar [terzijde] Warnar Warnar [terz.] Warnar Vierde toneel: Warnar, [voor Warnars huis] Ik had al zo n voorgevoel, het lag ook wel in de lijn. Ik ging met zoveel tegenzin, dat het wel vergeefs moest zijn. Toen ik bij t Princenhof kwam, bleek er niemand te zijn: Geen korporaal, onderkorporaal, luitenant of kapitein. De mensen letten niet meer op de tijd, het is toch al te mal. Nu ga ik weer snel naar huis, want mijn hart is er al. Buurman Warnar, goeiendag, hoe staat het leven? Ah, ben jij daar,, moge God je een goede dag geven. En jou een goed jaar, hopelijk overkomt je niets. - Als de rijken de armen zo vriendelijk toespreken, willen ze iets. Ik ben bang dat de meid hem van de pot heeft verteld. - Hoe gaat het met je? Arm en berooid, gebrek aan geld. Maar dat geldt voor lieden van mijn stand in t algemeen. Uit: P.C. Hooft, Warenar. a Personages uit zeventiende-eeuwse toneelstukken zijn herkenbare typen en vertonen gewenst of ongewenst gedrag. Licht deze bewering toe aan de hand van, en Warnar. b Wat is de belangrijke thematische overeenkomst tussen het lied van Bredero (opdracht 4) en het gesprek tussen en? c en hebben verschillende visies op een eventuele huwelijkskandidaat voor. Wat zijn de verschillende visies precies en wie heeft er volgens de gangbare zeventiende-eeuwse moraal gelijk? d Leg uit dat de namen Warnar en niet toevallig gekozen zijn. 30 Literatuurgeschiedenis

8 Opdracht 8 Joost van den Vondel, Op zijn zesenzestigste verjaardag op 17 november 163 schreef Joost van den Vondel een gedicht bij een portret dat Govert Flinck van hem had geschilderd: Op mijn schilderij, toen Govert Flinck mij uitschilderde in het jaar 163. Van den Vondel legde toen hij dit gedicht schreef, de laatste hand aan zijn treurspel. Op mijn schilderij, toen Govert Flinck mij uitschilderde in het jaar 163 Ik sluit vandaag een ring van zesmaal ellef jaren, en zie mijn hoofd besneeuwd en tel mijn grijze haren ook zonder glazen oog in deze schilderij. En nog ontvonkt mijn hart in lust tot poëzij, terwijl ik zijn treurrol leer volspelen en met de bliksem sla op hemelse tonelen, ten schrik en spiegel van de staatzucht en de nijd. Wat is mijn ouderdom? Een rook, een damp, geen tijd. Uit: Lust tot poëzie. Gedichten van Vondel. Toelichting: vs. 3: mijn glazen oog: bril vs. 6: sla: doe hem neerslaan vs. 7: staatzucht: heerszucht a Waar spelen de gebeurtenissen in zich af? b Van den Vondel noemt een spiegel. Leg uit wat met dit begrip wordt bedoeld. c Wat is volgens Van den Vondel in dit gedicht de beoogde functie van? d Leg in eigen woorden uit wat Van den Vondel bedoelt met treurrol in vs.. ging op 2 februari 164 in première. In deze tragedie staan twee groepen engelen tegenover elkaar: de Godgetrouwe engelen onder leiding van de aartsengel Michaël en ontevreden engelen die isten worden genoemd. Deze engelen zijn jaloers op Adam en Eva in het paradijs die door God boven de engelen worden geplaatst. Belzebub, Belial en Apollion stoken de ontevreden engelen op. Zij zoeken een leider voor hun verzet. Het fragment uit is het slot van het derde bedrijf. Belzebub vertelt dat Michaël vertrokken is om bij God over de isten te klagen. verschijnt dan ten tonele BELZEBUB De veldheer vaart naar God, om over u te klagen. Schept moed. Vorst, gestegen op zijn wagen, wordt herwaarts aangevoerd. Gij moet u kort beraên. Een heirkracht, zonder hoofd, kan nimmermeer bestaan. Wat mij belangt, die last valt mij te zwaar te tillen. De ganse hemel waagt en dreunt van uw geschillen. De keurebenden staan gereten en gedeeld; het oproer slaat al voort. De hoge nood beveelt hierinne te voorzien en onheil voor te komen. isten Heer stedehouder, wijk en toevlucht aller vromen, wij hopen nimmermeer, dat gij, als Michaël, den hals van t engelsdom tot ene voetschabel van Adams afkomst zult verworpen en verdoemen, en zulk een smaad en hoon vergulden en verbloemen met schijn van billijkheid en stijven door uw macht den opgang van den mens, een grof, een aards geslacht. Wat wierook schenkt hij toch den schaars van hem gezienen? Waarom belast men ons een snoden worm te dienen, te dragen op de hand, te luistren naar zijn stem? Schiep God de hemelen en englen slechts om hem, wij waren nutter nooit geschapen, noch geworden. Ontfarm u,. Gedoog niet dat onze orden zo laag vernederd werde en zonder schuld verzink, de mens, gelijk een hoofd der englen, strale en blink in t ongenaakbre licht, waarvoor de Serafijnen, al bevende van angst als schaduwen verdwijnen. Indien gij u verneêrt zo groot een ongelijk, tot voorstand van ons recht, te slechten in dit rijk, wij zweren uwen arm eendrachtig t onderstutten. Aanvaardt deez heirbijl, help, och help ons recht beschutten. Wij zweren u met kracht, in volle majesteit, te zetten op den troon, aan Adam toegeleid. Wij zweren uwen arm eendrachtig t onderstutten, aanvaardt deez heirbijl: help, och help ons recht beschutten. Mijn zonen, op wier trouw geen vlek van ontrouw hecht, al wat de Godheid wil en van ons eist, is recht. Ik ken geen ander recht en stut, als stedehouder der Godheid, zijn besluit en raadslot met mijn schouder. Den scepter, dien ik voer, ontving mijn rechterhand van zijne Almogendheid, als een genadepand en teken van Gods gunst en liefde tot ons allen. Is nu zijn hart en zin op Adam juist gevallen, en lust het hem, den mens, in volle heerschappij, te zetten bovenaan en boven u en mij te kronen, schoon we nooit in onzen plicht bezweken, wat raad hier toe? Wie wil dat raadslot tegenspreken? Indien hij Adam nog eenzelve heerlijkheid, Cursus 9 Zestiende en zeventiende eeuw 31

9 en d engelse natuur gelijk, had toegeleid, dat waar verdragelijk voor alle hemeltelgen, gesproten uit Gods stam: nu mochten zij t zich belgen, zo belgzucht gene vlek omhoog gerekend waar. Maar hoe men t vat, dit loopt van wederzij gevaar, hetzij men zwichte uit schroomte of moedig wederstreve. Ik wense dat hij u deez bellegzucht vergeve. isten Heer Stedehouder, ai, aanvaardt dien heirstaf toch en handhaaf t heilig recht: wij volgen in uw zog. Wij volgen, streef vooruit op uw gezwinde veren. Wij willen sneuvlen of zeeghaftig triomferen. Dit strijdt met onzen eed en Gabriëls gebod Belzebub Zo stijg de trappen op, o allerbraafste held. Heer stedehouder, stijg dien troon op, dat we u zweren. Vorst Belzebub, getuig, en gij, doorluchtste heren, Apollion, getuig, getuig, vorst Belial, dat ik, uit nood en dwang, dien last aanvaarden zal, tot voorstand van Gods rijk, om ons bederf te keren. Belzebub Nu brengt den standerd voort, dat wij den standerd zweren, getrouwigheid aan God en onze Morgenstar. isten Wij zweren tegelijk bij God en. isten Dat strijdt met God en zet het mensdom boven God. Uit: Joost van den Vondel, / Adam in ballingschap / Noah Laat God zijn eer en stoel en majesteit bewaren. isten Bewaar uw eigen stoel: wij willen, als pilaren, u stutten en den staat der engelen meteen. Geen mens zal onze kroon, Gods kroon, met voeten treên. De veldheer Michaël, gewapend onder t zegenen van boven, wil ons fluks met al zijn heir bejegenen. Zijn heirkracht bij uw macht, wat is t een groot verscheel! isten Is t gene helft, gij sleept een staart van t derde deel der geesten mede, indien ge u geeft op onze zijde. Dan is de kans gewaagd, onz gunst verloren bij de verdrukkers van uw recht. isten De moed, de dapperheid, de hoon, de smaad, de spijt, de wanhoop, het beleid, de wraak, het ongelijk, niet anders te beslechten, en wat hier aanhangt, zal ons stijven, onder t vechten. Belzebub Wij hebben t heilig rijk alleen in onze macht. Wat raadslot men besluit, de wapens geven t kracht en nadruk. Zo wij slechts ons in slagorden stellen, wat nu nog weifelt straks op onze zij zal hellen. Ik troost me dan geweld te keren met geweld. Toelichting: vs waagt: davert vs gereten: uiteengescheurd vs voetschabel: voetbank vs Wat... gezienen: wat voor eerbewijzen brengt hij (de mens) aan de toch eigenlijk nooit door hem geziene God, d.w.z. wat voor belang heeft God erbij? vs. 119 snoden: waardeloze vs orden: orde, soort vs de mens: lees: en de mens vs wil: zal, kan vs zich belgen: geërgerd zijn vs zo: als tenminste vs vat: aanpakt; dit... gevaar: beide oplossingen zijn gevaarlijk voor ons vs zog: kielzog vs. 124 Is... helft: zoal niet de helft; staart: staartvormige groep (met een toespeling op Openb. 12:4, waar verteld wordt van de draak die met zijn staart het derde deel van de sterren uit de hemel wegsleepte) vs. 121 en... aanhangt: en wat dies meer zij e Welke twee algemene kenmerken van een treurspel herken je in? f Welke raad geeft Belzebub in vs en verder aan de isten? g In welke versregels komt de kritiek van de isten op de mens het duidelijkst naar voren? h Leg beargumenteerd uit waarom niet direct bereid is aanvoerder van de ontevreden engelen te worden. i Leg in eigen woorden uit welke rol Belzebub volgens jou in het tekstfragment speelt. j Citeer de versregels waarin beargumenteert dat hij de leiding over de ontevreden en opstandige engelen aanvaardt. 32 Literatuurgeschiedenis

10 k Leg uit waarom onderwerpen als verzet en opstand goed aansluiten bij de historische ontwikkelingen van de zestiende en zeventiende eeuw. Na het overlijden van Joost van den Vondel schreef Geeraardt Brandt een biografie over hem. Brandt beschrijft de ontvangst van in 164: l Welke kritiek hebben de predikanten op? m De duizend gedrukte boeken van waren in acht dagen verkocht. Leg beargumenteerd uit of een oplage van duizend exemplaren voor zeventiende-eeuwse begrippen veel of weinig is. n Wat is volgens Van den Vondel de functie van een treurspel? In het volgende jaar, 164, gaf hij zijn treurspel in het licht. Dit werk was wat de artisticiteit betreft, niet het minste van zijn treurspelen, maar ten aanzien van de stof en de uitwerking werd het aan veel kritiek onderworpen. Sommige predikanten veroordeelden openlijk op de preekstoel dat men zulke bijbelstof, de hemel met de engelen, op het toneel bracht; dat men het heilige mengde met menselijke vondsten, en daar een toneelspel van maakte. In dit spel, zeiden ze, waren opgenomen onheilige, onkuise, goddeloze, valse en zeer aanmatigend bedachte zaken, te spitsvondig uit het menselijk brein gesproten. Hun prediken en aandringen had zo veel uitwerking, dat men, na twee keer spelen, van het toneel weerde. Doch dat tegenwerken wekte een des te groter nieuwsgierigheid om te lezen hetgeen men verbood te spelen. De ganse druk van duizend boeken raakte in acht dagen tijd uitverkocht, zodat de uitgeverboekverkoper het treurspel weer opnieuw op de pers legde. Onder de predikanten die op dit punt de meeste ijver aan de dag legden, was wel de voornaamste Petrus Wittewrongel, een Zeeuw van geboorte. Dagelijks haalde hij de schouwburg alsmede de toneelstukken in zijn preken over de hekel, ze aanduidend als scholen der ijdelheid, en zondige offerplaatsen, overblijfsels van het heidendom, aanleidingen tot zonde, goddeloosheid, onreinheid, lichtzinnigheid en tijdverspilling. Hoewel Vondel met zulke tegenstanders te maken had, liet hij de moed niet zakken. Hij maakte dit toepasselijke versje op Wittewrongel: Trompetter van de Zeeuwen Gij tergt een nest vol spreeuwen Hij stelde een Toneelschild, of pleitrede voor het goed recht van het toneel op, in proza, waarin hij de predikanten niet spaarde, maar hen met veel bitse en bittere woorden beschreef als onoordeelkundige gezellen, kerkuilen en bedilals. Tot zijn verdediging voerde hij aan dat het oogmerk van de treurspelen is de woeste aard der mensen in te tomen en hun goede zeden in te prenten, en dat het blijspel zwaarmoedige zielen verkwikt. Ook wees hij erop dat er, als men ter wille van het misbruik van dingen altijd het goed gebruik moest verwerpen, niets ter wereld onomgewroet en onaangetast zou blijven. Uit: Geeraardt Brandt, Het leven van Joost van den Vondel. C Eindopdrachten Kies een van onderstaande opdrachten. Muziek 1 Studeer een aantal liederen uit de zestiende en zeventiende eeuw in en verzorg een muzikale presentatie. Voor deze opdracht kun je je laten inspireren door uitvoeringen op cd. Er zijn meerdere cd s beschikbaar. Muzieknotaties van bekende dichters kun je vinden in G.A. Bredero, Groot Lied-boeck, deel 3; P.C. Hooft, Granida (editie L. van Gemert) en Vondel vocaal (editie K. de Bruijn en M. Spies). 2 Zoek informatie over het ontstaan van de opera en leg daarna in een beschouwing uit of je Granida van Hooft wel of geen opera kunt noemen. Voor deze opdracht kun je gebruik maken van Granida (editie L. van Gemert) of Granida (tekstboekje van de voorstelling uit 2009 door Ipermestra). Schilderkunst 3 Genreschilderijen zijn in functie vergelijkbaar met didactische verhalen en (boertige) liederen. Er kan in schilderijen gebruik gemaakt worden van exempla contraria en vaak worden er normen en waarden uitgebeeld. Zoek drie duidelijke afbeeldingen van genreschilderijen uit de zeventiende eeuw die je in verband kunt brengen met de liederen van Bredero uit je theorie- en verwerkingsboek. Beschrijf zo nauwkeurig mogelijk wat je op de schilderijen ziet afgebeeld. Probeer te bepalen welke normen en waarden centraal staan en of er gebruik wordt gemaakt van exempla contraria. Leg beargumenteerd uit welke relaties je kunt leggen tussen de liederen en de schilderijen. Literatuur 4 Schrijf twee sonnetten. Laat je inspireren door de sonnetten van Hooft in je theorie- en verwerkingsboek. In het eerste sonnet streef je naar imitatio: je schrijft een sonnet met als onderwerp de petrarkistische liefde. Het tweede sonnet is een sonnet waarin je de petrarkistische liefde bespot. Cursus 9 Zestiende en zeventiende eeuw 33

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

Programma paaszangdienst. Tweede paasdag 2014. Oude kerk putten. Hartelijk welkom!!

Programma paaszangdienst. Tweede paasdag 2014. Oude kerk putten. Hartelijk welkom!! Programma paaszangdienst Tweede paasdag 2014 Oude kerk putten Hartelijk welkom!! Samenzang: Daar juicht een toon Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, die galmt door gans Jeruzalem; een heerlijk

Nadere informatie

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2)

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Zondag 29 Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Lees de tekst van Zondag 29 Vraag 78 : Wordt dan uit brood en wijn het wezenlijk lichaam en bloed van Christus? Antw : Nee; maar gelijk het water

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Bijbel voor Kinderen presenteert EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ

TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opwekking 553) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht buigt voor

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Schriftlezing: Haggaï 2 vers 2 t/m 10 Gezang 428 vers 1 en 3 (Liedboek) Psalm 139 vers 1 (Schoolpsalm) Psalm 84 vers 1 en 3 (Nieuwe Berijming)

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Familie naar Psalm 133 Tekst & muziek: Marcel Zimmer 2012 Celmar Music

Familie naar Psalm 133 Tekst & muziek: Marcel Zimmer 2012 Celmar Music Familie naar Psalm 133 2012 Celmar Music Hoe mooi en hoe heerlijk als wij als familie, als broers en als zussen om elkaar geven, en open en eerlijk met elkaar omgaan, de vrede bewaren en eensgezind leven.

Nadere informatie

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen 19.00 uur LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opw. 533) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met:

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met: 14 september 2014, 16.30 uur, Goede Herderkerk Zangdienst: Samen zingend het nieuwe seizoen in, Thema van de landelijke startdag is met hart en ziel. Verbinden. Tjimmie van der Wal: Hans van de Pol: Jaap

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur

Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur GROOTLETTER LITURGIE AVONDDIENST Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur Liturgische kleur: Groen Klap in de handen, o volken, juich God toe met jubelzang. Psalm 47: 2.

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

Lied van de maand 2014-2015

Lied van de maand 2014-2015 Sept. God die alles maakte God die alles maakte de lucht en t zonlicht blij de hemel zee en aarde zorgt ook voor mij God die t gras gemaakt heeft de bloemen in de wei de bomen, vruchten, vogels zorgt ook

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan welkom juni in de open deur dienst 19 2016 Thema: Verlangen naar God n.a.v. Psalm 42 voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan organist: Christian Boogaard Welkom en

Nadere informatie

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden,

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden, Liturgie voor de ochtenddienst van zondag 22 maart (Heilige Doop en afscheid ambtsdrager) Gezang 481: 1 en 3 1.O grote God die liefde zijt, o Vader van ons leven, vervul ons hart, dat wij altijd ons aan

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. K. Timmerman

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. K. Timmerman Welkom in deze dienst Voorganger is ds. K. Timmerman Schriftlezing: Romeinen 5 vers 12 t/m 21 Romeinen 6 vers 1 t/m 14 Psalm 119 vers 53 (Schoolpsalm) Psalm 103 vers 8 en 9 Lied 100 vers 1, 2, 3 en 4 (Op

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving!

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Lied Thuis in Gods huis Couplet 1 en

Nadere informatie

Uit de prekenserie van Bart Gijsbertsen. Thema aan jou gelijk... (Pnr. 1316) Markus 12: 28-34 Uitgesproken 8 november 2009 in het Open Hof te Kampen

Uit de prekenserie van Bart Gijsbertsen. Thema aan jou gelijk... (Pnr. 1316) Markus 12: 28-34 Uitgesproken 8 november 2009 in het Open Hof te Kampen Thema (Pnr. 1316) Markus 12: 28-34 Uitgesproken 8 november 2009 in het Open Hof te Kampen Ouderling van dienst Muzikale begeleiding Nanda Tegelaar Henk Kamphof U luistert naar: een opname van de morgendienst

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK

VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK VIERING VAN SCHRIFT EN TAFEL IN DE PETRAKERK 21 april 2011 WITTE DONDERDAG Voorganger Orgel Diaken Ds. Marja Terlouw-Sterk Bert Wisgerhof Gerrie de Vries Welkom Psalm 107 : 1, 3 Verstilling, bemoediging

Nadere informatie

Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants

Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants Liturgie: Lied voor de dienst: EL 217: 1,2,3: Samen in de naam van Jezus Welkom Intochtslied: Psalm 98: 3,4 Stil gebed

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016

NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016 NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016 Welkom Kinderen: Dag lieve mensen allemaal, wij heten jullie heel hartelijk welkom in deze viering van onze Naamopgave. Wij komen vandaag aan Jezus zeggen dat ons hartje klaar

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Kerstfeest 2014. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2014. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2014 Ds. W.E. den Hertogschool Kling klokjes klingelingeling, kling klokjes kling. Laat de boodschap horen: Jezus is geboren, Voor die blijde klanken, willen wij God danken. Kling klokjes klingelingeling,

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert HET EERSTE PAASFEEST

Bijbel voor Kinderen. presenteert HET EERSTE PAASFEEST Bijbel voor Kinderen presenteert HET EERSTE PAASFEEST Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Lyn Doerksen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: De Hartendokter!

Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: De Hartendokter! Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband Thema: De Hartendokter! - Zingen voor de dienst om 16.45: Opw. 518 Heer U doorgrond en kent mij Heer, U doorgrondt

Nadere informatie

(U wordt verzocht zoveel mogelijk voor in de kerk te gaan zitten)

(U wordt verzocht zoveel mogelijk voor in de kerk te gaan zitten) (U wordt verzocht zoveel mogelijk voor in de kerk te gaan zitten) Organisten: Erik Krooneman en Marijn Krooneman Orgelspel We zingen twee liederen: k Ben reizend naar die stad (Joh. de Heer; nummer 19)

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014 Samenzang - Komt allen te zamen Komt allen tezamen, jubelend van vreugde, komt nu, o komt nu naar Bethlehem. Ziet nu de Vorst der eng'len, hier geboren, komt laten

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: ds. Sieds de Jong Welkom in de Hoeksteen Voorganger: ds. Sieds de Jong Lezen : Handelingen 7 : 8-15, 44-60 Tekst : Handelingen 7 : 55-56 Psalm 73 : 10 Lied 44 : 1, 2 en 3 Opwekking 672 Opwekking 569 Lied 473 : 1, 2, 3,

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Philadelphiadienst Zondag 8 november 2015 Dorpskerk Bodegraven Aanvang: 17.00 uur

Philadelphiadienst Zondag 8 november 2015 Dorpskerk Bodegraven Aanvang: 17.00 uur Philadelphiadienst Zondag 8 november 2015 Dorpskerk Bodegraven Aanvang: 17.00 uur Voorganger: Organiste: Koster: Ds. M.J. van Oordt Bep Veenstra Dirk Bouwman 2 Voorzang: Psalm 116 vers 1 en 11 God heb

Nadere informatie

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een HOF VAN HEDEN DIENST Praisedienst 23 november 2014 18.30 uur Voorganger: ds. Dick Steenks Muzikale medwerking: CHE Live Band Ede *** Muziek voor de dienst CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt

Nadere informatie

Gehele lied 2x zingen 1. We zijn hier bij elkaar om de Koning te ontmoeten. We zijn hier bij elkaar om te eren onze Heer.

Gehele lied 2x zingen 1. We zijn hier bij elkaar om de Koning te ontmoeten. We zijn hier bij elkaar om te eren onze Heer. Gehele lied 2x zingen 1. We zijn hier bij elkaar om de Koning te ontmoeten. We zijn hier bij elkaar om te eren onze Heer. 2. We zijn hier bij elkaar om te vieren dat Hij goed is. En wij prijzen en aanbidden

Nadere informatie

Mag ik jou een vraag stellen?

Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou, die dit leest, een zeer belangrijke vraag stellen? Stel dat je vandaag zou sterven, doordat er iets verschrikkelijks gebeurt, bijvoorbeeld een auto ongeluk of

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert HET EERSTE PAASFEEST

Bijbel voor Kinderen. presenteert HET EERSTE PAASFEEST Bijbel voor Kinderen presenteert HET EERSTE PAASFEEST Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Lyn Doerksen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. C.G. Geluk (Huizen) Schriftlezing: 2 Korinthe 4 vers 16 t/m 5 vers 10 Gezang 295 vers 1, 3 en 5 (Liedboek) Psalm 52 vers 7 (Schoolpsalm) Psalm 63 vers 1 en 2 Gezang

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen

Welkom in de Hoeksteen Welkom in de Hoeksteen In deze dienst wordt Sophie Boersma gedoopt & Vieren we het Heilig Avondmaal Voorganger: ds. Sieds de Jong Opwekking 672 Kinderopwekking 185 Gezang 125 : 1, 3, 4 en 5 Gezang 167

Nadere informatie

HARTELIJK WELKOM. Malteüs 9:35-38

HARTELIJK WELKOM. Malteüs 9:35-38 1 januari HARTELIJK WELKOM Malteüs 9:35-38 Hartelijk welkom in het nieuwe jaar. Nog maar nauwelijks bekomen van het oude jaar. Wat is er verschrikkelijk veel gebeurd. Mooie en waardeloze dingen. In je

Nadere informatie

Hé, man Goedemorgen. Ja, goedemorgen. Ik hoorde jullie praten, met al dat broeder en zuster gedoe. Hou op,

Hé, man Goedemorgen. Ja, goedemorgen. Ik hoorde jullie praten, met al dat broeder en zuster gedoe. Hou op, Het team Hé, broeder, Kan ik je even spreken? Ja, wacht even, oké, oké, ja, zeg het maar. Nou, ja, het zit eigenlijk zo: je hebt mij heel erg pijn gedaan. O? Ja. Ik heb één van je oude toespraken beluisterd.

Nadere informatie

Liturgie middagdienst Hemelvaartsdag 2011 donderdag 2 juni 2011

Liturgie middagdienst Hemelvaartsdag 2011 donderdag 2 juni 2011 Liturgie middagdienst Hemelvaartsdag 2011 donderdag 2 juni 2011 Thema: De zon gaat op!! Locatie: Gereformeerde Bethelkerk Aanvang: 15:45 uur Met medewerking van: ds. W.J.W. Scheltens, gesproken woord Organisten:

Nadere informatie

Orgelspel. Welkom en afkondigingen

Orgelspel. Welkom en afkondigingen RUST BIJ DE VADER Biddag voor gewas en arbeid t Harde, 9 maart 2016 Voorganger: ds. D. Dekker Organist: dhr. G.G. Kunst Medewerking: kinderen zondagsschool en jeugdclubs Aanvang; 9.30 uur 1 Orgelspel Welkom

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o.

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. 8 e zondag van de zomer 9 augustus 2015 een Griekse, een vrouw uit Syro-Fenicië voorganger: ouderling: diaken: organist : koster: ds. Bob Wijnbergen Gert Stam

Nadere informatie

21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse

21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse 21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse Votum en groet Ps. 65,1 (U luistert als wij bidden) De lofzang klinkt uit Sions zalen tot U met stil ontzag.

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus, broeders en zusters, jongens en meisjes,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, broeders en zusters, jongens en meisjes, Het Kerstpakket Liturgiesuggesties: Gezang 124: 1-5; Gezang 145: 1-3 Gezang 146: 1, 2, 4 en 6 Gezang 26: 1, 3 en 4 Jesaja 8:23-9:6 Zingende Gezegend 135: 1 en 2 Johannes 3:16-21 Gezang 160: 1 en 2 Na verkondiging:

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 1 november 2015, themadienst Mag ik dan bij je schuilen? - over vluchtelingen Met muzikale medewerking van koor Reborn o.l.v. Esther van der Heijden Koffie drinken na de dienst

Nadere informatie

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID Romeinen 8: 13 Want indien gij naar het vlees leeft, zult gij sterven; maar indien gij door de Geest de werkingen des lichaams doodt, zult gij leven. 14

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 23 februari 2014, zevende zondag na Epifanie Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 10.00 uur Organist: Ton Timmerman Voorganger: ds. C.Th. Benard = = = = = =

Nadere informatie

IN DE ICHTHUSKERK. Zangdienst 31 mei 2015. Aanvang:19.00 uur. Thema: Een stem over de volle breedte

IN DE ICHTHUSKERK. Zangdienst 31 mei 2015. Aanvang:19.00 uur. Thema: Een stem over de volle breedte IN DE ICHTHUSKERK Zangdienst 31 mei 2015 Aanvang:19.00 uur Thema: Een stem over de volle breedte Voorganger: ds. C.W. Smit uit Kampen Organist: Jannie Janssen- Vasse M.m.v. Seniorenkoor uit Oldebroek o.l.v.

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

Kennismaking met de bijbel

Kennismaking met de bijbel Kennismaking met de bijbel 1. De Bijbel, wat is dat voor boek? 2. Wat heb ik met God te maken? 3. Wie is Jezus Christus? 4. Hoe kom ik in de hemel? 5. Wat is de christelijke doop? 16 Wat heb ik met God

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Zo is het: Gods hart gaat naar de mens uit, naar alle mensen, want het evangelie is voor alle mensen op de gehele aarde, en

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 18 mei 2014, themadienst Grenzen Over Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn Lied 01 Titel: Vernieuw Gij mij Eerste componist: Traditional (Nederlandse) : Ad den Besten Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Gerard Hendrik van Doorn & Denise Pater

Gerard Hendrik van Doorn & Denise Pater Orde voor de trouwdienst van Gerard Hendrik van Doorn & Denise Pater Maranathakerk te Lunteren Voorganger: Ds. Jaap Hansum Ouderling: Mw. Tiny de Koning Organist/pianist: Dhr. Jan-Hendrik van Schothorst

Nadere informatie

Tekst liederen zangdienst 18 september 14.30 uur

Tekst liederen zangdienst 18 september 14.30 uur Tekst liederen zangdienst 18 september 14.30 uur EvL357 Vreugde, vreugde louter vreugde 1. Vreugde, vreugde, louter vreugde is bij U van eeuwigheid, Schepper, die t heelal verheugde, bron van eeuwige vreugde

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

Gebedsmoment. Openingslied. Openingsgebed

Gebedsmoment. Openingslied. Openingsgebed Gebedsmoment Ondanks alles goed proberen zijn, goed proberen doen is een teken van Gods liefde. Doorheen het licht dat andere mensen voor ons betekenen en het licht dat wij voor andere mensen zijn, kunnen

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven) Schriftlezingen: 1 Koningen 10 vers 1 t/m 13 Mattheüs 12 vers 38 t/m 42 Lied 124 (Op Toonhoogte) Gebed des Heeren vers 10 (Schoolpsalm) Psalm

Nadere informatie

DIENST VAN DE VOORBEREIDING

DIENST VAN DE VOORBEREIDING Eredienst in de Morgensterkerk 15 juli 2012 Dienst van Schrift en Tafel Muziek bij binnenkomst DIENST VAN DE VOORBEREIDING Welkom door de ouderling Stilte (gemeente gaat staan) Bemoediging en drempelgebed

Nadere informatie

Zondag 12 april 2015 is er om 15 uur een aangepaste gezinsdienst in de Opstandingskerk te Terneuzen. Voorganger: de heer G.A. Slabbekoorn uit Goes

Zondag 12 april 2015 is er om 15 uur een aangepaste gezinsdienst in de Opstandingskerk te Terneuzen. Voorganger: de heer G.A. Slabbekoorn uit Goes LITURGISCHE WERKGROEP VOOR AANGEPASTE GEZINSDIENSTEN Corr. Adr.: Mevr. J. Pelle - Tel. 0115-694737 e-mail: japelle@zeelandnet.nl Dhr. A. Scheele - Tel. 0115-563188 e-mail: ascheele@hetnet.nl THEMA: Zondag

Nadere informatie

Lied 01 Titel: Psalm 105 Arrangement: Andre van Vliet Eerste componist: Traditional Uitvoering: Samenzang Opname: Utrecht - Jacobikerk Tekst

Lied 01 Titel: Psalm 105 Arrangement: Andre van Vliet Eerste componist: Traditional Uitvoering: Samenzang Opname: Utrecht - Jacobikerk Tekst Lied 01 Titel: Psalm 105 Arrangement: Andre van Vliet Eerste componist: Traditional Uitvoering: Samenzang Loof God de Heer, en laat ons blijde zijn glorierijke naam belijden. Meld ieder volk en elk geslacht

Nadere informatie

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan?

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Genesis 2:8-10 8 Ook plantte de HEERE God een hof in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens, die Hij gevormd had. 9 En de HEERE

Nadere informatie

38 : Psalm 84: 1a Hoe lief'lijk, hoe vol heilgenot, O HEER, der legerscharen God, Zijn mij Uw huis en tempelzangen! Hoe branden mijn genegenheên,

38 : Psalm 84: 1a Hoe lief'lijk, hoe vol heilgenot, O HEER, der legerscharen God, Zijn mij Uw huis en tempelzangen! Hoe branden mijn genegenheên, 36 : Psalm 75: 1 U alleen, U loven wij; Ja wij loven U, o Heer', Want Uw Naam, zo rijk van eer, Is tot onze vreugd nabij. Dies vertelt men in ons land, Al de wond ren Uwer hand. 37: Y4C 133: 1, 2, 3 Mijn

Nadere informatie

Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Muzikale begeleiding: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard

Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Muzikale begeleiding: Wim Pardoen Voorganger: ds. Kees Benard Orde van dienst voor zondag 4 oktober 2015, schoolkerkdienst Beestenboel Met medewerking van de Regenboogschool en ouders en kinderen van de Heideparkschool Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur

ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ORDE VAN DIENST voor de viering op Zondag 5 juli 2015 in de Dorpskerk aanvang: 10.00 uur ~ 3 e Zondag van de Zomer ~ Voorganger Ouderling van dienst Diaken Lector Organist Kinderkring Crèche : Drs. Jan

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Liturgie van zondag 28 juni 2015 Viering van Woord en Gebed 4 e zondag na Trinitatis Liturgische kleur - groen

Liturgie van zondag 28 juni 2015 Viering van Woord en Gebed 4 e zondag na Trinitatis Liturgische kleur - groen Liturgie van zondag 28 juni 2015 Viering van Woord en Gebed 4 e zondag na Trinitatis Liturgische kleur - groen Voorganger Ouderling Diaken Lector Organist Kind en Kerk KeK Ds. Peter Verhoeff uit Alkmaar

Nadere informatie

Kerstavondviering voor kinderen voor mama s en papa s voor oma s en opa s voor iedereen die er bij wil zijn

Kerstavondviering voor kinderen voor mama s en papa s voor oma s en opa s voor iedereen die er bij wil zijn Kerstavondviering voor kinderen voor mama s en papa s voor oma s en opa s voor iedereen die er bij wil zijn Ontmoetingskerk, 24 december 2013 Organist: dhr. Jan Fahner Zingen: Nu zijt wellekome 1 Nu zijt

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Bijbel voor Kinderen presenteert DE MAN VAN GODS VUUR Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door:

Nadere informatie

Geloofsbelijdenis * (zie de drie voorbeelden) (Als de ouders een doopkaars hebben kan die nu worden aangestoken.)

Geloofsbelijdenis * (zie de drie voorbeelden) (Als de ouders een doopkaars hebben kan die nu worden aangestoken.) Overzicht van een doopviering, waarin de doop wordt gedaan door Nel Hogervorst van Kampen, pastoraal werker. Zij vindt het prettig als er niet zoveel tekst in het boekje staat, omdat zij dan kan improviseren.

Nadere informatie

Sexualiteit en de Bijbel

Sexualiteit en de Bijbel Sexualiteit en de Bijbel Ma#eüs 1:25 En hij had geen gemeenschap met haar, voordat zij een zoon gebaard had. En hij gaf Hem de naam Jezus. 1 KorinCërs 7:12-13 12 Maar tot de overigen zeg ik, niet de Here:

Nadere informatie

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren 1 Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren Voorgangers: Pastoraal werker Alice van Veen en dominee Jan Willem Overvliet Organist: Henk Hortensius en medewerking van

Nadere informatie