Democratisch burgerschap in de basisschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Democratisch burgerschap in de basisschool"

Transcriptie

1 Sinds 1 februari 2006 zijn scholen verplicht aandacht te besteden aan actief burgerschap en sociale integratie. Actief burgerschap wordt door het ministerie van OCW omschreven als de bereidheid en het vermogen deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. Het ministerie wil niet voorschrijven hoe scholen aandacht zouden moeten geven aan burgerschap en sociale integratie. Om scholen tegemoet te komen, wil zij wel scholen handreikingen bieden. Een van die handreikingen om te komen tot bevordering van actief burgerschap is het project Burgerschapsvorming in de basisschool Democratisch burgerschap in de basisschool Sophie Verhoeven Micha de Winter Leo Pauw Het is november. Buiten donkert het al een beetje. In de groepsvergadering van groep 4 van juf Anneke en Berna blijkt er een ingekomen stuk op de agenda te staan. Namelijk de brief van Sint met daarin het verzoek aan de kinderen om een leuk programma voor hem te bedenken voor 5 december. Sint had natuurlijk gehoord dat de kinderen sinds een tijdje een echte groeps - vergadering hebben, dus het leek hem een goed idee om zijn verjaardag op de agenda te zetten. Het enthousiasme bij de kinderen is groot! Ze bespreken het ene idee na het andere. Het is leuk om te zien hoe de kinderen de vergadertermen al zo vanzelfsprekend gebruiken. Lina zegt ergens: Ik wil eigenlijk een ander idee. Ze moeten mij nog eerst overtuigen! Aya tegen een meisje dat pas sinds dit jaar in deze groep zit: Nee, we doen niet iene miene mutte om te kiezen. Dit is serieus; het is geen tikkertje! We moeten elkaar overtuigen en goede argumenten geven.

2 I n nauwe samenwerking met een aantal proefscholen werken Eduniek en de Universiteit Utrecht aan een programma voor democratisch burgerschap voor de hele basisschool, van groep 1 tot en met 8. De concrete aanleiding voor het project Burgerschapsvorming in de basisschool was de nota die Micha de Winter schreef voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings beleid (Opvoeding, onderwijs en jeugdbeleid in het algemeen belang, De Winter, 2004). De Winter stelt in zijn essay dat er de afgelopen jaren te veel nadruk is gelegd op individuele ontwikkeling in opvoeding en onderwijs. Opvoeding en onderwijs dient ook een algemeen belang. En dat algemene belang zou je kunnen omschrijven als onze democratische samenleving. Volgens De Winter is een democratisch-pedagogisch offensief nodig. Hij bepleit het van jongs af aan kinderen bijbrengen van kennis, houding en vaardigheden die ze nodig hebben om als democratisch burger aan de samenleving te kunnen meedoen. Die gedachte sloot sterk aan bij het programma De Vreedzame School dat door Eduniek is ontwikkeld, en dat inmiddels op ruim tweehonderd basisscholen in het land wordt uitgevoerd. 2 De samenwerking met Micha de Winter zorgt voor een nadrukkelijk accent: Eduniek ontwikkelt een integraal en longitudinaal programma voor democratische burgerschaps vorming. Het gaat niet alleen om actief burgerschap, in de zin van de bereidheid en het vermogen deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren, maar met name ook om kinderen vertrouwd te maken met, en te binden aan de democratie als samenlevingsvorm. Die democra tie is niet vanzelfsprekend, niet iets wat bestaat, maar iets wat telkens weer moet worden uitgevonden en vormgegeven. Democratie wordt voortdurend bedreigd, onder andere door onverschilligheid, door het doorgeschoten individualisme in onze samenleving, maar ook door de instroom van migranten uit landen waar democratie geen gewoonte is. Natuurlijk is opvoeden tot democratie in eerste instantie een taak van het gezin. Maar het is ook een taak van de school. En dan gaat het niet alleen om het overbrengen van kennis over democratie, maar vooral om kinderen te leren zich te gedragen in een democratische gemeenschap. Zoals Dewey het noemde: a democratic way of life. De kern is gelegen in de manier waarop mensen samenleven in een wereld vol verschillen, in het erkennen van wederzijdse belangen van individuen en groepen. Het gaat dan om kennis, maar vooral ook om vaardigheden, én om een houding, om de wil om op een democratische manier met elkaar om te gaan. WAT IS DEMOCRATISCH BURGERSCHAP? We maken een programma voor democratische burgerschaps vorming. Dat is een mond vol. Maar wat is democratisch burgerschap nu eigenlijk? Wat willen we dat de kinderen uiteindelijk zullen leren? Welke thema s dienen aan bod te komen? En hoe ziet de opbouw er uit van kleuter tot 12-jarige? Het begrip burgerschap is ook weer een containerbegrip en er wordt op veel verschillende manieren invulling aangegeven. Om het project Democratische burgerschaps vorming in de basisschool een duidelijk kader te geven, is aan de hand van de vele bestaande operationaliseringen, democratisch burgerschap (voorlopig) geoperationaliseerd in vijf aspecten: overleg, menings- en besluitvorming; omgaan met conflicten; verantwoordelijkheid voor de gemeenschap; omgaan met diversiteit; democratische geletterdheid. Deze vijf thema s bevatten telkens combinaties van kennis, vaardigheden en attitudes. HOE ZIET HET PROJECT ERUIT? Het project loopt van oktober 2005 tot december 2008 en bestaat uit een ontwikkelen een onderzoekstraject. Het ontwikkeltraject wordt uitgevoerd door Eduniek en het onderzoekstraject door Universiteit Utrecht. Het project bevat geen serie lessen over democratie en burgerschap, maar het gaat veel meer om de manier waarop een school functioneert als een democratische gemeenschap, waarin wordt voorgedaan en voorgeleefd hoe democratie werkt. Om kinderen daadwerkelijk iets mee te geven op het gebied van actief en democratisch burgerschap zal de school zelf een oefenplaats moeten zijn voor democratisch burgerschap. Een plek waar kinderen zich op een vanzelfsprekende manier ontwikkelen tot actieve burgers die zich bewust zijn van de gemeenschap waarin ze leven en weten hoe zij hun steentje hieraan bij kunnen dragen. Ook de leerkracht zal een democratische leerkracht moeten zijn, die voortdurend model staat voor democratisch burgerschap. Het uiteindelijke programma zal een samenhangend pakket van activiteiten bevatten, onder andere bestaande uit lessen, opdrachten en organisatievormen in klas en school. 19

3 E e n s c h o o l m e t e e n h r t De Vreedzame School Een bijdrage aan burgerschapsvorming We voeden onze leerlingen op voor een gecompliceerde samenleving. Een samenleving waarin niet alleen de traditionele schoolvakken belangrijk zijn voor succes. Ook sociale en emotionele vaardigheden zijn in hoge mate bepalend voor maatschappelijk welslagen. Omgekeerd heeft onze samenleving burgers nodig die zich zorgzaam en verantwoordelijk opstellen. Het programma De Vreedzame School levert hieraan een bijdrage. De Vreedzame School streeft naar een klimaat in klas en school waarin betrokkenheid en verantwoordelijkheid van de leerlingen centraal staat. De Vreedzame School is meer dan een lesmethode. Het is een filosofie, een aanpak, waarin de eigen kracht van kinderen als uitgangspunt wordt genomen. Waar staat De Vreedzame School voor? De Vreedzame School wil het sociale en emotionele klimaat in klas en school verbeteren. Kernbegrip is sociale verbondenheid: werken aan een cultuur waarin verantwoordelijkheid en betrokkenheid van leerlingen én leerkrachten toeneemt. De school als een democratische gemeenschap, waarin iedereen gezien en gehoord wordt. Leerlingen én leerkrachten leren hoe je constructief conflicten op kunt lossen. Leerlingen leren verantwoordelijkheid te nemen voor het klimaat in klas en school, én voor hun eigen gedrag. Ze krijgen een stem en leren die op een verantwoorde manier te gebruiken. Wilt u meer weten? Kijk op:

4 Die activiteiten zullen zowel op het niveau van de leerlingen plaatsvinden, als op het niveau van docenten, ouders en ook op het niveau van de lokale gemeenschap. Uitgangspunt is dat het eindproduct een programma voor duurzame schoolontwikkeling wordt. Dus geen korte-termijnproject, maar een programma dat de cultuur in de school en het gedrag van leerkrachten en leerlingen wezenlijk beïnvloedt. Dat impliceert een combinatie van instrumenten en training van het onderwijzend personeel. Er zullen dus ook draaiboeken voor training en invoering ontwikkeld worden. DE EERSTE PRAKTIJKERVARINGEN Het afgelopen half jaar hebben we een aantal interventies uitgeprobeerd en geëvalueerd. Eén van de interventies is de groepsvergadering. Tweewekelijks is er een vergadering, waarin op écht democratische wijze onderwerpen kunnen worden besproken die de klas aangaan. Groepsvergaderingen zijn meer dan gesprekken in de kring. Het is een écht overleg, waarin er een gezamenlijk besluit moet worden genomen met échte consequenties voor de klas of de school. Besluiten worden genomen op basis van consensus (we hoeven het er niet allemaal mee eens te zijn, maar er mogen ook geen overwegende bezwaren meer zijn). De vergadering staat onder leiding van de leerlingen zelf. Zo leren kinderen allerlei vaardigheden zoals opkomen voor je eigen mening, luisteren naar de mening van anderen, je kunnen verplaatsen in het standpunt van anderen, (debatteren), argumenten geven, bereid zijn van mening te veranderen, compromissen sluiten, omgaan met de mening van de minderheid, enzovoort. Aan het eind van het schooljaar (juni 2006) is de leerkrachten gevraagd naar hun mening over de groepsvergadering en wat zij dachten dat het hen heeft opgeleverd. Hierop werd over we gend positief gereageerd: leer krachten gaven aan dat ze beter inzicht hebben gekregen in de wensen van leerlingen en in hun kunnen, dat ze meer vertrouwen hebben gekregen in hun leerlingen en dat er een posi tievere sfeer in de klas hangt. Een leerkracht antwoordde: Verba zing! De kinderen waren op het gebied van argumenteren veel verder dan ik dacht. Ik heb er nu in de dagelijkse gang van zaken ook profijt van: ik maak gebruik van hun vermogen om samen tot een besluit te komen. Een leerkracht van groep 7-8 gaf aan: Moeilijk om de groep los te laten: maar ze kunnen het juist zo goed zelf. Je leert beter echt te luisteren naar kinderen. Een andere interventie is de Gemeenschapstaak. We werken aan een systeem waarbij alle leerlingen taken en verantwoordelijkheden in de klas hebben, en waarbij de oudere leerlingen ook taken en verantwoordelijkheden in de school uitvoeren, zoals het begeleiden van kleuters bij uitstapjes, leeshulp aan groep 3, enzovoort. De oudste leerlingen leveren ook een bijdrage aan de buurt en de omgeving van de school. Zij kiezen zelf een activiteit uit (na een degelijke voorbereiding en oriëntatie op de wijk), die tegemoetkomt aan een échte behoefte of zorg in de omgeving van de school. Op een van de proefscholen koos groep 8 voor het organiseren van spelletjes en activiteiten voor bejaarden in het nabij gelegen bejaardentehuis. In de reflectie achteraf gaven de leerlingen onder andere aan dat ze meer inzicht in hun wijk hadden gekregen, dat ze geleerd hadden dat ze samen met anderen zoveel meer konden bereiken, dat het leuk was om vrijwilligerswerk te doen, en dat ze graag een voorbeeldfunctie vervulden. 21

5 Interview met Anneke en Berna Anneke en Berna geven les aan groep 4 op een van de locaties van OBS Overvecht in Utrecht. De school wordt bevolkt door kinderen met meer dan 30 nationaliteiten en de kinderen zijn veelal afkomstig uit achterstandssituaties. HOEVEEL VERGADERINGEN HEBBEN JULLIE AL GEDAAN? We hebben nu een keer of zeven vergaderd. Over allerlei onderwerpen: de keuze van de beloning in het kader van Taakspel, welk voorleesboek, over het museumbezoek, over wat er aan het schoolplein verbeterd kon worden. EN WAT DOET HET MET DE KINDEREN? De betrokkenheid is groot. Ze vinden het fijn om zelf keuzes te maken, en om mee te mogen denken, mee te beslissen. Wij zorgen er ook voor dat de gemaakte afspraken worden nagekomen, en zo ervaren ze dat hun mening er echt toe doet. Af en toe piepen nu ook al dingen uit de groepsvergadering op in dagelijkse situaties, bijvoorbeeld als zij argumenten voor iets bedenken of ergens overeenstemming in hun groepje moeten krijgen (bij coöperatief leren). LEREN ZE VERGADEREN? Ze zijn nog jong, maar op hun niveau leren ze al aardig vergaderen. De begrippen die wij ze aanleren (vergadering, agenda, argumenteren, je mening geven, een besluit nemen) leren ze door te doen en in de praktijk toe te passen. Door de regelmaat worden de begrippen steeds duidelijker en kunnen ze deze ook zelf al benoemen. Er is nog wel veel leiding van de leerkracht nodig. BRENGT HET ZE AL OP IDEEËN EN KOMEN ZE AL MET EIGEN ONDERWERPEN? Eigenlijk nog niet. We zijn natuurlijk ook nog niet zo lang bezig. We bespraken dit ook met de kinderen. Die vonden dat wel een goed idee. We gaan nu kijken naar een vaste plek op het prikbord (het prikbord van De Vreedzame School) waar ze hun eventuele ideeën of agendapunten kunnen aangeven. SNAPPEN ZE WAAROM JULLIE DIT DOEN EN WAT HET HOGERE DOEL IS? Ze begrijpen dat het bij De Vreedzame School hoort. We hebben wel, ook al is het allemaal nog in de proeffase, gesproken over een democratische school. De keuze van de onderwerpen van de komende tijd (schoolbreed) zal het voor de kinderen nog meer verduidelijken. WAT VINDEN DE KINDEREN ER ZELF VAN? We hebben aan ze gevraagd wat ze ervan vonden. Ze vinden het leuk en vinden dat ze er veel van leren. Ze vinden zelf dat het al best goed gaat. Ze zeggen letterlijk: We kunnen al goed overleggen, onze eigen mening geven en argumenten bedenken, en elkaar overtuigen en overeenstemming krijgen. Zo benoemen ze dat al! Een van de kinderen zei: Later als we groot zijn moet je ook vergaderen op je werk. We worden er slim van. We vergroten ook onze woordenschat. En het is goed dat we onze eigen mening kunnen geven. Ze leggen ook zelf de koppeling naar De Vreedzame School, waar ze, om een conflict goed op te kunnen lossen, goed naar elkaar moeten luisteren en elkaar uit laten praten. En, zo zeggen ze, dat doe je tijdens de vergadering ook. 22 Een andere interventie die we uitproberen is de Kei van de Maand. Elke maand kiest de school een ander criterium en bijbehorend gedrag (dat past bij democratisch burgerschap), zoals zorg voor anderen. In de klassen wordt dan elke week een Kei van de Week gekozen (door de leerlingen zelf ). De Kei is een leerling die zijn of haar steentje heeft bijgedragen in die week. Aan het eind van de maand wordt dan in alle groepen de Kei van de Maand gekozen, en die worden even later in een schoolritueel in het zonnetje gezet, waar alle kinderen en ouders bij aanwezig zijn. Dit bleek een veel ingewikkelder interventie. Reacties varieerden van heel leuk tot erg moeilijk, en dit is wel erg Oostduits of juist erg Amerikaans. Het idee om slechts enkele leerlingen in het zonnetje te zetten druist bij veel leerkrachten in tegen hun gevoel of overtuiging dat ze graag álle kinderen af en toe een compliment willen geven. ONDERZOEK In dit project streven we naar een hechte koppeling tussen ontwikkeling en onderzoek. Onderzoek leidt al tijdens de ontwikkeling tot bijstelling en zal een bijdrage moeten leveren aan de ontwikkeling van concreet bruikbare materialen en werkwijzen. Nieuwe interventies worden in de scholen uitgeprobeerd. Er wordt langzamerhand ook meer samenhang aangebracht tussen

6 alle activiteiten en handreikingen die voor leerkrachten worden opgesteld. Een aandachtspunt is de opbouw van de vaardigheden over de verschillende leeftijdsgroepen en de training van leerkrachten. We willen graag een programma maken dat scholen niet zozeer in staat stelt te voldoen aan de verplichting om iets te doen aan actief burgerschap en sociale integratie, maar dat scholen omarmen omdat het hen in staat stelt hun leerlingen iets mee te geven waardoor zij goede mensen worden: mensen die kansrijk zijn in onze samenleving, maar die aan die samenleving ook een positieve bijdrage willen leveren. Sophie Verhoeven (onderzoeker Universiteit Utrecht) Micha de Winter (projectleider Universiteit Utrecht) Leo Pauw (projectleider Eduniek, Utrecht) LITERATUUR Winter, M. de (2004). Opvoeding, onderwijs en jeugdbeleid in het algemeen belang: de noodzaak van een democratisch-pedagogisch offensief, Webpublicatie nr.1. Den Haag, Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Meer informatie: Leo Pauw Eduniek ( ) 1 Eduniek (Schooladviescentrum Utrecht) en de Universiteit Utrecht zijn samen met de Stichting Primair Openbaar Onderwijs Utrecht eind 2005 begonnen (met financiële steun van het ministerie van OCW en het VSBfonds) met het ontwikkelen en onderzoeken van een integraal programma voor democratisch burgerschap in de basisschool. 2 De Vreedzame School is een programma dat zorgt voor een gemeenschap waarin iedereen (leerlingen, personeel, ouders, ondersteunend personeel) zich betrokken en verantwoordelijk voelt en op een positieve manier met elkaar omgaat. Een school waar leerlingen een stem hebben, waar ze invloed kunnen uitoefenen op het klimaat in de klas en de school, en daar ook verantwoordelijkheid voor dragen. De Vreed zame School is eigenlijk een programma waar al heel veel burgerschapsvorming in zit. 23 ( Advertentie ) JSW

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs Aanleidingen voor het ontstaan van De Vreedzame School (1999) toenemende gedragsproblematiek in scholen grensoverschrijdend

Nadere informatie

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de als democratische oefenplaats Het beleid van SKH is gebaseerd op de visie van Mischa de Winter, met name wat betreft de opvang

Nadere informatie

Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen

Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen Instrumenten duurzame ontwikkeling van kinderen Burgerschapsontwikkeling ( sociale competence ): Vragenlijst Burgerschapscompetenties Bron: Ledoux, G., Geijsel, F., Dam, G. ten & Reumerman, R. (2010).

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Democratie kun je leren!

Democratie kun je leren! Democratie kun je leren! Binnen Veldhoven Midden willen we graag dat leerlingen democratie aan den lijve ervaren. Ons doel is om bij leerlingen een democratische houding, democratisch gedrag en vaardigheden

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Nieuwsbrief De Vreedzame School

Nieuwsbrief De Vreedzame School Nieuwsbrief De Vreedzame School Blok 1 We horen bij elkaar Algemeen Onze school werkt met het programma van de Vreedzame School. Dit programma wil een bijdrage leveren aan een positief sociaal klimaat

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd Subsidie: Bernard van Leer Foundation Inhoud presentatie Onze Klas Mijn Wereld Ontwikkeling:

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17 Inhoud Deel 1 Over het wat en hoe 15 1 Over het wat 17 Alles is sociaal: sociale competentie in schema 17 De activiteiten 19 Geen methode, maar een methodiek 19 De opzet van het boek 21 2 Over het hoe

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie 1 1. Inhoudsopgave: pagina 2. Visie op burgerschapsvorming en sociale integratie 3 3. Populatie van de Oostpoort 5 4. Beleid 5

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid Beleid en protocollen OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Obs De Boogerd Maurik. Basis voor Groei en Bloei. Groep 1-2 heeft een opening van de voorleesdagen

Obs De Boogerd Maurik. Basis voor Groei en Bloei. Groep 1-2 heeft een opening van de voorleesdagen In Het Openbaar Obs De Boogerd Maurik Basis voor Groei en Bloei Maurik, 14 januari 2016 Dinsdag 12 januari Woensdag 27 jan. t/m 6 febr. Woensdag 27 januari MR vergadering Nationale Voorleesdagen voor de

Nadere informatie

Schooljaar 2015-2016. Nummer 2 / 27 augustus 2015. Openingsviering

Schooljaar 2015-2016. Nummer 2 / 27 augustus 2015. Openingsviering Schooljaar 2015-2016 Nummer 2 / 27 augustus 2015 Openingsviering Morgen houden we op school de openingsviering. We willen hiermee in gezamenlijkheid het nieuwe begin van het schooljaar markeren. Leerkrachten

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

KNDRRD!! LAAT JE STEM HOREN! Welkom bij de Kinderraad! WERKBOEK KINDERRAADSVERGADERING

KNDRRD!! LAAT JE STEM HOREN! Welkom bij de Kinderraad! WERKBOEK KINDERRAADSVERGADERING LAAT JE STEM HOREN! Welkom bij de Kinderraad! WERKBOEK KINDERRAADSVERGADERING WAT IS DE KINDERRAADSVERGADERING? Zit je in groep 7 of 8 en heb je een goed idee om je school of wijk te verbeteren? Doe dan

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

STICHTING DE BROODTROMMEL. Pedagogisch Beleid Tussenschoolse Opvang

STICHTING DE BROODTROMMEL. Pedagogisch Beleid Tussenschoolse Opvang STICHTING DE BROODTROMMEL Pedagogisch Beleid Tussenschoolse Opvang Inleiding Tijdens de TSO (tussenschoolse opvang) houden wij rekening met het beleid van de basisschool St. Joseph. Om verwarring te voorkomen,

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

Werkt De Vreedzame School?

Werkt De Vreedzame School? Werkt De Vreedzame School? Samenvatting onderzoeksresultaten naar De Vreedzame School en De Vreedzame Wijk Dr. L.M.J. Pauw Tekst: Leo Pauw Auteursrechten voorbehouden 14 CED-Groep Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Info-avond De Vreedzame School. Yorick Saeijs onderwijsadviseur Onderwijs Maak Je Samen

Info-avond De Vreedzame School. Yorick Saeijs onderwijsadviseur Onderwijs Maak Je Samen Info-avond De Vreedzame School Yorick Saeijs onderwijsadviseur Onderwijs Maak Je Samen Binnenkomer Food, Family, Fun. Agenda Binnenkomer Kernwaarden de Hoeksteen De Vreedzame School Voorbeelden uit de

Nadere informatie

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Hieronder een eerste en tweede reactie van de Rekenkamer. 1 Bijlage: Ambitiedocument Burgerparticipatie met bijbehorende Verordening te downloaden via deze link. Eerste

Nadere informatie

Meerwerf basisschool Prinses Margriet. www.meerwerf.nl. Leren voor het leven

Meerwerf basisschool Prinses Margriet. www.meerwerf.nl. Leren voor het leven Meerwerf basisschool Prinses Margriet www.meerwerf.nl Leren voor het leven B Baken in het dorp De Prinses Margrietschool is voor vele generaties een bekende plek. Vanouds hebben we aandacht voor een ieder:

Nadere informatie

Waarom een BSO-Kinderraad en een BSO-centrale kinderraad?

Waarom een BSO-Kinderraad en een BSO-centrale kinderraad? Waarom een BSO-Kinderraad en een BSO-centrale kinderraad? Kinderparticipatie is een recht van ieder kind Het biedt kinderen de mogelijkheid hun wensen en ideeën naar voren te brengen Het stimuleert de

Nadere informatie

3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Ontstaan vreedzame wijk

3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Ontstaan vreedzame wijk 3. Vreedzame wijk 3.1. Petra Jongerius, sociaal makelaar wijk & co Petra Jongerius is sociaal makelaar en werkt vanuit welzijn. Ze is verbonden aan de Brede School Overvecht. Ontstaan vreedzame wijk Vreedzame

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage

Onderzoeksrapportage Onderzoeksrapportage Voorbereiden op verschillen Weboriëntatie Primair Onderwijs gemeente Hoorn 2015 Alkmaar, oktober 2015 Femke Broeze, onderzoeker Art.1 NHN Inhoud Samenvatting... 2 1. Inleiding... 3

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen Pedagogisch klimaat Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen De vragenlijsten zijn opgebouwd uit verschillende rubrieken. De vragen binnen de rubrieken worden items genoemd. Per

Nadere informatie

Bijlage schoolgids 2014-2015 obs Den Aldenhaag

Bijlage schoolgids 2014-2015 obs Den Aldenhaag Bijlage schoolgids 2014-2015 obs Den Aldenhaag Inhoudsopgave: Organisatie 1.1. Indeling van de groepen 1.2 Personeel Onderwijskundig 2.1 Vreedzame school 2.2. Engels Ouders 3.1 Activiteiten Commissie 3.2

Nadere informatie

We spreken van leerlingbemiddeling of peer mediation

We spreken van leerlingbemiddeling of peer mediation Ervaringen met leerlingbemiddeling Leo Pauw en Carla van Eldik Thieme schreven met medewerking van Roos Havelaar en Marlies Sneller het boek Leerlingbemiddeling, de kracht van leeftijdgenoten. Op weg naar

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Het Klokhuis

Pestprotocol OBS Het Klokhuis Pestprotocol OBS Het Klokhuis Op OBS Het Klokhuis vinden wij het belangrijk om kinderen een veilig pedagogisch klimaat te bieden, waarin zij zich harmonieus en op een prettige en positieve wijze kunnen

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Reflectie verslag Vakdidactiek

Reflectie verslag Vakdidactiek Reflectie verslag Vakdidactiek Judith Koedam 0838338 Klas 1A 1 Inhoudsopgave: Voorkant Blz. 1 Inhoudsopgave Blz.2 Les 1 Blz. 3 Les 2 Blz. 4 Les 3 Blz. 5 Les 4 Blz, 6 2 Les 1: 22 Septem eptember 2010 Wat

Nadere informatie

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N. w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l. 21 januari 2016 INFO 7

I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N. w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l. 21 januari 2016 INFO 7 I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l 21 januari 2016 INFO 7 IN DEZE INFO De Vreedzame School Opening LIMES lijn Studiedagen Definitieve Adviezen

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

Nijsbrief. Aanpassen rapport

Nijsbrief. Aanpassen rapport Nijsbrief Jaargang 16, Nummer 7, februari 2016 E-mail: gielguorde@gearhing.net Website: www.gielguordemantgum.nl Hierbij weer een nieuwe nijsbrief die natuurlijk ook weer op de website geplaatst wordt.

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

25-02-2016. Pasen. We zullen er met z n allen van smullen!

25-02-2016. Pasen. We zullen er met z n allen van smullen! 25-02-2016 Afgelopen 2 weken zijn de rapporten mee naar huis gegaan en hebben wij met alle ouders 10 minuten gesprekken gevoerd. Ook met de kinderen in de bovenbouwgroepen zijn de behaalde resultaten van

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

1. Effectiviteittest lesmateriaal. Effectiviteittest lesmateriaal onder 84 kinderen

1. Effectiviteittest lesmateriaal. Effectiviteittest lesmateriaal onder 84 kinderen Effectiviteittest lesmateriaal onder 84 kinderen Kwalitatief onderzoek onder ouders en leerkrachten door IPM Kidwise Bronnenonderzoek Kinderen, media en commercie in Europa en USA 2005 Ontwikkeling Nationale

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013

Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Document leerlingenraad Beleidsplan Leerlingenraad o.b.s. de Schuthoek 2012-2013 Inhoud: 1. wat verstaan we onder een leerlingenraad? 2. opzet en organisatie van een leerlingenraad a. samenstelling van

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel

Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel 1. Uitgangspunten gedrag Omgaan met gedrag op Basisschool De Bareel Schooljaar 2013 Inhoud 2. Preventief handelen om te komen tot gewenst gedrag 3. Interventies om te komen tot gewenst gedrag 4. Stappenplan

Nadere informatie

Cursusspel. GGNet Communicatie

Cursusspel. GGNet Communicatie Cursusspel Bij GGNet worden verschillende dingen (activiteiten) gedaan om mensen te helpen. Bepaalde therapieën (zo word het wel genoemd om je ergens mee te leren omgaan) of cursussen. Denk aan muziektherapie,

Nadere informatie

Stichting Penta Nieuws. eerste jaargang maart 2012. met een eigen gezicht

Stichting Penta Nieuws. eerste jaargang maart 2012. met een eigen gezicht Stichting Penta Nieuws eerste jaargang maart 2012 met een eigen gezicht St. Jozef Bernardus van Bockxmeerschool De Duiventil Dynamis De Hoeksteen Ichthus Het Kompas Maria De Pontonnier Het Spectrum De

Nadere informatie

Obs Het Palet Javastraat 5 2405 CS Alphen aan den Rijn 0172 472380 www.obs-palet.nl info@obs-palet.nl

Obs Het Palet Javastraat 5 2405 CS Alphen aan den Rijn 0172 472380 www.obs-palet.nl info@obs-palet.nl Datum: 18 februari 2016 Obs Het Palet Javastraat 5 2405 CS Alphen aan den Rijn 0172 472380 www.obs-palet.nl info@obs-palet.nl Vakantie Komende week hebben de kinderen Voorjaarsvakantie. Het team van Het

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs 1 Naar Levenverrijkend Onderwijs INLEIDING Ik wil je een visie op de toekomst van het onderwijs aanreiken. In dit boek beschrijf ik een onderwijsproces dat geen bepaalde orde of autoriteit dient, maar

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 2.0 juli 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 2.0 Stellingen

Nadere informatie

Donderdag 6 september 2012 week 36

Donderdag 6 september 2012 week 36 Donderdag 6 september 2012 week 36 AGENDA - Maandag 10 september: Informatieavond groepen 1 t/m 4 o Groepen 1/2 van 19.00 uur t/m 20.00 uur o Groepen 3 en 4 van 20.00 uur t/m 21.00 uur - Dinsdag 11 september:

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Het pedagogisch beleidsplan is bedoeld als leidraad bij de opvang van de kinderen van Chr. Kinderopvang Natuurlijk. Alle medewerkers van het kinderdagverblijf

Nadere informatie

Samen... opgroeien in Rotterdam

Samen... opgroeien in Rotterdam KindeRdam Samen... opgroeien in Rotterdam 2011-2014 Van inventarisatie tot borging 2013: hebben een stem 2012: Bij mij thuis Welkom bij KindeRdam 2011: Het Fundament Oriëntatie en inventarisatie door alle

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

De Brede School Academie Utrecht

De Brede School Academie Utrecht OOK IN uw wijk! De Brede School Academie Utrecht Er gebeurt iets nieuws in Utrecht. Iets bijzonders. Basisscholen uit de wijken Overvecht, Hoograven, Ondiep/Zuilen, Kanaleneiland en Lombok/Oog in Al werken

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

AGENDA HET EVENAARTJE. 17e jaargang nr. 12, blok 2 maandag 11 november 2013

AGENDA HET EVENAARTJE. 17e jaargang nr. 12, blok 2 maandag 11 november 2013 11 november studiedag Vergeet u niet dat alle kinderen maandag 11 november vrij zijn! DigiDUIF Het doet ons goed dat vrijwel alle ouders zich hebben aangemeld bij digiduif. Woensdag 13 november start de

Nadere informatie

Samen kom je verder Strategisch beleid 2012-2015

Samen kom je verder Strategisch beleid 2012-2015 Samen kom je verder Strategisch beleid 2012-2015 1 Stichting Wijzer en haar beleid van nu tot 2015 Stichting Wijzer is de overkoepelende organisatie voor openbaar (speciaal) basisonderwijs en openbaar

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Jenaplanschool Lindekring. brengt de wereld dichterbij. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring.

Jenaplanschool Lindekring. brengt de wereld dichterbij. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring. Liesmortel 19, 5435 XH St.Agatha. 0485-311611 info@lindekring.nl www.lindekring.nl In het kleine dorp St.Agatha vindt u een school van de toekomst. Jenaplanschool Lindekring brengt de wereld dichterbij

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Inschrijving

Pedagogisch Beleid. Inschrijving Pedagogisch Beleid Inschrijving U vertrouwt ons uw kind toe en wij willen ook het allerbeste voor uw kind. In dit gesprek kunt u meer over uw kind vertellen.zijn er bijzonderheden waar wij rekening mee

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal

Tumult in het VSO. Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal Tumult in het VSO Een overzicht van de leergebiedoverstijgende kerndoelen in Tumultmateriaal In het VSO (voortgezet speciaal onderwijs) worden twee soorten kerndoelen onderscheiden. Leergebiedspecifieke

Nadere informatie

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Sociale vaardigheden Menselijke eigenschappen die er voor zorgen om goed met je medemens te kunnen omgaan. Deze vaardigheden

Nadere informatie

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol Pagina 1 Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Nadere informatie

(G)MR Scan. werkwijze. Naar verdere professionalisering van medezeggenschap

(G)MR Scan. werkwijze. Naar verdere professionalisering van medezeggenschap (G)MR Scan Naar verdere professionalisering van medezeggenschap werkwijze Het is de bedoeling dat deze scan aan de MR, deelraad of GMR van een organisatie een snel beeld geeft over de professionaliteit.

Nadere informatie

Gemaakt door: Kelly.

Gemaakt door: Kelly. De kanjertraining. Gemaakt door: Kelly. Inhoud. Inhoud. 1 Inleiding. 2 Wat is de Kanjertraining? 3 Hoe en wanneer is de Kanjertraining ontstaan? 4 Wanneer ga je naar de Kanjertraining? 6 Welke stappen

Nadere informatie

Infobulletin Basisschool St. Petrus Boxtel, Tel: 0411-672348 E-mail: info@st-petrus.nl website: www.st-petrus.nl

Infobulletin Basisschool St. Petrus Boxtel, Tel: 0411-672348 E-mail: info@st-petrus.nl website: www.st-petrus.nl Infobulletin Basisschool St. Petrus Boxtel, Tel: 0411-672348 E-mail: info@st-petrus.nl website: www.st-petrus.nl 06 januari 2016 Gefelicitaart!! 07 jan. Juf Evelien 08 jan. Lot gr. 3 10 jan. Lisa gr. 5

Nadere informatie

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie