Begeleidingsplan

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Begeleidingsplan 2012-2015"

Transcriptie

1 Begeleidingsplan Onderwijssecretariaat Onderwijssecretariaat van Steden van en de Gemeenten Steden en van Gemeenten de Vlaamse Gemeenschap van de Vlaamse vzw Gemeenschap Ravensteingalerij 3 bus Brussel fax Ravensteingalerij 3 bus 7, B-1000 Brussel T F

2 2 Inhoudsopgave Woord vooraf 3 Deel 1 Pedagogische begeleidingsdienst: algemeen 4 1 Visie op begeleiding 4 2 Plaats van de pedagogische begeleiding in OVSG 9 3 Intern kwaliteitszorgsysteem 15 4 Ondersteunende diensten OVSG ten aanzien van de pedagogische begeleiding 17 5 Werkingscode 18 Deel 2 Werking pedagogische begeleidingsdienst 19 1 Uitgangspunten 19 2 Organisatie van de pedagogische begeleiding 19 3 Gezamenlijke prioriteit: Armoede en kansarmoede 22 4 Niveaugebonden werking 27 Doelstellingen van het begeleidingswerk (decretale opdrachten) 27 Aanpak van het begeleidingswerk 46 Evaluatie 47 5 Niveau-overstijgende werking van pedagogische begeleidingsdienst 49 6 Netoverstijgende werking 54 SNPB 54 Andere netoverstijgende projecten 54 Bijlagen Bijlage 1: Missie 55 Bijlage 2: Gemeenschappelijke basisdoelen 56 Bijlage 3: Werkingscode 58 Bijlage 4: Organigram 64

3 3 Woord vooraf Op 1 september 2009 ging het nieuwe kwaliteitsdecreet van start. In dit decreet worden de opdrachten voor de pedagogische begeleiding duidelijk omschreven en wordt ook het luik nascholing opgenomen. In het kader van dit decreet en op basis van de vorige werking gaat OVSG op de ingeslagen weg verder. OVSG blijft als autonome koepel kiezen voor het samengaan van het werkgeverschap en de aansturing door de koepelorganisatie van de belangenverdediging en dienstverlening, de pedagogische begeleiding en de nascholing. Vertrekkend van de lokale autonomie en van de vrijheid van pedagogisch project heeft OVSG ervoor gekozen om met zijn begeleidingsdienst een eigen en open pedagogisch en didactisch instrumentarium te ontwikkelen. De nascholing bekwaamt de schoolteams en directies in hun professionaliteit en legt voortdurend de link naar dit instrumentarium. Schoolbesturen en directies worden organisatorisch en juridisch ondersteund en geadviseerd met als betrachting een maximum van beleidsvoerend vermogen te ontwikkelen. Dit vormt trouwens een niet te onderschatten preventieve kwaliteitszorg die zo zijn gevolgen kan hebben bij de doorlichting van de scholen. Nog steeds kiest OVSG voor deze werkwijze en bieden wij via deze componenten een brede ondersteuning aan onze scholen en schoolbesturen. In dit meerjarenplan van de pedagogische begeleidingsdienst worden de visie, de organisatie, het niveaugebonden en niveauoverstijgende aanbod en de vraaggestuurde werking voorgesteld. Dit meerjarenplan zal jaarlijks vertaald worden in een concreet actieplan afhankelijk van de middelen en de mogelijkheden die OVSG krijgt van de Vlaamse overheid. De pedagogisch adviseurs en de medewerkers van OVSG treden de scholen en schoolbesturen tegemoet vanuit een deontologie en werkwijze die is opgenomen in een afzonderlijke werkingscode. Tijdens het schooljaar werd een bevraging gehouden onder de scholen, academies en centra van OVSG. De resultaten van deze bevraging en vooral de werkpunten worden in dit begeleidingsplan verwerkt. Dit gebeurt zowel niveaugebonden als niveauoverstijgend. Op deze manier wensen wij een bijdrage te leveren aan een kwaliteitsvol stedelijk en gemeentelijk onderwijs. Patriek Delbaere Algemeen directeur Bob Loisen Directeur pedagogisch beleid

4 4 1 Pedagogische begeleidingsdienst: algemeen 1. Visie op begeleiding De decretale opdrachten die de basisrichtlijnen voor de pedagogische begeleiding 1 bevatten, dienen als referentiekader voor de ontwikkeling van de eigen visie van OVSG. OVSG ziet begeleiding als pedagogische dienstverlening gesteund op een vertrouwensrelatie met de onderwijsverstrekkers, met name de instellingen 2, de schoolbesturen en inrichtende machten. De pedagogische begeleidingsdienst van OVSG vertrekt vanuit de lokale situatie. De schoolspecifieke situatie is en blijft het referentiekader. Het pedagogisch project is richtinggevend, zowel voor het schoolteam als voor de ondersteunende begeleidingsdienst. De pedagogische begeleidingsdienst erkent de autonomie van de schoolbesturen en inrichtende machten en instellingen ten volle en ondersteunt hen bij het ontwikkelen van het schoolbeleid. De pedagogische begeleidingsdienst treedt niet bevoogdend op, maar stelt zich tot doel de schoolbesturen, de inrichtende machten en het personeel te ondersteunen zodat ze de pedagogische vrijheid die ze hebben op een verantwoorde manier kunnen invullen. Een strikt onderscheid wordt gemaakt tussen de controlerende rol van de inspectie en het ondersteunende karakter van de pedagogische begeleiding. De doelstellingen en opdrachten van de pedagogische begeleiding van OVSG situeren zich binnen de missie 3 van OVSG, die goedgekeurd is door de Raad van Bestuur van 15 juni Ze sluiten ook aan bij de gemeenschappelijke basisdoelen 4 die we terugvinden in de pedagogische projecten van steden en gemeenten. Deze visie is verder uitgebouwd op drie kernideeën: - kwalitatief hoogstaand onderwijs en leerlingenbegeleiding; - democratisch onderwijs in de lokale gemeenschap; - effectieve en efficiënte externe professionele ondersteuning. De pedagogische begeleiding van OVSG streeft met haar partners naar kwalitatief hoogstaand onderwijs en leerlingenbegeleiding dat openstaat voor alle leerlingen en cursisten met respect voor diversiteit. In dit kader werkt de pedagogische begeleiding op maat van de school, de academie en het centrum. Ze doet dit via een aanbod waarbij begeleiding en nascholing en complementariteit nastreven. Maar ook via vraaggestuurde pedagogische begeleiding wil OVSG doelgerichte, concrete en effectieve ondersteuning verwezenlijken. 1 Wordt in de tekst soms ook PBD genoemd. 2 Als de term instellingen gebruikt wordt, bedoelen we scholen, academies en centra. 3 Zie bijlage 1 4 Zie bijlage 2

5 5 OVSG gaat hierbij uit van een emancipatorisch model waarbij de eigenheid van de instelling gegarandeerd wordt, maar waarbij eveneens de verantwoordelijkheid van de instelling aangesproken en gestimuleerd.om de eigen onderwijskwaliteit te bewaken en te optimaliseren. De pedagogische begeleiding werkt in hoofdzaak ontwikkelingsgericht. Hierbij willen we bij onze instellingen het kwaliteitsvol werken versterken door beroep te doen op de aanwezige competenties van leraren, CLB-medewerkers en directies. De pedagogische begeleiding van OVSG streeft samen met haar partners naar democratische scholen, centra en academies als sociaal en cultureel bindweefsel in de lokale gemeenschap. Vanuit de overtuiging dat het organiseren van onderwijs een kerntaak van de gemeente is, werkt de pedagogische begeleidingsdienst van OVSG instellingsnabij. Ze doet dit op een participatieve wijze en vanuit een vertrouwensrelatie. De pedagogische begeleiding hanteert tijdens haar werkzaamheden ondersteuningsinitiatieven die relaties leggen met de lokale gemeenschap. Zo wordt onder meer ingezet op de relatie onderwijscultuur, de relatie onderwijs-mobiliteit en de relatie onderwijs-welzijn. Pedagogische begeleiding is de effectieve en efficiënte externe professionele ondersteuning van de scholen 5 en de centra 6 in hun zorg voor kwaliteitsonderwijs. Effectief betekent de juiste opdrachten uitvoeren (m.b.t. het doel zorg voor kwaliteitsonderwijs ): - begeleiden bij het optimaal leren functioneren van de school/het centrum als lerende organisatie en het ontwikkelen van haar eigen mogelijkheden en capaciteiten; - begeleiden van leraren, CLB-medewerkers bij het realiseren van kwalitatief onderwijs en leerlingenbegeleiding op het niveau van de school/het centrum en van de klas en de individuele leerling; - begeleiden van personeelsleden bij hun professionele ontwikkeling; - de school/het centrum coachen bij het vervullen van de door haar bepaalde taken; - begeleiden bij het opzetten, implementeren en evalueren van onderwijsinnovaties. Efficiënt betekent de juiste opdrachten goed uitvoeren (m.b.t. het doel zorg voor kwaliteitsonderwijs ): - uitgaan van gezamenlijke doelgerichtheid binnen het begeleidingsteam (samenhang en visie); - zorg dragen voor de professionaliteit van de pedagogisch begeleider én van het team (onderlinge collegialiteit houdt in het leren van elkaar); - goed organiseren en plannen van het begeleidingswerk; - een functionele samenwerkingsrelatie uitbouwen tussen de pedagogische begeleiding en de scholen/de centra, gebaseerd op volgende criteria: - in tijd beperkt, - met wederzijds engagement, - op vraag van de school/het centrum. Gelijkgerichtheid binnen de verschillende niveaus 5 Waar scholen staat, dient telkens gelezen individuele school, samenwerkingsverband van scholen, scholengroep, scholengemeenschap, academie. 6 Waar centra staat, dient telkens gelezen centra voor volwassenenonderwijs, centra voor DBSO, Centra voor Leerlingenbegeleiding.

6 6 De pedagogische begeleidingsdienst van OVSG voorziet begeleiding aan vijf niveaus: het basisonderwijs, het secundair onderwijs, het deeltijds kunstonderwijs, het volwassenenonderwijs en de centra voor leerlingenbegeleiding en het POC. Elk niveau heeft haar eigenheid en specificiteit. Niettemin trachten we als begeleiding onze strategie op mekaar af te stemmen en als een gelijkvormige begeleidingsdienst op het veld te werken. Tijdens het schooljaar heeft OVSG, in het kader van IKZ, een bevraging gehouden over haar pedagogische begeleiding bij de scholen, academies en centra die door de PBD van OVSG begeleid en ondersteund worden. De bevraging bevatte een schriftelijk luik onder de vorm van stellingen en een mondeling luik onder de vorm van gesprekstafels. Uit deze bevraging worden een aantal werkpunten gehaald waaraan we zowel niveauoverstijgend als niveaugebonden expliciet aandacht zullen besteden. Het gaat hierbij om: - ondersteuning en begeleiding van beginnende leraren; - integratie GOK begeleiding in de reguliere begeleiding; - onderzoek concretisering ankerfiguren voor scholen en academies (vooral SO en DKO); - analyse en opvolging zelfevaluatie instellingen; - ondersteuning na vorming, nascholing voor een succesvolle implementatie; - ondersteuning via netwerken; - vraaggestuurde ondersteuning bij het doorlichtingsproces; - ondersteuning van directies en zeker beginnende directies; - begeleidingsstrategie afstemmen op aantal begeleiders en prioriteiten stellen; - communicatie optimaliseren; - autonomieversterkende vaardigheden van scholen, academies en centra versterken. Deze aandachtspunten zullen in de respectievelijke niveaugebonden delen geconcretiseerd worden. Samenhang en complementariteit tussen begeleiding en nascholing In hun opdrachten werken de pedagogische begeleiding en de nascholing vanuit een aanbod en op vraag. Er wordt evenwel steeds bewaakt in welke mate instellingen naar aanleiding van hun nascholingen ook verdere pedagogische begeleiding willen. Bij de opmaak van het nascholingsaanbod wordt rekening gehouden met steeds terugkomende vragen van instellingen en met vernieuwingen die aan bod kunnen komen. Verder behoort de implementatie van de nieuwe en herwerkte leerplannen ook tot de scoop van nascholing en begeleiding. Vanuit de betrokkenheid van de begeleiding bij de ontwikkeling van nieuwe leerplannen is het ook aangewezen om een aantal hospiteerbeurten bij de nascholers uit te voeren. Hierbij is overleg en wederzijdse ondersteuning van groot belang om de schoolinterventies te stroomlijnen en op mekaar af te stemmen en kan de pedagogische begeleiding de directies ondersteunen op hun vragen rond leerplanimplementatie en hoe ze de verticale samenhang binnen hun team kunnen realiseren. Binnen het nascholingsaanbod van de niveauoverstijgende kadercursus voor nieuwe directeurs is het de taak van de pedagogische begeleiding om het practicum ( realisatie van een beleidsplan) op te volgen en bij te sturen via netwerken van directies. Bij de opmaak van een begeleidingsplan naar aanleiding van werkpunten die tijdens een doorlichting aangehaald werden wordt met de instelling besproken welke ondersteuning er geboden kan worden en welke nascholing in het plan verwerkt kan worden.

7 7 Op maat van de school kan hierbij ook geopteerd worden voor een trajectmatige aanpak (intake, modules nascholing en nazorg) waar zowel nascholings- als begeleidingsinterventies mekaar opvolgen. Op die manier ontstaat er een wisselwerking tussen het geleerde via de nascholing en de ondersteuning die de pedagogische begeleiding hierbij kan bieden. Professionalisering begeleiders Vanuit een visie op professionalisering beoogt OVSG competenties bij haar pedagogische medewerkers (verder) te ontwikkelen om: - kennis en inzichten te verhogen; - vaardigheden bij te brengen en te verbeteren; - attitudes te ontwikkelen en te ondersteunen. met de bedoeling ze zelfstandig te kunnen inzetten in concrete werksituaties. Professionalisering van begeleiders wordt vanuit verschillende invalshoeken aangewend: - Professionalisering via collegiale ondersteuning en intervisie Deze vorm van professionalisering wordt binnen de niveaus opgenomen. Pedagogisch begeleiders die de nodige thematische specifieke deskundigheid beschikken geven aan hun collega s vorming, maar ondersteunen ze ook via collegiale ondersteuning door samen interventies voor te bereiden en hen te ondersteunen bij het opmaken van inhoudelijke ondersteuningsactiviteiten. In intervisiegroepen worden cases voorgesteld waarop de groep kan reflecteren om de case kritisch te bekijken en oplossingen aan te reiken. - Coaching nieuwe medewerkers Elke nieuwe medewerker krijgt een coach (peter/meter principe). Zij volgen de nieuwe medewerker en ondersteunen hem bij alle mogelijke taken die op hem afkomen. Het gaat dan zowel om het leren kennen van de interne regels en afspraken binnen OVSG als om het begeleiden van scholen, academies en centra. De nieuwe medewerkers krijgen ook een vorming agogische vaardigheden waarin het begeleidingsproces wordt vertaald naar een doelgericht ondersteuningswerk. - Individuele vorming De medewerkers kunnen ook specifieke individuele vorming volgen, volgens de behoeften en noden die ze zelf hebben. Deze vorming heeft te maken met de taken die de medewerker opneemt en met de inhoudelijke professionalisering die hij op dat moment nodig heeft. Elke medewerker bezit een portfolio waarin alle vormingen gevolgd worden opgenomen worden. De inhouden van de vorming worden nadien gedeeld met andere collega s. - Gezamenlijke vorming Per niveau, maar ook niveauoverstijgend worden vormingen voorzien voor medewerkers gevolgd. Deze vormingen maken dikwijls deel uit van een seminarie waaraan de medewerkers deelnemen.

8 8 - Werkgroepen, werkoverleg, Hier worden concrete begeleidingsmaterialen aangemaakt en besproken. Deze manier van werken geven medewerkers de mogelijkheid zich specifiek te scholen door intensief mee te werken aan uitwerking van bundels, materialen en uitwerking van begeleidingsscenario s. Theoretische achtergronden worden hierbij gekoppeld aan concrete materialen voor leraren.

9 9 2. Plaats van de pedagogische begeleiding in OVSG Op dit moment organiseren 263 gemeenten (of 80%) in het Vlaanderen en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest onderwijs. De rol van een lokaal bestuur bestaat erin om dienstverlening voor de burgers uit te bouwen en onderwijs is daar een essentieel element van. Zo investeren zij in kinderen, jongeren en volwassenen en investeren zij ook in de toekomst 7. OVSG als koepelorganisatie van het gemeentelijk en stedelijk onderwijs ondersteunt deze investering ten volle. Zowel in ondersteuning van de besturen als in ondersteuning van scholen, academies en centra. De gemeenten en OVSG als ondersteuner creëren daarbij de voorwaarden voor wat volgens Jacques Delors de vier pijlers van onderwijs zijn: leren zijn, leren weten, leren doen en leren samen leven. De pedagogische begeleidingsdienst van OVSG maakt deel uit van een integrale werking die lokaal ingekleurd wordt. Immers, naast de school is onderwijs veel meer dan een onderwijs- of opvoedingsinstelling. Het is de plaats waar ouders, leerlingen, cursisten, grootouders, leraren, buren, handelaars uit de buurt elkaar kunnen ontmoeten. De school is in vele plaatsen een ankerpunt in het sociale weefsel van de buurt, gemeente of stad. Ze vormt mee een cruciale schakel in de samenlevingsopbouw. De PBD van OVSG vormt samen met de koepelwerking een onmisbaar deel in dit geheel. De taken van de pedagogische begeleiding zijn wel omlijnd en begrensd. Zo staan zij in de eerste plaats in voor een kwaliteitsvolle ondersteuning van de scholen, academies en centra. Het Decreet Kwaliteit van het onderwijs biedt hiervoor het kader. Maar daarnaast werken zij ook mee aan de ontplooiing van een brede school en ijveren ze mee, via allerhande projecten die ze ondersteunen aan dat sociale weefsel. Kerntaak: de decretale opdrachten Artikel 15 van het decreet Kwaliteit van het onderwijs voorziet 7 decretale opdrachten die voor de pedagogische begeleiding de leidraad vormen voor haar werkzaamheden. Deze opdrachten worden in dit begeleidingsplan geconcretiseerd en over een periode van drie schooljaren met doelstellingen uitgebouwd. De uitwerking van deze decretale opdrachten gebeurt op verschillende niveaus: - Een vertaling naar de niveaus basisonderwijs, secundair onderwijs, deeltijds kunstonderwijs, volwassenenonderwijs en CLB; - Een vertaling naar niveauoverstijgende initiatieven die vanuit de PBD genomen worden; - Een vertaling naar specifieke projecten waarbij de PBD betrokken is. Belendende taken Naast de decretale opdrachten wordt de pedagogische begeleidingsdienst ook ingeschakeld in een diversiteit van vragen en opdrachten. Deze vragen kunnen verschillende vormen aannemen. Enkele voorbeelden, niet limitatief zijn o.a.: - commissies en werkgroepen VLOR waar voor de PBD een vertegenwoordiging voorzien is; 7 De identiteit van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs (OVSG december 2011)

10 10 - werkgroep en stuurgroepen departement en kabinet waar voor de PBD een vertegenwoordiging voorzien is; - stuurgroepen OPBWO; - peilproeven; - schoolfeedbacksysteem; - overleg inspectie-pbd; - studiedagen; - panels; - mandaten in organisaties uit andere sectoren; - expertisenetwerken en overleg met lerarenopleidingen; - vertegenwoordigingen in en deelname aan specifieke onderwijsprojecten; - vertegenwoordigingen in en deelname aan lokale onderwijsprojecten; - deelname aan internationale onderwijscongressen. Deze activiteiten worden door mensen van de PBD opgenomen, maar dienen vooral ook een meerwaarde te betekenen voor het begeleidingswerk. Overlegstructuren De pedagogische begeleiding van OVSG werkt vanuit een aansturend directiecomité waarvan de directeur pedagogisch beleid lid is en een directieraad waarvan de coördinatoren van de verschillende niveaus en de directeur pedagogisch beleid lid zijn. De overlegstructuren binnen de PBD worden zowel niveauoverstijgend als niveaugebonden georganiseerd. We maken eveneens een onderscheid tussen interne en externe overlegstructuren. Intern niveauoverstijgend overleg Naam overleg Pedagogisch overleg Stuurgroep nascholing Dienstoverleg pedagogisch beleid Participanten - Directeur pedagogisch beleid - Directeur pedagogisch beleid - Directeur pedagogisch - Niveaucoördinatoren - Vormingscoördinatoren beleid - Ad hoc medewerkers pedagogisch beleid - Ad hoc niveaucoördinatoren - Medewerkers pedagogisch beleid Inhoud - Opvolging - Bespreking - Werkoverleg begeleidingsplan niveauoverstijgend aanbod - Verdeling - Opmaak plan en - Vorming directeuren pedagogische verslagen - Vorming evaluatoren dossiers - Bespreking niveauoverstijgende dossiers - Afstemming met begeleidingsaanbod - Inhoudelijke bespreking dossiers Frequentie 8 x per schooljaar 6 x per schooljaar maandelijks

11 11 Intern niveaugebonden overleg Binnen de verschillende niveaus wordt, met betrekking tot afstemming, organisatie en inhoudelijke elementen regelmatig overleg gehouden. Basisonderwijs Naam overleg Participanten Inhoud-doelstellingen Frequentie Niveauraad Niveaucoördinator diensthoofden Afstemming diensten binnen niveau Tweewekelijks Adviseursvergadering en werkvergadering Pedagogisch adviseurs en diensthoofd adviseurs Interne en inhoudelijke organisatie en afstemming van de werking in en tussen de verschillende regio s Tweewekelijks GOK- en Zorgbeleid Pedagogisch adviseurs en pedagogisch medewerkers Afstemming GOK- en zorgbeleid in de reguliere begeleiding Maandelijks Celwerking Pedagogisch adviseurs en pedagogisch medewerkers Opvolging en expertise ontwikkeling van verschillende leergebieden en pedagogischdidactische thema s Trimesterieel Overleg pedagogisch medewerkers Pedagogisch medewerkers en diensthoofd pedagogisch medewerkers Organisatorische en inhoudelijke afstemming begeleidingswerk en complementariteit nascholing Maandelijks Overleg ontwikkelingsdienst Pedagogisch adviseurs en medewerkers ontwikkelingsdienst Inhoudelijke en organisatorische afstemming ontwikkelingsdienst Maandelijks

12 12 Rand en Taal Pedagogisch medewerkers Rand en Taal (SNPB) Interne afstemming op de reguliere begeleiding en op de niveauoverstijgende werking Maandelijks Tweedelijnsondersteuning kleuterparticipatie (2KP) Pedagogisch medewerkers 2KP (SNPB) Interne afstemming op de reguliere begeleiding en op de niveauoverstijgende werking Maandelijks Secundair onderwijs Naam overleg Participanten Inhoud - doelstellingen Frequentie Niveaucoördinatie Niveaucoördinator en diensthoofden Interne sturing van de dienst 2 maal per maand Niveauraad SO Alle medewerkers Informatie verstrekken, interne en externe sprekers, visieontwikkeling, klankbord voor medewerkers, bespreking begeleidingsinterventies, bespreking beleidsdossiers Leerplancoördinatie Alle leerplanmakers Vragen en visieontwikkeling m.b.t. leerplanontwikkeling Wekelijks Wisselend Teamoverleg ASS Medewerkers ASS Bespreking werking Tweemaandelijks Beleidsvoerend vermogen Enkele medewerkers SO Ontwikkeling van visie en instrumenten, organiseren van vormingen voor directies Maandelijks ICT Enkele medewerkers SO Leerlijnen voor integratie ICT, ondersteuning van scholen bij het opstellen van ICT-beleidsplannen, organiseren van vorming Wisselend

13 13 en netwerkdagen Kwaliteitsvolle vakgroepwerking Enkele medewerkers SO Instrument voor vakgroepwerking ontwikkelen en bijsturen, input voor presentaties op studiedagen Maandelijks, enkel eerste trimester TACTA Enkele medewerkers SO Informatie verstrekken aan TA en TACTA over technische en praktische vakken, organiseren van vorming en bedrijfsbezoeken Wisselend Talenbeleid Enkele medewerkers SO Doelen taalbeleid en leren leren koppelen en uitwerken voor de leerplannen Maandelijks Werkplekleren (stage) Enkele medewerkers SO Documenten ontwikkelen met als doel scholen ondersteunen bij de organisatie van stage en werkplekleren Maandelijks Competentiegericht onderwijs Enkele medewerkers SO Opvolging prioritair nascholingsproject Wisselend Geïntegreerde proef Enkele medewerkers SO Up-to-date houden van het draaiboek GIP, documenten ontwikkelen Wisselend Hervorming SO Enkele medewerkers SO Ontwikkelingen rond de hervorming SO Wisselend Voorbereiding doorlichting Nog op te richten Vakbegeleiding Nog op te richten Kwaliteitszorg Nog op te richten Kansarmoede Nog op te richten Deeltijds kunstonderwijs

14 14 Naam Overleg Niveauraad Team Podiumkunsten Team Beeldende Kunst Participanten - Niveaucoördinator - Medewerkers pedagogische begeleiding - Secretariaat Inhoud - Werkoverleg - Bespreking domeinoverschrijdende dossiers, beleidsdossiers, - Pedagogische adviseurs Muziek en Woordkunst - Pedagogische medewerkers Dans en ICT Bespreking inhoudelijke dossiers, specifiek voor podiumkunsten - Pedagogische adviseurs Beeldende Kunst - Pedagogische medewerkers Beeldende Kunst en ICT Bespreking inhoudelijke dossiers, specifiek voor beeldende kunsten Frequentie Tweewekelijks Tweewekelijks Tweewekelijks Volwassenenonderwijs Naam Overleg Niveauraad(wordt niet als dusdanig benoemd) Participanten - Niveaucoördinator - Pedagogisch adviseur - Secretariaat Inhoud - Afstemmen van de werkzaamheden in het kader van begeleiding en vertegenwoordiging - Afstemmen voor de netoverschrijdende samenwerking en vertegenwoordiging - Opvolgen van de lopende dossiers

15 15 Frequentie Wekelijks (op maandag) CLB/POC Naam overleg Klein POC-overleg met pedagogisch adviseurs CLB Groot POC-overleg met pedagogisch adviseurs CLB Participanten - Pedagogisch adviseurs OVSG en POV - 1 Pedagogisch medewerker POC - Pedagogisch adviseurs OVSG en POV - Alle pedagogisch medewerkers POC - Ad hoc andere pedagogisch medewerkers POC Inhoud - Afstemming POC en pedagogische begeleiding CLB - Opvolging van de lopende dossiers - Voorbereiding van Groot POC-overleg - Concretisering afstemming POC en pedagogische begeleiding CLB - Voorbereiding directeurenoverleg - Uitwerken begeleidingen - Opvolging operationele doelstellingen en acties van het begeleidingsplan - Inhoudelijke bespreking dossiers Frequentie 16 x per schooljaar 10 x per schooljaar 3. Intern kwaliteitszorgsysteem Door permanente zorg voor kwaliteit wil OVSG de kwaliteit van de hele organisatie optimaliseren. Dit betekent dat het IKZ systeem uitgewerkt wordt en van toepassing is voor alle interne diensten van OVSG: de dienst koepelbeleid, de dienst pedagogisch beleid, de pedagogische begeleiding, de nascholing, de juridisch-administratieve diensten en de dienst schoolbesturen, de logistieke dienst, IKZ en HRM, de communicatiedienst, de financiële dienst, de personeelsdienst en de ICT dienst. Concreet streven we o.m. naar: - de verbetering van de professionele dienstverlening; - de verdere ontwikkeling van de interne organisatie;

16 16 - evenwaardige aandacht aan de producten en aan de processen die leiden tot die producten; - maximale betrokkenheid van alle medewerkers; - een kritisch opbouwende houding bij alle medewerkers; - het creëren van openheid voor vernieuwing. Het kwaliteitszorgsysteem is in volle ontwikkeling. Het systeem focust op de hele organisatie OVSG waarvan de pedagogische begeleidingsdienst een onderdeel is. Aandacht voor kwaliteit binnen een organisatie is een permanent gegeven. Dit wordt uitgezet in een schematische voorstelling van doelen die binnen de organisatie en meer specifiek binnen de verschillende diensten en niveaus wordt opgevolgd. We zitten momenteel in de fase waarin een aantal doelen reeds gerealiseerd zijn, een aantal doelen waarvan de concrete uitwerking nog volop aan de gang is en doelen die moeten opgestart worden. Er wordt ook een tijdspad aangegeven. De uitwerking van de doelen met betrekking tot de pedagogische begeleidingsdienst zitten in een ontwikkelings- en uitwerkingsfase. Een overzicht van de doelen die betrekking hebben op de pedagogische begeleiding: - het begeleidingsplan; het vormingsaanbod en het meerjarenplan zijn op elkaar afgestemd: deze oefening is volop bezig en wordt afgerond in het kader van dit begeleidingsplan; - de pedagogische begeleiding evalueert permanent zijn eigen werking: een rapport van de resultaten van de bevraging en de gesprekstafels bij de klanten werd opgemaakt. In het kader van dit begeleidingsplan bepalen we welke elementen van de pedagogische begeleiding behouden of bijgestuurd worden: dit doel is uitgewerkt en de elementen worden vervat in dit begeleidingsplan. Daarbij wordt ook het registratiesysteem (agenda pedagogische begeleiding via outlook) geëvalueerd en geoptimaliseerd; - OVSG heeft een visie op en een beleid voor professionalisering van de medewerkers ontwikkeld: dit doel is ook van toepassing op de pedagogische begeleiders en is operationeel; - de PBD van OVSG ondersteunt zijn instellingen en de CLB s bij het bevorderen van hun onderwijskwaliteit van de leerlingenbegeleiding en bij de ontwikkeling als lerende organisatie: dit doel wordt telkens in het begeleidingsplan uitgewerkt op basis van de decretale opdrachten; - de PBD van OVSG bewerkstelligt dat instellingen proactief begeleiding aanvragen: hiervoor stimuleert de PBD de instellingen om tijdig vragen te formuleren, verbetert hierover zijn communicatie en reikt onderwijsinnovaties aan; - in structurele netoverstijgende samenwerking herkent de PBD van OVSG zijn eigenheid: deze doelstelling wordt geconcretiseerd door vanuit de eigenheid constructief mee te werken aan diverse netoverstijgende projecten. Tijdens de volgende periode ( ) werken we verder aan de interne zelfevaluatie van de pedagogische begeleiding. Daarvoor wordt momenteel nagegaan welk instrument hiervoor het meest geschikt en bruikbaar is. Voor OVSG is het alleszins wenselijk dat het zelfevaluatiesysteem uitgaat van integrale kwaliteitszorg om via een continu opvolgingsproces de werking van de pedagogische begeleiding permanent te verbeteren. Daarvoor is reflectie en ruime betrokkenheid van alle belanghebbenden nodig. Het

17 17 instrument moet ons in staat stellen kwaliteit te realiseren, waarde te creëren voor onze klanten, onze missie en visie optimaal te realiseren en interne processen te kunnen borgen en optimaliseren. 4. Ondersteunende diensten OVSG ten aanzien van de PBD Om de medewerkers van de pedagogische begeleidingsdienst hun kerntaken goed te laten uitvoeren, beschikt de organisatie OVSG over een aantal ondersteunende functies en diensten. In de begeleidingsdienst zelf werken de leidinggevenden aan de ondersteuning en sturing van hun begeleiders. Dit begint al bij de selectie van het personeel waarin leidinggevenden een belangrijke taak vervullen. Daarnaast wordt individuele ondersteuning geboden door coaching al dan niet op de werkvloer en functionerings- en evaluatiegesprekken. De leidinggevenden organiseren ook regelmatig intern overleg in deelgroepen zodat de begeleidingstaken samen kunnen besproken en voorbereid worden (zie ook pagina 7 en volgende). Ook in het organiseren van de dienstverlening van de pedagogische begeleidingsdienst, nemen leidinggevenden samen met hun secretariaten een belangrijke rol op. Aangezien de pedagogische begeleidingsdienst ingebed is in het geheel van OVSG kan de begeleidingsdienst rekenen op een aantal ondersteunende diensten, zoals: - de personeelsdienst ondersteunt o.a. bij werving, onthaal en personeelsadministratie; - de HRM-dienst die o.a. participeert aan de selectiegesprekken en de professionalisering van eigen medewerkers organiseert en opvolgt; - de communicatiedienst ondersteunt de interne en externe communicatie (eventueel perscommunicatie) van de pedagogische begeleidingsdienst. Daarvoor worden verschillende kanalen ingezet: website, extranet en intranet, publicaties, berichten en standpunten, tijdschrift of nieuwsbrieven, ; - de documentatiedienst zorgt ervoor dat achtergrondinformatie en naslagwerken vlot geraadpleegd kunnen worden door de pedagogische begeleiding; - de dienst Onderwijsbeleid, die deel uitmaakt van de PBD in elk niveau, biedt ondersteuning bij de behandeling van beleidsdossiers die het niveau aanbelangen; - de financiële dienst volgt de werkingsmiddelen op van reguliere begeleiding en netgebonden en netoverstijgende projecten; - de ICT-dienst ondersteunt medewerkers door hard- en software ter beschikking te stellen en een helpdeskfunctie te voorzien en werkt zo nodig specifieke programma s voor de begeleidingsdienst uit; - de logistieke dienst zorgt o.a. voor de logistieke ondersteuning van het intern overleg en voor het verwerken (kopiëren, bundelen, verzenden) van alle begeleidingsmaterialen; - de secretariaten zorgen voor een inhoudelijke en logistieke ondersteuning van de verschillende niveaus. In het organigram in bijlage 4 werden de begeleidingsdiensten geel gekleurd en de ondersteunende diensten en functies blauw. In het groene vak komt de complementariteit begeleiding-nascholing tot uiting.

18 18 5. Werkingscode Op basis van het decreet betreffende de kwaliteit van het onderwijs heeft OVSG een werkingscode uitgewerkt die in de bijlage bij dit begeleidingsplan is gevoegd (bijlage 3). Deze werkingscode wordt via het extranet van OVSG bekendgemaakt aan de leden (schoolbesturen, inrichtende machten en scholen).

19 19 2 Werking van de pedagogische begeleidingsdienst 1. Uitgangspunten Het begeleidingsplan van de pedagogische begeleidingsdienst van OVSG loopt over een periode van drie schooljaren: , en De omkadering van het begeleidingskorps wordt echter jaarlijks vastgelegd. Dit betekent dat beschikbare middelen en verschuivingen in de omkadering ook een invloed kunnen hebben op de werking. Het begeleidingsplan voor de volgende drie schooljaren bevat de grote lijnen. Elk schooljaar zal dit intern verder geconcretiseerd worden. Het jaarlijks begeleidingsaanbod dat uitgewerkt wordt in functie van het driejaarlijks plan en de lokale interventies zijn het resultaat van een realistische inschatting van de beschikbare middelen en mogelijkheden van de pedagogische begeleidingsdienst. Hoe we het begeleidingsplan per schooljaar concreet uitwerken, zal te lezen zijn in een jaarlijks begeleidingsverslag. Uit dit begeleidingsverslag zal ook blijken of en hoe we tussentijds bijsturen in de driejarenplanning. De pedagogische begeleiding van de verschillende onderwijsniveaus informeert de instellingen, schoolbesturen en inrichtende machten elk schooljaar over het aanbod van de pedagogische begeleiding. Aan de hand van actiefiches wordt duidelijk gemaakt wat van de pedagogische begeleiding van OVSG verwacht kan worden. Deze actiefiches worden uitgewerkt in overeenstemming met de strategische en operationele doelstellingen die in dit begeleidingsplan opgenomen zijn. Het jaarlijkse begeleidingsverslag wordt uitgewerkt vanuit dit begeleidingsplan en de werkzaamheden worden er concreet beschreven vanuit de actiefiches. Tijdens het schooljaar heeft OVSG een bevraging uitgevoerd bij de scholen, academies en centra. Deze bevraging bevatte twee luiken: een schriftelijke bevraging en gesprekstafels. Bij de schriftelijke bevraging werden onder de vorm van stellingen de verschillende decretale opdrachten zoals vermeld in het kwaliteitsdecreet bevraagd. De gesprekstafels werden gedifferentieerd opgevat. Dit wil zeggen dat verschillende groepen per niveau in een gesprek aan bod kwamen. Het ging dan over directies, technische adviseurs en coördinerend technische adviseurs, leraren, zorgcoördinatoren, leerplanmakers, GOK leerkrachten. De resultaten van deze bevragingen werden later (schooljaar ) afgetoetst tijdens de verschillende overlegplatforms met de directies. Uit al de bekomen gegevens werden een aantal werkpunten geselecteerd (zie pagina 4). Voor de niveauoverstijgende thema s gebeurde dit op het pedagogisch overleg, voor de niveaugebonden werkpunten op de diverse niveauraden in de organisatie. De werkpunten worden verder uitgewerkt in dit begeleidingsplan. 2. Organisatie van de pedagogische begeleiding De pedagogische begeleidingsdienst van OVSG beschikt voor het schooljaar over een totaal van 29,5 VTE pedagogisch adviseurs en 24 VTE gedetacheerden (huidige toestand ) met bijzonder verlof wegens opdracht. Over alle niveaus heen worden 807 instellingen begeleid.

20 20 Concreet betekent dit : Te begeleiden instellingen van het gemeentelijk en stedelijk onderwijs Te begeleiden instellingen als contractant Aantal adviseurs (voltijdse equivalenten (VTE) Aantal gedetacheerden (op basis ) (voltijdse equivalenten (VTE) Basisonderwijs 561 Waarvan 31 BuBaO 15 Waarvan 4 BuBaO 16,75 11,6 Secundair onderwijs ,5 Waarvan 16 BuSO Waarvan 3 BuSO Waarvan 0,5 BuSO Waarvan 0,5 BuSO Deeltijds kunstonderwijs ,5 Volwassenenonderwijs ,4 Centra voor leerlingenbegeleiding 3 0,5 Niveauoverstijgend 1,25 5 TOTALEN ,5 24 Omkadering permanente ondersteuningscel Officieel Gesubsidieerd Onderwijs (OVSG en POV) Te begeleiden Centra voor leerlingenbegeleiding van het gemeentelijk, stedelijk en provinciaal onderwijs Personeelsomkadering omkaderingsgewichten verdeeld over 6 personen. 1 persoon: 100%

21 21 1 persoon: 50% 2 personen: 30% 1 persoon: 10% Naast de adviseurs en gedetacheerden ook 3,1 contractuelen ingezet in het kader van pedagogische begeleiding en ondersteuning van het pedagogisch beleid. De kerntaak van de pedagogische begeleiding is het begeleiden en ondersteunen van scholen, academies en centra. Hun taak wordt opgedeeld in een vijftal componenten. - Het begeleiden van scholen, academies en centra De doelstellingen van de begeleiding en ondersteuning worden opgenomen in strategische en operationele doelstellingen, vertrekkend vanuit de decretale opdrachten. Deze ondersteuning gebeurt zowel instellingsgebonden als instellingsoverstijgend of in regionale en thematische werkgroepen en netwerken. - Voorbereidingswerk en nazorg Om interventies op een degelijke manier voor te bereiden hanteren we verschillende vormen. Dit gaat van een individuele voorbereiding van interventies over thematische voorbereiding in werkgroepen tot algemeen voorbereidend werk zoals het samenstellen van het driejaarlijks begeleidingsplan. Nazorg is te vinden in de evaluaties die we uitvoeren, die na begeleiding in de instelling gebeurt, maar ook tijdens de werkvergaderingen van de begeleiders aan bod komt. Globaler is de afgelopen evaluatie bij de instellingen via de bevraging. - Intern overleg Om de begeleiding op een professionele manier aan te pakken wordt regelmatig overlegd. Dit overleg wordt aangewend om begeleidingsmaterialen en ondersteunende materialen uit te werken en om de begeleidingsstrategie regelmatig te evalueren en zo nodig bij te sturen. - Professionalisering De leden van de pedagogische begeleiding kunnen vorming en nascholing volgen, maar ook collegiale ondersteuning is een onderdeel van de professionalisering. - Belangenbehartiging Zoals reeds aangegeven wordt de pedagogische begeleiding ook ingeschakeld in het vertegenwoordigen van de PBD inzake belangenbehartiging, bv. op de VLOR, maar ook in werkgroepen en stuurgroepen op het departement en kabinet. De mensen van de pedagogische begeleiding houden ieder een outlookagenda bij waarin ze hun werkzaamheden noteren. Ze doen dit via selectie in verschillende categorieën, zodat het duidelijk wordt hoeveel van hun tijd ze gespendeerd hebben aan de verschillende taken. Deze registratie wordt opgenomen in de jaarlijkse verslaggeving en wordt tijdens individuele functioneringsgesprekken met medewerkers besproken en eventueel bijgestuurd.

22 22 3 Gezamenlijke prioriteit: Armoede en kansarmoede Hoe een pedagogische begeleidingsdienst een rol kan opnemen in de armoedebestrijding: armoede als gemeenschappelijk thema in het begeleidingsplan Inleiding Tijdens het schooljaar volgde een stafmedewerker van de dienst Pedagogisch Beleid de permanente vorming Armoede en Participatie aan de Universiteit Gent. Tijdens deze vorming werd nagegaan hoe armoede en armoedebestrijding gedefinieerd en gepercipieerd wordt. Binnen de dienst Pedagogische Beleid werd gereflecteerd over armoede en armoedebestrijding in de context van onderwijs en hoe de pedagogisch begeleidingsdienst van OVSG een bijdrage kan leveren in de armoedebestrijding. De dienst formuleerde aan de niveaus het voorstel om armoede op te nemen als gemeenschappelijk thema. OVSG grijpt het nieuw begeleidingsplan aan om armoede op te nemen als prioritair en gemeenschappelijk thema van de PBD. 2 De plaats van armoede(bestrijding) in het Vlaams regeringsbeleid en binnen het beleidsdomein onderwijs Sinds 2003 verplicht het decreet betreffende Armoedebestrijding de Vlaamse regering binnen de 12 maanden na haar aantreden een Vlaamse Actieplan Armoedebestrijding (VAPA) op te stellen dat over een periode van 5 jaar loopt. Ook de Vlaamse regering die sinds 2009 aan zet is, heeft een VAPA uitgewerkt. Aan de leden van de Vlaamse regering werd gevraagd om de in het plan opgenomen doelstellingen en acties te concretiseren aan de hand van actiefiches. Deze oefening is eind 2010 afgerond en in het voorjaar van 2011 werden ze weergegeven in het eerste voortgangsrapport 9. Aan de hand van een breed gedragen indicatorenset wordt ook voortdurend de vinger aan de pols gehouden. Deze set zal voortdurend aangeven hoe het beleid zich ontwikkelt en waar bijsturing noodzakelijk is. Bijkomend zal nieuwe regelgeving vooraf onderworpen worden aan een armoedetoets teneinde armoede in de toekomst te vermijden. Nochtans toont de Vlaamse armoedemonitor 10 aan dat extra inspanningen voor armoedebestrijding noodzakelijk zijn. Daarom besliste de Vlaamse Regering tot versnelling en verdieping van het VAPA en tot de opmaak van een actieplan kinderarmoede. Om tot die versnelling en verdieping te komen keurde de Vlaamse Regering een prioriteitenlijst goed zodat het armoedebeleid een grotere zichtbaarheid krijgt op het terrein. Rond elke prioriteit zal ze een VPAO (verticaal armoedeoverleg) organiseren om de maximale betrokkenheid van mensen in armoede te garanderen. Tegelijk keurde de Vlaamse Regering de opmaak goed van een specifiek actieprogramma ter bestrijding van kinderarmoede met een focus op kinderen van 0 tot 3 jaar. Binnen het Vlaamse Actieplan Armoedebestrijding doet ook het beleidsdomein onderwijs zijn inbreng. Voor wat betreft het beleidsdomein onderwijs en vorming zijn ook in de beleidsnota binnen de strategische doelstelling Kansen geven aan elk talent een operationele doelstelling opgenomen m.b.t. de armoede bestrijden en de sociale inclusie bevorderen. Binnen het beleid van de Vlaamse regering en binnen het beleidsdomein onderwijs staat armoede en armoedebestrijding duidelijk op de politieke agenda. Onderwijs wordt samen met het beleidsdomein

23 23 werk(gelegenheid) beschouwd als een essentiële hefboom in de armoedebestrijding. Binnen onderwijs wil men de sociale ongelijkheid wegwerken d.m.v. ingrepen op het vlak van ongelijke toegang (vooral niet-leerplicht onderwijs), studieoriëntering, effectiviteit van het onderwijs (schoolse achterstand) en uitstroom 11. Maar de inspanningen die geleverd worden hebben te vaak een remediërend karakter 12. Het algemeen beleid dat uitgaat van een maatschappelijk ongevalmodel en schuldmodel schiet tekort t.a.v. mensen in armoede. Daarom moeten extra acties voorkomen dat deze groepen niet te ver afdrijven, afwijken of achterblijven. Daarenboven worden de VAPA s opgesteld nadat de verschillende beleidsdomeinen, waaronder onderwijs, hun beleidsnota s opgesteld hebben. In wezen zijn deze VAPA s dus een papieren formele oefening en getuigen ze niet echt van een gestructureerde en geïntegreerde aanpak van de armoede in Vlaanderen. 3 De armoedecijfers Dat het ontbreekt aan een gestructureerde en consistente aanpak van de armoede blijkt ook uit de armoedecijfers van de laatste decennia. Op verschillende terreinen wordt de armoede in België en Vlaanderen gemonitord: Oases (Centrum voor Ongelijkheid, Armoede, Sociale uitsluiting en de Stad) 13, de armoedebarometer van de Decenniumdoelen , de Vlaamse Armoedemonitor van de Vlaamse Regering 15, etc. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat ondanks de invoering van het Armoedecreet in 1999 de armoedecijfers niet dalen. Integendeel, op bepaalde domeinen is een stijging waar te nemen. In de laatste 10 jaar is het aandeel kinderen geboren in kansarme gezinnen in Vlaanderen bijna verdubbeld van 4,7% in 2000 naar 8,3% in Vorig jaar nog publiceerde Klasse 17 een aantal onthutsende cijfers: In ons land leeft bijna een kind op de vijf in een gezin met een inkomen lager dan de armoedegrens. Dat betekent voor een gezin met twee volwassenen en twee kinderen een netto-inkomen van minder dan euro per maand. Steeds meer alleenstaande ouders (een op de drie) komen in de risicozone terecht. De kans dat een leerling uit een bescheiden milieu zich dankzij zijn opleiding opwerkt tot een hogere sociale klasse is bijzonder klein. In Vlaanderen zitten vier keer meer kansarme leerlingen in het beroepsonderwijs dan kinderen van welstellende ouders. In het algemeen secundair onderwijs zitten twee keer meer tieners uit de hogere sociale klasse dan hun leeftijdsgenoten uit de lagere sociale klasse. Van alle Oeso-landen (32) eindigt Vlaanderen op de zestiende plaats voor gelijke kansen voor elk kind. Landen als Korea (3), Tsjechië (11) en Griekenland (12) scoren beter. 4 (Kans)armoede en participatie in het onderwijs 4.1 Het gelijke onderwijskansenbeleid (GOK) Ons onderwijs behoort tot het beste van de wereld. Dat bleek ook nog in de recente PISA-resultaten (2009) 18. De inspanningen van de democratiseringsbeweging uit de jaren 1960 hebben geloond. Meer mensen dan vroeger kunnen genieten van onderwijs. Ondanks deze positieve vaststelling is er nog 11 Vranken Jan, Seppe De Blust, Danielle Dierckx en An Van Haarlem (red.) Armoede en sociale uitsluiting. Jaarboek Acco, Leuven / Den Haag. 12 Vranken Jan, Seppe De Blust, Danielle Dierckx en An Van Haarlem (red.) Armoede en sociale uitsluiting. Jaarboek Acco, Leuven / Den Haag Vranken Jan, Seppe De Blust, Danielle Dierckx en An Van Haarlem (red.) Armoede en sociale uitsluiting. Jaarboek Acco, Leuven / Den Haag De Meyer Inge en Nele Warlop Leesvaardigheid van 15-jarigen. De eerste resultaten van PISA Universiteit Gent, vakgroep onderwijskunde en Department Onderwijs en Vorming, Afdeling Strategische Beleidsondersteuning.

24 24 steeds een probleem van kansenongelijkheid in ons Vlaams onderwijs. De steile groei van het onderwijs heeft niet iedereen in gelijke mate meegenomen. Vlaanderen combineert een hoge kwaliteit met een grote ongelijkheid in onderwijskansen en onderwijsresultaten. De impact van de socioeconomische achtergrond van leerlingen op hun leesprestaties in Vlaanderen is sinds 2000 niet veranderd/verkleind 19. Die impact is steeds groter bij leerlingen met een lagere sociale status dan bij leerlingen uit een gezin met een hoge SES. Kinderen uit beter gesitueerde sociaal-economische gezinnen krijgen globaal meer kansen om de onderwijsladder te beklimmen dan zij uit lagere sociaaleconomische middens. Daarmee bepaalt de sociale herkomst vaak het onderwijsniveau dat iemand bereikt. Vooral Vlamingen van allochtone herkomst en kansarme autochtone kinderen en jongeren worden hierdoor getroffen. Dit probleem betekent voor onze samenleving niet alleen een uitdaging, maar houdt ook een wezenlijk gevaar in: een dualisering van de maatschappij met alle gevolgen eraan verbonden. Sinds 2002 worden onder andere met de geïntegreerde aanpak van het gelijke onderwijskansenbeleid (GOK) inspanningen geleverd om de onderwijsachterstand van kansarme autochtonen en allochtone leerlingen weg te werken en de integratie te bevorderen. Deze kinderen lopen een verhoogd risico op leer- en ontwikkelingsachterstanden. Bij GOK wordt uitgegaan van evenwaardige ontplooiingskansen voor kansarme kinderen waarbij de diversiteit van iedere leerling centraal staat. Elke school die aanvullende lestijden GOK ontvangt, werkt een schoolspecifiek gelijk onderwijskansenbeleid uit. Zij kunnen daarvoor een beroep doen op de GOK-begeleiders binnen de pedagogische begeleidingsdiensten. 4.2 GOK in het stedelijk en gemeentelijk onderwijs Bij OVSG ligt de specifieke ondersteuning voor scholen om bij te dragen aan gelijke kansen in hoofdzaak bij de groep van GOK-begeleiders. Ook de groep van adviseurs in het basisonderwijs heeft in hun regionale begeleiding aandacht voor (kans)armoede en de weerslag op het leren van kinderen en jongeren. De dienst secundair onderwijs neemt GOK mee als rode draad doorheen al de leerplannen. Daarnaast biedt OVSG ondersteuning aan scholen voor wat betreft het inschrijvingsrecht via de LOP-begeleider. Deze begeleider geeft ook vorming en infosessies over de armoedeproblematiek en de relatie met onderwijs. We kunnen gerust stellen dat de aandacht voor het thema (kans)armoede binnen de organisatie versnipperd is. Het ontbreekt aan een niveauoverstijgend gestructureerd beleid en aanbod. Nochtans worden heel wat steden en gemeenten geconfronteerd met specifieke uitdagingen inzake gelijke kansen. De specifieke kenmerken in de gebieden met kansenongelijkheid zijn complex, divers en beïnvloeden in sterke mate de werking in de scholen op verschillende niveaus. Ze zijn herkenbaar in de grote steden, in een aantal centrumsteden maar ook in regio s met aanzienlijke kansarmoede. Op basis van de gelijkekansenindicatoren zien we bijvoorbeeld dat er kleinere gemeenten zijn die ook met deze problematiek geconfronteerd worden. Zo zijn er in Limburg de vroegere mijngemeenten, in Antwerpen de Rupelstreek en in West-Vlaanderen de Westhoekregio. OVSG als onderwijssecretariaat van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs ziet het dus als een plicht om in de toekomst binnen zijn werking meer structureel aandacht te besteden aan de problematiek van (kans)armoede, participatie en armoedebestrijding. 4.3 Naar een geïntegreerd (kans)armoedebeleid voor het stedelijk en gemeentelijk onderwijs Vanaf zal de omkadering voor GOK opgenomen worden in de reguliere werkingsmiddelen van de scholen. De middelen worden ontkleurd. De pedagogisch begeleidingsdienst van OVSG wil deze kans grijpen om te werken aan een geïntegreerd armoedebeleid op micro-, meso- en macroniveau. Op die manier kan bereikt worden dat alle diensten en alle niveaus aandacht hebben 19

WERKINGSCODE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST PROVINCIAAL ONDERWIJS VLAANDEREN

WERKINGSCODE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST PROVINCIAAL ONDERWIJS VLAANDEREN Boudewijnlaan 20-21, 1000 Brussel WERKINGSCODE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST PROVINCIAAL ONDERWIJS VLAANDEREN 1 TOEPASSINGSGEBIED 1. De werkingscode is van toepassing op alle leden van de pedagogische

Nadere informatie

Werkingscode pedagogische begeleidingsdienst OVSG

Werkingscode pedagogische begeleidingsdienst OVSG Werkingscode pedagogische begeleidingsdienst OVSG Onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten van de Vlaamse Gemeenschap vzw Ravensteingalerij 3 bus 7, B-1000 Brussel T 02 506 41 50 F 02 502 12 64

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN DE VLAAMSE REGERING EN DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN DE VLAAMSE REGERING EN DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN DE VLAAMSE REGERING EN DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN Tussen de Vlaamse Regering, vertegenwoordigd door de heer Frank Vandenbroucke, Vlaams minister van Onderwijs

Nadere informatie

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP

WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WERKING KIJKWIJZER BELEIDSVOEREND VERMOGEN: TOEGEPAST OP LOOPBAANBEGELEIDING IN DE SCHOLENGEMEENSCHAP WAT? Voor u ligt een kijkwijzer om het beleidsvoerend vermogen van uw school in kaart te brengen. De

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

Katholieke Scholengemeenschap Oscar Romero Sint-Bavostraat 51, 2610 Wilrijk tel fax

Katholieke Scholengemeenschap Oscar Romero Sint-Bavostraat 51, 2610 Wilrijk tel fax Katholieke Scholengemeenschap Oscar Romero Sint-Bavostraat 51, 2610 Wilrijk tel. 03 827 16 23 fax 03 825 13 34 FUNCTIEBESCHRIJVING COÖRDINEREND DIRECTEUR DOMEIN DOEL AANDACHTSVELDEN Communicatie en overleg

Nadere informatie

Opnemen van een coördinerende functie voor het Nederlandstalig onderwijs in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Opnemen van een coördinerende functie voor het Nederlandstalig onderwijs in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiches Titel initiatief: Initiatiefnemer: Opnemen van een coördinerende functie voor het Nederlandstalig onderwijs in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vzw KOCB Projectomschrijving

Nadere informatie

Onderwijskwaliteit bewaken en ontwikkelen. Een benadering vanuit een lokaal perspectief

Onderwijskwaliteit bewaken en ontwikkelen. Een benadering vanuit een lokaal perspectief Onderwijskwaliteit bewaken en ontwikkelen. Een benadering vanuit een lokaal perspectief Het inspectieverslag als databron voor kwaliteitsontwikkeling Interne kwaliteitszorg en externe evaluatie Kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

FUNCTIONEREN EVALUEREN. CLB van het GO!

FUNCTIONEREN EVALUEREN. CLB van het GO! FUNCTIONEREN EVALUEREN CLB van het GO! Procedure goedgekeurd dd. 12.11.2007 INLEIDING De Raad van de Directeurs van de CLB van het GO! (RADI) heeft gezamenlijk functiebeschrijvingen ontwikkeld (werkgroep

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

Functiebeschrijving voor een directeur van de Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Lede

Functiebeschrijving voor een directeur van de Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Lede Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Markt 5 9340 Lede Tel. 053 60 68 70 e-mail academie@gamw.lede.be URL: http://www.gamw.lede.be Functiebeschrijving voor een directeur van de Gemeentelijke Academie

Nadere informatie

Buitengewoon onderwijs - Bijkomende of gespecialiseerde opleidingen voor leerkrachten

Buitengewoon onderwijs - Bijkomende of gespecialiseerde opleidingen voor leerkrachten SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 163 van KATHLEEN HELSEN datum: 21 januari 2016 aan HILDE CREVITS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Buitengewoon onderwijs - Bijkomende

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

SCHOLENGEMEENSCHAP SAS BRUSSEL AFSPRAKEN ROND FUNCTIEBESCHRIJVING, FUNCTIONERINGSGESPREK, EVALUATIEGESPREK

SCHOLENGEMEENSCHAP SAS BRUSSEL AFSPRAKEN ROND FUNCTIEBESCHRIJVING, FUNCTIONERINGSGESPREK, EVALUATIEGESPREK 1 SCHOLENGEMEENSCHAP SAS BRUSSEL AFSPRAKEN ROND FUNCTIEBESCHRIJVING, FUNCTIONERINGSGESPREK, EVALUATIEGESPREK Inleiding Vanaf 1 september 2007 is het werken met individuele functiebeschrijvingen in het

Nadere informatie

Werkingscode vzw Pedagogische Begeleidingsdienst van het Katholiek Onderwijs

Werkingscode vzw Pedagogische Begeleidingsdienst van het Katholiek Onderwijs Pedagogische Begeleidingsdienst van het Katholiek Onderwijs Werkingscode vzw Pedagogische Begeleidingsdienst van het Katholiek Onderwijs 2014_06_06 In uitvoering van artikel 15 3 van het decreet betreffende

Nadere informatie

OPROEP TOT DE KANDIDATEN VOOR TOELATING TOT DE PROEFTIJD IN EEN HALFTIJDSE BETREKKING VAN ADVISEUR-COORDINATOR BIJ DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST

OPROEP TOT DE KANDIDATEN VOOR TOELATING TOT DE PROEFTIJD IN EEN HALFTIJDSE BETREKKING VAN ADVISEUR-COORDINATOR BIJ DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST OPROEP TOT DE KANDIDATEN VOOR TOELATING TOT DE PROEFTIJD IN EEN HALFTIJDSE BETREKKING VAN ADVISEUR-COORDINATOR BIJ DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST Uiterste kandideringsdatum: 9 juli 2010. 1. Halftijdse

Nadere informatie

AFDELING FINANCIËN. Attendering van onderwijskundige en pedagogische tijdschriften. documentatie- en kennisbeheer

AFDELING FINANCIËN. Attendering van onderwijskundige en pedagogische tijdschriften. documentatie- en kennisbeheer AFDELING FINANCIËN documentatie- en kennisbeheer Tel.: (02)790 93 43-44-45 23.02.2011 e-post: documentatiedienst@g-o.be Webstek: http://www.g-o.be/sites/portaal_nieuw/subsites/onderwijsinfotheek/infotheekgo/onzedienstverlening/pages/default.aspx

Nadere informatie

HET GOK-DECREET DE LOKALE OVERLEGPLATFORMS

HET GOK-DECREET DE LOKALE OVERLEGPLATFORMS HET GOK-DECREET DE LOKALE OVERLEGPLATFORMS 14/11/2008 INHOUDSOPGAVE INLEIDING...3 1. MET WELKE BEDOELING WERDEN DE LOP S OPGERICHT?...4 2. TAKEN VAN HET LOKAAL OVERLEGPLATFORM...4 3. DE LOP-DESKUNDIGE...5

Nadere informatie

Bijlage 2: De indicatoren van beleidsvoerend vermogen

Bijlage 2: De indicatoren van beleidsvoerend vermogen Bijlage 2: De indicatoren van beleidsvoerend vermogen 1 2 3 4 1. Wat is beleidsvoerend vermogen? De scholen die een succesvol beleid voeren, gebruiken hun beleidsruimte maximaal zodat de onderwijskwaliteit

Nadere informatie

betreffende een nieuw ondersteuningsmodel in het leerplichtonderwijs

betreffende een nieuw ondersteuningsmodel in het leerplichtonderwijs ingediend op 1015 (2016-2017) Nr. 1 12 december 2016 (2016-2017) Voorstel van resolutie van Caroline Gennez, Steve Vandenberghe en Katia Segers betreffende een nieuw ondersteuningsmodel in het leerplichtonderwijs

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader Doel van de functiefamilie Leiden van een geheel van activiteiten en medewerkers en input geven naar het beleid teneinde een kwaliteitsvolle, klantgerichte dienstverlening te verzekeren en zodoende bij

Nadere informatie

Tussen de Vlaamse Regering, vertegenwoordigd door de heer Frank Vandenbroucke, Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming,

Tussen de Vlaamse Regering, vertegenwoordigd door de heer Frank Vandenbroucke, Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming, SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN DE VLAAMSE REGERING, DE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN EN HET VLAAMS ONDERSTEUNINGSCENTRUM VOOR HET VOLWASSENENONDERWIJS Tussen de Vlaamse Regering, vertegenwoordigd

Nadere informatie

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC)

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) ALGEMENE RAAD 25 november 2010 AR-AR-KST-ADV-005 Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219

Nadere informatie

Ronde van Vlaanderen VVSG

Ronde van Vlaanderen VVSG Ronde van Vlaanderen VVSG 9, 13, 20, 21 en 23 maart 2017 Patriek Delbaere Bruno Sagaert Hildegard Schmidt Actuele onderwijsdossiers Neutraliteit stedelijk en gemeentelijk onderwijs Bestuurlijke optimalisatie

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Provinciaal CLB te Antwerpen.

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Provinciaal CLB te Antwerpen. Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING VOOR HET AMBT VAN DIRECTEUR

FUNCTIEBESCHRIJVING VOOR HET AMBT VAN DIRECTEUR FUNCTIEBESCHRIJVING VOOR HET AMBT VAN DIRECTEUR Onderwijsinstelling :... Instellingsnummer :... Schoolbestuur :... Scholengemeenschap/consortium : SG BLOM Nummer scholengemeenschap : 121921 Het arbeidsreglement,

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Gemeentelijke Lagere School - De Sleutel te Ranst

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Gemeentelijke Lagere School - De Sleutel te Ranst Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Voorjaar I. Missie van het centrum

Voorjaar I. Missie van het centrum Aanwerving Pedagogische stafmedewerker verantwoordelijk voor de inhoudelijke en pedagogische ondersteuning van de educatieve medewerkers en de kwaliteitszorg van de educatieve processen. I. Missie van

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. Het afdelingshoofd Technische Zaken staat in voor de algemene leiding van de afdeling technische zaken.

FUNCTIEBESCHRIJVING. Het afdelingshoofd Technische Zaken staat in voor de algemene leiding van de afdeling technische zaken. FUNCTIEBESCHRIJVING Functie Graadnaam: AFDELINGSHOOFD Afdeling TECHNISCHE ZAKEN Functienaam: AFDELINGSHOOFD Dienst TECHNISCHE ZAKEN Functionele loopbaan: A4a A4b Omschrijving van de afdeling en dienst

Nadere informatie

Spilfiguur in dit schema is het schoolbestuur van de betrokken school.

Spilfiguur in dit schema is het schoolbestuur van de betrokken school. Vlaams Verbond van het Katholiek Buitengewoon Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 BRUSSEL MEDEDELING M06BA050 BRUSSEL, 2006-05-29 KLASSEMENT: BESTEMD VOOR: BuBaO CONTACT: Lode De Geyter TREFWOORDEN: 09 269

Nadere informatie

Beleidsplan 2014-2017 Permanente Ondersteuningscel Centra voor Leerlingenbegeleiding GO!

Beleidsplan 2014-2017 Permanente Ondersteuningscel Centra voor Leerlingenbegeleiding GO! Beleidsplan 2014-2017 Permanente Ondersteuningscel Centra voor Leerlingenbegeleiding GO! 20/11/2014 R1 4-6-2014 Permanente ondersteuningscel CLB GO! Huis van het GO! Willebroekkaai 36 1000 Brussel Inhoudsopgave

Nadere informatie

Ontwerp van decreet. betreffende maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Amendementen

Ontwerp van decreet. betreffende maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Amendementen stuk ingediend op 2290 (2013-2014) Nr. 4 6 februari 2014 (2013-2014) Ontwerp van decreet betreffende maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften Amendementen Stukken in het dossier: 2290

Nadere informatie

Kwaliteitszorg en/of het beleidsvoerend vermogen van scholen!? Jan Vanhoof SOK-studiedag 10 december 2010

Kwaliteitszorg en/of het beleidsvoerend vermogen van scholen!? Jan Vanhoof SOK-studiedag 10 december 2010 Kwaliteitszorg en/of het beleidsvoerend vermogen van scholen!? Jan Vanhoof SOK-studiedag 10 december 2010 1 Wat verwacht men van een top - school? Decreet betreffende de kwaliteit van onderwijs Art 4.

Nadere informatie

elk kind een plaats... 1

elk kind een plaats... 1 Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Provinciaal Centrum voor Volwassenenonderwijs Moderne Talen Hasselt te Hasselt

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Provinciaal Centrum voor Volwassenenonderwijs Moderne Talen Hasselt te Hasselt Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING

SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLEIGEN VISIE OP KWALITEITSVOLLE VAKGROEPWERKING SCHOOLJAAR 2015-2016 1. Visie op kwaliteitsvolle vakgroepwerking Een school beschikt over voldoende beleidsvoerend vermogen als ze in staat is om zelfstandig

Nadere informatie

Opdrachtsverklaring Missie - Visie

Opdrachtsverklaring Missie - Visie Opdrachtsverklaring Missie - Visie 1. Missie Sint-Lodewijk biedt aangepast onderwijs en/of begeleiding op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een motorische beperking. Ook het gezin en breder

Nadere informatie

Het verhaal van een beginnende kwaliteitscoördinator

Het verhaal van een beginnende kwaliteitscoördinator 1 Het verhaal van een beginnende kwaliteitscoördinator 2 3 Sofie Robberechts 4 5 juni 2015, SOK-congres Even voorstellen Kwaliteitscoördinator Tekst eerste niveau sinds september 2012 KAE = Nederlandstalige

Nadere informatie

Hoofdstuk I - Algemene bepalingen

Hoofdstuk I - Algemene bepalingen SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN DE VLAAMSE REGERING EN HET VLAAMS ONDERSTEUNINGSCENTRUM VOOR HET VOLWASSENENONDERWIJS Tussen de Vlaamse Regering, vertegenwoordigd door de heer Frank Vandenbroucke, Vlaamse

Nadere informatie

BELEIDSPLAN 2011 2014

BELEIDSPLAN 2011 2014 BELEIDSPLAN 2011 2014 Tijdens het schooljaar 2010-2011 hebben het CASS en de directie een SWOT- analyse gemaakt over de onze scholengemeenschap. Dit beleidsplan vertrekt vanuit een evaluatie van het vorige

Nadere informatie

Intervisie Thema: evalueren van werking

Intervisie Thema: evalueren van werking Intervisie Thema: evalueren van werking Universiteit Gent Steunpunt Diversiteit & Leren Intervisie, 19 april 2013 Evaluatie van Brede School Evaluatie? Verschillende niveaus? Wie evalueert? Waarom evalueert

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties 30 november Jos Thys Instellingen & Leerlingen Basisonderwijs & Deeltijds Kunstonderwijs Ine Vos CANON Cultuurcel Kunst- en cultuureducatie & beleid Beleidstraject

Nadere informatie

2 Situering van beleidsvoerend vermogen binnen het referentiekader en instrumentarium van de doorlichting

2 Situering van beleidsvoerend vermogen binnen het referentiekader en instrumentarium van de doorlichting B ELEIDSVOEREND VERMOGEN ALS CRITERIUM BIJ EEN DOORLICHTING 1 Inleiding De beleidskracht van scholen en centra zal vanaf het schooljaar 2008-2009 een belangrijke rol spelen als criterium voor de kwaliteit

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Inspiratiedag Kinderopvang

Inspiratiedag Kinderopvang Gent 20 maart 2014 Inspiratiedag Kinderopvang 7.21 Sociaal Voordeel in de Praktijk Jan De Crom Decreet 30/11/2007 Nieuwe rol voor gemeente Actor: Organisator van gemeentelijk onderwijs (basis, SO, DKO,

Nadere informatie

Samen tegen armoede, ook in het onderwijs: onderwijs. Bert D hondt, medewerker politiek beleid welzijnszorg

Samen tegen armoede, ook in het onderwijs: onderwijs. Bert D hondt, medewerker politiek beleid welzijnszorg Samen tegen armoede, ook in het g onderwijs: Een drietrapsraket voor het Een drietrapsraket voor het onderwijs Bert D hondt, medewerker politiek beleid welzijnszorg Even situeren Welzijnszorg: sociaal

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

De kwaliteitswijzer van de Vlaamse onderwijsinspectie

De kwaliteitswijzer van de Vlaamse onderwijsinspectie De kwaliteitswijzer van de Vlaamse onderwijsinspectie Focus op kwaliteitsbewaking 1 1. Kwaliteitsbewaking 2. Onderzoek en beoordeling van kwaliteitsbewaking door de onderwijsinspectie 3. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands In kolom 1 vind je 66 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep Nederlands. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën. Duid in kolom 2 aan met

Nadere informatie

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016

Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 Nascholingen en netwerking van de Pedagogische Begeleidingsdienst SDB schooljaar 2015-2016 A Basisonderwijs 1 Pastorale Animatiegroep Op 11 september nemen we deel aan de pastorale impulsdag in de de lokalen

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

Afspraken Begeleidings- en evaluatietraject Mentorenproject Traject functiebeschrijvingen. SG SN BaO loopbaanontwikkeling / loopbaanbegeleiding

Afspraken Begeleidings- en evaluatietraject Mentorenproject Traject functiebeschrijvingen. SG SN BaO loopbaanontwikkeling / loopbaanbegeleiding Loopbaanbegeleiding Loopbaanontwikkeling personeelsbeleid in de SG SN BaO Info 18 april 2008 Inhoud van de sessie Schets van het groeiproces Beleidsvoorbereidende jaren Consequenties voor de definitieve

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

ACT PLAN CHECK KWALITEITSONTWIKKELING BINNEN VISO. Algemeen. Organisatie

ACT PLAN CHECK KWALITEITSONTWIKKELING BINNEN VISO. Algemeen. Organisatie KWALITEITSONTWIKKELING BINNEN VISO Algemeen Binnen VISO streven we kwaliteitsvol onderwijs na. Dit wil twee dingen zeggen: we willen dat onze leerlingen de wettelijk bepaalde eindtermen en leerplandoelstellingen

Nadere informatie

1. Bepalen van de prioriteiten

1. Bepalen van de prioriteiten 1 1. Bepalen van de prioriteiten Bij het bepalen van prioriteiten heeft men aandacht voor: bevestigen en borgen van wat goed gebleken is (= behoud-punten); verbetering van de vastgestelde werkpunten (=

Nadere informatie

Samenstelling van de ouderraad

Samenstelling van de ouderraad DECRETALE OUDERRAAD Inhoudstabel Inhoudstabel... 2 Samenstelling van de ouderraad... 3 Werking van de ouderraad en het huishoudelijk reglement... 3 Wijziging Participatiedecreet vanaf 1 september 2014:...

Nadere informatie

16/11/ april 2017 Herverkiezing schoolraad en KOOGO ondersteunt de ouderraden

16/11/ april 2017 Herverkiezing schoolraad en KOOGO ondersteunt de ouderraden 1 april 2017 Herverkiezing schoolraad en KOOGO ondersteunt de ouderraden 1 WIE ZIJN WE, WAT DOEN WE? KOOGO Koepel van Ouderverenigingen van het Officieel Gesubsidieerd Onderwijs MISSIE VAN KOOGO Het bevorderen

Nadere informatie

Samenwerken over sectoren heen

Samenwerken over sectoren heen Samenwerken over sectoren heen Inhoud In deze workshop wordt de betekenis en de meerwaarde van samenwerken tussen verschillende organisaties uitgewerkt. We schetsen hoe zo n samenwerking kan evolueren,

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Kleuterschool te Wevelgem (Gullegem)

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Kleuterschool te Wevelgem (Gullegem) Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel

Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel Checklist afsprakenkader en actieplan Brede School in Brussel De 'Checklist voor afsprakenkader en actieplan Brede School is een instrument om Brede Schoolcoördinatoren en hun partners te ondersteunen

Nadere informatie

SOK-congres 5 juni 2015. Kwaliteitszorg op school: hoe zit dat in de praktijk? PDCA: Enkel voor directies. Of is er meer mee te doen?

SOK-congres 5 juni 2015. Kwaliteitszorg op school: hoe zit dat in de praktijk? PDCA: Enkel voor directies. Of is er meer mee te doen? S-congres 5 juni 2015 Kwaliteitszorg op school: hoe zit dat in de praktijk? PDCA: Enkel voor directies. Of is er meer mee te doen? Dirk Lenaerts Inhoud 1. Kennismaking 3. PDCA op scholengemeenschapsniveau

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder Doel van de functiefamilie Het beleidsthema vanuit theoretische en praktische deskundigheid implementeren en uitbouwen teneinde toepassingen omtrent het thema te initiëren, te stimuleren en te bewaken

Nadere informatie

FUNCTIE/ORGAAN: Directeur

FUNCTIE/ORGAAN: Directeur FUNCTIE/ORGAAN: Directeur Functiedoel: - De directeur is de eindverantwoordelijke van het PVT De Landhuizen en is verantwoordelijk voor de realisatie van de missie, de visie en het beleid binnen de doelstellingen

Nadere informatie

G.V.Basisschool Hamont-Lo

G.V.Basisschool Hamont-Lo G.V.Basisschool Hamont-Lo Zorg onze schooleigen visie op BREDE zorg Als school hebben we de opdracht om met brede zorg te werken aan de ontplooiing van iedere leerling. Dat is één van de pijlers van het

Nadere informatie

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017

VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 VAKGROEP. Schooljaar 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017 SAMENSTELLING VAN DE VAKGROEP KEUZE WERKPUNTEN BESLISSINGEN VAN DE VAKGROEP PLANNING VERGADERINGEN 2014-2015 PLANNING VERGADERINGEN 2015-2016 PLANNING

Nadere informatie

Functiebeschrijving, functioneringsgesprek en evaluatie

Functiebeschrijving, functioneringsgesprek en evaluatie Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT Datum: 2007-03-01 Functiebeschrijving, functioneringsgesprek en evaluatie 1 Functiebeschrijving 1.1 Tekst van

Nadere informatie

3. Regelgevingsagenda

3. Regelgevingsagenda V L A A M S P A R L E M E N T 3. Regelgevingsagenda Titel: Flankerend onderwijsbeleid Onderdeel Sociale en andere voordelen : maatschappelijk debat voorjaar 2011 Onderdeel regierol gemeenten : conceptnota

Nadere informatie

Dit document legt de procedure en de criteria vast om te komen tot dit advies.

Dit document legt de procedure en de criteria vast om te komen tot dit advies. Raad levenslang en levensbreed leren RHE / 20 september 2011 RLLL-RLLL-BSL-001 RLLL-RLLL-ADV-002Bijl29 Procedure en criteria voor de beoordeling van opleidingsprofielen in het volwassenenonderwijs 1 Situering

Nadere informatie

Inleiding. Begrippenkader

Inleiding. Begrippenkader Beleidsplan opbrengstgericht personeelsmanagement bij De Veenplas Beleid en doelen voor het thema Personeel voor de jaren 2013 2016 Vastgesteld juli 2013 Inleiding Wij beschouwen onze leerkrachten als

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede Groeiactieplan kinderarmoede Overzicht 1. Algemeen kader 2. Greep uit de acties in Gent 3. Succesfactoren/knelpunten à Debat Psychologische Dienst - OCMW Gent 2 1. Algemeen

Nadere informatie

De beginnende leerkracht in het basisonderwijs

De beginnende leerkracht in het basisonderwijs De beginnende leerkracht in het basisonderwijs 1. Hoe pak je de aanvangsbegeleiding aan? 1.1 De taken en de aanpak van de aanvangsbegeleiding werden opgesteld en/of besproken met alle personeelsleden die

Nadere informatie

De gemeenteraad. Ontwerpbesluit. Onderwerp: Beginselverklaring neutraliteit van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs - Goedkeuring

De gemeenteraad. Ontwerpbesluit. Onderwerp: Beginselverklaring neutraliteit van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs - Goedkeuring De gemeenteraad Ontwerpbesluit OPSCHRIFT Vergadering van 26 september 2016 Besluit nummer: 2016_GR_00779 Onderwerp: Beginselverklaring neutraliteit van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs - Goedkeuring

Nadere informatie

Omgevingsvergunning. Actieplan flankerende maatregelen voor lokale besturen. Startschot voor de Vlaamse omgevingsvergunning

Omgevingsvergunning. Actieplan flankerende maatregelen voor lokale besturen. Startschot voor de Vlaamse omgevingsvergunning Startschot voor de Vlaamse omgevingsvergunning De Montil, Affligem 14 november 2013 Omgevingsvergunning Actieplan flankerende maatregelen voor lokale besturen 1 voor lokale besturen Bij de tweede principiële

Nadere informatie

Algemeen Strategisch Plan

Algemeen Strategisch Plan Algemeen Strategisch Plan 1 ASP Scholengroep Brugge-Oostkust 1. Werking en organisatie Scholengroep 2. Beleidsplan 2004-2007 3. Stand van zaken 4. Opvolging naar 2007-2009 toe 2 1.Werking en organisatie

Nadere informatie

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-010 Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Koninklijk Instituut Spermalie te Brugge

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van het Koninklijk Instituut Spermalie te Brugge Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs

Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs 1 Bijlage: Mogelijke evaluatiecriteria voor leraren secundair onderwijs Met voorliggend document willen we alle aspecten van de functie van leraar in de evaluatie betrekken. Met deze brede evaluatie willen

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van. Prinsstraat Antwerpen

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van. Prinsstraat Antwerpen Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

ProfS: doelenbevraging

ProfS: doelenbevraging ProfS: doelenbevraging Jaar: Diocees: We bevragen van elk van onderstaande deelgebieden telkens Heeft de ProfS opleiding jou ondersteund in het ontwikkelen van de nodige competenties om als directeur de

Nadere informatie

Organisatie: Samenwerkingsverband Stichting Samenwerkingsverband RiBA ( Ridderkerk, Barendrecht, Albrandswaard)

Organisatie: Samenwerkingsverband Stichting Samenwerkingsverband RiBA ( Ridderkerk, Barendrecht, Albrandswaard) Functie-informatie Functienaam: Directeur samenwerkingsverband Organisatie: Samenwerkingsverband 28.05 Stichting Samenwerkingsverband RiBA ( Ridderkerk, Barendrecht, Albrandswaard) Werkterrein: Management

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van CLB GO! Westhoek te Veurne

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van CLB GO! Westhoek te Veurne Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. 2. Hoofdopdracht en opdracht 2.1 Coördinatie van het zorgbeleid op school De zorgcoördinator

FUNCTIEBESCHRIJVING. 2. Hoofdopdracht en opdracht 2.1 Coördinatie van het zorgbeleid op school De zorgcoördinator FUNCTIEBESCHRIJVING School: GBS De Vierklaver, Baaigemstraat 26, 9890 Gavere Schoolbestuur: Gemeentebestuur Gavere, Markt 1, 9890 Gavere Instellingsnummer: 024349 Scholengemeenschap: Gavere-Merelbeke Nummer

Nadere informatie

Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding

Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding Lysenstraat 36, 2600 Berchem Tel. (03)285 34 50 - Fax (03)285 34 51 VCLB 4 - Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding Begeleidende brief bij de vragenlijst Beste collega, Hierbij vindt u een vragenlijst

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Immaculata- Instituut te Brugge

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Immaculata- Instituut te Brugge Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Engagementsnota Campus Don Bosco Groot-Bijgaarden/Dilbeek

Engagementsnota Campus Don Bosco Groot-Bijgaarden/Dilbeek Engagementsnota Campus Don Bosco Groot-Bijgaarden/Dilbeek 1. Situering De Vrije Kleuterschool Savio Dilbeek, de Vrije Basisschool Don Bosco Groot- Bijgaarden en Don Bosco Instituut Groot-Bijgaarden bundelen

Nadere informatie

Kan externe evaluatie een partner zijn in de kwaliteitszorg van de school?

Kan externe evaluatie een partner zijn in de kwaliteitszorg van de school? Kan externe evaluatie een partner zijn in de kwaliteitszorg van de school? Jan Vanhoof Peter Van Petegem vrijdag 12 juni 2009 Studiedag SOK - Malle Opdrachten en activiteiten van de onderwijsinspectie

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Lagere School - College Essen te Essen

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrije Lagere School - College Essen te Essen Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Referentiekader voor Onderwijskwaliteit. Focusgroepen oktober november 2015

Referentiekader voor Onderwijskwaliteit. Focusgroepen oktober november 2015 Referentiekader voor Onderwijskwaliteit Focusgroepen oktober november 2015 Welkom! Wat is voor jou goed onderwijs? Wie ROKt mee? directies directies directies directies VDAB VDAB VDAB VDAB Syntra Syntra

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van GVB School met de Bijbel Den Akker te Lommel

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van GVB School met de Bijbel Den Akker te Lommel Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

Advies over de voorstellen van opleidingsprofielen voor het secundair volwassenenonderwijs

Advies over de voorstellen van opleidingsprofielen voor het secundair volwassenenonderwijs Raad Levenslang en Levensbreed Leren 28 april 2015 RLLL-RLLL-ADV-14-15-005 Advies over de voorstellen van opleidingsprofielen voor het secundair volwassenenonderwijs Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus

Nadere informatie

De Leerexpert buitengewoon op maat Kwaliteit handelingsplanning. Divisie SECUNDAIR ONDERWIJS. vanuit CLB LEONARDO. Lyceum. Werking

De Leerexpert buitengewoon op maat Kwaliteit handelingsplanning. Divisie SECUNDAIR ONDERWIJS. vanuit CLB LEONARDO. Lyceum. Werking Werking vanuit CLB De Leerexpert buitengewoon op maat Kwaliteit handelingsplanning Wie zijn wij? BASIS- BUITEN- GEWOON SECUNDAIR CLB VOLWASSENEN- DEELTIJDS KUNST- DE LEEREXPERT NOORD 1 NOORD 2 OOST ZUID

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Pedagogisch adviseur leertijd (M/V) Cel praktijkopleiding

Functiebeschrijving: Pedagogisch adviseur leertijd (M/V) Cel praktijkopleiding Functiebeschrijving: Pedagogisch adviseur leertijd (M/V) Cel praktijkopleiding DEEL 1: CONTEXTINFORMATIE 0. Identificatiecode 1. Functietitel (M/V) Pedagogisch adviseur leertijd 2. Organisatie De adviseur

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Heilig-Hart&College 1 te Halle

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Heilig-Hart&College 1 te Halle Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie