LVO-congres Een positief OK-klimaat. Delirium na hartchirurgie. Portret OK Manager Trudie Doodeman. DOT-systeem Alles over de invoering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LVO-congres Een positief OK-klimaat. Delirium na hartchirurgie. Portret OK Manager Trudie Doodeman. DOT-systeem Alles over de invoering"

Transcriptie

1 7 E JAARGANG, NR. 3, mei 2012 LVO-congres Een positief OK-klimaat OK Managementkatern vanaf pagina 23 Delirium na hartchirurgie Portret OK Manager Trudie Doodeman DOT-systeem Alles over de invoering Collega Praktijkcoördinator en neerlandica Jeanine Stuart : Wie weet promoveer ik nog eens

2 Je eigen groei gratis scholing van TMI ZZP er of Maatschap? Ontdek de + van TMI Slechts 7 procent bemiddelingsfee + De garantie dat jouw omzet binnen twee weken op je rekening staat + De grootste kans op de hoogste omzet + De grootste kans op werken dichtbij huis. Kijk snel op of bel met de ZZP informatiedesk: Snel op de OK nieuws.nl hoogte met Ontwikkelingen in de wereld van de OK volgen elkaar in snel tempo op. Daarom vindt u op dagelijks: het laatste nieuws filmpjes achtergrondverhalen agenda weblog Paul Meijsen mijn dag vacatures Dé nieuwssite voor or de OK: van operatieassistent tot anesthesiemedewerker en van OK-manager tot chirurg. Meld u aan voor de gratis nieuwsbrief. Dan ontvangt u het laatste oknieuws vanzelf in uw mailbox!

3 PALAMIX Optimaal mengen van botcement: Eenvoudig veilig ef ciënt* Leer meer over cement en cementeer technieken op ons educatief platform PALAMIX eenvoudig gebruik voor alle toepassingen * eenvoudig in slechts een paar stappen naar een homogeen en gebruiksklaar botcement * veilig betrouwbare vacuümcontrole door vacuümindicator aan het luchtslangetje * ef ciënt een systeem voor alle toepassingen in de gecementeerde prothesiologie door een keur aan kokers met verschillende afmetingen en speciale accessoires Heraeus Kulzer Benelux BV Postbus RZ Haarlem Nederland Tel.:

4 OK Klimaat OK(é)? Was je niet in de gelegenheid om het 26ste LVO-congres bij te wonen? Dan heb je echt iets gemist! Maar niet getreurd. In dit nummer van OK Operationeel lees je een uitgebreid verslag van dit bijzondere evenement. Bijzonder was het mede door de presentatie van het beroepsprofiel van de operatieassistent Nicole Dreessen, voorzitter van de werkgroep die het beroepsprofiel ontwikkelde, overhandigde dit boekje aan de voorzitter van de Europese vereniging van operatieassistenten EORNA, Caroline Higgins. Ook de vele sprekers, die allemaal een aspect van het thema OK Klimaat OK(é)? behandelden, zorgden voor veel inspiratie. Collega Jeanine Stuart Wie weet promoveer ik nog eens. Verder in dit nummer: na een operatie kan bij kwetsbare patiënten makkelijk een delirium ontstaan. De gevolgen daarvan zijn ernstig. Hoe is deze acuut optredende verwardheid te signaleren en hoe kan het risico erop in kaart worden gebracht? Sandra Koster, van het Thoraxcentrum Twente van Medisch Spectrum Twente, schreef hier een proefschrift over. 12 In het OK Management-katern kun je lezen over het nieuwe financieringssysteem DOT (DBC s Op weg naar Transparantie.) We wensen je veel leesplezier! Menno Goosen, bladmanager OK Operationeel en OK Management-katern Hennie Mulder, penningmeester LVO en bestuurslid Media Portret Trudie Doodeman 26 Een goede planning levert meer op dan geld. 4 OK OPERATIONEEL MEI 2012

5 26ste LVO-congres: OK Klimaat Ok(é)? Het LVO-congres bood genoeg inspiratie voor een positief klimaat op de OK. Delirium signaleren rondom hartchirurgie Na een hartoperatie kan bij kwetsbare patiënten makkelijk een delirium ontstaan DBC-DOT: De stand van zaken Het Zorgvisiecongres belichtte de actuele situatie rondom financieringssysteem DOT. OK Operationeel wordt mede mogelijk gemaakt door: Verder in dit nummer: 4 Redactioneel 6 Nieuws 10 LVO-nieuws 12 Collega Jeanine Stuart 23 OK Management-katern 24 NVLO-informatie 25 Redactioneel 26 Portret Trudie Doodeman 36 Boeken 38 Column Paul Meijsen 39 Colofon OK OPERATIONEEL MEI

6 Tekst: Menno Goosen Nieuwe schildklieroperatie kan zonder litteken in de hals HEEFT U NIEUWS? Mail naar oko pera Het UMC Utrecht is als eerste in Nederland gestart met een nieuwe manier om schildklieroperaties uit te voeren. Patiënten houden hier geen groot litteken in de hals aan over, maar slechts een klein litteken in de oksel. De eerste patiënt met een schildkliertumor is succesvol geopereerd. Patiënten met schildkliertumoren ondergaan nu een operatie die een litteken in de hals veroorzaakt. Vooral jonge vrouwen ondergaan deze ingreep en kunnen het litteken als belastend ervaren. De nieuwe techniek draait om minimaal invasieve chirurgie met de operatierobot. Via een klein sneetje in de oksel gaan twee robotarmen en een camera naar de schildklier. De opererend chirurg bestuurt op afstand de robotinstrumenten, terwijl de chirurg aan de operatietafel hierbij assisteert. Het UMC Utrecht hoopt, in eerste instantie, zo n vijftig patiënten per jaar met de nieuwe techniek te opereren. In Nederland ondergaan enkele duizenden patiënten per jaar een operatie aan hun schildklier. Alle patiënten met een tumor van de schildklier tot drie centimeter komen in aanmerking voor deze nieuwe techniek. De techniek is ontwikkeld in Zuid-Korea, waar een litteken in de hals sociaal heel onwenselijk is, aldus dr. Menno Vriens, die de patiënt samen met prof. dr. Inne Borel Rinkes opereerde. In Nederland zijn wij de eersten die deze methode toepassen, verder voeren alleen enkele andere gespecialiseerde centra in OK NIEUWS Het actueelste OK-nieuws vindt u op de wereld de ingreep uit. De nieuwe techniek verbetert de behandeling van schildklierafwijkingen niet, het voordeel is puur cosmetisch. De nieuwe techniek is internationaal erkend als veilig en kent geen bijzondere bijwerkingen. Wel kunnen patiënten na de operatie tijdelijk pijn ervaren door het grotere operatiegebied. Toetsingskader sedatie en/of analgesie buiten de OK De IGZ constateert dat op dit moment richtlijnen ontbreken over de toepassing van sedatietechnieken, de middelen die voor een bepaalde ingreep nodig zijn en de competenties en opleiding van de uitvoerende professionals. Ook constateert de inspectie dat er in instellingen geen regie, geen coördinatie en geen beleid is inzake dit onderwerp. Verantwoordelijkheden zijn onduidelijk en afspraken zijn nog nauwelijks vastgelegd. Daarom heeft de inspectie een toetsingskader opgesteld. De inspectie zal erop toezien dat aan deze eisen wordt voldaan binnen de gestelde periode. Het rapport Toetsingskader sedatie en/of analgesie buiten de operatiekamer is te downloaden via Nieuwe behandeling spataderpoli RKZ De spataderpoli van het Rode Kruis Ziekenhuis (RKZ) biedt sinds kort de nieuwste klein balletje aan het uiteinde. De draad draad in de spatader gebracht met een behandeling van spataderen die in Nederland bestaat: de ClariVein-methode. De wegingen, waarmee de aderwand wordt en het balletje maken ronddraaiende be- nieuwe vaatchirurg Michiel Schreve heeft beschadigd en de ader samenvalt. Vervolgens wordt de beschadigde en samen- deze in het RKZ geïntroduceerd. Daarmee worden nu alle moderne manieren voor gevallen ader dichtgeplakt. De behandeling is snel en minder pijnlijk dan ande- behandeling van spataderen aangeboden op de spataderpoli, waar dermatologen en re behandelingen, zodat anesthesie vrijwel vaatchirurgen samenwerken. De ClariVeinmethode bestaat nog niet zo lang en de periode erna. Na afloop moet één week niet nodig is. Ook geeft het minder pijn in wordt gebruikt voor de grote oppervlakkige stamspataderen een steunkous worden gedragen. aan de voorzijde en achterzijde van het been. De behandeling is geschikt voor de meeste patiënten bij wie vroeger een strip of een laserbehandeling werd aanbevolen. Er wordt een dunne 6 OK OPERATIONEEL MEI 2012

7 Betere zorg rondom operaties bij pasgeboren baby s In het nieuwe programma Topklinische Zorg Plus gebruikt het UMC Utrecht de modernste technieken om rondom operaties in de gaten te houden of de hersenen van pasgeboren baby s wel voldoende zuurstof krijgen. Dit verbetert de zorg voor kinderen met aangeboren afwijkingen die een operatie moeten ondergaan. Jaarlijks opereren kinderchirurgen in het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ), onderdeel van het UMC Utrecht, 120 tot 150 baby s. Het gaat om kinderen met aangeboren afwijkingen zoals een afgesloten slokdarm. De nieuwste manier om de zuurstofvoorziening naar de hersenen te meten is via een sensor op het hoofd van de baby. Die meet via infrarood licht het zuurstofgehalte in het hersenweefsel. Dat is nauwkeuriger dan metingen aan bijvoorbeeld de vinger. Als de zuurstofvoorziening hapert kunnen artsen meteen ingrijpen door de beademing op te voeren of zelfs door de operatie tijdelijk te staken. Met de nieuwe methode meten artsen vóór, tijdens en na een operatie het zuurstofgehalte in de hersenen. Daarnaast wordt de activiteit in de hersenen nauwkeurig gevolgd met een geavanceerde hersenfilm (a-eeg). Onderdeel van het programma is ook dat baby s na de operatie een MRIscan krijgen. Eventuele hersenschade wordt daarmee in een heel vroeg stadium opgespoord. Hersenschade is niet te behandelen, maar tijdige fysiotherapie kan helpen de negatieve effecten te verminderen. Onderzoekers houden de kinderen daarna twee jaar lang in de gaten om langetermijngevolgen van de operatie op te sporen. Grote subsidie voor de ontwikkeling van darmplakband Onderzoekers van het UMC St Radboud hebben met enkele partners anderhalf miljoen euro subsidie ontvangen voor de ontwikkeling van een darmpleister. Het gaat om een kleefkrachtige, oplosbare tape die het aantal ernstige darmlekkages sterk moet reduceren. De subsidie, afkomstig van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), de provincie Gelderland en de landelijke overheid, is bedoeld om kansrijke innovaties sneller op de markt te brengen. Naadlekkage is een gevreesde complicatie bij darmoperaties. Harry van Goor, chirurg op de afdeling Heelkunde van het UMC St Radboud: Bij operaties aan de endeldarm is het risico het grootst. Van deze patiënten krijgt één op de tien een naadlekkage. Wanneer zo n lekkage optreedt vindt vrijwel altijd een spoedoperatie plaats. Meestal wordt dan ook een stoma aangelegd en helaas zijn sommige stoma s blijvend. De symptomen van een naadlekkage zijn ook niet altijd meteen goed te herkennen omdat ze ook wel voorkomen bij een normaal herstel. Dat maakt het probleem alleen maar nijpender. Met de huidige technieken is dat niet altijd te voorkomen. Meestal gebruiken we nietjes of hechtingen om darmnaden te dichten. Soms doen we een fietsbandproef om te zien of de naad waterdicht is. Maar ook zo n proef geeft geen honderd procent zekerheid voor de dagen erna. Darmen bewegen voortdurend, waardoor er steeds wisselende krachten op de gehechte wond komen te staan. Dat kan leiden tot zo n hoge puntbelasting op de hechtplaatsen dat de darmen daar inscheuren. Op zoek naar oplossingen kwam Van Goor terecht in de bouwwereld. Daar wordt een polymeer gebruikt dat keramiek extra stevig aan elkaar plakt. Dit polymeer staat aan de basis van het plakband dat we nu ontwikkelen. Dat zal sterk kleven, goed afdichten, flexibel blijven en ook gemakkelijk zijn toe te passen. In het kielzog van de oplosbare darmtape kijken we bijna automatisch naar andere toepassingen, zoals littekenbreuken. Een mesh blijft niet altijd op de juiste plaats zitten. Het zou mooi zijn als we een groot, stevig plakband kunnen maken dat niet alleen dubbelzijdig plakt om de mesh vast te maken die daardoor minder verschuift maar ook zo stevig is dat we zelfs geen mesh meer nodig hebben. Plakband en matje komen zo samen in één product, wat voor een verbetering van de zorg voor de patiënten kan leiden. Volgens ons liggen daar enorme kansen. OK OPERATIONEEL MEI

8 Tekst: Menno Goosen Operatie aan halszenuw kan soms flauwvallen voorkomen Het UMC Utrecht en Máxima Medisch Centrum hebben een nieuwe behandeling onderzocht voor oudere patiënten met het hypersensitief sinuscarotissyndroom. Mensen met deze zeldzame aandoening zijn vaak duizelig en kunnen zomaar flauwvallen, bijvoorbeeld bij het uitsteken of draaien van hun nek. De meeste patiënten raakten hun klachten kwijt na het chirurgisch verwijderen van kleine halszenuwen. Het syndroom wordt zelden herkend, waardoor de diagnose vaak laat gesteld wordt. De standaardbehandeling bestaat uit een pacemaker. Onderzoeker en vaatchirurg Raechel Toorop van het UMC Utrecht analyseerde 27 patiënten die tussen 1980 en 2007 in Máxima Medisch Centrum werden geopereerd aan hun halszenuwen (ze kregen dus geen pacemaker). Door het ontzenuwen van de halsslagader bereiken verkeerde signalen, die bij deze patiënten tot lage bloeddruk of hartslag leiden, het brein niet meer. Hierdoor zou het flauwvallen bij deze patiëntengroep kunnen worden voorkomen. De meeste geopereerde patiënten bleken inderdaad baat te hebben bij de behandeling. Ongeveer 90 procent heeft een maand na de operatie helemaal geen last meer van duizeligheid of flauwvallen. Deze patiënten hebben bovendien geen pacemaker nodig. Na gemiddeld 7,5 jaar is nog steeds meer dan 80 procent genezen. Toorop denkt dat het verwijderen van deze zenuwtjes bij deze patiënten een goede behandeling kan zijn, maar met 27 patiënten is het onderzoek te klein om harde conclusies te kunnen trekken. Daarvoor is onderzoek nodig waarbij deze chirurgische ingreep vergeleken wordt met de huidige standaardbehandeling, de pacemaker. Zo n onderzoek is moeilijk uit te voeren omdat de ziekte zeldzaam lijkt. Ingrijpen op de halszenuw zou ook een behandeling tegen hoge bloeddruk kunnen zijn, denkt Toorop. Het stimuleren van de halszenuwtjes door een stent rondom de halsslagader te plaatsen zou hoge bloeddruk tegen kunnen gaan. De stent vervormt de halsslagader een beetje, waardoor druksensoren geprikkeld worden en de bloeddruk omlaaggaat. Toorop heeft een klein onderzoek uitgevoerd naar deze methode. Het UMC Utrecht behandelt patiënten met moeilijk behandelbare hoge bloeddruk al door de nierzenuw uit te schakelen. Promotie microcirculatie tijdens hartoperaties Promovendus BektaŞ Atasever van het Academisch Medisch Centrum onderzocht voor zijn proefschrift de functie van de haarvaten in patiënten die een hartoperatie ondergingen met of zonder hart-longmachine (on-pump of offpump). De zuurstofvoorziening in weefsels kan op verschillende manieren worden ontregeld. Atasever bracht deze in beeld met behulp van een handmicroscoop onder de tong in combinatie met zuurstofmetingen van tongweefsel en hersenen. In on-pumppatiënten leidt verminderde zuurstofafgifte tot beperkte zuurstofvoorziening van het tongweefsel. Oorzaak is bloedverdunning door gebruik van de hart-longmachine tijdens hartklep- of bypassoperaties. In off-pumppatiënten is de zuurstofvoorziening van het tongweefsel en de hersenen beperkt door verminderde zuurstoftoevoercapaciteit. Dit wordt veroorzaakt door het positioneren van het kloppende hart tijdens bypassoperaties. Artsen gaan voortaan zelf over kwaliteit protheses waken Specialisten als orthopeden en plastisch chirurgen gaan in de toekomst zelf waken over de kwaliteit van protheses. Ze stellen dat de kwaliteitscontrole op protheses tekortschiet, waardoor ze niet meer blindelings op het officiële keurmerk kunnen vertrouwen. Dat meldt RTL Nieuws. Door de gebrekkige kwaliteit van het keurmerk zouden veel patiënten schade hebben opgelopen. De CE-markering, die aangeeft dat een product veilig is, zou te makkelijk worden gegeven. De beroepsverenigingen van orthopeden, cardiologen, plastisch chirurgen en gynaecologen hebben aangegeven dat er betere controles moeten komen. De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie gaat producten nu zelf op veiligheid en functionaliteit beoordelen. De Nederlandse Vereniging voor Orthopedie zegt een kwaliteitsregister voor kunstheupen te zullen aanleggen. 8 OK OPERATIONEEL MEI 2012

9 Geen operatie nodig bij tropische ziekte Buruli ulcus Onderzoekers van het Academisch Medisch Centrum en het bedrijf Inreda BV zijn erin geslaagd een kunstmatige alvleesklier te ontwikkelen die automatisch in de thuissituatie de bloedsuikerspiegel regelt bij patiënten met diabetes type 1. Ze hoeven dan niet meer zelf insuline te spuiten. Het experiment is uitgevoerd bij drie patiënten met een draagbaar apparaat ter grootte van een dikke aktetas. Hiermee is voor de eerste keer aangetoond dat een relatief klein apparaat thuis de bloedsuikerspiegel binnen de juiste grenzen kan houden. Voordat het apparaat op de markt De ernstige, verminkende ziekte Buruli ulcus kan eenvoudig en effectief behandeld worden met antibiotica. Operatieve verwijdering van zwerend weefsel is niet nodig. Dat blijkt uit onderzoek van promovenda Willemien Nienhuis van de Rijksuniversiteit Groningen. Buruli ulcus is een zwerende huidinfectie die met name kinderen in ontwikkelingslanden treft. De Wereldgezondheidsorganisatie schaart de ziekte samen met achttien andere aandoeningen onder de verwaarloosde tropische ziektes. Lang heeft men gemeend dat operatieve verwijdering van aangedaan weefsel de enige goede kans op genezing bood. Maar juist behandeling met antibiotica is zeer effectief, zo blijkt nu. Nienhuis stelt vast dat dagelijkse behandeling met twee verschillende antibiotica (streptomycine-injecties en rifampicinetabletten) gedurende acht weken uitermate effectief is, in ieder geval in de onderzochte 151 patiënten met een tot tien centimeter beperkte vorm van de ziekte. Meer dan 90 procent van de patiënten geneest zonder dat de ziekte terugkomt. Wanneer de injectietherapie wordt verkort tot vier weken en de patiënt verder wordt behandeld met tabletten (claritromycine), blijkt de behandeling even effectief. Dat deze behandelmethode niet eerder werd ontdekt, komt waarschijnlijk doordat het wondoppervlak voorafgaand aan de genezing in veel gevallen groter wordt, stelt Nienhuis. Deze paradoxale respons moet niet verward worden met het falen van therapie. De onderzoeker pleit voor aanpassing van de behandelrichtlijn van de WHO. Ook pleit zij voor nader onderzoek naar de mogelijkheid de ziekte geheel zonder injecties maar met enkel tabletten te behandelen. Prototype kunstalvleesklier werkt in thuissituatie kan komen, moet het huidige draagbare model verder worden getest en worden verkleind tot zakformaat. De onderzoekers denken daarvoor minimaal nog vijf jaar nodig te hebben. De kunstmatige alvleesklier is een insulinepomp gekoppeld aan een katheter die met een naald onder de huid wordt bevestigd. Een sensor meet continu de bloedsuikerspiegel. Het apparaat rekent uit hoeveel insuline moet worden toegevoegd om de bloedsuikerspiegel omlaag te brengen of hoeveel van het hormoon glucagon nodig is om de bloedsuikers op peil te houden. IGZ: Kwaliteit van zorg ziekenhuizen verbeterd Ziekenhuizen werken systematisch aan verbetering van zorg en vermindering van risico s. De samenwerking tussen ziekenhuizen, specialisten en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) leidt tot aantoonbare resultaten. Dat blijkt uit het IGZ-rapport Het Resultaat Telt Ziekenhuizen Het Resultaat Telt komt jaarlijks uit. Het onderhavige rapport bevat de resultaten van de Nederlandse ziekenhuizen op de kwaliteits indicatoren van Deze indicatoren worden gebruikt om inzicht te krijgen in de aard en omvang van risico s. Door over een langere periode dezelfde indicatoren te meten worden patronen in de uitvoering van de ziekenhuiszorg zichtbaar. Het blijkt goed mogelijk om aansprekende resultaten te boeken door samenwerking tussen het zorgveld en de inspectie, ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid. Incidenten krijgen vaak veel aandacht, maar Het Resultaat Telt laat zien dat de kwaliteit van zorg in ziekenhuizen als geheel steeds verder verbetert. Zo is het percentage patiënten bij wie na een borstkankeroperatie tumorweefsel is achtergebleven na vier jaar registreren bijna gehalveerd. Deelname aan de Dutch Surgical Colorectal Audit (die de resultaten van darmkankeroperaties registreert) is in de twee jaar dat deze bestaat gestegen tot bijna 100 procent. Zo krijgt de beroepsgroep inzicht in de kwaliteit van de eigen zorg en die van collega s. Het rapport is beschikbaar op OK OPERATIONEEL MEI

10 IGZ-rapport over operatieassistenten uit India: Beeld te rooskleurig, maar patiëntveiligheid niet in geding TEKST: LVO ILLUSTRATIE: I STOCKPHOTO / BEELDBEWERKING HANS JANSENS Er is geen reden om te veronderstellen en dat de inzet van Indiase operatieassistenten heeft geleid of leidt tot onveilige situaties. Dat concludeert de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) op basis van eigen onderzoek. Wel was de zittende operatieassistenten en het management een te rooskleurig beeld voorgehouden en was de werkbelasting door de begeleiding van de buitenlandse collega s erg groot. Aanleiding voor het onderzoek van de IGZ waren zorgelijke signalen uit een LVO-enquête onder 59 leden in 2011 over de inzet van buitenlandse operatieassistenten. Uit die enquête kwamen voorbeelden als het achterblijven van operatiegazen, verkeerd labelen van potjes met weefsel 10 OK OPERATIONEEL MEI 2012

11 voor onderzoek en onsteriel werken. De signalen gingen vooral over Indiase operatieassistenten. Uiteindelijk leidde dit tot Kamervragen aan minister Schippers van VWS, die de IGZ opdracht gaf tot onderzoek. De IGZ onderzocht de signalen uit de enquête bij de tien zie- kenhuizen waarop ze betrekking hadden. Tijdens bezoeken aan de ziekenhuizen sprak de inspectie met zowel Neder- landse als Indiase operatieassistenten, het (medisch) manage- ment van de operatieafdelingen en de raad van bestuur. Intensieve begeleiding De IGZ kan de signalen uit de LVO-enquête dat de inzet van Indiase operatieassistenten heeft geleid of leidt tot onveilige situaties in de bezochte ziekenhuizen niet bevestigen. Zij erkent wel dat er een te rooskleurig beeld is geschetst. Het zouden hoogopgeleide en algemeen inzetbare collega s zijn. Feitelijk bleken deze operatieassistenten echter te vergelijken met tweedejaarsleerlingen, op een beperkt vakgebied te zijn opgeleid en veel begeleiding nodig te hebben. Ook waren de communicatieproblemen aanvankelijk onderschat. Dat was niet alleen te wijten aan de taalbarrière, maar ook aan gedragsaspecten, zoals het niet durven zeggen als men iets niet begreep. Er is gekozen voor intensieve leeren begeleidingstrajecten om de risico s te ondervangen. Daarbij is ook zeer veel aandacht besteed aan taalvaardigheid en communicatie. Doordat de operatieassistenten uit India ruim een jaar onder strikte supervisie hebben gewerkt was de werkbelasting voor de zittende collega s erg groot. Desondanks werden de Indiase assistenten voor hun salaris hetzelfde of zelfs hoger ingeschaald. Dit heeft geleid tot onvrede. Vrijwel zonder uitzondering verklaarden de ziekenhuizen uiteindelijk tevreden te zijn over de kwaliteiten van de Indiase operatieassistenten die nu werkzaam zijn. De meesten werken wel in een afgebakend gebied. De ziekenhuizen geven ook aan te twijfelen of zij een dergelijk traject in de toekomst opnieuw zouden uitvoeren, gezien de tijdsinvestering. De Indiase operatieassistenten zelf merkten op dat de negatieve publiciteit over hun functioneren bij hen heeft geleid tot een aanzienlijke emotionele belasting. Leerlingen opleiden De LVO vraagt zich af of het niet beter was geweest als al deze energie, tijd en geld waren geïnvesteerd in het opleiden van nieuwe leerlingen, waarvoor zeker nog voldoende animo is. We zouden dan opgeleide operatieassistenten hebben die ook op langere termijn inzetbaar zijn en niet na een tijdje vertrekken. Ook blijft de LVO het vreemd vinden dat mensen op de operatiekamer worden ingezet van wie onduidelijk is welk diploma ze hebben behaald, terwijl de afspraak in Nederland is dat operatieassistenten moeten beschikken over een erkend of gelijkgesteld diploma van CZO in opdracht van NVZ en NFU. LVO-informatie Charmaine Betzema, voorzitter, Hennie Mulder, penningmeester en bestuurslid Media Jeanine Stuart, secretaris en bestuurslid Onderwijs a.i. en Nicole Dreessen, bestuurslid Beroepsbelangen Monique de Kort, bestuurslid Congres, Femke Wienen, bestuurslid PR&V, LVO TELEFOONNUMMER: van maandag t/m zaterdag van 9.00 tot uur Adres: LVO, Postbus AB Amsterdam Lid worden van de LVO? Surf naar of bel met Opzegging van lidmaatschap dient voor 1 oktober schriftelijk te gebeuren het lidmaatschap wordt dan per 1 januari van het jaar daarop beëindigd. Internet: Lidmaatschap opzeggen: Secretariaat LVO Postbus 9058, 1006 AB Amsterdam OK OPERATIONEEL MEI

12 12 OK OPERATIONEEL MEI 2012

13 Jeanine Stuart Wie weet promoveer ik nog eens Praktijkcoördinator OK en LVO-secretaris Jeanine Stuart (59) is een intuïtieve actieveling die het later niet zal spijten dat ze dingen níét heeft gedaan. Zo verliet ze het operatieassistentenvak voor onder meer een studie Nederlands. Na dertien jaar kwam ze terug. Ze werkt nu in het Amsterdamse BovenIJ-ziekenhuis. TEKST: LINDA VAN PELT FOTO S (INCLUSIEF COVER): JOS HEIJNEN Ging je beroepskeuze gepaard met veel wikken en wegen? Op mijn elfde wist ik het al: verpleegkundige. Toen ik in de laatste klas van de basisschool geopereerd werd aan mijn blindedarm, werd die keus alleen nog maar versterkt. Mijn ziekenhuisopname was zeker geen traumatische ervaring. Ik was dolblij van die erge buikpijn verlost te zijn, en vanwege mijn leeftijd kon ik nog nét op de kinderafdeling, waar we veel lol hadden. Waar heb je je opleiding gedaan? Na de hbs stroomde ik direct door naar verpleegkunde, intern bij de VU in Amsterdam. Drie prima jaren. Daarna werkte ik onder andere bij de Trombosedienst Delft. Geestelijk geen al te drukke baan, dus veel ruimte om na te denken. Zo ontstond een nieuwe wens: de opleiding tot operatieassistent. Gevoelsmatig wist ik ook al waar. Ik reed regelmatig over de A4 langs het huidige Rijnlandziekenhuis (toen nog Elisabeth Ziekenhuis) in Leiderdorp, dat er in mijn ogen uitnodigend uitzag. Een telefoontje om informatie in te winnen, waarin ik heel vriendelijk te woord werd gestaan, bevestigde mijn positieve idee. Zo begon in 1980 een nieuwe studietijd, met als leuk extraatje dat ik hier een van mijn beste vriendinnen heb ontmoet. En na dit diploma? Toen ging ik naar het Leids Universitair Medisch Centrum, neurochirurgie. De werking van de hersenen intrigeerde me enorm. Alleen voelde ik me minder thuis in de destijds wat traditionele sfeer daar. Wellicht dat dit in 1983 heeft bijgedragen aan de overstap naar een van de kankercentra in Nederland, waarvoor ik de administratieve ondersteuning van de oncologische studies in het LUMC ging doen. Ik had veel contact met het hoofdkantoor in Brussel. Toen ik de kans kreeg actief betrokken te zijn bij de opzet van de landelijke kankerregistratie, werd mijn blikveld nog internationaler; ik volgde een paar weken scholing in de Verenigde Staten ons ver vooruit en bezocht daar regelmatig congressen. En toch weer terug naar de OK? Ja, het pioniersstadium was uitdagend, maar toen alles eenmaal liep, was er soms dat stemmetje: is that all there is? Ik zag mijn kans schoon die ándere wens, al vanaf de middelbare school, waar te maken: Nederlands studeren. Na vier jaar aan de VU was ik doctorandus. Leuk, maar moeilijk om in die richting economisch zelfstandig te zijn. Dus terug naar het ziekenhuis. Na dertien jaar was ik even bang om de draad van het operatieassistentenvak weer op te pakken, maar bij de eerste darmoperatie leek het als gisteren. Dat gaf vertrouwen. Ik keek ook weer met een frisse blik naar de gezondheidszorg, en besefte dat ik een kick krijg van de hectiek op een OK. Is dit een baan tot aan je pensioen? Haha, dat weet je nooit. In het Lucas Andreas waar ik hiervoor werkte was ik twee dagen per week operatieassistent en de rest van de tijd praktijkcoördinator OK. In het BovenIJ-ziekenhuis waar ik werk sinds maart 2010 ligt de nadruk voor 80 procent op het coördineren van de opleiding. Ik begeleid leerlingen chirurgie, anesthesie, uitslaapkamer en CSA gedurende het volledige opleidingstraject; van contacten met school en werkbegeleiders tot en met steun bij het scriptietraject. Mijn kick? Als mijn leerlingen slagen met minimaal een zeven voor hun vakwerk, liefst meer! In dit kleinschalige ziekenhuis met korte lijnen en veel collegialiteit voel ik me prima thuis, ook in de VIM-commissie waarvan ik deel uitmaak. Ik bekijk wel per jaar of fulltime nog haalbaar is. En wie weet promoveer ik nog eens op mijn grote liefde: zeventiende-eeuwse toneelstukken. OK OPERATIONEEL MEI

14 Hoe zorg je voor een positief klimaat op de OK? En welke klimaatveranderingen zijn er aan de gang? Daarover ging het 26ste LVO-congres in Veldhoven. TEKST: MARLOES VAN HOORN FOTO S: JOS HEIJNEN LVO-congres 2012: Wat een timing: de dag voor het 26ste LVO-congres met als thema OK Klimaat OK(é)? was het internationale operatieassistentendag. Grote kans dat deze dag geruisloos aan je voorbij is gegaan, maar in het buitenland wordt er wel degelijk aandacht aan besteed, weet voorzitter van de congrescommissie Monique de Kort. Nederlanders zijn vrij nuchter, maar elders zijn operatieassistenten apetrots op hun beroep. Trots is de LVO onder meer op het beroepsprofiel van de operatieassistent Het congres begint dan ook met een presentatie van dit document. Voor het eerst is nauwkeurig vastgelegd wat een operatieassistent nu eigenlijk precies moet kunnen. Daarmee is een basis gelegd voor verdere professionalisering. Nicole Dreessen, voorzitter van de werkgroep die het beroepsprofiel ontwikkelde, overhandigt het profiel aan Caroline Higgins, de voorzitter van de Europese vereniging van operatieassistenten EOR- NA. De congresbezoekers krijgen ook een exemplaar mee naar huis. Make their day De Ierse Higgins vertelt wat je kunt doen om een positief klimaat op de OK te bewerkstelligen. Jezelf blijven ontwikkelen bijvoorbeeld. Dat dat geld zou kosten is geen excuus. Er zijn allerlei mogelijkheden voor fondsen, beurzen, bedrijfstrainingen en e-learning. Je kunt veel doen om jezelf te helpen. Anderen helpen zichzelf te ontwikkelen is ook belangrijk. Sommige mensen zien niet wat ze allemaal in zich hebben. Die moet je aanmoedigen. Dit sluit aan bij Higgins tip om zuinig te zijn op de leerlingen. Deel je kennis en zorg dat ze terug willen komen op de OK. Higgins daagt de bezoekers uit proactief te zijn en niet anderen al het werk te laten doen. We klagen snel. Maar als je zelf geen bijdrage levert, heb je geen recht van spreken. Ze deelt een advies afkomstig van Mahatma Gandhi met de bezoekers: Wees zelf de verandering die je in de wereld wilt zien. Omdat je als grote groep meer bereikt, adviseert ze operatieassistenten elkaar nati- 14 OK OPERATIONEEL MEI 2012

15 OK Klimaat OK(é)? onaal en internationaal op te zoeken. Je moet ook trots op je beroep zijn en het promoten, vindt de EORNA-voorzitter. Dat is nodig, want mensen weten vaak niet wat een operatieassistent allemaal doet en wat die moet kunnen. Bovendien wordt de enkele keer dát er wat misgaat breed uitgemeten in de pers. We mogen best wat vaker reflecteren en denken: ik heb het goed gedaan. Op internationale operatieassistentendag bijvoorbeeld. Higgins hamert er verder op dat je aardig moet zijn voor anderen. Geef positieve feedback. Make their day. Dagvoorzitter Jan Boxum Merk ziet het al helemaal voor zich: Geef voortaan op 15 februari je valentijnscadeau aan je collega en wens hem of haar een fijne internationale operatieassistentendag. Afval scheiden Anita van Exter verdiepte zich in afval scheiden op de OK. If you re not managing your waste, you waste your resources, is haar motto. Als verpakkingen op tijd worden gescheiden komen ze niet in contact met lichaamssappen en hoeven ze niet als specifiek ziekenhuisafval (SZA) in de blauwe SZA-container te worden gegooid. Wat wel SZA is moet op de juiste plek worden verzameld. Uit een onderzoek onder 38 operatieassistenten moest Van Exter helaas concluderen dat 71 procent van hen met pus doordrenkte gazen gewoon in de grijze vuilniszak gooit in plaats van in de SZAcontainer. Dat levert infectierisico op denk ook aan de schoonmakers! en een kans op boetes bij controle. Vaak is er geen duidelijk protocol voor afvalverzameling. Een afvalhandboek dat duidelijk zichtbaar is kan volgens Van Exter veel verduidelijken. Van Exter inmiddels lid van het milieukernteam in haar ziekenhuis beveelt ook een milieucontactpersoon aan. Dat is iemand van de werkvloer die vragen en problemen rond afval kan terugkoppelen aan de milieucoördinator. Dit werkt beter dan een milieucoördinator die mensen alleen via via bereikt. Het is wel belangrijk dat de leidinggevenden het belang van het beleid inzien. OK OPERATIONEEL MEI

16 Chirurgische vaardigheden Voor een klimaatverandering op de OK zorgen operatieassistenten met chirurgische vaardigheden (OACV ers). Rianne de Jong uit de Isala klinieken in Zwolle is zo n OACV er. Terwijl de cardiochirurg een sternotomie uitvoert, haalt zij de vaten voor de bypass. En dat gaat prima. Sinds de OACV ers in Zwolle tien jaar geleden met hun werk begonnen, is het aantal postoperatieve wondproblemen gedaald, vertelt De Jong. Waarschijnlijk omdat we er de tijd voor nemen, het is onze specialisatie. Het begon in de jaren negentig met de VSM uit het been. Deze werd altijd gehaald door arts-assistenten, maar daaraan was in perifere ziekenhuizen een tekort ontstaan. De OACV ers kregen een opleiding van een jaar en namen deze taak over. Ze gaan nauwkeurig te werk. Aan de vene mag geen omliggend weefsel meer vastzitten. De zijtakjes moeten stuk voor stuk worden onderbonden, waterdicht, zonder insnoering. Uiteindelijk ligt er dan een mooi vat van 30 à 35 centimeter. De chirurgen waren zo tevreden dat de OACV ers, na het volgen van een extra module, ook de arteria radialis uit de arm mochten vrijprepareren. Deze wordt uit de linkerarm gehaald, omdat de chirurg rechts werkt. Een precisiewerkje met een loepbril. De zijtakjes zijn heel klein en moeten secuur worden geclipt. Je moet ook opletten dat je met de diathermie geen zenuwen raakt. Vervolgens gingen ze nog een stap verder: endoscopisch venen halen. Er was alleen één probleempje, vertelt De Jong. De chirurgen kenden deze techniek zelf niet en konden ons niet inwerken. Mensen van de firma hebben hen daarom opgeleid, met behulp van een physician assistant uit Amerika. Het is een pittige techniek, waar ik het af en toe wel even erg warm van kreeg. Je moet het instrument blindelings kunnen bedienen zodat je je ogen op de monitor kunt houden. Maar het is wel een erg leuke uitdaging. De chirurgen waren weer tevreden, en vroegen zich af of de radialis niet óók endoscopisch zou kunnen. Dat bleek inderdaad mogelijk. Deze arterie is gevoelig voor spasmen, wat zijtakjes doornemen met diathermie gevaarlijk maakt. Daarom werken de OACV ers met een ander instrument, dat de takjes ceilt. Je krijgt minimale weefselschade. Echt fantastisch. Na twintig, dertig minuten is de radialis geoogst. Chirurgen hebben weinig geduld, en vinden dit dus geweldig. Inmiddels is De Jong in opleiding tot physician assistant. Zo zie je maar dat er groei mogelijk is binnen ons vak, constateert dagvoorzitter Jan Boxum Merk. Preoperatieve navigatie Orthopedisch chirurg dr. Nanne Kort vertelt over een cultuuromslag op de OK. De conventionele totale knie met IM-pennen heeft hij verruild voor een patiëntspecifieke benadering met preoperatieve knienavigatie. Een soort TomTom. Voorafgaand aan de operatie maakt de chirurg met een speciaal computerprogramma een gedetailleerde planning op basis van een MRI- of CT-scan van knie, heup en enkel. Met dit programma kan hij eenvoudig de juiste landmarks en mechanische as bepalen. Prachtig, vindt Kort. De chirurg hoeft alleen een aantal voorkeuren in te voeren, zoals om welke prothese en operatie (totale- of hemiknieprothese) het gaat. Op basis daarvan berekent de computer precies hoe de prothese geplaatst moet worden en waar en hoe de zaagvlakken op de tibia en het femur moeten lopen. De chirurg kan die instellingen per patiënt nog aanpassen bijvoorbeeld wat meer varus of een maatverandering om de ideale positie van de prothese te bepalen. Daarbij kan hij makkelijk rekening houden met eventueel metaal of eerdere ingrepen, omdat dit zichtbaar te maken is in 16 OK OPERATIONEEL MEI 2012

17 het planningsprogramma. Op deze manier kan hij voor de operatie al virtueel zien hoe hij de prothese gaat plaatsen en dit matchen met de anatomie van de specifieke patiënt. Als de chirurg de planning heeft goedgekeurd, wordt met een 3D-printtechniek een mal specifiek voor deze patiënt gemaakt. Daardoor kan de prothese tijdens de operatie optimaal worden geplaatst. Ook worden automatisch de mallen en prothesen besteld. Die worden bezorgd met de benodigde instrumenten erbij. Geen acht trays, zoals gewoonlijk, maar slechts drie. Voor de chirurg is deze manier van opereren een ingrijpende verandering: hij moet tijdens de operatie op de computer vertrouwen, waar hij eerst naar eigen inzicht kon opereren. Een andere grote verandering is de operatietijd; die is een stuk korter geworden. Dat wil zeggen: ik probeer iets langer te lunchen. Buitenlandse collega s Tijd voor een discussie over buitenlandse operatieassistenten op de OK. Er is echter slechts één spreker bereid gevonden openlijk haar standpunt te verkondigen. Niet heel vreemd; gespreksleider Henk Folkertsma weet te melden dat sommige operatieassistenten een negatieve aantekening hebben gekregen vanwege negatieve uitlatingen in de pers. Die ene spreker is een meewerkend leidinggevende van het BovenIJ Ziekenhuis. Ik heb de raad van bestuur niet op de hoogte gesteld. Bij haar op de OK werkt een Zuid-Afrikaanse operatieassistent met een tweejaarcontract. De verwachtingen waren hoog, maar zijn niet waargemaakt. Deze operatieassistent bleek niet allround, niet na twee maanden te zijn ingewerkt en geen diensten te kunnen draaien, wat allemaal wel was beloofd. Het taalprobleem was groter dan verwacht, en collega s leidden liever leerlingen op dan passanten. Ook de cultuurverschillen werden als lastig ervaren. De dokter is de baas. Dus: Is er iets? Nee. Begrijp je het? Ja. Een enkele operatieassistent uit het buitenland komt ook in een sociaal isolement, signaleert de leidinggevende. Algehele conclusie: voor een perifeer ziekenhuis is het niet rendabel, het vraagt veel aandacht en één operatieassistent uit het buitenland vereenzaamt. Uit het publiek komen ook positieve verhalen. In het Rafaja werken drie operatieassistenten uit India. Eerst waren er wat problemen met steriliteit, maar we hebben hen daarop aangesproken en daar hebben ze wat mee gedaan. Deze operatieassistenten ondersteunen de leerling-operatieassistenten en proberen onderling in de koffiekamer Nederlands te praten. Ook uit het VUmc komen verhalen van Indiase operatieassistenten die de Nederlandse begeleiden, zoals bij orthopedie OK OPERATIONEEL MEI

18 en de laparoscopische prostatectomie. Ze draaien daar ook mee in de diensten. Iemand uit het Franciscus Ziekenhuis meldt dat hun Indiase operatieassistent de allerbeste is die daar rondloopt. Ze verbeterde ons Nederlands. Een operatieassistent uit het UMCG vermoedt dat de ervaringen variëren met de sector. De twee Indiase operatieassistenten bij hoofd-halschirurgie weten meer dan ik. Het kost wel veel energie, vertelt ze. Wij hebben ons in hun cultuur verdiept. En we moeten hen erbij betrekken, anders trekken ze zich terug. Iemand wijst er nog op dat de energie beter kan worden gestoken in het opleiden van leerlingen. Dat beaamt Henk Folkertsma: Ik ben zelf opleider. Er komen zestig brieven binnen en we hebben maar twee opleidingsplekken. Varkenscyclus Personeel uit het buitenland en kortstondige aandacht voor extra opleiden zijn klassieke tijdelijke oplossingen voor arbeidsmarkttekorten, vertelt HighCaredirecteur Kars Tolsma. Net als functiedifferentiatie. Dit leidt tot een varkenscyclus met afwisselende tekorten en overschotten. Hij ziet mogelijke oplossingen voor personeelstekorten in de zorg in het voorkomen van over- en onderkwalificatie, slimme ICT-oplossingen zoals Tele-IC en teams zonder managers, zoals bij initiatieven als Buurtzorg. Hoe kun je als individuele zorgprofessional invloed krijgen op ontwikkelingen in de snel veranderende gezondheidszorg? Want dat die verandert is zeker, weet Tolsma. Economisch zit het meer dan tegen, de dubbele vergrijzing wordt voelbaar en de zorgvolumes worden stevig begrensd. Hij haalt Stephen Covey aan: ken de uitdagingen van je organisatie, leer vanuit verschillende perspectieven naar hetzelfde probleem te kijken, realiseer een open communicatie met je leidinggevende, word lid van een beroepsvereniging, denk actief mee over de toekomst van je vak en lees over de ontwikkelingen in de gezondheidszorg. Daarnaast adviseert hij iedereen om regelmatig te kijken op sites als Daar staan verrassende dingen op. Bijvoorbeeld dat er in het oosten van Nederland een overschot is aan hbo-verpleegkundigen. Foute communicatie Hoe ga je om met lastig gedrag van anderen? Natuurlijk is die ánder fout en jij niet. Maar je eigen houding heeft wel degelijk invloed, is de overtuiging van Richard van Houten, directeur van Bron en Partners. 18 OK OPERATIONEEL MEI 2012

19 Als iemand iets fout doet is het wel zo fair om hem daarop aan te spreken, vindt Van Houten. Anders ga je zegeltjes sparen: Laat maar, er is niets aan hand en hup: weer een zegeltje, illustreert Van Houten. Als de spaarkaart vol is vaak na een kleinigheid wissel je alle zegels in één keer in: Jij houdt nóóit rekening met mij. De ander heeft vaak geen idee wat hij fout heeft gedaan. Wat je vooral niet moet doen als je op iemand reageert, is emotioneel worden. Dat leidt tot fight, freeze of flight en versterkt lastig gedrag alleen maar. Ook handig om te beseffen: woorden hebben geen zin. Iemand reageert op een gevoel dat hij bij je heeft. Als jij hem lastig vindt, voelt hij dat feilloos aan. Maar lukt het je om goede eigenschappen in hem te zien, dan zal hij dat ook voelen en zich positiever opstellen. Gelukkig valt aan elke eigenschap wel een positieve draai te geven. Een dominant persoon krijgt wel veel voor elkaar in lastige situaties en een betweter heeft inderdaad veel kennis, waar je je voordeel mee kunt doen. Ferme, assertieve lichaamstaal is ook belangrijk. Dat is wat anders dan agressief. Van Houten toont dat een klein gebaar het verschil kan maken tussen een assertieve en een agressieve houding. Eerst wijst hij naar het publiek met zijn arm gestrekt omhoog en zijn vinger omlaag. Daarvan worden mensen angstig. En angst is een belangrijke oorzaak van lastig gedrag, heeft Van Houten de zaal eerder al verteld. Vervolgens houdt hij zijn arm omhoog met zijn hand gespreid naar boven gericht. Deze positieve, open houding maakt mensen mild. Ook je stem heeft veel invloed. Zeg je: Ik vond dit een goede operatie met een oplopende vragende toon, dan geef je mensen de ruimte dit in twijfel te trekken. Beter kun je zinnen op aflopende toon uitspreken. Autoritaire mensen moet je tegemoet treden met een dominante houding. Kijk hen aan en ga naast hen staan. Ook als je dat zelf onprettig zou lijken. Hier geldt: behandel mensen níet zoals je zelf behandeld wilt worden, citeert Van Houten schrijver en filosoof Alain de Botton. Inspiratie Wat kun je nu zelf doen om een positief klimaat op de OK te bewerkstelligen? Het congres biedt genoeg inspiratie: betrokken zijn bij je organisatie, je beroep en het milieu, jezelf blijven ontwikkelen en goed zijn voor collega s en leerlingen. Als dat lukt, heb je nog meer reden om trots te zijn op internationale operatieassistentendag. OK OPERATIONEEL MEI

20 Delirium rondom hartchirurgie Na een operatie kan bij kwetsbare patiënten makkelijk een delirium ontstaan. De gevolgen daarvan zijn ernstig. Hoe is deze acuut optredende verwardheid te signaleren en hoe kan het risico erop in kaart worden gebracht? TEKST: DR. SANDRA KOSTER, VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST IN THORAXCENTRUM TWENTE VAN MEDISCH SPECTRUM TWENTE, ENSCHEDE FOTO: MEDISCH SPECTRUM TWENTE Een delirium is een veelvoorkomend psychiatrisch ziektebeeld bij vooral oudere patiënten die opgenomen zijn in het ziekenhuis. Het heeft veel negatieve gevolgen. Daarom is preventie of vroegtijdige signalering van een delirium ook wel acuut optredende verwardheid genoemd van groot belang. Als een delirium vroegtijdig wordt gesignaleerd, kan de behandeling snel plaatsvinden en worden de ernst, duur en gevolgen ervan beperkt. De behandeling bestaat uit het opsporen en behandelen van de lichamelijke oorzaak van een delirium, symptoombestrijding met bijvoorbeeld Haldol en het bevorderen van een goed slaap-waakritme, met eventuele ondersteuning door slaapmedicatie. Daarnaast is het van belang aandacht te besteden aan de omgevingsfactoren, door bijvoorbeeld te zorgen voor een rustige en veilige omgeving en ervoor te zorgen dat de patiënt zich kan goed kan oriënteren. Uit een onderzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg is echter gebleken dat binnen diverse algemene ziekenhuizen de diagnose delirium vaak onterecht niet wordt gesteld. 1 Om dit te veranderen is toegepast wetenschappelijk onderzoek nodig. Voor mijn proefschrift 2 heb ik onderzoek gedaan naar delirium binnen de cardio thoracale chirurgie. Gedurende het onderzoek is een deliriumrisicochecklist ontwikkeld om patiënten met een verhoogd risico op een postoperatief delirium na een hartoperatie te identificeren, zodat vroegtijdige herkenning en wellicht preventie van een delirium mogelijk kan worden. Definitie De meest gehanteerde internationale definitie van delirium is die van de DSM- IV. 3 Volgens dit handboek voor psychische aandoeningen is delirium een neuropsychiatrisch syndroom, gekenmerkt door een verstoring in aandacht en bewustzijn, dat zich in een korte tijd ontwikkelt en waarin de symptomen de neiging hebben te fluctueren over de dag. Een delirium is een multifactorieel syndroom met een complex en dynamisch onderling verband tussen de predisponerende factoren (al aanwezige factoren) van een kwetsbare patiënt blootgesteld aan precipiterende factoren (beïnvloedende factoren). Zijn er bij een patiënt veel predisponerende factoren aanwezig, dan is een kleine precipiterende factor al voldoende om een delirium te laten ontstaan. Hoe meer risicofactoren er bij een patiënt aanwezig zijn, hoe groter de kans is dat de patiënt een delirium ontwikkelt. 4 Voorbeelden van predisponerende factoren zijn cognitieve beschadiging, ernstige ziekte, oudere leeftijd en sensorische gebreken. Voorbeelden van precipiterende factoren zijn immobiliteit, medicatie, iatrogene gebeurtenissen en bijkomende ziektes. 4,5 Bij een 80-jarige dame met geheugenproblemen, meerdere ziektebeelden en een eerder doorgemaakt delirium kan een postoperatieve urineweginfectie al voldoende zijn om een delirium uit te lokken. Incidentie De Richtlijn delirium geeft een deliriumincidentie aan van tussen de 10 en 40 procent bij de oudere patiënten in het ziekenhuis op een chirurgische of interne afdeling. 6 Gemiddeld wordt een deliriumincidentie van 25 procent aangenomen bij oudere patiënten die zijn opgenomen in het ziekenhuis. 1 De incidentie zal in de toekomst waarschijnlijk toenemen. Een reden hiervoor is de vergrijzing gecombineerd met het feit dat ouderen vaker dan jongeren een operatie ondergaan. 7 Binnen het promotieonderzoek werden 20 OK OPERATIONEEL MEI 2012

21 twee studies uitgevoerd met electieve patiënten (ondergrens: 45 jaar) die een hartoperatie moesten ondergaan. Hierin werden incidenties van ruim 21 procent 8 en 17 procent 9 gevonden. Herkenning Een delirium kan ontstaan in enkele uren tot dagen en begint over het algemeen met nachtelijke onrust. De snelheid van optreden is afhankelijk van de oorzaak. Plotselinge ernstige lichamelijke verstoringen, zoals een grote operatie, zullen sneller een delirium teweegbrengen. 6 Veel patiënten vertonen voortekenen, zoals slapeloosheid s nachts, sufheid overdag, levendige dromen of nachtmerries, illusies, korte corrigeerbare momenten van desoriëntatie, moeite met denken, rusteloosheid, geïrriteerdheid en angst. Binnen één tot drie dagen kunnen deze prodromale verschijnselen overgaan in het volledige beeld van een delirium. 3,6 Verpleegkundigen hebben vanwege hun 24 uurspositie een sleutelrol om symptomen van een delirium vroegtijdig te herkennen. 10 Het gebruik van een verpleegkundige observatieschaal kan behulpzaam zijn bij het opsporen en meten van symptomen van een delirium. Een voorbeeld van een observatieschaal die door verpleegkundigen kan worden afgenomen, is de Delirium Observatie Screening (DOS)-schaal. Gedurende het promotieonderzoek werd onderzocht hoe goed de DOS-schaal in staat is om patiënten met en zonder een delirium van elkaar te onderscheiden na een hartoperatie. Dit is vergeleken met het oordeel van de psychiater als de gouden standaard. De sensitiviteit en specificiteit van de DOS-schaal bedroegen respectievelijk 100 procent en 96,6 pro- OK OPERATIONEEL MEI

22 cent. 11 Met de sensitiviteit wordt bedoeld dat een patiënt met een delirium terecht als ziek, dus met een delirium, wordt gescoord. De specificiteit geeft aan dat een patiënt zonder een delirium terecht als niet ziek, dus zonder een delirium, wordt gescoord. Dit betekent dat de DOSschaal een zeer goed instrument is om een delirium vroegtijdig mee te kunnen signaleren bij patiënten die een hartoperatie hebben ondergaan. Risicochecklist Tijdens het promotieonderzoek is een deliriumrisicochecklist ontwikkeld. Daarmee kan nauwkeuriger dan zonder checklist worden ingeschat welke patiënten die een hartoperatie moeten ondergaan een verhoogd risico hebben op een postoperatief delirium. Het uiteindelijke risicomodel bestaat uit de volgende factoren: de Euroscore (een score waarmee vóór de operatie het risico op overlijden binnen 30 dagen na de ingreep kan worden ingeschat), oudere leeftijd ( 70 jaar), cognitieve achteruitgang, comorbiditeit, delirium in de voorgeschiedenis, gebruik van alcohol en soort hartoperatie. De Euroscore blijkt voor de cardiochirurgische patiënt een sterke voorspeller van het risico op een delirium. Gevolgen Een delirium wordt in het algemeen geassocieerd met significante verlengde opnameduur, ontslag naar een verpleeghuis, vermindering van functioneel en cognitief herstel, verhoogde morbiditeit en mortaliteit zowel tijdens als na de opname, en hogere kosten voor de gezondheidszorg. 4,7,9,12,13 Binnen het promotieonderzoek werd onder andere gekeken wat de gevolgen van een delirium waren zes maanden na een hartoperatie. Een delirium na een hartoperatie blijkt na zes maanden gepaard te gaan met verhoogde mortaliteit, meer heropnames in het ziekenhuis, verminderde kwaliteit van leven en verminderde cognitieve functie en functionele achteruitgang, zoals afhankelijkheid in het dagelijkse leven en bij mobiliteit. Conclusie Een delirium na een hartoperatie is een veelvoorkomend ziektebeeld en gaat gepaard met vele ingrijpende gevolgen. De DOS-schaal is een zeer goed instrument voor verpleegkundigen om een delirium snel te kunnen signaleren. Met de deliriumrisicochecklist, bestaande uit de Euroscore, oudere leeftijd ( 70 jaar), cognitieve achteruitgang, comorbiditeit, delirium in de voorgeschiedenis, gebruik van alcohol en de soort hartoperatie, kunnen patiënten met een verhoogd risico op een delirium worden geïdentificeerd. Zodra de deliriumrisicochecklist is gevalideerd (huidige studie), ligt de weg vrij voor interventiestudies om te beoordelen of de vroege herkenning en de behandeling van een delirium de postoperatieve functionele en cognitieve functies kunnen verbeteren en komt er nog meer zicht op verwardheid. Bronnen 1. Blanken van G, Robben PBM. Delirium vaak niet herkend. Medisch Contact 2005; 60: Koster S. Delirium in cardiac surgery: A study on risk-assessment and longterm consequences (proefschrift). Universiteit Twente: American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th ed Washington. 4. Inouye SK et al. A Multicomponent Intervention to Prevent Delirium in Hospitalized Older Patients. The New England Journal of Medicine 1999; 340: Koster S, Hensens AG, Schuurmans MJ, Van der Palen J. Risk factors of delirium after cardiac surgery. A systematic review. Eur J Cardiovasc Nurs 2011; 10: Mast van der RC, Huyse FJ, Rosier PF. Guideline Delirium. Ned Tijdschr Geneeskd 2004; 149(19): Amador LF, Goodwin JS. Postoperative delirium in the older patient. J Am Coll Surg 2005; 200(5): Koster S, Oosterveld FGJ, Hensens AG, Wijma A, Van der Palen J. Delirium after cadiac surgery and predictive validity of a risk checklist. Annals of Thoracic Surgery 2008; 86: Koster S, Hensens AG, Schuurmans MJ, Van der Palen J. Consequences of delirium after cardiac operations. Annals of Thoracic Surgery; ter perse. 10. Schuurmans MJ, Duursma SA, Shortridge-Baggett LM. Early recognition of delirium: review of the literature. J Clin Nurs 2001; 10(6): Koster S, Hensens AG, Oosterveld FG, Wijma A, Van der Palen J. The delirium observation screening scale recognizes delirium early after cardiac surgery. Eur J Cardiovasc Nurs 2009; 8: Koster S, Hensens AG, Van der Palen J. The long-term cognitive and functional outcoumes of postoperative delirium after cardiac surgery. Annals of Thoracic Surgery 2009; 87: Timmers J, Kalisvaart K, Schuurmans M, De Jonghe J. A review of delirium rating scales. Tijdschr Gerontol Geriatr 2004; 35(1): OK OPERATIONEEL MEI 2012

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Schildklieroperatie (thyreoidectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Schildklieroperatie (thyreoidectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Schildklieroperatie (thyreoidectomie) Inleiding Deze brochure geeft u informatie over operaties aan de schildklier. Informatie over aandoeningen waarvoor een schildklieroperatie

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie) Inhoudsopgave Inleiding 3 De schildklier 4 Schildklierkanker 5 De operatie 6 Na de operatie 7 Mogelijke complicaties 8

Nadere informatie

Operatie aan de halsslagader Carotisdesobstructie

Operatie aan de halsslagader Carotisdesobstructie Operatie aan de halsslagader Carotisdesobstructie Ziekenhuis Gelderse Vallei U wordt binnenkort opgenomen wegens een operatie aan uw halsslagader. Deze folder is bedoeld als aanvulling op de mondelinge

Nadere informatie

Overzicht prestaties Hartchirurgie

Overzicht prestaties Hartchirurgie Rapport Universitair Medisch Centrum Cardio-thoracale Chirurgie Hartlongcentrum Huispost 677 Postbus 9101 6500 HB Nijmegen UMC St Radboud Centraal, route 677 Geert Grooteplein zuid 10 T (024) 361 47 44

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie

PATIËNTENINFORMATIE. DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie PATIËNTENINFORMATIE DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie 2 DE LAPAROSCOPISCHE OPERATIE Vakgroep chirurgie Goed om te weten In deze folder geeft Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg over een laparoscopische

Nadere informatie

Ziekte van Dupuytren Radboud universitair medisch centrum

Ziekte van Dupuytren Radboud universitair medisch centrum Ziekte van Dupuytren Algemeen De ziekte van Dupuytren is twee eeuwen geleden voor het eerst beschreven door de Franse chirurg Baron Guillaume Dupuytren. De ziekte van Dupuytren begint meestal met een

Nadere informatie

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker lokale verbranding van de alvleeskliertumor Doel Het doel van de studie is te onderzoeken of radiofrequente ablatie (RFA) gevolgd door

Nadere informatie

5.4 Gastro-intestinaal

5.4 Gastro-intestinaal 5.4 Gastro-intestinaal 5.4.1 Indicator: Deelname aan de Dutch UpperGI Cancer Audit (DUCA) De mortaliteit en morbiditeit van de chirurgische behandeling van slokdarmkanker heeft de laatste jaren veel aandacht

Nadere informatie

Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius. Operatieassistent & anesthesiemedewerker. Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond!

Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius. Operatieassistent & anesthesiemedewerker. Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond! Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius Operatieassistent & anesthesiemedewerker Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond! Mensen opleiden vinden we belangrijk in Laurentius. Daarom

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Chirurgie. Liesbreukoperatie. Hernia inguinalis

Chirurgie. Liesbreukoperatie. Hernia inguinalis Chirurgie Liesbreukoperatie Hernia inguinalis Inleiding Deze folder geeft u informatie over een liesbreuk en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk,

Nadere informatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie Verwijderen van een nier via een kijkoperatie Laparoscopische operatie Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van één van uw nieren. De uroloog heeft met u besproken

Nadere informatie

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl Plastische chirurgie Bovenbeenlift www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl PLA004 / Bovenbeenlift / 13-11-2015 2 Bovenbeenlift U hebt met de plastisch

Nadere informatie

Kijkoperatie van de dikke darm

Kijkoperatie van de dikke darm CHIRURGIE Kijkoperatie van de dikke darm BEHANDELING Kijkoperatie van de dikke darm U komt binnenkort naar het ziekenhuis voor een operatie aan de dikke darm. Bij deze operatie verwijdert de chirurg het

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup)

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De totale heupprothese (nieuwe heup) De totale heupprothese (nieuwe heup) DE TOTALE HEUPPROTHESE (NIEUWE HEUP) INLEIDING Binnenkort krijgt u een nieuwe heup. Deze folder geeft informatie over het heupgewricht en de behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

STERILISATIE VAN DE VROUW

STERILISATIE VAN DE VROUW STERILISATIE VAN DE VROUW 17971 Inleiding In deze folder wordt de sterilisatie bij de vrouw besproken. Hierbij komen verschillende aspecten van de sterilisatie aan bod. Uw gynaecoloog zal een aantal van

Nadere informatie

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Informatie voor patiënten F1037-3505 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Ooglid correcties. Wens chirurgie, Martin Janssen (Janssen kliniek Oisterwijk)

Ooglid correcties. Wens chirurgie, Martin Janssen (Janssen kliniek Oisterwijk) Wens chirurgie, Martin Janssen (Janssen kliniek Oisterwijk) Het is altijd goed om naar aanleiding van de uitnodiging te spreken over wenschirurgie, om zelf eens terug te kijken op je eigen vakgebied, om

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Amputatie van het been

Amputatie van het been Er is besloten dat uw been geamputeerd moet worden. Een dergelijke operatie is een zeer ingrijpende gebeurtenis. Uw arts heeft met u besproken waarom deze operatie voor u noodzakelijk is. In deze folder

Nadere informatie

Kijkoperatie heup. Heupartroscopie

Kijkoperatie heup. Heupartroscopie Kijkoperatie heup Heupartroscopie Inhoud Inleiding 3 De kijkoperatie 3 Voor wie 3 Labrumscheur 3 Wat gebeurt er tijdens de operatie 4 Complicaties 4 Na de operatie 5 Wondjes 5 Fysiotherapie 5 Ontslag 5

Nadere informatie

Tennisarm / Golfersarm

Tennisarm / Golfersarm Tennisarm / Golfersarm Algemeen In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat bij u een kleine operatie aan de arm wordt verricht. In deze folder leest u hoe de operatie in Bernhoven wordt uitgevoerd.

Nadere informatie

Goedaardige zwelling van een zenuw aan de voorzijde van uw voet

Goedaardige zwelling van een zenuw aan de voorzijde van uw voet Morton neuroom operatie Goedaardige zwelling van een zenuw aan de voorzijde van uw voet Inleiding In overleg met u is besloten tot een operatie aan goedaardige zwelling van een zenuw (neuroom) in de voorzijde

Nadere informatie

Kinderen met de ziekte van Hirschsprung

Kinderen met de ziekte van Hirschsprung Kinderen met de ziekte van Hirschsprung Uw kind is opgenomen op één van de verpleegafdelingen van Universitair Kinderziekenhuis St Radboud, omdat bij uw kind de ziekte van Hirschsprung is vastgesteld.

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

CHIRURGIE. Vertebroplastiek BEHANDELING

CHIRURGIE. Vertebroplastiek BEHANDELING CHIRURGIE Vertebroplastiek BEHANDELING Vertebroplastiek Binnenkort wordt u voor uw rugklachten behandeld in het St. Antonius Ziekenhuis. Uw behandelend arts zal een zogenaamde vertebroplastiek bij u uitvoeren.

Nadere informatie

Revisie knieprothese

Revisie knieprothese Revisie knieprothese Inhoud Inleiding 3 Wanneer een revisie 3 De operatie 3 Risico s van de operatie 3 Na de operatie 4 Verkoeverkamer en Pacu 4 Pijnstilling 4 Bloedverdunnende middelen 4 Fysiotherapie

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

RKZ Afdeling Handchirurgie. Hypothenar Hammer. informatie voor patiënten. plstsec@rkz.nl www.afdelinghandchirurgie.nl

RKZ Afdeling Handchirurgie. Hypothenar Hammer. informatie voor patiënten. plstsec@rkz.nl www.afdelinghandchirurgie.nl RKZ Afdeling Handchirurgie Hypothenar Hammer informatie voor patiënten T: 0251-265355 plstsec@rkz.nl www.afdelinghandchirurgie.nl Informatiefolder De informatie in deze folder is een aanvulling op het

Nadere informatie

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Darmoperatie bij Diverticulitis Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Feb 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over een operatie van de dikkedarm bij diverticulitis.

Nadere informatie

Orthopedie. Schouderprothese

Orthopedie. Schouderprothese Orthopedie Schouderprothese Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan uw schouder. Er wordt een schouderprothese geplaatst. In deze folder vindt u informatie over het schoudergewricht, de aanleiding

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Waarom deze informatie? 2 Gebruiksaanwijzing 3 Cartoon 1 bereid uw ziekenhuisopname

Nadere informatie

Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik. (Celiacus blokkade)

Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik. (Celiacus blokkade) Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik (Celiacus blokkade) 2 Er is met u gesproken over een blokkade (plaatselijke verdoving of uitschakeling) van een zenuw in de bovenbuik, omdat

Nadere informatie

Amputatie van het been

Amputatie van het been Amputatie van het been Polikliniek chirurgie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een amputatie van het been? 3 Redenen voor operatie 3 Voorbereiding op de operatie 3 Opname 4 Tijdens de operatie 4 Na de operatie

Nadere informatie

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken

Heupoperatie. Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Heupoperatie Peri-acetabulaire osteotomie en triple osteotomie van het bekken Inhoud Inleiding 3 Reden van de operatie 3 Onderzoeksresultaten 3 De operatie 4 Risico s van de operatie 4 Na de operatie 5

Nadere informatie

Behandeling van een spatader in de balzak (varicocèle) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis

Behandeling van een spatader in de balzak (varicocèle) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Behandeling van een spatader in de balzak (varicocèle) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw balzak. De spatader (varicocèle) in uw balzak wordt

Nadere informatie

Zweetklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315

Zweetklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315 Zweetklieroperatie Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315 Inleiding U heeft een afspraak op de polikliniek Chirurgie omdat u een zweetklierontsteking heeft. In deze folder

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Arthroscopie van de knie (kijkoperatie)

Arthroscopie van de knie (kijkoperatie) Arthroscopie van de knie (kijkoperatie) Het kniegewricht kan door een ongeval of slijtage beschadigd raken. Voor een deel kunnen deze beschadigingen worden geconstateerd door middel van lichamelijk onderzoek

Nadere informatie

Leiderschap in de Cardio-thoracale chirurgie Ervaringen in het Radboud en Haga ziekenhuis Prof. dr. ir. H.A. van Swieten

Leiderschap in de Cardio-thoracale chirurgie Ervaringen in het Radboud en Haga ziekenhuis Prof. dr. ir. H.A. van Swieten Leiderschap in de Cardio-thoracale chirurgie Ervaringen in het Radboud en Haga ziekenhuis Prof. dr. ir. H.A. van Swieten Ziekenhuissterfte Hartchirurgische centra, Website Ned Ver. v. Thoraxchirurgie Crisis

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas

Verwijderen van de galblaas Patiënteninformatie Verwijderen van de galblaas Informatie over symptomen en operatietechnieken 1234567890-terTER_ Verwijderen van de galblaas Informatie over symptomen en operatietechnieken. U heeft

Nadere informatie

Operatie van een aneurysma in de hersenen

Operatie van een aneurysma in de hersenen Operatie van een aneurysma in de hersenen Clipping Informatie voor patiënten F1047-3110 maart 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Op dit moment verblijft uw partner of familielid op de afdeling Intensive Care. Dit is een afdeling waar (ernstig) zieke mensen worden behandeld en verzorgd.

Nadere informatie

Laserbehandeling spataderen. In 1 dag veilig van uw spataderen af

Laserbehandeling spataderen. In 1 dag veilig van uw spataderen af Laserbehandeling spataderen In 1 dag veilig van uw spataderen af Welkom in Tergooiziekenhuizen Binnenkort krijgt u in ons ziekenhuis een behandeling In 1 dag. Met deze speciale behandeling kunt u binnen

Nadere informatie

Carpale Tunnel Syndroom

Carpale Tunnel Syndroom Carpale Tunnel Syndroom Diagnose en behandeling Neurologie Wat is het Carpale Tunnel Syndroom Het Carpale Tunnel Syndroom (CTS) is een beknelling van de middelste zenuw (de nervus medianus) in de pols.

Nadere informatie

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hersenoperatie Informatie voor patiënten F0647-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Chirurgie. Patiënteninformatie. Blindedarmoperatie (appendectomie) Bij volwassenen. Slingeland Ziekenhuis

Chirurgie. Patiënteninformatie. Blindedarmoperatie (appendectomie) Bij volwassenen. Slingeland Ziekenhuis Chirurgie Blindedarmoperatie (appendectomie) i Patiënteninformatie Bij volwassenen Slingeland Ziekenhuis Inleiding U heeft een (acute) blindedarmontsteking. In deze folder vindt u informatie over de aandoening

Nadere informatie

Verwijderen van de sternumdraden

Verwijderen van de sternumdraden Cardiothoracale chirurgie Verwijderen van de sternumdraden www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl CTC006 / Verwijderen van de sternumdraden / 10-10-2013

Nadere informatie

Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers

Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers Ziekte van Dupuytren Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie In overleg met uw arts heeft u besloten om een

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Wat kunt u zelf doen? mca.nl Inhoudsopgave Patiëntveiligheidskaart 3 Gebruiksaanwijzing 3 Bereid uw ziekenhuisopname voor 4 Laat u ook uw naasten de brochure

Nadere informatie

Artroscopie van de enkel

Artroscopie van de enkel Artroscopie van de enkel Informatie voor patiënten F1054-3513 mei 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE Prof. dr. Tom Huizinga (l) en prof dr. Mark van Buchem leiden al jaren het onderzoek naar NPSLE Martijn Steenwijk, Bsc; prof. dr. Mark van Buchem, neuroradioloog; drs. Margreet Steup-Beekman, internist-reumatoloog;

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

patiënteninformatie anesthesie www.sanavisie.nl

patiënteninformatie anesthesie www.sanavisie.nl patiënteninformatie anesthesie www.sanavisie.nl patiënteninformatie anesthesie De anesthesioloog Voorafgaand aan de operatie maakt u kennis met de anesthesioloog. Dit is een arts die gespecialiseerd is

Nadere informatie

Waar kunt u terecht als u kanker hebt?

Waar kunt u terecht als u kanker hebt? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Waar kunt u terecht als u kanker hebt? z Er is kanker bij u geconstateerd. Als gevolg van uw ziekte kunt u te maken krijgen met

Nadere informatie

Mediastinoscopie. Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp

Mediastinoscopie. Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp Mediastinoscopie Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp Wat is een mediastinoscopie? Een mediastinoscopie is een kijkoperatie in de borstholte, waarbij de lymfeklieren rondom uw luchtpijp worden

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

Verwijderen van de blindedarm bij volwassenen

Verwijderen van de blindedarm bij volwassenen Verwijderen van de blindedarm bij volwassenen Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2015 pavo 0332 Inleiding U wordt in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van uw blindedarm. In deze folder leest

Nadere informatie

Scheur van uw achillespees Achillespeesruptuur

Scheur van uw achillespees Achillespeesruptuur Scheur van uw achillespees Achillespeesruptuur Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Ligging en functie van de achillespees 1 Een achillespeesruptuur 1 Diagnose en onderzoek 1 De behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Operatie aan overmatig zweten van handen en/of oksels

Operatie aan overmatig zweten van handen en/of oksels Operatie aan overmatig zweten van handen en/of oksels Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2014 pavo 1154 Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan overmatig zweten van handen en of oksels. In deze folder

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Cervicale spondylodese Het vastzetten van wervels in de nek

Cervicale spondylodese Het vastzetten van wervels in de nek Cervicale spondylodese Het vastzetten van wervels in de nek Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Reden voor de behandeling 1 Belangrijk voor opname 1 Nuchter zijn voor de operatie 1

Nadere informatie

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare ouderen Inhoudsopgave Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Gevolgen van een delier 3 Preventieve maatregelen 4 Inzet van geschoolde vrijwilligers

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Een liesbreukoperatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Een liesbreukoperatie Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Een liesbreukoperatie EEN LIESBREUKOPERATIE INLEIDING Deze folder geeft u informatie over een liesbreuk en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden. Het is goed u

Nadere informatie

Casemanagement. Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal

Casemanagement. Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal Casemanagement Sandra Oosterlaar Stoma- en DEC verpleegkundige Casemanager Colorectaal Deventer Ziekenhuis 2 dagen stomapoli 2 dagen GE-verpleegkundige spreekuur 1 dag defeacatie expertise centrum Cijfers:

Nadere informatie

Hersenbiopsie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hersenbiopsie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hersenbiopsie Informatie voor patiënten F0979-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Micro endoscopische operatie (buisjesmethode) voor lage rughernia minder effectief U doet mee aan de Sciatica MED Trial, het doelmatigheidsonderzoek naar de behandeling

Nadere informatie

Poliklinische operatie Plastische Chirurgie

Poliklinische operatie Plastische Chirurgie Poliklinische operatie Plastische Chirurgie In overleg met uw behandelend arts is een afspraak gemaakt voor een chirurgische ingreep onder plaatselijke anesthesie (verdoving). Deze ingreep vindt plaats

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om uw galblaas te laten verwijderen. In deze brochure vindt u

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

Morton-neuroom in de voet. Orthopedie

Morton-neuroom in de voet. Orthopedie Morton-neuroom in de voet Orthopedie Een Morton-neuroom in de voet Als u aanhoudende pijn hebt in de voorzijde van de voet, hebt u mogelijk last van een goedaardige zwelling van een zenuw, een zogenaamd

Nadere informatie

Patiënteninformatie. (hernia inguinalis) Operatie voor een liesbreuk. Operatie voor een liesbreuk

Patiënteninformatie. (hernia inguinalis) Operatie voor een liesbreuk. Operatie voor een liesbreuk Patiënteninformatie Operatie voor een liesbreuk (hernia inguinalis) Operatie voor een liesbreuk 1 Operatie voor een liesbreuk (hernia inguinalis) Polikliniek Chirurgie, route 0.3 Telefoon (050) 524 5810

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Wat is een stoma? Een stoma is een kunstmatig gemaakte uitgang voor ontlasting of urine.

Wat is een stoma? Een stoma is een kunstmatig gemaakte uitgang voor ontlasting of urine. Stomapoli In het CWZ op Heelkunde zijn 2 stomaverpleegkundigen werkzaam gespecialiseerd in darmstomata. In deze fodler staat algemene informatie over het aanleggen van een stoma en wat de rol van de stomaverpleegkundige

Nadere informatie

Liesbreukoperatie. Chirurgie. 3954i CHI.010/0510

Liesbreukoperatie. Chirurgie. 3954i CHI.010/0510 Liesbreukoperatie Chirurgie Inleiding Deze brochure geeft u informatie die u nodig heeft om goed voorbereid te zijn op uw operatie en uw herstel. In een telefonisch gesprek heeft de assistente u het volgende

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid Wat is duizeligheid? Normaal gesproken krijgt ieder mens voortdurend informatie over de ruimte om zich heen en over de positie

Nadere informatie

Carpale tunnelsyndroom

Carpale tunnelsyndroom RKZ Afdeling Handchirurgie Carpale tunnelsyndroom informatie voor patiënten T: 0251-265355 plstsec@rkz.nl www.afdelinghandchirurgie.nl Informatiefolder De informatie in deze folder is een aanvulling op

Nadere informatie

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen H.40001.0915 Zorg voor kwetsbare ouderen 2 Inleiding Uw naaste is opgenomen in het ziekenhuis. Een oudere patiënt is kwetsbaar als er sprake is van een wankel evenwicht in de gezondheid en het dagelijks

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Duizeligheid

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Duizeligheid Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Duizeligheid z Deze brochure geeft u informatie over duizeligheid en de daarbij behorende klachten. 1 Wat is duizeligheid? Iedereen

Nadere informatie

operatie: verwijderen van de galblaas

operatie: verwijderen van de galblaas patiënteninformatie operatie: verwijderen van de galblaas Deze folder geeft u informatie over het verwijderen van de galblaas. Een ander woord hiervoor is cholecystectomie. Deze informatie is bedoeld als

Nadere informatie

Schildklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie februari 2012 pavo 0615

Schildklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie februari 2012 pavo 0615 Schildklieroperatie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie februari 2012 pavo 0615 Inleiding Uw arts heeft met u besproken dat een operatie aan uw schildklier nodig is. Dit wordt ook wel een thyreoïdectomie

Nadere informatie

Operatief remmen van de lengtegroei (epifysiodese)

Operatief remmen van de lengtegroei (epifysiodese) Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Operatief remmen van de lengtegroei (epifysiodese) z Een kinderarts die ervaring heeft met het doen van lengtevoorspellingen

Nadere informatie

Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2)

Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2) Vroegtijdig herkennen van een delier (acute verwardheid) door het gebruik van de DOS (Delirium Observatie Screening) Schaal (deel 2) In het artikel Wat kunnen we doen bij patiënten met een delier (acute

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het vastzetten van een gewricht Artrodese Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Bij u is in één of meer gewrichten in uw hand of pols artrose vastgesteld.

Nadere informatie

Dagverpleging. Algemeen

Dagverpleging. Algemeen Dagverpleging Algemeen Inhoudsopgave Inleiding 4 Voorbereidingen thuis 5 Nuchter zijn 5 Vervoer 6 Ontharen 6 Voorkom infecties 6 Als u ziek of verhinderd bent 6 Wat neemt u mee? 7 Wat neemt u niet mee?

Nadere informatie

Okselklierdissectie. Mammapoli

Okselklierdissectie. Mammapoli 00 Okselklierdissectie Mammapoli U wordt binnenkort opgenomen voor een okselklierdissectie, al dan niet in combinatie met een operatie aan de borst. De opname vindt plaats op afdeling Heelkunde, (4e etage).

Nadere informatie

Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie. Laparoscopische (partiële) nefrectomie

Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie. Laparoscopische (partiële) nefrectomie Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie Laparoscopische (partiële) nefrectomie 1 Uw arts (uroloog) heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor een operatie waarbij een nier

Nadere informatie

Stereotactische Radiochirurgie

Stereotactische Radiochirurgie Radiotherapie Stereotactische Radiochirurgie Eenmalige bestraling van een aandoening in het hoofd Universitair Medisch Centrum Groningen Hanzeplein 1 Postbus 30 001, 9700 rb Groningen www.umcg.nl Patiënteninformatie

Nadere informatie

Hydrocefalus bij volwassenen

Hydrocefalus bij volwassenen Hydrocefalus bij volwassenen Samen met uw behandelend arts heeft u besloten tot opname op de afdeling Neurochirurgie van het Radboudumc voor de behandeling van een hydrocefalus (waterhoofd). Om u daarop

Nadere informatie

Liften van de bovenarm

Liften van de bovenarm Plastische chirurgie Liften van de bovenarm www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wanneer is een ingreep zinvol?... 3 Welke operaties zijn er mogelijk?... 3 Plaatselijke vetophoping... 3 Gering huid- vetoverschot...

Nadere informatie

Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen. Poli Gynaecologie

Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen. Poli Gynaecologie 00 Laparoscopische sterilisatie Informatie voor vrouwen Poli Gynaecologie 1 Informatie voor vrouwen die een laparoscopische sterilisatie krijgen. U heeft gekozen voor een laparoscopische sterilisatie.

Nadere informatie

heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure AV Fistel informatiebrochure Sluiten laterale stoma

heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure AV Fistel informatiebrochure Sluiten laterale stoma heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure informatiebrochure AV Fistel Sluiten laterale stoma Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Voorstelling van de dienst 3. Ingreep: AV fistel 4. Preoperatieve onderzoeken

Nadere informatie