De correspondent: thuis in het buitenland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De correspondent: thuis in het buitenland"

Transcriptie

1 Folia Magazine weekblad voor HvA en UvA nr /04/2013 De correspondent: thuis in het buitenland

2 (advertentie) 75 JAAR ZORG OP NIVEAU In 2013 bestaan de Studentenartsen 75 jaar! Dit gaan we natuurlijk vieren. We organiseren wedstrijden voor studenten en er zijn allerlei kleine en grote manifestaties. Meer weten over de manifestaties en over hoe je een jaar collegegeld kunt winnen? Je vindt alle informatie op: foto: Mats van Soolingen

3 (advertentie) Een voorproefje op je toekomst? Ontdek je carrièremogelijkheden op werkenbijdeloitte.nl/cocktail Om te weten hoe het er binnen een topbedrijf aan toe gaat, hoef je helemaal niet naar buiten. Breng gewoon een bezoekje aan onze virtuele cocktailbar, waar je in een informele sfeer jouw carrièremogelijkheden bij Deloitte kunt ontdekken. Je maakt er onder andere kennis met (oud-) Deloitters die momenteel een mooie positie bekleden bij Deloitte of andere organisaties. Zij vertellen je graag meer over hun persoonlijke en professionele ontwikkeling. Dus zoek jij de beste start van je carrière? Begin eerst hier: werkenbijdeloitte.nl/cocktail For information, contact Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

4 inhoud #28 President Clevers 8 Hans Clevers is de nieuwe baas van de KNAW. Maar hij zit het liefst in het lab. De beste van de HvA 12 Docent van het Jaar Jacob Eikelboom doet het niet altijd volgens het boekje. Angsten bezweren 16 Bijgeloof helpt echt, volgens onderzoeker Frenk van Harreveld. Door onze correspondent 28 Voor veel studenten een droom: buitenlandcorrespondent worden. Maar hoe doe je dat? Promotie als eindpunt 34 De zussen Jelena en Milena Smolic zijn klaar met de wetenschap. Tijd voor rust en een baan. Hopen op de revolutie 36 De Internationale Socialisten strijden voor een betere wereld. En daarin is geen kapitalisme. en verder de week/het moment/navraag 6-7 passie 15 op de tong 19 opinie Robbert Dijkgraaf 20 Hadjar Benmiloud 22 drift 23 objectief The Itches overigens 33 Folia maakt kennis Folia tipt 40 lezingenladder 41 prikbord wasdom stage 45 toehoorders 46 de lezer/deining 47 4 Folia Magazine

5 redactioneel In de studio: Jim Jansen, Paul van de Water en Jet Bussemaker Radio Iets meer dan twee jaar geleden vroeg toenmalig voorzitter Karel van der Toorn ons of Folia geen radio kon gaan maken. Een beetje in de traditie van college radio op Amerikaanse universiteiten. Onze eerste reactie was niet unaniem positief. Radio in de eenentwintigste eeuw, dat is toch redelijk achterhaald? Inmiddels zijn we iets meer dan een jaar bezig met het programma Folia Maakt Kennis (FMK) en willen we niet meer zonder. In FMK praten we wekelijks een uur met een bijzondere gast van de HvA of de UvA. Het programma wordt niet alleen uitgezonden op Amsterdam FM, maar ook verspreid via SoundCloud. Het interview met Jet Bussemaker haalde De Wereld Draait Door; voorma- lig domeinvoorzitter Peter van Gorsel pleitte in FMK voor defuseren van HvA en UvA, Robbert Dijkgraaf was onze gast op de dag dat hij werd onderscheiden door de koningin. Vorige week was fysicus Stan Bentvelsen in de studio luister terug via foliaweb.nl en hij gaf ons een tip: zorg dat veel meer mensen weet van dit initiatief krijgen. Daarom hebben we besloten dat we de uitzendingen van Folia Maakt Kennis vanaf september op wisselende HvA- en UvAlocaties gaan maken. In de geest van de oude Veronicaslogan: Folia Maakt Kennis komt naar je toe! foto Fred van Diem Jim Jansen, hoofdredacteur Folia (twitter) Folia op internet: / FoliaWeb.en.Magazine / FoliaTV 36 Folia Magazine 5

6 de week Herauten, wc-papier en belastbaar materiaal Ere wie ere toekomt. Onze toekomstige Koning bij het ter perse gaan van dit weekblad moest de abdicatie nog plaatsvinden heeft ze in hoogst eigen persoon gekozen: eredoctoren André Kuipers en Herman Tjeenk Willink en universiteitshoogleraar Robbert Dijkgraaf. De paradepaardjes van de UvA hebben de eer om tijdens de troonwisseling een belangrijke, plechtige rol te vervullen, omdat ze een voorbeeldfunctie vervullen in de samenleving. Dijkgraaf is heraut, Kuipers is koning van wapenen en Willink mag de grondwet dragen. Klinkt allemaal wat archaisch, traditioneel en onbegrijpelijk, maar goed, de monarchie gaat tenslotte al een tijdje mee. Gelukkig is er voor de jongens en meisjes van de hogeschool ook een Koninklijke taak weggelegd. Tijdens de Koningsspelen een Koninklijke sportdag voor basisschoolleerlingen zijn alle ALO ers van de HvA ontslagen van hun lessen en mogen ze assisteren tijdens dit heuglijke evenement. Wie weet dat enkelen van hen een plekje kunnen veroveren in de excellente studievereniging die een handjevol HvA ers van plan is op te zetten. Vooralsnog in een embryonale fase, maar straks moet de vereniging een bolwerk van talent en ambitie worden. Herauten in de dop. Niet alle HvA ers zijn zulke voorbeeldige studenten blijkens de facebookpagina HvA-confessions. Er zijn er die stelen als de raven: wc-papier, printpapier, boeken uit de mediatheek, hartslagmeters, mayonaise. Er zijn er zich zo storen aan gejat dat ze overgaan tot vandalisme. Als ik een eerstejaars sneaky een bladzijde uit de dure modetijdschriften van ons archief zie scheuren gooi ik soms weleens per ongeluk mijn koffie over hun werk (lees: laptop) heen. En er zijn er die het nog slechter voor hebben met hun medestudenten: Wanneer ik mijn waterflesje ga Dit zijn herauten. Boodschappers die in de Europese Middeleeuwen dienstdeden als boodschapper van de koning. Bij de troonwisseling zal universiteitshoogleraar Robbert Dijkgraaf de rol van heraut vervullen. Of hij ook zo n guitig pakje aantrekt, is nog onbekend. vullen en iemand vraagt of ik dat van hem ook wil vullen, vul ik hem standaard met toiletwater. En docenten communicatiewetenschappen blijken omkoopbaar voor een stroopwafel. Geesteswetenschappers die iets te verbergen hebben of het nu een gestolen cupje mayonaise is of iets anders dat het daglicht niet kan verdragen doen er goed aan hun werkkasten met gezwinde spoed te ontdoen van belastbaar materiaal. Want operatie Opgeruimd naar Roeterseiland gaat steeksproefgewijs 67 individuele werkkamers bezoeken om te inventariseren wat zich in de gemiddelde werkkamer bevindt. Zo moet worden voorkomen dat er onnodige meuk wordt meeverhuisd en kan tegelijkertijd een accurate schatting worden gemaakt van de benodigde kastruimte op de nieuwe locatie. Dat is misschien geen Koninklijke, maar wel een hele schone taak. yyy Eva Rooijers en Gijs van der Sanden 22 april 2013 tweet van de week 4 uur begeleiding bij een vak waar 4 ECTS (112 studieuren) voor staan. Hoezo tijd- en geldgebrek bij de HvA? https://twitter.com/szzrd/status/ 6 Folia Magazine

7 Nationale Secretaressedag 18 april was voor de Academische Club en cateraar Eurest reden om het ondersteunend personeel van de UvA in het zonnetje te zetten. De aanwezigen genoten van luxe broodjes, verse salades, sapjes in allerlei smaken en zoete taartjes en ze gingen naar huis met een goodiebag van de Club. Op de foto worden gasten getrakteerd op Pom Pies, hartige taartjes. yyy tekst en foto Mats van Soolingen navraag Joep Lange Op 22 en 23 april promoveerden maar liefst vijf PhD-studenten onder leiding van hoogleraar inwendige geneeskunde Joep Lange. Ze deden allemaal onderzoek naar hiv in Thailand. Hoe komt het dat in twee dagen vijf promovendi van u promoveren? De promovendi hebben alle vijf onderzoek gedaan bij hetzelfde onderzoekscentrum in Thailand en ze wilden het onderzoekstraject samen afsluiten. Heeft u het druk gehad om de promoties op tijd rond te krijgen? Waanzinnig! Drie van de promovendi zijn Thais en voor hen is het Engels toch moeilijk. Het heeft me veel tijd gekost om de inleiding en conclusie van hun boekje goed op papier te krijgen. De andere hoofdstukken waren gelukkig al eens gepubliceerd in een tijdschrift, dus daar hoefde niet zo veel meer aan te gebeuren. Maar ik heb wel bedacht dat ik dit nooit meer doe. Waarom doen jullie specifiek onderzoek naar hiv in Thailand? Omdat we daar in 1996 een behandel- en onderzoekscentrum hebben opgezet om de arme bevolking van hiv-behandeling te voorzien. In de jaren negentig kwam hiv veel voor in Thailand. In 1992 was achttien procent van de achttienjarige jongens op het platteland hiv-positief. Dankzij doortastend optreden van de overheid, is nu nog zo n één procent van de bevolking besmet. Voor Thaise mannen is het gebruikelijk naar prostituees te gaan en de overheid heeft condoomgebruik in bordelen verplicht gesteld. Bordelen die zich daar niet aan hielden werden gesloten. Dat bleek zeer effectief. Alleen bij mannen die seks hebben met mannen is momenteel een ware epidemie gaande. Zo n dertig procent van die mannen is hiv-positief. Daar richt een groot deel van ons onderzoek zich ook op. yyy Marieke Buijs Folia Magazine 7

8 Ik ben meer een doener Het is alweer bijna een jaar geleden dat hij nationale troetelbèta Robbert Dijkgraaf opvolgde als president van de KNAW. En zelf is Hans Clevers (1957) ook niet voor een kleintje vervaard: hij is arts, geneticus en stamcelbioloog en won een batterij aan internationale prijzen onder meer voor zijn baanbrekende onderzoek naar darmkanker. En nog steeds zit hij het liefst gewoon in z n T-shirt in het lab. Dat blijft mijn thuisbasis. tekst Clara van de Wiel / foto s Joost van den Broek Op woensdagochtend 13 februari vond hij een bericht in zijn inbox. Dear Hans. Could you please contact me for a quick call? Was getekend: Art Levinson, voorzitter van biotechnologiebedrijf Genentech en van Apple. Ik wist niet goed wat ik ermee aan moest, vertelt Hans Clevers, stamcelbioloog en president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschap (KNAW). Ik dacht eerst dat het misschien een of andere Afrikaanse bende was. Maar het was geen hoax. Clevers bleek een nieuwe prijs voor wetenschappers gewonnen te hebben, ingesteld en gefinancierd door de topmannen van onder andere Google, Facebook en Apple. Volgens de oprichters niet minder dan de Nobelprijs van de 21e eeuw. Levinson noemde het bedrag van drie miljoen en zei: I need your bankaccount number. Bizar. Ik vertrouwde het nog steeds niet en heb het adres en telefoonnummer nog laten checken. Helemaal uit het niets moet de bekroning voor Clevers ook niet zijn gekomen. De stamcelbioloog wordt internationaal al jarenlang geroemd om zijn baanbrekende onderzoek naar het ontstaan van darmkanker. Zijn eigen Hubrecht Instituut in Utrecht staat wereldwijd aan de top van het medisch onderzoek. Niet zelden valt zijn naam als kanshebber voor de echte Nobelprijs. Ik heb me altijd verre gehouden van besturen Krijgt u zelf weleens de indruk dat u een kans maakt? Nee. Nou ja, als een collega tegen mij zegt dat hij me genomineerd heeft, dan weet ik dat. Maar dat betekent niks. Ze vragen elk jaar iedereen uit het vak om mensen voor te stellen en krijgen duizenden namen binnen. Je naam moet toch wel een keer of twintig binnen zijn gekomen voordat ze je serieus gaan nemen. En dan gaan ze het verder onderzoeken. Wie heeft de cruciale stappen gezet en op welk moment? Wordt de baas van het lab de ontdekker, of heeft zijn collega net op het goede moment een suggestie gedaan? Het gaat niet om mensen die hun leven lang hun best doen; ze reconstrueren alleen de ontdekking. Eigenlijk kan iedereen m winnen, want je hoeft maar één ontdekking te doen. En als je m wint? s Ochtends krijg je een telefoontje. En dan is s middags de persconferentie. Dat weet ik allemaal, omdat dit nogal leeft in mijn wereld. Er zijn elk jaar flink wat mensen die op die dag heel zenuwachtig zijn omdat ze denken dat ze m misschien gaan krijgen. U ook? Clevers aarzelt even. Nee. Ik ben nog te jong. Er zijn zo veel mensen die iets soortgelijks hebben gedaan als wij. Dan krijg je hem pas na dertig jaar. Ik krijg wel vaak de vraag of ik m nou ga winnen. En ik moet toegeven dat het ontzettend opwindend is om in een wereld te vertoeven waar om je heen Nobelprijzen vallen. Dus of je nou uiteindelijk het telefoontje krijgt of niet, dat je iets doet waar harten sneller van gaan kloppen: daar gaat het om. Sinds 1 juni vorig jaar is Clevers niet alleen toponderzoeker, maar ook president van de KNAW. De opvolger van Robbert Dijkgraaf, lieveling van wetenschap en media, wiens vertrek zelfs Matthijs van Nieuwkerk op televisie openlijk betreurde. Niet direct de eenvoudigste persoon om te vervangen. Clevers relativeert dat. In mijn eigen wereld ben ik niet alleen de opvolger van. Maar zonder twijfel was Robbert hier wel de beste man op de beste plek. Hij is echt een poëet-wetenschapper. Ik kan wel vreselijk mijn best gaan doen in allerlei kranten te komen, maar ik ben meer een doener. Als experimentele bèta heb ik al heel jong mijn eigen lab opgezet. Dat is wat ik kan: dingen laten gebeuren, in gang zetten. Maar ik heb wel lang over deze functie nagedacht. Want als je er in mijn vakgebied een paar jaar ertussenuit gaat, 8 Folia Magazine

9 Folia Magazine 9

10 fietst het peloton gewoon bij je weg. Waar Dijkgraaf op het laatst bijna fulltime president was, combineert Clevers het leiden van de academie met zijn werk als onderzoeker. Dat botste de afgelopen maanden wel eens. Zo stonden er nog talloze afspraken om op grote congressen een keynote speech te verzorgen en vloog Clevers wekelijks de wereld rond; naar Canada, Shanghai, Genève. De ene dag heen, de dag erna weer terug. Slapen deed hij in het vliegtuig. Inmiddels lopen die afspraken af. Maar de agenda van Hans Clevers zit op een gemiddelde dag nog altijd erg vol. s Ochtends vroeg een overleg met de voorzitters van de VSNU, NWO, TNO en KNAW in Den Haag. Daarna een afspraak in zijn eigen Hubrechtlab met iemand uit Oostenrijk, gevolgd door een werkbespreking met twee labmensen. Aansluitend naar het KNAW in Amsterdam voor het blussen van een binnenbrandje. In de auto tussen de bedrijven door werken aan een eigen onderzoeksvoorstel voor het NWO. Eind van de middag een boekpresentatie in de Aula van de UvA en even bijpraten met minister Jet Bussemaker. s Avonds een lezing verzorgen bij een diner in de Spinozaclub. Mist u de rust van het lab niet? Ik kom er gelukkig nog bijna dagelijks. Het blijft mijn thuisbasis. Op de academie moet ik pak en stropdas aan, en continu met mensen op hoge niveaus praten. Op het lab is het gewoon het lab. Iedereen loopt in zijn T-shirt. Het is een ontzettend jonge en internationale omgeving. Veel meer dan Dijkgraaf bent u een rasonderzoeker. Bevalt het werk als bestuurder u wel? Ik heb me altijd verre gehouden van besturen. Ik vergaderde nooit; in een lab gebeurt het overleg alleen in de wandelgangen. Maar ik heb tien jaar een ziekenhuisafdeling geleid en tien jaar het Hubrecht Instituut. En ik heb ook bedrijven mede opgericht en honderden businessplannen zien langskomen. Ik heb de wetenschap van de binnenkant gezien, dus aan al die Haagse tafels kunnen ze mij niet zomaar omver praten. En wat ik ontzettend leuk vind, is dat dankzij de voorgaande presidenten onze stem in Den Haag echt telt. Ik kan met grote regelmaat alle bewindspersonen spreken. Afgelopen week alleen al minister Kamp, staatssecretaris Dekker, minister Bussemaker en premier Rutte. Er wordt echt naar ons geluisterd, want als de KNAW het zegt moet het wel gelden voor heel de Nederlandse wetenschap. Hoe staat de wetenschap er in Nederland voor? Dat kun je van twee kanten bekijken. In Nederland doen we het ontzettend goed. We staan op plaats drie of vier van de wereld. Voor mijn gevoel heeft dat te maken met onze nationale culturele aard. Onze combinatie van nieuwsgierigheid, een totaal gebrek aan autoriteitsgevoel en talent voor samenwerking maakt Nederlanders bij uitstek geschikt voor dit vak. Maar Ze praten mij niet omver aan die Haagse tafels aan de andere kant geven we veel te weinig geld uit aan research. Beschamend weinig. We zitten qua budget op het niveau van landen uit midden-europa. We doen het eigenlijk zo goed dat men denkt: waarom zouden ze meer geld moeten hebben? Maar mijn tegenargument is: we zouden ook continu gouden medailles kunnen winnen. Help ons een beetje meer en dan zijn wij elk jaar wereldkampioen. Lukt het die boodschap over te brengen? Ja. Na de afgelopen verkiezingen is de wetenschap de enige overheidsactiviteit waarop niet gekort is, maar waar juist extra geld naartoe is gegaan. Tegen de stroom in wordt er nu iets - hoewel ik moet toegeven dat het niet veel is - geïnvesteerd in wetenschap. Die financiering vindt sinds het kabinet- Rutte I plaats middels de topsectoren. Hoe staat u daartegenover? Dat er meer koppeling komt tussen wetenschap en toepassing, dat lijkt mij niet verkeerd. De vraag was volgens mij ook wel terecht: hoe komt het dat wij de beste wetenschappers hebben ter wereld, maar daar toch zo weinig mee doen in de maatschappij? Maar de oorspronkelijke opzet van de topsectoren was verkeerd. Zo van: de industrie heeft een probleem en de universiteit mag dat oplossen. Gelukkig beseft men inmiddels wel dat het niet zo werkt. Dan leid je niet meer de mensen op die je wilt, want de goede mensen willen gewoon hun eigen onderzoek kunnen doen. Dus op dat gebied komen er nu ook wel aanpassingen, zodat fundamenteel onderzoek mogelijk blijft. U lijkt gematigd positief. We hebben pragmatisch besloten: er is een beleid, laten we nou dat niet weer voor de zoveelste keer veranderen. En het heeft ook veel positieve kanten. Maar we willen wel bepaalde voorwaarden inbouwen, zodat er ook voor fundamenteel onderzoek ruimte blijft. Je kunt dat zien als een verbond met de duivel, maar dan moet dat maar. Levert die positie u bij wetenschappers geen argwaan op? Een beetje. Maar je moet het vooral goed uitleggen. Om ons op dit moment van de maatschappij en de politiek af te keren, dat zou pas funest zijn. En ik merk dat veel jonge mensen het helemaal geen bezwaar vinden om wetenschap te bedrijven met een toepassing in het achterhoofd. Of om te promoveren en daarna naar een bedrijf te gaan. Ik heb zelf ook altijd knalharde fundamentele research gedaan, maar wel een paar keer mee een bedrijf opgericht. Ik weet hoe dicht dat bij elkaar ligt. De bedreigingen van de wetenschap kwamen de afgelopen tijd niet alleen van buiten. De affaire- Stapel wierp direct een donkere schaduw over de eerste maanden van Clevers presidentschap. De commissie-levelt oordeelde snoeihard over de zogenaamde slodderwetenschap binnen Stapels vakgebied de sociale psychologie. Een reden tot blijvende zorg? Clevers vindt van niet. De indruk is dat er in de sociale psychologie 10 Folia Magazine

11 Hans Clevers in zijn werkkamer in het Amsterdamse Trippenhuis, thuisbasis van de KNAW wel even heel hard aan getrokken moet worden. Maar dat gebeurt wel vaker; dat het in een bepaald vak even niet goed loopt. En tegenwoordig zit men er goed bovenop. Hoewel je individuele gevallen als Stapel helaas nooit zult kunnen voorkomen. U vindt niet dat er extra regels moeten komen? Nee. Als je alleen met regeltjes bezig bent ontdek je nooit wat. Wat nu slodderwetenschap en datamassage wordt genoemd, dat is wel waar het in de wetenschap om draait. Bij veel disciplines is het zo dat je gegevens verzamelt, waaraan een leek vervolgens niets zou zien. Een wetenschapper kan echter dingetjes weglaten, uitvergroten, ietsje veranderen. En die ziet dan opeens een patroon. Dat is een van de talenten die je als wetenschapper moet hebben. Alleen komt daar een stap achteraan, namelijk dat je van dat vermoeden rigoureus en veelvuldig moet bekijken of je het niet fout hebt. Je moet een beetje slordig zijn, anders ontdek je niets. Maar daarna moet je wel de rigueur hebben om het te toetsen. U bent voorstander van strengere competitie in de wetenschap, bijvoorbeeld door selectie via NWO. Drijft zulke competitie wetenschappers niet juist sneller tot wangedrag? Natuurlijk is het zo dat je in de wetenschap heel expliciet kan zien hoe productief iemand Je moet een beetje slordig zijn, anders ontdek je niets is. Je voert iemands naam in op een website, en dan weet je precies wat die in zijn leven heeft gepresteerd. Dat is misschien hard. Maar als wetenschappers daarover klagen denk ik: je bent ook niet zomaar kruidenier! Bij universiteiten was er heel lang een sfeer dat er helemaal niet naar output werd gekeken. Toen ik eind jaren zeventig begon, zaten de universiteiten vol met mensen waarvan men niet echt wist wat ze eigenlijk deden. Met de komst van NWO moesten mensen elkaar steeds meer gaan beoordelen en kwam er een objectievere controle. Maar veel mensen vinden de spanning ook leuk. Soms win je, soms verlies je. Ik houd daarvan; het houdt de passie erin. yyy Hans Clevers 1957 Geboren in Eindhoven 1982 Doctoraal Biologie, Utrecht 1984 Artsexamen, Utrecht 1985 Promotie immunologie, Utrecht 1985 Postdoc Dana-Farber Cancer Institute, Harvard 1991 Hoogleraar immunologie, Utrecht 2002 Wetenschappelijk directeur Hubrecht Instituut, Utrecht 2002 Hoogleraar moleculaire genetica, Utrecht 2012 Heinekenprijs voor Geneeskunde 2012 President KNAW Clevers is getrouwd en heeft twee kinderen. Folia Magazine 11

12 Lessen in ontwikkeling HvA-Docent van het Jaar Jacob Eikelboom gaat in zijn colleges conflicten en gevoelige thema s niet uit de weg. Maar altijd met humor. Er wordt veel te weinig gelachen over zware onderwerpen. tekst Gijs van der Sanden / foto Jan van Breda Hij heeft overwicht in de klas, maar weet de sfeer toch leuk en gezellig te houden. Hij kan goed inspelen op situaties die plotseling ontstaan. En misschien wel het belangrijkste: zijn studenten hebben duidelijk plezier in zijn colleges. Het is een greep uit het juryrapport van de HvA-Docent van het Jaarverkiezing, waar Jacob Eikelboom, docent bij sociaal juridische dienstverlening (sjd), als onbetwiste winnaar uit naar voren kwam. De prijs een bedrag van 2500 euro vrij te besteden aan het onderwijs binnen de opleiding nam hij onder luid applaus in ontvangst tijdens de Onderwijsconferentie van de HvA, eerder deze maand. Het is de vierde keer dat er aan de HvA een docent van het jaar wordt verkozen. De verkiezing, georganiseerd door studentenvakbond Asva en de hogeschool, is bedoeld om docenten die net iets meer brengen dan anderen in het zonnetje te zetten. NaaR EIgEN INzICHT Eigenlijk lap ik alle onderwijsregels aan mijn laars, zegt Eikelboom (39) in zijn werkkamer in het Europahuis aan de James Wattstraat, waar de opleiding is gevestigd. Draaiboeken, beleid, protocollen waarin elke minuut van een college is vastgelegd; hij kan er niet zo veel mee. Juist daarom is hij zo blij met deze eretitel. Ik zie het zo: ik ben ingehuurd omdat ik bepaalde kennis heb. Die kennis moet ik overdragen. Maar hoe ik dat doe is aan mij, vind ik. Als mijn studenten hun toetsen maar halen. Rigide alle regeltjes volgen, dat past niet bij mij. En dus improviseert Eikelboom veel in zijn lessen. Laatst nog, toen een van zijn studentes veel De Koran of de Bijbel heeft voor mij evenveel waarde als de Donald Duck te laat en stampvoetend het lokaal binnenkwam. Ze was boos, dat was duidelijk te zien. En toevallig ging de les die dag net over non-verbale communicatie. Eikelboom: Ik had kunnen denken: ik stuur haar de les uit. Dat zou volgens het boekje zijn geweest. Maar in plaats daarvan besloot ik haar als lesmateriaal te gebruiken. Ik vroeg aan mijn studenten: wat denk je dat er met haar aan de hand is? Hij lacht erbij. Nee, dat meisje vond het niet leuk. Maar ze is wel tot het einde van het college gebleven. Confrontaties met zijn studenten gaat hij niet uit de weg. Want naast een didactische, vindt Eikelboom dat een docent ook een zekere opvoedkundige taak heeft al klinkt dat woord misschien wat betuttelend. Een hogeschool is in mijn ogen meer dan een plek waar studenten naartoe gaan om colleges te volgen en tentamens te maken, vertelt hij. Minstens zo belangrijk vind ik dat studenten zich er kunnen ontplooien als mens. Eikelboom snijdt daarom regelmatig gevoelige thema s aan in zijn lessen, die niks met de lesstof hij doceert mondelinge en schriftelijke vaardigheden te maken hebben. Thema s als politiek, religie, seksualiteit komen vaak aan bod. Aangezien sjd een diverse studentenpopulatie heeft, kan er dan weleens wat reuring ontstaan. En dat is precies de bedoeling, vindt Eikelboom. Collega s vragen weleens: Moet je dat nou wel doen? Maar als ik merk dat er behoefte aan is, zorg ik ervoor dat mijn studenten het gesprek met elkaar aangaan. KORaN VS. DONaLD DUCK Eikelboom is zelf ook openhartig tegenover zijn studenten. Of hij getrouwd is, vragen ze weleens aan hem. Nee, maar ik heb wel een vriend, zegt hij dan. Omdat veel studenten islamitisch zijn, stuit dat af en toe op onbegrip. Ze reageren soms met: Bent u niet bang voor de hel? Dan zeg ik dat de Koran of de Bijbel evenveel waarde voor mij heeft als de Donald Duck. Daar schrikken ze vaak wel even van. Toch escaleren deze gesprekken nooit, vertelt Eikelboom. Het 12 Folia Magazine

13 blijven altijd redelijke, open conversaties waarin niemand elkaar in de haren vliegt. En we lachen veel. Dat is heel belangrijk. Er wordt veel te weinig gelachen over zware onderwerpen. Hij is direct tegen zijn studenten. Hij spaart ze niet. Hoe verklaar je dat ze dan toch hém hebben verkozen tot beste docent? Zelf denkt Eikelboom dat het te maken heeft met zijn oprechte interesse voor zijn studenten. En conflicten, zegt hij, hoeven helemaal niet erg te zijn. Een paar jaar geleden sprak ik een jongen in de les aan op zijn gedrag. Hij gedroeg zich asociaal. Stond hij ineens voor me, schreeuwde dat ik hem behandelde als een baby. Hij liep woedend weg, maar hij kwam later terug om excuses te maken. Ik heb hem nog twee jaar lesgegeven en hij werd een keurige student. Waar dat aan ligt? Als studenten dwarsliggen heeft Als studenten dwarsliggen heeft dat vaak een reden dat vaak een reden, meestal problemen thuis. Ik ben geen therapeut, maar als ze willen kan ik daar best met ze over praten. Wat hij met het prijzengeld gaat doen weet hij nog niet, maar hij denkt erover een taalproject te organiseren. Of een interessante gastspreker uit te nodigen. Zijn benoeming tot Docent van het Jaar is in elk geval niet onopgemerkt gebleven. Eikelboom is al vanuit verschillende hoeken benaderd om te vertellen over zijn docentschap. Onder andere bij een conferentie voor managers en bestuurders uit het hoger onderwijs. Daar heb ik de gelegenheid om een uur lang te praten over hoe ik mijn taak als docent zie. Die kans grijp ik natuurlijk met beide handen aan, zegt hij lachend. yyy Folia Magazine 13

14 (ingezonden mededeling) DIT GAAT DE AFSCHAFFING VAN DE OV-KAART JOU KOSTEN! Minister Bussemaker wil de gratis OV-kaart voor studenten afschaffen. Ze is van mening dat studenten dichterbij hun woning moeten studeren, want aan de HvA studeren terwijl je in Zeeland woont is volgens haar helemaal niet nodig. De minister lijkt zich echter niet te realiseren hoeveel problemen dit beleid op zal leveren! Het kamertekort in grote steden zal alleen maar oplopen, want iedereen moet nu vlakbij zijn universiteit gaan wonen omdat het OV niet te betalen is. Ook zullen er vanwege de hoge kosten veel minder studenten per trein reizen waardoor treinen leeg raken en de NS verlies zal draaien. Het beleid van de minister gaat ook in tegen eerder onderwijsbeleid, zoals de profilering die universiteiten dwingt tot specialiseren waardoor opleidingen vaak nog maar op een plek worden aangeboden. PRIJS VAN EEN TREINKAARTJE VANAF AMSTERDAM CS (TWEEDE KLAS, VOLTARIEF, ENKELE RIT) ZWOLLE Het afschaffen van de OV-kaart zorgt dus voor zowel een groei van het kamertekort AMSTERDAM ALMERE als voor een beperking van de toegang tot het hoger onderwijs. ASVA vindt dat de explosieve combinatie van de afschaffing van de OV-kaart en het kamertekort koste wat kost LEIDEN DEN HAAG UTRECHT WAGENINGEN ARNHEM voorkomen dient te worden. DELFT De OV-kaart moet voor ROTTERDAM studenten behouden blijven. BREDA

15 passie Portrettekenen WIEKE RUTgERS (20, media & cultuur, UvA) kan uren achter elkaar portretten tekenen. Ik begin met de omtrek van het gezicht. Een paar simpele lijntjes. Dan doe ik de ogen, het haar, de oren. Vanuit daar werk ik naar beneden. Langzaam maar zeker, stukje bij beetje, ontstaat er zo een gezicht. Fascinerend vind ik dat: hoe er uit twee doodeenvoudige voorwerpen een potlood en een velletje papier iets prachtigs kan ontstaan. Dat proces, dat geeft mij een enorme voldoening. Mijn eerste portret tekende ik toen ik veertien was: Johnny Depp. Op de website DeviantArt een online community waarop mensen hun zelfgemaakte kunst etaleren zag ik zelfgemaakte potloodtekeningen. Sommige waren zo natuurgetrouw, zo mooi. Ik dacht: dat ga ik ook proberen. Ik kocht een arsenaal aan potloden en ging aan de slag. Ik was niet meteen tevreden over het resultaat, maar ik merkte dat ik al gauw beter werd. Tot nu toe heb ik altijd foto s nagetekend. Het belangrijkste vind ik dat iemand een intrigerende blik moet hebben. Soms zie ik bijvoorbeeld een foto van een acteur of actrice en dan weet ik: dat moét een tekening worden. Het begin is lastig. Zo n groot, leeg vel, nog helemaal oningevuld. Maar ik wil dan gewoon dat er iets ontstaat. Dat het mooi wordt. Als ik eenmaal bezig ben, ga ik het liefste zo lang mogelijk door. Uren achter elkaar kan ik tekenen. Onlangs heb ik het plan opgevat om in opdracht te gaan tekenen. Dat verenigt het aangename met het nuttige. Mijn eerste klus heb ik inmiddels binnen. Geen idee of het van de grond komt, maar ik kan het allicht proberen, toch? yyy tekst Gijs van der Sanden / foto Fred van Diem Folia Magazine 15

16 Het toeval te slim af Altijd je zwarte vulpen meenemen, anders slaag je niet voor je tentamen. Per se die verwassen rode onderbroek aan, anders wint Ajax niet. Ben je bijgelovig? Grote kans dat je daardoor echt beter presteert, zegt onderzoeker Frenk van Harreveld. tekst Marieke Buijs / foto Fred van Diem Mei 2002, Feyenoord speelt de Europacupfinale tegen Borussia Dortmund. Fervent Feyenoordfan en onzekerheidsonderzoeker Frenk van Harreveld kijkt de wedstrijd in een Amsterdams café. Feyenoord staat voor en aan Van Harreveld dringt zich het gevoel op dat hij die voorsprong niet mag verpesten. Hij besluit dat hij koste wat het kost niet naar de wc mag, omdat anders een tegendoelpunt zal vallen. Inmiddels heb ik een boek geschreven over bijgeloof, dus ben ik me meer bewust van mijn bijgelovige neigingen, maar toen had ik het gevoel dat ik zelfcontrole moest opbrengen om mijn club te helpen. Universitair hoofddocent sociale psychologie Frenk van Harreveld schreef met zijn collega s Joop van der Pligt en Bastiaan Rutjens het boek Dat kan geen toeval zijn, dat 11 april verscheen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam. Het boek gaat over de opmars van bijgeloof, de verschillende vormen waarin bijgeloof zich manifesteert en geeft een psychologische verklaring van het nut van bijgeloof. Waar denkt u, als bijgeloofexpert, dat het idee vandaan kwam dat uw toiletbezoek invloed zou hebben op de uitslag van de wedstrijd? Het was een heel spannende situatie, Feyenoord stond voor, in de finale, maar kon zijn voorsprong zo maar kwijtraken en als kijker heb je daar geen enkele invloed op. Mensen hebben van nature aversie tegen onzekere situaties. Bijgeloof geeft houvast om daarmee om te gaan, omdat het je het gevoel geeft dat jouw handelen, via een hogere macht tóch invloed heeft op de loop der dingen. Dat kan op allerlei manieren. Bijgeloof geeft houvast Door af te kloppen op onbewerkt hout, een klavertjevier bij je te dragen of in dit geval, niet naar het toilet gaan. Waar komt die aversie tegen onzekerheid vandaan? Onzekerheid betekent gevaar. Denk maar aan onze voorouders, die voor hun voedselvoorziening sterk afhankelijk waren van het weer. Droogte, overmatige regen of vorst konden tot hongersnood leiden. Maar dat weer konden ze niet voorspellen, laat staan beïnvloeden. Die onzekerheid was een kwestie van leven of dood. Tegenwoordig is het leven minder grillig, maar we hebben nog steeds niet overal invloed op. Denk aan de uitslag van een medisch onderzoek, of een sollicitatiegesprek. Is het niet gewoon dom om te denken dat je de werkelijkheid kunt beïnvloeden met gelukspoppetjes of hoefijzers? De relatie tussen intelligentie en neiging tot bijgeloof is zwak. Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt dat blootgesteld worden aan risico s de voornaamste voorspeller is van hoe bijgelovig iemand is. Sporters, soldaten, vissers, brandweerlieden en gokkers zijn notoir bijgelovig. Maar die zijn voor hun leven of hun broodwinning deels afhankelijk van toeval. En politici. Als je het hebt over intelligentie en bijgeloof: Obama zien we als een intelligente man, maar in de verkiezingsstrijd puilden zijn zakken uit van de talismans, energetische stenen en andere prullaria. Toen hij tijdens de strijd tegen McCain één van zijn hangers kwijt was, raakte hij in paniek en werd zijn campagneteam ingeschakeld om het kleinood weer op te sporen. Maar het idee dat stenen energieën uitstralen, dat is toch spiritualiteit en geen bijgeloof? Wederom gaat het erom via bovennatuurlijke krachten grip te krijgen op het toeval. Als je spiritueel bent voelt dat natuurlijk niet zo. Je beschouwt bijgeloof altijd als het geloof van de ander, maar in wezen is geloof in stenen niet anders dan het vermijden van zwarte katten. En hoe zit het dan met religie? Daarbij geloof je toch ook in bovennatuurlijke krachten? Dat klopt. Gedeeltelijk vervult godsdienst dezelfde functie als bijgeloof. Het geeft ook grip op 16 Folia Magazine

17 Folia Magazine 17

18 Hollands bijgeloof Als je pad gekruist wordt door een zwarte kat kun je leed en onheil verwachten. Wie over te veel voorspoed spreekt moet dat afkloppen op ongeverfd hout. Een hoefijzer brengt geluk. Een klavertjevier brengt geluk. Een paraplu binnenshuis openen brengt ongeluk. Als je een spiegel breekt kun je zeven jaar ongeluk verwachten. Wie onder een ladder doorloopt roept onheil over zich af. Wie zout morst kan narigheid verwachten. Wie schoenen op tafel zet kan armoede verwachten. Het cijfer dertien brengt ongeluk. Superstizioni Italianen zijn een notoir bijgelovig volk. Om ongeluk af te wenden kennen ze het gebruik fare le corna. Je strekt wijsvinger en pink als twee duivelshoorntjes, waarbij je je hand naar beneden richt. Mannen kunnen hun ballen aanraken tegen ongeluk (zie foto). Zichzelf geluk toewensen doen Italianen door ijzer aan te raken. Om iemand succes te wensen zeggen ze: In bocca al lupo! in de mond van de wolf. Het antwoord luidt Crepi il lupo dat hij moge creperen. Zeg vooral niet Grazie (bedankt), want dat brengt in dit geval ongeluk. 17 is een ongeluksgetal, de Renault 17 heet daarom in Italië R177, en in vliegtuigen van Alitalia zit geen stoelnummer 17. [bron: Italie.nl] 4 Feng Shui In China is bijgeloof heel gewoon, en onderdeel van het dagelijks leven. Chinezen zetten het voeteneinde van hun bed bijvoorbeeld nooit tegenover een deuropening, omdat ze geloven dat een geest via je voeten in je kan komen. Als een Chinees naar een begrafenis is geweest, mag hij in die maand niet naar een verjaardag of geboorte van een familielid, want dat brengt ongeluk. 4 is een ongeluksgetal. Als je het uitspreekt klinkt het hetzelfde als dood. 8 en 9 zijn geluksgetallen. Veel Chinezen raadplegen voor het kopen van een huis of het plannen van een trouwdatum een kalenderdeskundige die een gelukkige datum uit kan zoeken. [bron: troostvoortranen.nl] de zaak. Maar godsdienst biedt ook zingeving, en een levensfilosofie. Jullie doen onderzoek naar bijgeloof in het lab. Hoe werkt dat? Proefpersonen komen bij ons in de veronderstelling dat wij onderzoek doen naar leren en geheugen en moeten ook daadwerkelijk een geheugentest doen. We verdelen de proefpersonen over twee groepen. Proefpersonen uit de ene, onzekere groep vragen we voor aanvang van de geheugentest terug te denken aan een situatie in hun leven waarin ze alle controle kwijt waren, bijvoorbeeld aan het ziekbed van een familielid. De andere helft krijgt die opdracht niet. Vervolgens zetten we alle proefpersonen een drankje voor en vertellen we dat dat een homeopathisch geheugenelixer is. Dan doen ze de geheugentest. Uiteindelijk meten we hoeveel de proefpersonen van het drankje hebben gedronken. De onzekere proefpersonen blijken meer geheugenelixer te drinken, omdat ze meer behoefte aan houvast hebben. geloven mensen echt in het drinken van zo n geheugenelixer of plukken van klavertjes vier? Je doet dat alleen als je denkt dat het zinvol is. Maar meer nog dan in dat soort gedeelde vormen van bijgeloof, geloven mensen in rituelen die ze zelf ontwikkelen. Mario Been bijvoorbeeld, die in het seizoen NEC trainde, dronk de dag voor een belangrijke wedstrijd een kop koffie in een café en gooide per ongeluk een busje tandenstokers om. En daarna won NEC de wedstrijd. Zo ontstond een ritueel. Voor iedere wedstrijd van NEC ging Gedeeltelijk vervult godsdienst dezelfde functie Been naar dat café en gooide hij de tandenstokers om. En NEC, dat voordat Been zijn ritueel had ontwikkeld op degraderen stond, haalde in 2008 Europees voetbal. En hoe ga je er dan mee om als je geconfronteerd wordt met het feit dat je ritueel niet werkt? Dan zoek je een extra laag in het patroon, die de pech verklaart. Natuurlijk verloor NEC ook weleens een wedstrijd, maar dan ging Been waarschijnlijk bij zichzelf te rade waar het aan lag. En bedacht zich wellicht dat hij de dag tevoren cappuccino had besteld en geen koffie. Of dat hij specifiek op de middelste barkruk moest zitten. Zo ontspint zich een steeds complexer ritueel. Heb je een tip voor studenten? Ja. Bijgeloof werkt. Je presteert daadwerkelijk beter wanneer je vertrouwen hebt in een bijgelovig ritueel en dat ritueel correct uitvoert. Maar jammer genoeg werkt het alleen als je er echt in gelooft. yyy Benieuwd hoe bijgelovig studenten zijn? Kijk naar Folia TV op foliaweb.nl/videos Dat kan geen toeval zijn Frenk van Harreveld, Joop van der Pligt & Bastiaan Rutjens, Nieuw Amsterdam, 17,95 18 Folia Magazine

19 foto Sandra Hazenberg op de tong Happietaria Amsterdam Nieuwe Herengracht 18 (Centrum) ons even bij de bar te wachten. Het is gezellig druk in de Gelagkamer van de Corvershof, die tot 7 mei is ingericht als restaurant voor het goede doel. De gasten dineren aan houten tafeltjes bij het licht van twee grote kroonluchters. De antieke schilderijen aan de wanden met houten lambrisering geven het studentenrestaurant allure. Het is altijd even druk wanneer we wisselen van shift, verontschuldigt de bediening, die alvast een drankje voor ons inschenkt. Al snel komt er een tafeltje vrij en we bestellen een voor- en hoofdgerecht. De gerechten worden per gang uitgeserveerd, daarom is het geen aanrader om een gang over te slaan. Het crostini trio met verschillende toppings is heerlijk en afgemaakt met een goede olijfolie. De garnalencocktail wordt, ietwat onsmakelijk, geserveerd in een avocadoschil. De smaak maakt dit gelukkig goed. Mijn tafelgenoot bestelt het kipgerecht en is verrast door de boven verwachting malse kippendij. Het vegetarische gerecht, spinazie en roomkaas in filodeeg, ligt op een bedje van rucola en cherrytomaten. Het is heerlijk romig, maar kan wel iets meer kruiden gebruiken. Terwijl we proberen te kiezen tussen de veelbelovende nagerechten wordt er een fles wijn geveild. De gasten bieden tegen elkaar op voor het goede doel. De koffie met lekkernijen (bonbon, noga en cantuccini) en cheesecake met cranberrysaus zijn een waardige afsluiter. De rekening ronden we natuurlijk royaal naar boven af. yyy Alina Wiersma Om de hoek bij de Hermitage hangt een grote witte vlag van ZOA Nederland aan de trap van het portiek. In dit monumentale achttiende-eeuwse pand zit het tijdelijke restaurant Happietaria Amsterdam. De vrolijke gastvrouw vraagt Folia Magazine ontvangt graag je restaurant recensie en vergoedt tot 50,-. Maximaal 270 woorden, (suggesties voor de) kaders zijn welkom, maar niet verplicht. Mail je recensie naar Stuur de originele bon naar Folia Magazine, t.a.v. Stephanie Gude, Prins Hendrikkade 189b, 1011 TD, A'dam. HappIETaRIa Happietaria is een restaurant voor het goede doel, geheel vrijwillig opgezet en gerund door studenten. Sinds 1993 worden in verschillende studentensteden jaarlijks deze tijdelijke restaurants opgezet. De avond is verdeeld in twee shifts, om uur en uur kun je een tafeltje reserveren (www.happietariaamsterdam.nl). Een driegangenmenu kost gemiddeld zo n 20 euro, het is gebruikelijk (maar niet verplicht) dit bedrag te verhogen met een gift voor het goede doel. goede DOELEN Happietaria Amsterdam steunt dit jaar twee goede doelen. Het eerste project, uitgevoerd door ZOA Nederland, zorgt voor schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen in Myanmar. Het tweede deel van de opbrengst gaat naar Woman in Business Challenge, door BiD Network Nederland. Dit project helpt vrouwen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika bij het opzetten van hun eigen bedrijf. HERMITagE De Hermitage Amsterdam is een dependance van de Hermitage in Sint Petersburg, een van de grootste kunsten cultuurhistorische musea ter wereld. Het museum is gevestigd in het gebouw de Amstelhof, een voormalig verpleeghuis. Verschillende architecten zijn verantwoordelijk voor de ingrijpende verbouwing van het pand: Hans van Heeswijk architecten voor het gebouw, Merkx+Girod architecten voor het interieur en Michael van Gessel voor de tuin. Folia Magazine 19

20 opinie Laat duizend bloemen bloeien! Als er meer en spontaner zou worden samengewerkt door onderzoekers uit verschillende disciplines, zouden er pas echt vernieuwende ideeën uit de wetenschap komen, denkt een digitaal prikbord waarop je in tweehonderd woorden uitlegt wat je wilt. Dat kan iedereen lezen, zijn naam eronder plakken en commentaar geven. Zoiets als Facebook. Daarna houden we een bijeenkomst. De ondertekenaars Paul Dijstelberge. illustratie Marc Kolle Een tijd geleden ontving ik een brief van mijn faculteit waarin werd gevraagd om na te denken over nieuw onderzoek, multidisciplinair en het liefst digitaal. Bottom-up, en alles kon. Er stond een verwijzing bij naar een website waar informatie te vinden was. Daar vond ik een formulier dat ingevuld kon worden en gepubliceerd op de website. Geen formulier voor wilde plannen. Het was zo gestructureerd dat de onderzoeker zijn wilde plan diende terug te snoeien tot een fraai geknipte poedel die meteen het podium van de grote hondenwedstrijd op kon. Projecten moesten een naam hebben en een coördinator. Maar daarna: de leden van de groep moesten worden opgesomd, inclusief alle externe deelnemers; wat men wilde gaan doen: proefschriften, werkgroepen, databases, workshops en conferenties, projecten die men extern wilde indienen. Aan het eind natuurlijk de onontbeerlijke lijst van de resultaten die men dacht te behalen. Ik keek er met een aio naar en we verschilden van mening over het nut. Mijn eigen standpunt was eenvoudig: als je vanuit alle lagen van de wetenschap vernieuwende plannen wilt, dan moet je geen stramien voorleggen dat uitnodigt om op de gebaande paden te blijven. Maak dan 20 Folia Magazine

21 Dijkgraaf We kijken of we elkaar leuk vinden en gaan aan de slag verzamelen zich, kijken of ze elkaar leuk vinden en gaan aan de slag. De structuur komt later wel, de resultaten hoeven er niet eens bij want die spreken vanzelf. We produceren toch altijd proefschriften, artikelen, workshops, congressen enzovoort? De aio was het niet met me eens. Die vond het juist goed. Zonder een formulier zou de bijeenkomst waar we gaan speeddaten uitlopen op vrijblijvend praatjes maken. Het formulier voorkwam dat. Ik denk dat hij gelijk heeft. En toch heb ik ook een beetje gelijk. Een bijeenkomst met honderden onderzoekers heeft geen zin als er niet iets is voorgekookt. Maar ik denk ook dat er over de hele universiteit behoefte is aan een prikbord, waar iedereen zijn ideeën kan neerzetten en kijken of er iemand mee wil denken, het liefst uit andere faculteiten. Ik merk zelf dat het heel verfrissend is om studenten uit totaal andere studies les te geven (ik geef boekwetenschap). Ik zou graag samenwerken met collega s uit andere disciplines. Ik kan dat het best toelichten met een voorbeeld. Eén van mijn onderzoeken gaat over sierinitialen. Er zijn er in de loop der eeuwen ongeveer gemaakt. Afgezien van het kunsthistorisch belang kan je ze heel goed bij onderzoek gebruiken. Er kan geen boek over Spinoza verschijnen of daar staat in dat zijn boeken onder valse naam gedrukt werden door de Amsterdammer Jan Rieuwertsz. Maar Rieuwertsz had helemaal geen drukkerij. Hij was betrokken bij de uitgave, maar de drukker was hij niet. Wie dan wel? Dat kan je met behulp van het siermateriaal van de drukker uitzoeken. De computer is daarbij onmisbaar. Waar ik van droom is een systeem dat het volgende kan: op een server staat een database met plaatjes en gegevens. Met mijn iphone fotografeer ik een dergelijk plaatje in het boek dat voor me ligt en de computer vertelt me: gedrukt door Christoffel Cunradus (want dat is vermoedelijk de echte drukker van Spinoza). Een paar weken terug ontdekte ik Tin Eye op het net. Dat kan wat ik wil. Het kost vijftienhonderd dollar per maand. Dan moet er nog een app worden gebouwd. Maar als op mijn computer een programmaatje staat (photosweeper) dat iets vergelijkbaars kan en dat één euro kost, dan moet er op onze UvA toch iemand te vinden zijn die dat in elkaar kan zetten? Die persoon wil ik ontmoeten. Daarmee wil ik een onderzoeksgroepje oprichten. Het moet iets doen voor de boekwetenschap: een automatisch herkenningsprogramma maken. Dat is heel belangrijk. De geesteswetenschappen lijken zich meer en meer met boeken bezig te gaan houden. Meestal zonder zich af te vragen hoe boeken worden gemaakt of wie ze heeft gemaakt. Terwijl dat onderdeel hoort te zijn van ieder onderzoek: waar komt het vandaan en waarom? Dus niet elkaar overschrijven over hoe gezellig de zeventiende-eeuwse vrijgeesten het hadden in de drukkerij van Rieuwertsz, terwijl op de achtergrond de boeken van Spinoza van de pers rolden. Nee, kijken hoe het echt zat. yyy Paul Dijstelberge is docent boekwetenschap & handschriftenkunde en conservator bij de Bijzondere Collecties. Saai? Jim Watson, de medeontdekker van de structuur van DNA, moet de moeilijkste persoon op aarde zijn om te plezieren. Hij is brutally honest, omschrijft collega s graag als fossielen en dinosauriërs, en gaf zijn autobiografie de titel Avoid Boring People. Onlangs had hij de Ieren en dikke mensen in zijn vizier. Zijn eerdere werk The Double Helix (1968) is echter een van de beste wetenschapsboeken, omdat het zo eerlijk de morsige kant van de monumentale ontdekking beschrijft. De lat lag dus hoog bij de viering van zijn vijfentachtigste verjaardag (en de zestigste verjaardag van zijn beroemde molecuul) tijdens een galavoorstelling van het World Science Festival in New York, het soort gebeurtenis dat op de societypagina s van The New York Times wordt verslagen. Het lag zeker niet aan de ambiance. De zaal van Jazz at Lincoln Center heeft een glazen wand als decor, zodat de achtergrond werd gevormd door de lichtjes van Central Park en Manhattan die tegen het vallen van de avond de stad betoveren. Het verjaardagscadeau was een volwaardige musical, samengeperst tot enkele tussengerechten. Een van Watsons voormalige studenten was namelijk een bekend Broadwayregisseur geworden. Onder het kritische oog van zijn voormalige hoogleraar leidde hij een perfect uitgevoerde show, die ook nog eens wetenschappelijk klopte. Hoogtepunt was een jarenvijftigquiz getiteld Welke vorm heeft jouw DNA? inclusief gladde presentator en bevallige danseresjes. Gebruikmakend van oud filmmateriaal gingen de virtuele deelnemers aan de quiz Crick en Watson anno 1953 natuurlijk uiteindelijk zelfs de twist meedansen. En? Was de beruchte knorrepot tevreden? Of was het weer saai, saai, saai? Waarin vele anderen waren gefaald, leek vanavond wel gelukt. Watson straalde van oor tot oor. Waar zie je dit nu? Nergens toch? Ja, misschien in Berlijn, in de jaren twintig! Ja, daar voelde ik me die avond ook een beetje. yyy Robbert Dijkgraaf Folia Magazine 21

22 opinie Benmiloud Betaal minder belasting Studenten moeten opletten dat ze niet meer belasting betalen dan nodig, betogen Chris-Jan Kamminga en Kasim Akdag. Veel studenten vragen geen kwijtschelding van gemeentebelastingen aan, terwijl ze daar wel recht op hebben. De meeste studenten staan er niet bij stil, maar een klein kwartiertje kan al honderden euro s opleveren. De Amsterdamse afdeling van de JOVD (de Jongerenorganisatie voor Vrijheid en Democratie) betoogt dat studenten juist zo veel mogelijk kwijtscheldingen voor gemeentelijke belastingen moeten aanvragen. Studenten hebben het immers al zwaar genoeg. De gemiddelde kwijtschelding levert al gauw een vliegticket naar Aruba op, of twee semesters aan studieboeken. Je zou denken dat het vanzelfsprekend is dat de overheid of onderwijsinstelling studenten hierover inlicht. Helaas wordt het studenten juist van alle kanten moeilijk gemaakt. Zo is het aanslagbiljet een bron van verwarring. Met name als het over het begrip inkomen gaat. Jij als student beschouwt natuurlijk alles wat je mag uitgeven als jouw inkomen. Zoals die spotgoedkope DUO-lening (inclusief stufi) die je ooit ergens een keer gaat afbetalen, dat appeltje voor de dorst dat je van je ouders krijgt maar liever aan je MacBook uitgeeft en natuurlijk je salaris dankzij dat leuke studentenbaantje in het café. Gelukkig voor ons studenten valt het begrip inkomen erg mee. Hiermee wordt namelijk alleen je looninkomen bedoeld, dus niet je lening of de bijdrage van je ouders. Wanneer dit minder dan 926 euro per maand is, kom in je in aanmerking voor kwijtschelding. Volgens het Nibud (Nationaal instituut voor budgetvoorlichting) is het gemiddelde salaris van een student minder dan 500 euro per maand. Grote kans dus dat jij ook in aanmerking komt voor kwijtschelding. Wat het weleens lastig wil maken is dat sommige huisbazen en woningcorporaties bepaalde gemeentebelastingen automatisch doorberekenen via de huurprijs. Sommige studenten betalen dus, zonder dat ze het weten, mee aan belastingen die ze eigenlijk niet hoeven te betalen. De gemeente en woningcorporaties nemen de moeite niet studenten hierover in te lichten of dit te veranderen. Het is dus aan studenten zelf om op te komen voor deze rechten. Laat het vooral niet na om contact op te nemen met je huisbaas hierover of met lokale politici. Juist voor minder vermogenden zoals studenten is het belangrijk dat zij een kritische fiscale moraal hanteren. Die begint al meteen bij je eerste aanslag waterschapsbelasting. Betaal nooit te veel, kom op voor je rechten, zéker als je te weinig inkomen hebt! yyy Chris-Jan Kamminga en Kasim Akdag zijn respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van de JOVD Amsterdam en omstreken. Dansende mango s Studenten der Nederlanden, leg jullie boeken (en iphones) heel even weg voor de revolutie van de tiet. Van korset naar bikini tot de brandstapel voor beha s en de uitvinding van de Wonderbra, de geschiedenis van de bustehouder telt vele jaren, hoogte- en dieptepunten. Maar waar zijn die dingen nou eigenlijk goed voor? Helemaal niets dus, volgens een Franse onderzoeker van de universiteit in Besançon. Erger nog, ze maken borsten kapot! Vrouwen die wekenlang geen beha dragen, zien hun tepelhoogte millimeters richting schouderhoogte verschuiven. Dus als je je borsten het gevecht tegen de zwaartekracht wilt laten winnen, kun je ze maar beter niet in een beha proppen. En zoals iedereen die in het bezit van een militaristische push-upbeha is weet, kunnen die dingen voor een rimpeldecolleté zorgen waar de gemiddelde gepensioneerde Benidormganger van zou schrikken. Het enige waar beha s dus wel goed voor zijn, is de schijn ophouden dat je borsten in een bepaalde onnatuurlijke houding staan, terwijl ze in werkelijkheid door diezelfde beha steeds meer van die pronte houding gaan afwijken! Een restant van de patriarchale dictatuur, roept mijn innerlijke behaverbrandende feministe. En dat zal wel kloppen ook, want de beha is een kapotgeknipt korset, dat natuurlijk was ontworpen om vrouwen letterlijk zo min mogelijk ademruimte te geven. Tijd voor een tweede massale behaverbranding. En een verbod op beha s in alle universiteiten, aangezien je met de kennis van nu als jezelf respecterend aspirant-academicus toch niet serieus met zo n ding in de collegebanken kunt zitten. Het is hoog tijd dat het wervelende aanbod van prikkende puntjes, teleurgestelde muizenhoofdjes en dansende mango s weer in al zijn verscheidenheid aan de wereld getoond wordt. We zijn er klaar voor. yyy Hadjar Benmiloud 22 Folia Magazine

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Concept WHAT S UP, LATER?!

Concept WHAT S UP, LATER?! Omgevingsverkenning Toen ik aan mijn vrienden vroeg hoe ze denken over later en pensioen was de eerste reactie van allemaal: nee ik denk alleen over nu na eigenlijk. Vervolgens zei ik dat ze later als

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Programma Akademiehoogleraren Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Loopbaanimpuls Om ook in de toekomst Nederlands toponderzoek te kunnen leveren, zullen universiteiten nieuw wetenschappelijk

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen

Het verkoop-adviesgesprek. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Verkopen Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over verkopen aan en adviseren van gasten in horecabedrijven. Oftewel: het verkoopadviesgeprek. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Het is al erg warm in de kantine. Een koel blikje cola gaat er altijd wel in.

Het is al erg warm in de kantine. Een koel blikje cola gaat er altijd wel in. 1. Leroy Het is opvallend hoe snel de vakantie voorbijgaat. De eerste week vakantie kruipt voorbij. Daarna gaan de vrije dagen sneller. Steeds sneller. Dan komt die gevreesde dag. Je wordt op een morgen

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant 1. Voorpagina Geen mens is hetzelfde, want iedereen is weer anders. Elk mens heeft iets unieks. Dat maakt het soms lastig om elkaar te begrijpen. Of

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Waarom moet je altijd een dieet volgen?

Waarom moet je altijd een dieet volgen? Nynke en Zara interviewen kinderarts MDL Frank Kneepkens, 22 juni 2009 Waarom moet je altijd een dieet volgen? Onder het genot van een grote zak M&M s, jawel glutenvrij, nemen Nynke en Zara een interview

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

De Grote Verhuis Sessie. Op onderzoek met antropoloog dr Colas Donderdag 21 november 2012, Ministerie van EZ - Den Haag

De Grote Verhuis Sessie. Op onderzoek met antropoloog dr Colas Donderdag 21 november 2012, Ministerie van EZ - Den Haag De Grote Verhuis Sessie Op onderzoek met antropoloog dr Colas Donderdag 21 november 2012, Ministerie van EZ - Den Haag 1 Hypothese Bij onderzoek horen hypotheses Verhuizen en dan vooral het opgeven van

Nadere informatie

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken MAGAZINE winter 2013-2014 8 Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken Nu al kan een robot namens iemand die ziek thuis op de bank zit naar bijvoorbeeld school of

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

15. eten moet je toch

15. eten moet je toch GRATIS voorproefje 15. eten moet je toch Uitnodigen Ik zal zorgen dat ik honger heb. Hou het eenvoudig, hoor! Ik eet alles. Ik ben niet zo n moeilijke eter. Maar verder eet ik alles! Je ziet me wel verschijnen.

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 Ik arriveer op een zon overgoten Wijkpark. Nog geen kwartier later wordt het park in de schaduw gelegd door donkere wolken. Die trokken gelukkig weg en wederom

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Heb je naar aanleiding van dit dagboek vragen of opmerkingen? Mail me

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:...

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:... Vogelgriep Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat Boekverslag van:... Klas:... 2 Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die

Nadere informatie

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist?

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? Ik ben Nathali Meurs-Pas, mijn bedrijf heet NML Design Interieurontwerp & Styling. Ik woon in Amsterdam,

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Verwarrende werkwoorden Schrijfster Joke van Leeuwen heeft met haar boek Feest van het begin de AKO Literatuurprijs gewonnen.

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet?

Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Prediker 7:3 - Wat moet ik met verdriet? Iedereen wordt geconfronteerd met de dood. Moeilijk is dat. Maar volgens Prediker is het mooi om op een begrafenis te zijn. Want verdriet om de dood zet je stil,

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 3)

Luisteren: muziek (B2 nr. 3) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN Deze vragenlijst sluit aan op de vragenlijst die je eerder hebt ingevuld over wetenschap en techniek in het basisonderwijs. Door de eerste en de tweede vragenlijst van een groep leerkrachten te vergelijken

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie