Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren Reactie van de Vlaamse hogescholen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren Reactie van de Vlaamse hogescholen"

Transcriptie

1 Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren Reactie van de Vlaamse hogescholen 1. Een periode van leermobiliteit voorbereiden 1.1. Informatie en begeleiding a. Hoe kan de beschikbaarheid van informatie en begeleiding met betrekking tot mobiliteit worden vergroot? - Een centrale Vlaamse subsidiewegwijzer dient te worden aangemaakt en up to date gehouden. - Gestreefd moet worden naar één toegangsloket met doorverwijzing naar andere websites (EPOS, Study in Flanders, vzw JINT, ). Een meerwaarde van dit loket zou zijn dat ook de gewone docent, op een bevattelijke en vooral stimulerende wijze wordt geïnformeerd. - De informatie moet beschikbaar gemaakt worden via communicatie-instrumenten die jongeren kennen (facebook, netlog) en veelvuldig gebruiken. - De informatieverspreiding moet al in het secundair onderwijs beginnen. De start van Erasmus mobility voor dergelijke studenten in 2010 is daarvoor een goede start. Bij de start van het hoger onderwijs moet informatie omtrent mogelijkheden van de leermobiliteit standaard en automatisch bij inschrijving verstrekt worden. - Er wordt meer en meer materiaal ter beschikking gesteld, bv de website. Dit is een zeer interessante site om de hogescholen en universiteiten bekend te maken in het buitenland, vooral nu de Vlaamse hogescholen hierop ook hun korte Engelstalige opleidingen (modules voor inkomende studenten) kunnen bekend maken. Maar er zou ook iets dergelijks moeten bestaan voor uitgaande docenten en studenten. Iedere hogeschool doet dit natuurlijk intern maar een website met informatie, getuigenissen en mogelijkheden is zeker op zijn plaats. Er bestaat op dit moment een waaier aan websites waarop studenten hun buitenlandervaringen kwijt kunnen. Dit bestaat niet echt voor docenten; waar kunnen zij hun verhaal kwijt? En waar vinden zij alle informatie bij elkaar? - Een beknopte maar aantrekkelijke brochure, kleurig, met basisinfo, zou voor de studenten zeker welkom zijn. Ook het implementeren van de informatie in een of ander vak/contactuur/ en dit geregeld herhalen (één maal in het eerste jaar, twee maal in het tweede jaar) is m.i. interessant en nodig. - Op opendeurdagen steeds een infostand internationaal voorzien. Hieromtrent kunnen sjablonen, foto s, documenten, panelen, centraal ter beschikken worden gesteld en/of aangemaakt. Go strange achtige sessies binnen de eigen school of departement organiseren en dan jaarlijks in de eigen streek. - VOORAL DOOR DE INSTELLINGEN TE EMPOWEREN (instellingen zijn het best geplaatst om hun inkomende en uitgaande studenten doeltreffend te bereiken, maar ze zijn niet altijd zelf goed geïnformeerd of bevoegd om beslissingen te nemen): - Alle regels voor Vlaanderen duidelijk gebundeld uitgeven plus tijdig beschikbaar stellen op de epos-site: dat is een bijkomend referentiepunt voor studenten en laat instellingen toe om hun eigen studenten tijdig en correct te informeren (en ALLE nodige afspraken in de contracten met studenten op te nemen). - Europese afspraken voor/met nationale agentschappen ook ter beschikking stellen van instellingen, zodat zij zelf ook na kunnen gaan in welke mate regels Europese richtlijnen zijn en in welke mate ze nationale beslissingen zijn (maw in welke mate ze door nationale adviesorganen beïnvloedbaar zijn). - Simpele en duurzame regels: beursbedragen (of systeem) vastleggen voor volledige programmaperiode; systeem van toekenning beurzen aan instellingen (placement en study) vastleggen voor volledige programmaperiode met maximale flexibiliteit voor instelling (bv past performance van study en placement samennemen, gelijke beurzen VLHORA Vlaamse Hogescholenraad Ravensteingalerij 27/ Brussel

2 voor study en placement, budget voor beide samen toekennen aan instelling, aan instelling laten hoe te verdelen tussen placement en study) enz: laat instellingen toe langeretermijnbeleid te voeren en heldere communicatie te voeren naar kandidaat-mobiele studenten van bij het begin van hun traject binnen het hoger onderwijs. - De EU zou een webportaal moeten openen waarop het aanbod van een instelling van hoger onderwijs voor inkomende erasmusstudenten bijeengebracht is. Voorzien van een adequate zoekmachine. - Ook is er behoefte aan één (continu geactualiseerd) webportaal vanuit de EU met duidelijke landspecifieke informatie voor studenten m.b.t. gemiddelde kostprijzen voor kamers, zorgverlening, verblijfsprocedures, etc. Besluit: De beschikbaarheid van informatie en begeleiding kan efficiënt worden vergroot door mobiliteit tot een collectieve verantwoordelijkheid te maken: iedereen moet informatie met iedereen delen; De voordelen van internationalisering dienen uitgelegd te worden in functie van de doelgroep: werkgevers of docenten vinden andere aspecten belangrijker dan de studenten zelf, en omgekeerd. Vertrokken moet worden vanuit de idee persoonlijkheidsontwikkeling en gewezen moet worden op het belang van inspanning / ambitie als men echt iets wil bereiken. Belangrijk is dat er een awarenesscampagne wordt gevoerd, en dat op duurzame basis, omdat een ander doelpubliek elk jaar weer instroomt. Belangrijke spelers zijn dan in elk geval: - nationale agentschappen zoals epos en flamenco, vlir-vlhora, - middenveldorganisaties, - pers en media in het algemeen - degelijke institutionele kanalen en infopakketten (op papier en via websites), - goede informatie over EU en mobiliteit / internationalisering in het secundair onderwijs de lerarenopleidingen moeten leraren daarop voorbereiden - b. Geef voorbeelden van beproefde methoden, zoals passende instrumenten en manieren om deze informatie ter beschikking te stellen. - stageplaatsen Framework, zie wwwbusinet.org.uk bij work placements. Dit is geen informatie ivm studeren in het buitenland maar wel zeer interessant voor stages in het buitenland. Het netwerk Businet beheert dit project Framework. Het is een prachtig systeem ter voorbereiding en begeleiding van studenten in het kader van employability. - goed onderhouden website van de hogeschool. - infoavonden over studiemogelijkheden in het buitenland waarbij ervaringsdeskundigen worden betrokken zoals voormalige Erasmusstudenten. Efficiënter dan websites is immers de directe aanpak: groepen studenten gepersonaliseerd aanspreken. Betrekken van alumni, maar ook docenten en inkomende buitenlandse studenten. Dit moet ingebed zijn in het beleid van de instelling en niet alleen het werk van vrijwilligers. - Informatie naar de hogescholen brengen onder de vorm van infostanden, infosessies, roadshow, getuigenissen van ervaringsdeskundigen. Ter beschikking stellen van voor de studenten aantrekkelijk en toegankelijk presentatiemateriaal en/of informatiepakket (eventueel op elektronisch platform, met mogelijkheid tot het stellen van vragen op een forum). - getuigenis sen van studenten via digitale informatiekanalen ter beschikking stellen (intranet, website, sociale sites ), - blog van en voor Erasmusstudenten (inkomend en uitgaand) aan de instelling, - verzameld aanbod zoals in Aanpakken & wegwezen (JINT), Kamiel, de paperassensite (JINT) - Meerwaarde voor de student moet duidelijk en concreet zichtbaar zijn. Voorbeelden van situaties in tewerkstelling waarbij ervaring met mobiliteit vereist of wenselijk is. De illustratie van de persoonlijke ontwikkeling van student eveneens aan bod laten komen. - Internationale flyer in welkomstpakket of op introductiedag - Info sessies tijdens de lesuren met al dan niet verplichte deelname. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 2

3 - informele sessies maar ook minstens één verplichte sessie per academiejaar die tijdens de lesuren van de studenten plaats heeft. - Study in Flanders is een website die in het Engels aan inkomende studenten informatie verstrekt over niet- Nederlandstalige studiemogelijkheden in Vlaanderen, en nuttige informatie geeft over algemene levensomstandigheden zoals voeding en transport - Handbook internationalisation (www.handbook-internationalisation.com) ACA uitgave. Besluit Sociale software en sociale netwerken inschakelen Awarenesprogramma s voor ouders, leerkrachten secundair, docenten en studenten Studentervaringsmanagement, alumniwerking 1.2. Bevordering en motivering c. Hoe jongeren beter stimuleren en motiveren om voor mobiliteit te kiezen? Op welke manier kan hier een maximaal effect worden gegarandeerd? - Het belang van de mobiliteitsverhalen van medestudenten en alumni kan niet onderschat worden (zie 1.1) - informele sessies: namelijk ervaringen van studenten die reeds buitenlandse stage gelopen hebben, bieden het meeste effect. - buitenlandse docenten en studenten die informatie geven over hun land, over hun ervaringen in Vlaanderen, etc - organiseren van sessies waarbij ook ouders en vrienden worden uitgenodigd - De beste promotoren voor mobiliteit zijn enthousiaste lesgevers. Als je studentenmobiliteit wil verhogen moet een instelling inspanningen doen om lesgevers te motiveren. Middelen hiertoe zijn: inbouwen van internationale activiteiten in het takenpakket van de lesgevers, gericht aanwervingsbeleid, professionalisering van lesgevers in het buitenland, - Door mobiliteit in te bouwen in het curriculum wordt het meer ervaren als normaal onderdeel van de opleiding. De weerstand tegen een studie- of stageperiode in het buitenland verkleint hierdoor. - Docentenmobiliteit is veruit de beste opstapmethode naar mobiliteit van studenten. In departementen waar internationalisering nog niet echt goed werkt, moet prioritair de docentenmobiliteit worden gestimuleerd. Daarbij zijn korte mobiliteiten dikwijls een opstap naar langere mobiliteit! - In contact treden met andere talen en culturen, als een soort van teaser: niet alleen op vrijwillige basis, maar ook via verplichte leeractiviteiten. - het effectief in gebruik stellen van één internationaal portfolio dat alle mogelijke internationale ervaringen kan bundelen (nu zijn er meerdere formats: Europass, Youth pass, Diploma Supplement, ) - Noodzakelijk voor de stimulans van mobiliteit van studenten is uiteraard een erkenning en validatie van de geleverde prestaties tijdens een mobiliteitsperiode. - In de opleiding van jongeren dient er aandacht te zijn voor het belang van (studiegerichte) mobiliteit in functie van hun latere leven en loopbaan. Het inbouwen van (verplichte) mobiliteit is hiervoor ideaal. Het kan hierbij gaan van korte mobiliteitsperiodes, tot verplichte internationale studieperiodes of stages. - Daarnaast kan de integratie van elementen m.b.t. internationalisering in het curriculum aanzetten tot het ondernemen van mobiliteit (activiteiten in het kader van talen, interculturele en internationale vaardigheden, ). - internationalisering in de missie van de hogeschool plaatsen (IEKS) en deze concreet operationeel maken door mensen hiervoor vrij te stellen. - : internationale docenten en studententen komen in de les en de studenten proeven reeds van het positieve en horizonverruimende van internationalisering - groepsmobiltieit : korte groeps (klas) mobiliteiten in het eerste en tweede jaar stimuleren een langere mobiliteit in het derde jaar VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 3

4 - intergratie van internationale accenten in het curriculum. Studenten zijn dan meer geïnteresseerd om het ook eens zelf te zien en te ervaren - docentenmobiltieit : docenten die in het buitenland waren vertellen ook hun ervaringen en dit stimuleert studenten - activiteiten met internationale inslag : global cooking, global dancing, bezoeken aan met internationale studenten en docenten. - Belangrijk is dat alle docenten de neuzen in dezelfde richting hebben. Indien er voor elk vak (of geregeld in een of ander vak) de nodige aandacht is voor mobiliteit en alle kansen die dit biedt, zal er een spontane interesse groeien voor mobiliteit. - Ander item is het mogelijk maken van meer vakken waarin Vlaamse studenten buitenlandse studenten ontmoeten. Meertalig onderwijs aan de eigen studenten is hier een vereiste en smeermiddel! erkenning van taal in ECTS-pakket - Bevorderen van contacten tussen inkomende Erasmi en Vlaamse studenten. Fuiven samen doet wonderen. - Meer praktijkweken organiseren met buitenlandse lectoren. - Mobiliteit inbouwen in curricula (vanaf dag 1 binnen hoger onderwijs zichtbaar voor studenten) - Mobiliteit van korte duur nog meer mogelijk maken, zonder al te veel administratieve rompslomp. Besluit: In het hoger onderwijs spelen volgende stimulansen een belangrijke rol ter internationalisering: De docenten. De goed- of afkeuring van docenten tijdens de contacturen is cruciaal in de keuze van studenten. Motivatie van het personeel kan de studenten doen vertrekken. Belangrijk is dan ook dat alle personeelsleden een internationale ervaring hebben én dat deze goed omkaderd wordt zodat het een succesverhaal is. De peers. Jongeren die al mobiel waren zijn de beste reclamemakers voor nieuwe studenten. Probleem is echter dat in de meeste opleidingen de internationale mobiliteit achteraan het programma is gekleefd. Dit zorgt er voor dat de studenten bij terugkomst amper terug opgenomen worden in het ritme van de zendende instelling. Zodoende hebben ze geen impact op de andere studenten. Een derde stimulans is het uitproberen of testen van mobiliteit in groep. Een eerste ervaring kan groots en bedreigend overkomen voor studenten. In groep en voor korte tijd is dit laagdrempelig. In feite is er sprake van een getrapt systeem. Dat systeem hoort te beginnen met een korte internationale ervaring zoals een internationale week. Dat breidt dan uit tot een langdurige mobiliteit zoals Erasmus en kan eindigen met een voortgezette opleiding in het buitenland. Om die reden is het belangrijk dat de Intensive Programmes meer en breder gefinancieerd worden, zeker in Vlaanderen. Ook moet er nagedacht worden over de uitbreiding van dit systeem naar kortere uitwisselingsperiodes van bvb één week. Dit is een relatief goedkope maatregel die op lange termijn een groot effect zal hebben. Niet onbelangrijk is namelijk dat ook in dit type mobiliteit docenten betrokken zijn. Dat is niet het geval in SMS of SMP. Die betrokkenheid zorgt voor een verhoogd eigenaarschap en dus wellicht ook voor een betere motivatie vanuit het docentenkorps naar de studenten toe. Mobility windows moeten in de opleidingen worden ingebouwd. Een Europees traject kan als major worden opgezet en als zodanig worden vermeld in het diplomasupplement. Het bedrijfsleven zou moeten aantonen in welke mate mobiliteit effecten heeft op de carièremogelijkheden. Er dient met andere woorden werk gemaakt van het concept ERVARING en in samenwerking met de buitenlandse partners zou een studentervaringsmanagementsysteem ontwikkeld moeten worden. De uitwerking van het KOSTUVO-project zou in deze een goed voorbeeld opleveren. Dit alles moet worden verzameld in één internationaal portfolio. Eigenlijk moet de wijze waarop mobiliteit wordt benaderd herzien worden, en dient ze verwerkt te worden in de te bereiken competenties. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 4

5 d. Geef concrete voorbeelden van beproefde methoden hieromtrent - jaarlijkse info- en ontmoetingsavonden en activiteiten met studenten die in vorige jaren hebben deelgenomen aan mobiliteit + getuigenissen tijdens infosessies - Studenten verplichten om samen met een buitenlandse student (uit Frankrijk) een paper te schrijven in het Engels. Niemand geniet aldus taalvoordeel, en iedereen komt in contact met een vreemde taal, een andere studiecultuur - Disseminatie en transfer van beproefde methoden moet nog beter georganiseerd worden: nu moet te vaak het warm water telkens opnieuw uitgevonden worden. - reflectief denken en handelen aanleren via o.m. zelf-rapporteren en feedback geven cfr Michael Paige Optimizing study abroad - Het organiseren van studenten- en alumniconferenties,nationaal en internationaal,die erkend worden als een vorm van korte mobiliteit, met de nodige financiële middelen. - Betrekken van de lerarenopleidingen om toekomstige leerkrachten te motiveren. Het is absoluut noodzakelijk om studenten intrinsiek te motiveren, al van in de lagere school & middelbaar & hen eraan gewoon maken dat internationale mobiliteit evident is. Zie samenwerking Wallonië-Vlaanderen, KBS en Prins Filipfonds-projecten. Besluit Een goede begeleiding, goede nabegeleiding, validering en erkenning zijn noodzakelijk. Het geheel moet ingebed worden in een duidelijk didactisch-pedagogisch profiel zoals vb service learning en KOSTUVO. Korte mobiliteitsprogramma s; gedecentraliseerde acties als Erasmus intensieve programma s. e. Wat zijn volgens u de belangrijkste hindernissen die jongeren ervan weerhouden om voor mobiliteit te kiezen? - duur van de mobiliteit - kosten (democratisering) - missen van familie en vrienden - Veel jongeren zijn geëngageerd in een jobcontext (wekelijks, sommigen frequenter): dat verhindert hen om mobiel te worden. Ze hebben niet alleen het engagement, maar ook intussen de geneugten van de financiële input gesmaakt. - Een algemene mentaliteit blijft dicht bij huis. Indien je hier reeds werk vindt, waarom het dan elders zoeken. Indien je hier makkelijk je diploma kunt halen, waarom dan elders gaan. - Bij het solliciteren wordt te weinig gepeild naar internationale ervaring. Er is trouwens in de regio, tot nog toe, voldoende en gemakkelijk werk te vinden. - Gemakzucht: alles wordt thuis gedaan. Naar het buitenland gaan leidt alleen maar tot extra beslommeringen - Ook soms nog vrees iets te missen of iets te moeten hernemen.worden alle credits steeds voldoende naar waarde geschat? - Gebrek aan eenvormig laatste semester systeem. Sommige studenten uit bepaalde richtingen kunnen geen 3 maanden weg ( = geen financiële ondersteuning) - angst om hun jaar niet te kunnen voleindigen, vooral wat betreft eindwerk - weinig stimulans van thuis uit: onder de kerktoren willen blijven - mondelinge overdracht van beperkte leerkansen - Vrees voor verlies van studievoortgang, vooral binnen de master veel hindernissen. - Onduidelijkheid over de kostprijs, het studieprogramma aan de buitenlandse instellingen. - Onnodige extra studiebelasting tengevolge van opdrachten vanuit de thuisinstelling tijdens het verblijf in het buitenland of na terugkeer. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 5

6 - Materiële overwegingen: vele jongeren blijven liever op de vertrouwde plek met het bestaande materiële comfort; ook het hebben van een studentenjob (in Vlaanderen) werkt remmend op de mobiliteit. Ook het verhaal dat er administratief zoveel geregeld moet worden als men naar het buitenland wil, houdt studenten tegen. - Onvoldoende transparantie waardoor jongeren het bos door de bomen niet meer zien - onvoldoende transparantie over budgetten (te veel verschillen), erkenningen, - informatie wordt te laat bezorgd en nog onvoldoende: onbekend is onbemind - wat met huisvesting? - Immateriële overwegingen: vele jongeren missen niet graag de contacten met vrienden, lief, familie, ; internationalisering moet ook (meer dan vroeger) concurreren met andere interesses van de jongere m.b.t. het indelen van zijn tijd (bv. engagement in sportclub, andere verenigingen,..). Ik wil de jeugdbeweging waarin ik leider ben nog niet opgeven, ik ben bang dat ik me daar eenzaam ga voelen. Onvoldoende steun van de omgeving in het geval van kansengroepen. Studenten hebben vaak een job of andere buitenschoolse engagementen gedurende het jaar. De meeste studenten pendelen dagelijks naar huis en zijn niet gewoon om gedurende langere tijd van huis weg te zijn. Ook de kostprijs van mobiliteit kan een hindernis zijn voor studenten. - Academische argumenten De opleidingsprogramma s verschuiven al een hele tijd naar toepassen van kennis in functie van directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, en dat ten koste van de vorming tot actieve burgers met een verantwoordelijkheid in en voor de samenleving. Zo hopen heel wat studenten hopen in hun stageplaats te kunnen blijven voor hun eerste job, dit is een hindernis voor het ondernemen van een buitenlandse stage. Het denken vakinhoudelijks iets belangrijks te zullen missen: het Vlaamse onderwijs is goed, wat kan ik leren in het buitenland? (wordt wel eens door commentaar van lesgevers nog versterkt) Taalkennis: ik ben niet goed in talen, het studeren in een andere taal schrikt me af, Een bevraging georganiseerd in een Vlaamse hogeschool gericht tot alle laatstejaars, net vooraleer ze afstudeerden, met als cruciale vraag: Waarom heb je NIET gekozen voor een buitenlandervaring? leverde in volgorde van belangrijkheid deze lijst van hindernissen op: - Druk van vriend/vriendin (partner, niet de vrienden), - Druk van de ouders ( achterbankgeneratie!), - Activiteiten tijdens de avonden en weekends (sportvereniging, jeugdvereniging ). - Weekendwerk - Financiële aspect - Academische redenen (bang dat het te moeilijk zou zijn, bang voor erkenning en validering ) Besluit: Financiële middelen, praktische problemen; introvertheid/kerktorenmentaliteit/, taalproblematiek, negatieve houding docenten, ouders/, erkenning en validering van de resultaten Taal en cultuur f. Hoe kunnen de taalkundig en culturele belemmeringen voor mobiliteit het best worden aangepakt? - Door taal en cultuur zo mogelijk modulair in te passen in het reguliere opleidingsprogramma (al dan niet als keuzevak). Interculturele modules, zo mogelijk verplicht te volgen voor wie naar het buitenland gaat. - Curriculaopbouw met aandacht voor internationale en interculturele competenties (inclusief talen). Aandacht voor cultuuraspecten in de opleiding, ihb de Europese gedachte, het belang van de Europese Unie, - Meer exposure voor taal en cultuur, ook van de minder gekende Europese en andere landen! Onbekend is onbemind. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 6

7 - Via een buddy systeem voor inkomende studenten: hen linken aan Vlaamse peters/meters kan stimulerend werken - Studenten zouden best vanaf de start van hun hogeschoolloopbaan geregeld geconfronteerd worden met andere talen en culturen. Kortlopende projecten over de grens/crossborderactiviteiten of virtuele mobiliteitsprojecten stimuleren studenten om ook zelf de stap te zetten naar een langere buitenlandse studie- of stageperiode. - De Vlaamse taalwetgeving is een ernstige belemmering voor mobiliteit, inkomend, maar ook uitgaand. - Intensieve taalcursussen zouden ook in het thuisland georganiseerd kunnen worden, bv aan erkende talencentra en vertalersopleidingen. De student zou hiervoor dan ook een extra maand beurs moeten kunnen verkrijgen of tenminste een stimulans. Taalvak als keuzevak aanbieden - Het thuisinstituut zorgt voor een zelfstudiepakket van elke taal die de studenten kunnen nodig hebben om hun verblijf in het buitenland voor te bereiden. - Meer disseminatie van good practices op vlak van taal en cultuur zoals die gangbaar zijn in andere EU-landen. - Het aanwezig zijn van minstens twee vreemde talen in het curriculum moet het voor de studenten makkelijker maken om aan een uitwisselingsprogramma deel te nemen. - Taalkennis: ligt volledig in handen van de studenten zelf. Er is voldoende basis. Gooi ze in het bad en ze zullen zwemmen. - Cultureel: het volgen van sessies die specifiek over interculturaliteit gaan, maar dan hogeschool overschrijdend georganiseerd en geleid door experten! - Taalvoorbereiding VOOR selectie. Flankerende taallessen te organiseren door de gastinstelling, en te erkennen door de zendende instelling - Instellingen van hoger onderwijs stimuleren een aanbod te creëren voor inkomende studenten al vanaf het bachelors niveau. Besluit: Studenten horen idealiter van de gastinstellingen een voorbereidend pakket te krijgen rond de gebruikelijke cultuur in het plaatselijke hoger onderwijs. Naast een algemene introductie tot interculturele communicatie die in elk programma van elke student hoort te zitten, dient de student aangemoedigd te worden om zichzelf voor te bereiden op specifieke cultuur en taal van het gastland. Het Kostuvoparadigma biedt hiertoe een prima antwoord. Duidelijk is dat Vlaanderen veel meer moet inzetten op de lingua franca, het Engels,. g. Geef voorbeelden van beproefde methoden - Het op gang brengen en uitwerken van een goed georganiseerd buddy systeem; - Het mogelijk maken dat studenten uit de lerarenopleiding bijv. Nederlands geven aan inkomende Erasmusstudenten en dat dit erkend wordt als specifieke stage. - Schrijven van gezamenlijke papers met buitenlandse studenten uit de partnerinstellingen. - Keuzevakken taal: Engels, Frans en Spaans te organiseren - Engelstalige programma s voorzien! - Studenten volgen een extra taalopleiding: ze dienen na geslaagd te zijn de factuur in van de gevolgde cursus en krijgen de helft terug - ICO en muvo en clim : opgenomen in de cursussen van het tweede jaar ism studio globo - Extra sessies voor studenten die in het derde jaar kiezen voor een lang internationaal traject - Een student volgt op eigen initiatief een avondcursus Grieks als voorbereiding op zijn verblijf in Kreta. - Portfolio Afrika studenten. - Coaching project: eigen studenten die buitenlandse studenten (die stage lopen in een ziekenhuis) gedurende een drietal sessies begeleiden op het vlak van ervaringen omtrent leven in Vlaanderen, stage lopen in de ziekenhuizen, etc. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 7

8 - Dit coachingsproject kadert binnen een managementvak, waarbij studenten leren andere studenten te begeleiden. Hiervoor krijgen ze één credit. Het on hold gezette Kostuvo-project, mede gestoeld op het internationaal zeer gewaardeerde werk van Michael Paige en zijn team aan de University of Minnesota bevat strategisch goed uitgebouwde beproefde methoden om mobiele studenten degelijk voor te bereiden, op te volgen en te debriefen na hun buitenlandactiviteiten Juridische aspecten h. Wat zijn de grootste juridische belemmeringen voor mobiliteit die u heeft ondervonden? - Onderwijskundige & erkenningsproblematiek - Faciliteren van het organiseren van JOINT degrees. - Er zijn belemmeringen in de structuur van onze opleidingen. Velen zweren er nog bij om studenten enkel naar het buitenland te laten gaan voor stages van enkele weken. Probleem voor een Erasmusbeurs is dan dat deze specifieke opleiding geen stage heeft van 3 maanden of meer. - Verschil in de duur van opleidingen, ondanks de Bologna hervorming, bijv. drie- en vierjarige bachelors (180 en 240 studiepunten). - Problemen met vereisten van beroepsverenigingen en vestigingswetgeving. Bijvoorbeeld voor voedings- en dieetleer moeten stageplaatsen voldoen aan in België bepaalde normen, waaraan die in het buitenland, in de ogen en volgens de eigen regels van onze beroepsverenigingen dan weer niet voldoen. - Onduidelijkheid over equivalente opleidingen in het buitenland en verschil in diplomavereisten om aan een opleiding te kunnen studeren. - Een bachelor student lerarenopleiding uit Vlaanderen kan geen Erasmusstudent zijn in Frankrijk, daar is de ingangseis een mastersdiploma op zak hebben. - Taalwetgeving - Uiteraard blijft ook de Vlaamse taalwetgeving een juridische belemmering. Ze bemoeilijkt in grote mate het organiseren van Engelstalige opleidingen of modules in de bachelorjaren, waardoor de bacheloropleidingen het extra moeilijk hebben om niet Nederlands sprekende buitenlandse studenten aan te trekken. - Federaal toelatingsbeleid voor buitenlandse studenten: - Het toelatingsbeleid vertraagt de procedure voor buitenlandse kandidaat-studenten : denk aan de visaproblematiek en het verkrijgen van een verblijfvergunning binnen Erasmus Mundus ECW. - Het niet tijdig bekomen van een visum (inkomende studenten) - Registratie bij DVZ (Dienst Vreemdelingenzaken): blijft omslachtig en traag - Algemeen - Het uitkeringsbeleid van OCMW: OCMW-studenten hebben het nog steeds niet gemakkelijk om een internationale mobiliteit mogelijk te maken - Statuut van stagestudent is niet overal gelijk: kan leiden tot juridische problemen m.b.t. verantwoordelijkheden, verzekeringen, enz. onduidelijkheid omtrent het statuut van stagiaires, zowel binnen als buiten Europa. - Budget: steeds meer studenten redden het niet zonder studentenjob: quid de nodige informatie hierover wanneer ze internationaal mobiel willen zijn? - Er blijft nog steeds veel verschil inzake de verzekeringen die risico s dekken voor mobiele studenten zowel binnen als buiten de EU-lidstaten. Volstaat de verzekering van de hogeschool of moeten extra polissen afgesloten? Niemand weet precies hoe de vork aan de steel zit en veel wordt pas duidelijk als er effectief een ongeval gebeurt. vb. student Insurance programme bevat enkele lacunes: ziek worden door insectenbeten wordt niet volledig gedekt door de verzekering VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 8

9 i. Geef concrete voorbeelden - Opleidingen dienen hun curriculum aan te passen om te voldoen aan de vereiste van 3 maanden Erasmusstage :verschillende duur van stageperiodes (VL: min. 13 weken op H.O.; andere landen is meer of minder de regel) - Voor biomedische laboratoriumtechnici en voor voedings-en dieetkunde is er een nationale vereiste die zegt dat de student een bepaald aantal weken stage moet lopen in drie verschillende stage-omgevingen (klinische stage, bedrijfsstage e.d.) Dit maakt het soms moeilijk omdat je dergelijke eisen niet kan opleggen aan de buitenlandse partner. Daardoor zullen studenten soms nog een bijkomende stage moeten doen in België, om te voldoen aan de beroepsvereisten. Dit kan natuurlijk opgelost worden door studenten naar het buitenland te laten gaan voor studie i.p.v. stage, maar het zijn juist die studenten die minder taalvaardig zijn, en waar de taaldrempel (zeker voor het volgen van cursussen in het buitenland) enorm hoog ligt. - Een reguliere student van buitenlandse origine, wou op Erasmus gaan en werd pas na veel discussie toegelaten (wegens niet van Europese oorsprong). - Omslachtige en lange procedure voor inkomende studenten uit niet-europese landen. - Het statuut van stagiaire in Frankrijk is verschillend met dat van bijvoorbeeld Vlaanderen (verzekeringen e.d.) - Verschillen tussen de duur van Bachelor-opleidingen (3jaar? 4 jaar?) en Master-opleidingen (60 credits vs 90 en 120 credits) - Studenten van buiten de Europese Unie gaan er veelal van uit dat een visum voor één Europees land geldig is in alle EU-lidstaten, vermits binnen Europa vrij verkeer van personen en goederen toegelaten is. Wanneer zij tijdens hun studies van EU-lidstaat veranderen, brengt dat problemen met zich. j. Geef indien mogelijk voorbeelden van beproefde methoden om juridische belemmeringen voor mobiliteit te boven te komen. - EVS (Youth in Action): verzekeringspolis voor alle EVS-vrijwilligers standaard ingebouwd in het programma door de EC, kan dit ook voor andere programma s? - Multiple degree/ double degree/ joint degree programma s geven een duidelijke en zekere structuur aan de mobiliteit en garanderen in elk geval de academische erkenning. - Europese databank (of is Moveon dat reeds?) waarop we de nodige rechten hebben. - Een eenduidige versie voor de hele hogeschool en één enkel aanspreekpunt en afhandelaar in geval van ongevallen. - Kamiel, de paperassen gids voor jongeren met buitenlandse plannen, is een website die in het Nederlands o.a. uitgaande studenten of stagiairs basisinfo geeft over kinderbijslag, ziekteverzekering, reis- en verblijfsdocumenten, enz. Zie: De meeneembaarheid van beurzen en leningen k. Wat voor belemmeringen heeft u ondervonden met betrekking tot de meeneembaarheid van beurzen en leningen en de toegang? - Uit de meeste antwoorden blijkt dat men geen belemmeringen ervaart, toch is er deze opmerking en zijn er volgende vragen: - Qua beurzen: alhoewel steeds beperkter blijft Vlaanderen als een van de weinige landen oog hebben voor de socio-economische verschillen tussen studenten en worden de Erasmus-studiebeurzen daaraan aangepast en dus verschillend uitbetaald; - Qua leningen: Kunnen Vlaamse studenten bij de STUVO s een lening aanvragen in het kader van hun internationale studie of stage? VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 9

10 - In verband met toegankelijkheid: voor kunstopleidingen (muziek, schonen kunsten, ) blijven ook Erasmuspartnerinstellingen vaak toelatingsproeven organiseren (bijv. in Nederland). - Late uitbetaling. In sommige hogescholen en landen wordt de beurs VÓÓR de uitwisseling gestort. - late uitbetaling VAN DE VLIR-UOS beurs (jaar na mobiliteit!) - De aanvragen voor beurzen voor ontwikkelingssamenwerking zijn lang, omslachtig en moeilijk in te vullen voor bachelorstudenten. Er zijn ook te weinig beurzen voor het grote aantal kandidaten Mobiliteit van en naar de Europese Unie l. Wat kan nog meer worden gedaan om de mobiliteit van en naar de Europese Unie te bevorderen? Hoe kan dit gebeuren? - Meer gestructureerde en goed georkestreerde gezamenlijke inspanningen opzetten om Vlaanderen te promoten in het buitenland. - Aanpassen van de taalwetgeving zoals toe te passen in het hoger onderwijs. - Het faciliteren van Joint programmes en verticale mobiliteit tussen BA en MA - Beurzen niet beperken tot Erasmus mundusprogramma s. - Minimumverwachtingen meer uitschrijven - Andere vormen van mobiliteit en de erkenning ervan door de instelling wettelijk mogelijk maken, bijvoorbeeld: - mobiliteit tijdens de zomervakantieperiode en de erkenning hiervan - organiseren van summer courses Meer beursmogelijkheden voor studieperiodes of stages buiten Europa, naar analogie met de Erasmus beurzen. Er zouden veel meer programma s mogelijk moeten zijn voor samenwerking buiten Europa, en dit in dezelfde vorm als Erasmus. Projecten als Tempus en Erasmus Mundus, en EU-US of Canada zijn zeer waardevol, maar zeer moeilijk aan te vragen en te beheren. Waarom kan de Erasmus-methode niet doorgetrokken worden naar samenwerking buiten Europa? - Volledige integratie van het Vlaamse hoger onderwijs in het Bologna concept: alle masteropleidingen 2 jaar (120 ECTS) voor een betere overeenkomst met de opleidingen elders in de EHEA. Betere erkenning: nu vaak theoretisch en wordt niet altijd toegepast - Om inkomende mobiliteit naar de Europese Unie te verhogen is een ruim aanbod aan Engelstalige opleidingen (degree programmes) noodzakelijk. - Mobiliteit buiten de EU stoot vooral op juridische (vergunningen ed) & financiële bezwaren. Erasmus mundus, Atlantis ed. zijn eigenlijk alleen toegankelijk voor enkele instellingen die de middelen vrijgemaakt hebben om dergelijke aanvragen in te dienen. De vraag naar mobiliteit buiten de EU stijgt, maar de omkadering om hiervoor te zorgen niet! - Aantonen dat mensen met een internationale ervaring meer kansen op de arbeidsmarkt krijgen daarom ook awarenessprogramma s voor de werkgevers, middenveld, vakverenigingen enz. - Studenten kiezen vlug (indien ze besluiten te vertrekken) voor een nuttige ervaring. Veel van onze studenten verkiezen Frankrijk, Spanje, VK, Ierland veruit boven andere landen. Studenten naar vroegere Oost-Europese landen sturen, blijft moeilijk. Onbekend is onbemind. Al worden goede mobiliteitsprogramma s aangeboden in deze landen, en vaak in het Engels. Ook moeten we meer werken aan docentenmobiliteit naar die landen toe. Zij kunnen ambassadeur worden voor die partners. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 10

11 m. Geef voorbeelden van beproefde methoden - Als eerste stap zou het Erasmusprogramma en beurzensysteem uitgebreid moeten worden naar alle Bologna landen. - Een hogeschool werkt samen met partners uit een Tempusproject met Russische universiteiten. De hogeschool behandelt hun studenten als Erasmusstudenten, maar zij ontvangen natuurlijk geen beurs. De meerwaarde zowel voor hun studenten als voor die van de hogeschool (internationalisation at home) is onmiskenbaar. De studenten van de Vlaamse hogeschool mogen naar Rusland, maar krijgen daarvoor geen Erasmusbeurs. Wel een door de hogeschool verleende beurs van 100 per maand, een lage beurs in vergelijking met Erasmus, wat de drempel dan ook weer verhoogt. - Toepassen van de SMART-procedure voor het bekomen van visa voor buitenlandse studenten. - Er bestaan consortia, zoals Maggelan, die tegen betaling instellingen een soort Erasmus-model voor uitwisseling aanbieden; er liggen daarin ook kansen in instellingen die internationalisering vooral als zien en dus vragen om inkomende studenten - Wat we horen van inkomende studenten is dat mond-aan-mond-reclame het best werkt. - Je geprivilegieerde contacten zo goed mogelijk verzorgen. - Investeren in jarenlange informele contacten zijn zeer belangrijk, alsook bezoeken van de stageplaatsen op het moment dat de studenten er aanwezig zijn is onontbeerlijk - De overeenkomst van de Akademische Prüfstelle APS van de Duitse ambassade in Peking met de Vlaamse minister van onderwijs leidde tot een APS certificaat, ook vereist voor het verkrijgen van een studentenvisum of verblijfsvergunning. Het voordeel is een versnelde visumprocedure voor studenten uit China die voor een opleiding naar Vlaanderen komen. De lange wachttijden voor een visum voor Chinese studenten behoren zo tot het verleden. Zie Voorbereiding van de periode van mobiliteit en kwaliteitsborging n. Hoe kan de hoge kwaliteit van de periode van mobiliteit worden gegarandeerd? - Door het gebruik van de voorhanden zijnde instrumenten zoals aanmeldingsformulier met Study Proposal, Learning Agreement en Transcript of Records.Deze zouden in verschillende talen moeten beschikbaar zijn. - Door het ECTS systeem nog verder te promoten en bekend te maken bij de nieuwe EU landen. - Door te werken met geselecteerde partners, zorgvuldig gescreend, - Kwaliteitscontrole van internationaliseringsactiviteiten moet deel uitmaken van het kwaliteitszorgsysteem van de instelling - Internationalisering als criterium opnemen in het accreditatiekader zodat een instelling afgerekend wordt op zijn kwaliteit van internationalisering - Lidmaatschappen van netwerken. Via netwerken heb je de mogelijkheid om met een beperkt aantal partners te kunnen werken, waarvan je de waarde kunt inschatten - Regelmatige partnerbezoeken (evenwel moeilijk met het beperkt budget) met indien mogelijk mentoren ter plaatse. - Duidelijke afspraken maken omtrent opdracht, doelstellingen, verwachte voor- en talenkennis en voorzien werkvolume. - Internationaal portfolio - Meer linken naar competenties in het kader van internationale mobiliteit. Er is nood aan Europees/internationaal onderzoek over de meerwaarde van internationale mobiliteit m.b.t. competenties. - Kwaliteit hangt vaak samen met de vertrouwdheid van de partners met elkaar. Vaak zijn het relaties op afstand of op papier; docentenmobiliteit en vooral ook samenwerking buiten zuivere mobiliteit (bijvoorbeeld onderzoek, dienstverlening) moeten leiden tot hechtere banden en tot vertrouwen. - Studenten laten reflecteren en feedback geven over hun buitenlandervaring. - Taalbegeleiding (Engels en basispakket taal en cultuur van het gastland) VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 11

12 - Inbouwen in curriculum (met flexibilisering is de garantie op een netjes afgelijnde studieperiode in buitenland er niet meer). Besluit: Studentenervaringsmanagementsysteem uitwerken Goede afspraken met de partner Mentoring in de gastinstelling en in de thuisinstelling Taalbegeleiding Docenten de financiële ruimte geven om buitenlandse stages te controleren. o. Geef voorbeelden van beproefde methoden - Framework het initiatief van Businet biedt een voortreffelijke methode i.v.m. de goede voorbereiding van de studenten. - Goed functionerende netwerken als Businet, Enothe, Diets, Space, Nibs - EILC taalvoorbereiding - Leonet, een Leonardo-netwerk dat buitenlandse stages groepeert, beschrijft en bekend maakt aan zijn leden. - Het Oostenrijks N.A. geeft een label voor kwaliteitsvolle mobiliteiten: de erkenning en waardering van goede mobiliteiten is cruciaal. - Het effectief voorzien van een internationale module een Europees traject - in het curriculum Kansarme groepen bereiken p. Wat zijn de grootste moeilijkheden die kansarme groepen met betrekking tot leermobiliteit ondervinden? - Gezien de bijzonder lage deelname van kansengroepen aan mobiliteiten is het nodig hiervoor extra acties te voorzien: er is financiële ondersteuning voorzien maar om alle voorzieningen in orde te brengen moet de hogeschool hiervoor een specifiek beleid willen voeren. - Kansarme studenten hebben het meestal erg nodig om een weekendjob te hebben. Zij zullen dus minder geneigd zijn om een langere periode in het buitenland te verblijven. Voor deze studenten is een IP of een gelijkaardig kort project dé geschikte mogelijkheid. Nochtans voorziet Minister van Onderwijs Pascal Smet in zijn beleidsnota sprekende over 15% mobiliteit tegen 2015 uitdrukkelijk mobiliteitsperiodes van TEN MINSTE 3 maanden. - Om kansarme studenten mobiel te maken moet een goede mix kunnen worden aangeboden van langere en kortere mobiliteiten, van verre en minder verre bestemmingen. Ook Erabel, Erasmus Belgica, biedt goede mogelijkheden voor studenten die hun weekendjob noodgedwongen moeten behouden.. - Een andere moeilijkheid bij kansarme groepen is de peer situatie. Zij zien veel minder oud-erasmusstudenten rondom zich, die enthousiast over hun verblijf spreken. Zij hebben ook geen ouders die het belang inzien van internationale ervaring. Dit vraagt dus extra aandacht en begeleiding. - Ter financiële ondersteuning moeten goedkope leningen kunnen aangeboden worden aan deze studenten door bijv. de Stuvo s. - Deze groep (kansarmen, migranten) staat vaak nog verder van de beschikbare informatie af dan anderen, maar wat vooral ontbreekt is een stimulerende omgeving. - De informatie is al te vaak versnipperd beschikbaar en opnieuw niet transparant: special needs ondersteuning bestaat wel voor Vlaamse Erasmusstudenten maar spijtig genoeg niet voor inkomende uitwisselingsstudenten. - Ook juridische problemen duiken vaak op: bijv. uitkering OCMW VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 12

13 - Kansarme groepen vinden we al minder terug in ons departement. Voor hen blijft de cultuur van het veilig thuis zijn en blijven, dikwijls nog het meest aanwezig. Dat maakt dat we dit soort studenten uiterst zelden op mobiliteitsprogramma s ontmoeten. - De mobiliteitsbeurzen voldoen helemaal niet en zijn voor kansarmen een zwaar probleem. - Gebrek aan opleiding bij de ouders waardoor te weinig ondersteuning als hun kinderen voor die mogelijkheid zouden willen kiezen. - Studenten met een functiebeperking: heel weinig info ter beschikking PLUS heel veel instellingen waar toegankelijkheid niet gegarandeerd is, om nog te zwijgen van de nood aan begeleiding! - redelijk veel studenten studeren onder de kerktoren: de meerkost van studieperiode in buitenland is voor hen veel hoger dan voor een kotstudent, beurzen zijn daarop niet voorzien - veel studenten hebben een baantje: niet vervangbaar in het buitenland (plus regelgeving niet altijd duidelijk) q. Geef voorbeelden van beproefde methoden van hoe dergelijke moeilijkheden overwonnen kunnen worden. - Het Vlaamse Erasmus-studiebeurzensysteem blijft onderscheid maken tussen studenten die in aanmerking komen voor overheidsondersteuning en anderen doordat het systeem rekening houdt met het inkomen van het gezin: dit is aanbevelenswaard voor andere landen. - Youth in Action: SALTO Inclusion Resource Centres (gekoppeld aan één Nationaal Agentschap, met als doelstelling toegankelijkheid van het YiA programma te verhogen van dit programma doorheen heel Europa door opbouw van expertise, ontwikkeling van methodieken en tools, aanreiken van vorming, ) - Extra tegemoetkomingen voor inkomende studenten met functiebeperkingen (Erasmus). - Nogal wat Vlaamse instellingen geven extra middelen via StuVo, de sociale dienst voor studenten. - In specifieke omstandigheden kunnen uitwisselingsstudenten ook een beroep doen op STUVO, bijvoorbeeld voor huisvestingsbijdrage. - Ik denk dat STUVO hierin kan tegemoetkomen?? Of zou dit eigenlijk moeten kunnen doen 2. Het verblijf in het buitenland en de follow-up 2.1. Mentorschap en integratie r. Geef zo mogelijk concrete voorbeelden van beproefde methoden hiervan. - Betere integratie door een buddy-systeem waarbij een thuisstudent een Erasmusstudent begeleidt en langs praktische en administratieve klippen loodst. Aanbeveling: Voor de begeleiding van inkomende studenten zouden studiepuntenmoeten kunnen worden toegekend aan de eigen studenten die als buddy fungeren? Of is dit nog steeds louter goodwill van? - Onthaaldagen en onthaalmomenten voor inkomende studenten organiseren / onthaalweken met opvolgingsactiviteiten - Standaard altijd een basiscursus in de taal van het gastland aanbieden Aanbeveling:Het zou goed zijn dat de EU acties rond mentorschap, buddy s en integratieactiviteiten ondersteunt. - Onze opleiding gezondheidszorg heeft een Mentorship-project onder Leonardo gehad. Het wordt nu verder gezet volgens dezelfde formule nu de Erasmus- stage bestaat. Terwijl de student naar het buitenland is voor een stage, gaat de docent voor een week de student zeer nauwgezet mentoren. De stage wordt dus niet volledig uit handen gegeven aan de partnerhogeschool hoewel die als tussenpartner fungeert. - Een hogeschool heeft de bedoeling om een OOF-project te starten rond mentorship, buddyship en integratie (ook taalvoorbereiding)., het zou gebaseerd worden op het erkende PAL-systeem (peer assisted learning). VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 13

14 - Organiseren van lokale activiteiten voor Erasmusstudenten bevordert de integratie. Voor kleine instellingen/departementen is dit een moeilijke opgave, misschien kan er in de toekomst hierrond worden samengewerkt - Samenwerking met ESN, het Erasmus Student Network, en de studentenraden - Duidelijk erkenbaar, goed gecommuniceerd én voltijds aanspreekpunt op centraal niveau + aanspreekpunten in elk departement. - Persoonlijke en bereikbare mentoren in het gastland (en in de thuisinstelling die de herintegratie na terugkeer kan begeleiden) - opvolgen van bachelorwork door mentor uit de hogeschool via mail en skype - opvolgen van blog via internationaal coördinator - opvolgen van verslaggeving - Inleefweek of weken vóórr de start van de lessen zijn een prima idee, maar dat vergt de nodige middelen (mankracht en geld). - Goede kennis van je partnerinstellingen leert je welke personen een goed mentorship kunnen opnemen. Integratie via een buddy student. - -de student wordt op afstand door een praktijklector vanuit opgevolgd - -er wordt gezocht naar een referentiefiguur in de stage instelling die als ankerpersoon voor de student fungeert - Geen modules voor Erasmusstudenten, maar geïntegreerd in curriculum, dus ook gevolgd door plaatselijke studenten - Study voor inkomende studenten, niet beperken tot stage, want dan komen ze nauwelijks met collegastudenten in contact 2.2. Erkenning en validatie s. Heeft u de validatie en erkenning van zowel formeel als niet-formeel leren nog steeds als een belangrijke hindernis voor mobiliteit ervaren? - 3 x ja / 6 x neen / 4 x neen, maar - Valdatie en erkenning van formeel leren: De hindernissen zijn grotendeels opgelost: de ECTS grading scale is geformaliseerd en afspraken met studentenadministratie zijn gemaakt. Maar het is een lange hobbelige weg geweest. - Wat het non-formele betreft: wij kunnen studenten wel informeren en motiveren om mobiel te zijn in hun vrije tijd (vrijwilligerswerk, summer courses.) maar vermits dit niet in de structuur zit, wordt dit ook niet gecontroleerd, of bijgehouden in statistieken. We hebben dus geen cijfers over studenten die iets in hun vrije tijd doen (nonformeel). - Worden via summer courses credits verdiend die meetellen? Kunnen de hogescholen daar een gemeenschappelijk standpunt innemen of is dat echt de verantwoordelijkheid van elk instituut (EVC-EVK). Het zou goed zijn daar te leren van elkaars ervaringen. Flexibilisering is niet steeds zo n eenvoudige zaak. - Voor mobiliteitsperiodes in het kader van studie en stage is de erkenning en validatie duidelijk geregeld en vastgelegd in een contract. Bij inkomende studenten merken we dat dit niet altijd het geval is. Er worden vooraf niet altijd duidelijke afspraken gemaakt omtrent de validatie van de credits in het learning agreement, dat schept bijvoorbeeld problemen wat betreft studiemotivatie. - Validatie van korte mobiliteitsprojecten is niet altijd even goed geregeld, en blijft nog een probleem. Hoewel de studenten zelf het niet altijd als een grote hindernis beschouwen. - Institutioneel is er meestal geen probleem het probleem zit vaak bij diegenen (vaak docenten) die de vakken moeten valideren vaak vindt men dan een reden om toch geen gelijkwaardigheid te zien. - Niet-formeel leren en informeel leren worden anderzijds maar erg weinig gewaardeerd.informeel leren wordt bij ons via portfolio gevalideerd maar is nog altijd ondergewaardeerd. Het frustreert enorm dat veel van onze partners de bij ons verworven credits niet erkennen. Wie toch komt studeren (vanuit bepaalde partnerscholen) moet er veel voor over hebben. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 14

15 t. Geef concrete voorbeelden en uw mening over hoe de situatie kan worden verbeterd. - De zeer enge afweging van in het buitenland gevolgde opleidingsonderdelen versus equivalente opleidingsonderdelen uit het eigen opleidingsprogramma. Verbeteren door bv. een ruimer aanbod keuzeopleidingsonderdelen te voorzien. Aanbeveling: er is nood aan een gemeenschappelijk standpunt waarin wordt afgesproken hoe omgegaan wordt met de ECTS grading table, en hoe omgegaan wordt met het non-formele leren. - Er is nood aan onderzoek over de erkenning van formeel en niet-formeel leren o.a. door bevraging van de werkgevers: welke effecten stellen zij vast? - Duidelijke afspraken over de validatie en erkenning van de prestaties geleverd tijdens een mobiliteitsperiode, ook voor korte mobiliteitsprojecten. - Curricula met geïntegreerde mobiliteitsperiodes, noem het korte mobility windows. De integratie in het curriculum impliceert in principe automatisch de validatie en erkenning van buitenlandse studie-of stageactiviteiten. - Er is een strategisch beleid nodig inzake partnerschappen. Indien niet werkbaar moet het partnerschap geschrapt en worden de LA s niet aanvaard. - Docenten actiever mobiliseren & verantwoordelijk maken voor internationalisering en dat ook laten meetellen in hun evaluaties - noteren van sociale, culturele en taalervaringen in een portfolio - groeien van zelfstandigheid noteren en verwoorden in een reflectie-portfolio --) studiepunten aan toevoegen - Is het een goed idee om die partnerscholen die toch geen erkenning geven, te schrappen? Wie is hier finaal het slachtoffer van? Besluit: Beschikbaar zijn van een Studentenervaringsmanagementsysteem is nodig: op voorhand bepalen rond welke punten de student zal werken, definiëren in competenties die de student door middel van zijn reflectie/feedback en portfolio/getuigenissen kan aantonen. Indien deze competenties kunnen gelinkt worden aan de basiscompetenties moet dat worden voorzien. We moeten leren om die dingen een plaats te geven en te benoemen. KOstuvo kan een hulp zijn. 3. Een nieuw partnerschap voor mobiliteit 3.1. Mobiliserende actoren en middelen u. Hoe kunnen de nationale, regionale en lokale actoren en middelen beter worden ingezet ten behoeve van jongerenmobiliteit? - Voka (kamer van koophandel) en beroepsverenigingen kunnen een zeer belangrijke rol spelen. - Meer gebruik maken van de stedenbanden. - Betere, modernere, attractievere infodagen die door nationale, regionale actoren worden georganiseerd. - Meer kansen om bestaande good practices te implementeren, verder uit te bouwen, Nu ligt te vaak de nadruk op alleen het innovatieve, soms te weinig op het structurele en het duurzaam maken. - Nauwere samenwerking met het bedrijfsleven bijv. voor beurzen. Langdurige partnerships tussen regionale/locale autoriteiten/ngo s/bedrijven om samen iets duurzaams op te bouwen. Hierdoor wordt het voor die externe partners ook interessant om met geld over de brug te komen - Awareness mogelijk maken bij alle actoren VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 15

16 - Samen met deze actoren systemen opzetten op basis van beleid en visie: daartoe dient een gezamenlijk doelstellingenbeleid te worden ontwikkeld en uitgevoerd. Het OESO-PURE-project omtrent de samenwerking met de externe actoren en de regio zal best practices aanbrengen. - door in programma internationalisering als een must te beschouwen, - door iedere docent een aantal procenten (1 tot 5 %) voor internationalisering te geven in zijn opdracht naast de trekkers, - door administratieve ondersteuning te geven. - Uitwerken goed documentatiemateriaal dat jongeren kan aanspreken, op hun leefwereld is geënt en met de multimedia werkt die jongeren kennen. - De meerwaarde voor elk van de actoren moet afdoend aangetoond: er is nood aan onderzoek dat aantoont in welke mate een mobiliteitservaring effectief bijdraagt tot de ontwikkeling van relevante competenties (geen perceptie!, maar onderzoek!). v. Geef voorbeelden van succesvolle territoriale partnerschappen. - Een departement Handelswetenschappen werkt zeer goed samen met VOKA-Kamer van Koophandel die stageplaatsen aanbrengt, zelf ook inkomende studenten stageplaatsen aanbiedt en mee helpt denken over de internationale mogelijkheden voor studenten. - De Indisch-Vlaamse kamer van koophandel zorgt voor stageplaatsen in India (betreft geen ontwikkelingssamenwerking). - Voor ontwikkelingssamenwerking wordt samengewerkt met een aantal erkende NGOs maar ook met kleinere 4 de pijlerprojecten waarbinnen studenten een stageplaats kunnen in vinden. Het betreft een uitstekend initiatief van overleg met de koepel van de NGOs (Co-program) via Vlhora. - Sensibiliseringsinitiatief Sharing knowledge: zou eigenlijk kunnen doorgevoerd worden naar alle landen en onderwerpen. De knowhow van buitenlandse doctoraats(-of master)studenten) wordt hierbij gebruikt voor het informeren van de Vlaamse studenten (wat landenkennis betreft, maar ook, voor de doctoraatsstudenten dan, wat betreft de inhoud van hun doctoraatsthesis). Dit kan goedkoop en met heel wat interessante inhoud gerealiseerd worden. Dit concept kan even goed gebruikt worden voor Europese en andere know-how.niet enkel m.b.t. ontwikkelingssamenwerking. - Het China-platform & het India-platform: initiatieven van steden en provincies waarbij een beroep wordt gedaan op universiteiten en hogescholen. w. Geef goede voorbeelden en innovatieve ideeën over de financiering van jongerenmobiliteit. - Een hogeschool geeft elke student een éénmalige extra stimulans bovenop de Erasmusbeurs, op dit moment 100 EUR. - Diezelfde hogeschool geeft elke student de mogelijkheid een stage in een ontwikkelingsland te doen en voorziet daartoe een extra subsidie van ongeveer. 200 EUR per maand en per student, dit bedrag wordt jaarlijks herbekeken; - Maar, zelfs als de eigen hogeschool een ruim budget ter beschikking stelt, is het nog niet voldoende als je alles wil organiseren wat belangrijk is (internationale dagen, internationale modules, internationalisation at home.) Het is dus zeker ook aan de overheid (cfr. beleidsnota van Pascal Smet ) om mobiliteit en de achterliggende werking ervan te stimuleren door hierin extra te investeren, zeker ook vanuit de wetenschap dat de economische, sociale en culturele return wel degelijk positief zullen zijn. - Kleinschalige instapklare projecten met beperkte omkadering en korte internationale acties: bijv. mobiliteiten van 1 week (cf. Trialoog van het Prins Filipfonds) zijn echt nodig en zijn makkelijker te financieren. - Er moeten dringend meer financiële middelen komen voor de Intensieve Programma s: dit zijn degelijke stimulerende acties met meetbare positieve return maar echter met te weinig financiële middelen. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 16

17 - Landen die weinig uitgaande mobiliteit genereren (bijv Schotland) maken geld vrij om inkomende studenten (buiten Erasmus, want er is geen wederkerigheid) een vrijstelling van inschrijvingsgeld te geven studenten gaan onder dezelfde voorwaarden als Erasmus naar Schotland (of toch naar die instellingen die hieraan meewerken), maar ontvangen wel geen beurs. - Een aantal fondsen kunnen beter besteed worden aan informatieverspreiding onder jongeren in het secundair onderwijs. Een ideaal terrein daarvoor zouden bijv.de jeugdbewegingen en Studie-informatiebeurzen kunnen zijn. - In Vlaanderen nog taboe, maar studentenleningen zouden kunnen helpen - Ga werken in de vakantie en betaal het zelf 3.2. Actievere betrokkenheid van de bedrijfswereld x. Hoe bedrijven aansporen om meer betrokken te raken bij jongerenmobiliteit? - Door positieve acties: bedrijven die willen meewerken aan het organiseren van mobiliteit (bijv. door het ontvangen en een tijd opvangen van buitenlandse studenten) zouden hiervoor fiscale incentives moeten kunnen verkrijgen. - Hoe beter de contacten tussen de Hoger Onderwijsinstelling en de bedrijfswereld hoe makkelijker bedrijven kunnen gemotiveerd worden voor jongerenmobiliteit. - Bedrijven betrekken bij het uitwerken van het instellingsbeleid voor internationalisering. - Bedrijven motiveren om stages te regelen in buitenlandse vestigingen. - Bedrijfsverenigingen, Kamers van Koophandel, bedrijven van oud-studenten (alumniwerking), stagebedrijven betrekken (zowel voor opdrachten in het buitenland, bij zusterbedrijven, als voor opdrachten voor inkomende studenten), - Projecten van bedrijven die in de eigen hogeschool kunnen uitgevoerd worden en als opdrachten voor inkomende studenten kunnen gelden. - Ze moeten zelf zien dat ze er voordeel uit halen => recruteringsmogelijkheden? Preferentiële partners? - Ontwikkelen van internationaal projectonderwijs waarbij studenten een industriële opdracht, onder begeleiding, van concept tot oplevering, uitvoeren. De oplevering is een van de criteria van beoordeling. - Bedrijven zijn te weinig op de hoogte van Bologna en Bama. Een betere informatieverspreiding is noodzakelijk. - Bedrijven laten aantonen dat zij de specifieke competenties verworven via formele, informele en niet-formele leerprocessen daadwerkelijk erkennen als een bijkomend voordeel - De mogelijkheden van placement bij bedrijven met een internationale organisatie bekend maken. Misschien opent dit perspectieven voor recrutering van medewerkers met interesse voor een internationale loopbaan. - Uitnodigen van bedrijven op internationale meetings/initiatieven/docentenweken y. Geef voorbeelden van beproefde methoden. - Small business projects, zowel voor eigen als voor internationale studenten. - Het European Programme Semester waaraan o.a. DK, ES en NO deelnemen is een prima voorbeeld van samenwerking tussen bedrijven en hoger onderwijsinstellingen voor het organiseren van jongerenmobiliteit.: Gedurende 1 semester worden jongeren (studenten H.O.) uit verschillende landen op 1 project van een bedrijf samen aan het werk gezet. Naast dit project worden ook algemene opleidingsonderdelen aangeboden zoals vergadertechnieken, interculturele vaardigheden, zie bijvoorbeeld: VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 17

18 3.3. Virtueel netwerken en etwinning z. Hoe kunnen we met behulp van ICT waardevolle mogelijkheden inzake virtuele mobiliteit bieden die de fysieke mobiliteit verrijken? - Alle methodes van e-learning, virtual mobility, teleconferencing etc zijn waardevol - e-twinning is al wel een realiteit binnen lerarenopleiding, maar dient verder uitgewerkt voor andere opleidingen. - Virtuele netwerken bestaan in projecten, meestal om contacten te bewaren tussen vergaderingen in, om continuïteit te garanderen. Maar de werkelijke mobiliteit is nog steeds een hoogtepunt, waar naartoe wordt gewerkt. - Er bestaat virtuele mobiliteit met partnerhogescholen voor bepaald vakken via videoconferencing, in taallessen bv. - Een prachtig voorbeeld binnen de opleiding Sociaal Werk is Virclass en vircampus voor SW. - The Virtual Classroom for Social Work in Europe The VIRCLASS project is a result of cooperation within the Thematic Network EUSW European Social Work Commonalities and Differences. As a result of the two projects we are now able to offer an international educational programme in Social Work in Europe. The project is approved under the Lifelong Learning Programme - Call for Proposals De virtuele oefenfirma en Een van de oefenfirma s van de KHKempen is Deze oefenfirma is een perfect voorbeeld van virtuele mobiliteit: de studenten zijn in contact met virtuele bedrijven over heel Europa. Een maal per jaar is er een werkelijke beurs in België (afwisselend Vlaanderen en Wallonië) en één in een ander land. Zodoende combineert men virtuele met werkelijke mobiliteit. Deze oefenfirma is perfect ingebed in de opleiding Office Management en oefent alle competenties in een geïntegreerde en continue opdracht. - Het voorbereidingstraject van uitwisselingsstudenten kan verder uitgebouwd worden d.m.v. videoconferencing, chatrooms met buddies aan de gastinstelling, e.a. - Via virtuele mobiliteitsprojecten (bijvoorbeeld in het kader van een bepaald opleidingsonderdeel) kunnen de studenten interculturele competenties verwerven, wat een aanzet kan zijn tot fysieke mobiliteit. Virtuele mobiliteit wordt ook gebruikt om de voorbereiding en opvolging van een mobiliteitsperiode te ondersteunen. - Organisatie van e-classes gedoceerd door kwalitatief goede gastdocenten, specialisten uit het buitenland (distance learning). Besluit: ICT kan een van de pijlers zijn voor Virtuele mobiliteit kan goed zijn om individuele studenten en groepen studenten vertrouwd te maken met personen, taal en cultuur in andere landen. Je kunt deze virtuele mobiliteit gebruiken als doel op zich, maar het loont echt als je op een bepaald ogenblik de studenten toch fysiek in contact breng met elkaa Virtuele vergaderingen (bijvoorbeeld met Adobe Connect) die het mogelijk maken concrete afspraken (zoals de samenstelling van een learning agreement bij de voorbereiding van een uitwisseling) te maken met lectoren in de partnerinstelling. Op voorhand kennismaken met mentoren die zullen instaan voor de opvang en begeleiding van studenten. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 18

19 aa. Kan de etwinning-aanpak ook in andere leeromgevingen zoals vrijwilligerswerk of de beroepssector worden toegepast? Alle antwoorden hierop zijn positief De multiplicatoren inschakelen ab. Moeten mogelijkheden inzake mobiliteit voor multiplicatoren (leraars, opleiders, jongerenwerkers, ) meer ondersteuning genieten en prominenter aanwezig zijn in de Europese programma s? - Er moet zeer zeker een veel breder draagvlak komen voor het promoten van mobiliteit bij alle mogelijke multiplicatoren. Dit is op de eerste plaats een opdracht van zowel het centrale beleid van de instellingen als van het middenmanagement. - Ja, als docenten betrokken worden bij partnerschappen en docentenmobiliteit een volwaardig onderdeel wordt van de samenwerking heeft dit een veelvoudig effect. De docent praat over zijn ervaring, en kan op die manier zijn studenten veel beter stimuleren en later ook beter begeleiden. Ook via contacten en gesprekken met buitenlandse docenten uit het eigen vakgebied wordt de professionalisering van de docent gestimuleerd. Dus meer ondersteuning voor docentenmobiliteit en voor samenwerking over de grenzen heen is een must. - Zeer specifiek hebben de lerarenopleidingen een belangrijke rol te spelen in het multiplicatoreffect voor mobiliteit. De lerarenopleidingen moeten overtuigde leraren afleveren die bekwaam zijn in het Europees en internationaal motiveren van hun leerlingen. - Ja, het is duidelijk dat docentenmobiliteit leidt tot een verhoogde studentenmobiliteit. De docenten hebben in deze een belangrijke voorbeeldfunctie. - Ja. Onderwijzend personeel, docenten, maar ook administratief personeel moeten dringend meer kansen krijgen om mobiel te zijn. Zij zouden de weg voor de studenten moeten voorbereiden. Te vaak is het nu andersom. Via placements STT is één en ander nu mogelijk gemaakt. - Als deze multiplicatoren een sleutelfunctie in de stimulering van jongeren spelen, dan moet deze rol aantrekkelijk/ondersteund worden. - Multiplicatoren moeten beter aangesproken worden. De financiering voor hun activiteiten moet omhoog zodat er een betere ondersteuning is vanuit de instellingen voor dit type mobiliteit. Ideaal daarin is de combinatie van een korte mobiliteit (type IP) met zowel studenten als docenten als multiplicatoren. Deze ervaringen zullen leiden tot langere en meer ingrijpende internationale ervaring. Besluit: De docenten zijn de belangrijkste groep multiplicatoren, samen met de leidinggevenden uit het middenmanagement. Als zij kunnen deelnemen aan internationale activiteiten en internationale netwerken, worden zij de motor voor de mobiliteit. Indien ze er niet in geloven zullen ze het tegenwerken eerder dan toelaten. Daarom moet meer aandacht gaan naar korte programma s voor deze mensen; laat hen deelnemen aan netwerkactiviteiten en conferenties. Hierop zou massaal moeten worden ingezet. De impact die IP s kunnen hebben wordt nog steeds onderschat! We hebben er meer van nodig én de modaliteiten moeten wat versoepeld worden, één week, bijvoorbeeld in plaats van wat nu gangbaar is. Het enthousiasme waarmee bepaalde collega's en studenten over hun eigen ervaring spreken kan aanstekelijk werken. De extra werkdruk die mobiliteit veroorzaakt wordt onvoldoende vergoed. Doordat de projecten niet gepaard gaan met betoelagen van loonkosten, maar enkel de mobiliteit gedeeltelijk wordt vergoed, kan dit leiden tot mindere mogelijkheden voor docenten om dit op zich te nemen. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 19

20 Ja, (leraren)opleiders etc. moeten eerst zelf hun grenzen verleggen om de meerwaarde ervan te ervaren en deze door te geven aan hun studenten.: Geen studentenmobiliteit zonder docentenmobiliteit!! ac. Wat zijn volgens u de belangrijkste hindernissen voor een grotere inzet van leraars en opleiders bij het promoten van mobiliteit? - Heel vaak gaat het om gebrek aan informatie en om onwetendheid, slechts in een klein aantal gevallen gaat het om Eurosceptici die niet willen meewerken. - Onvoldoende opname in het takenpakket van de docent, onvoldoende inbedding in de opdracht. In sommige opleidingen is de internationale ervaring vaak een extra dat de docent uit eigen beweging er bovenop doet, in een vakantieperiode bv, omdat het moeilijk is zijn lessen te verplaatsen. Het beleid van de hogeschool moet hier meer faciliteren of nog beter internationalisering echt opnemen in het takenpakket van de docent. - Een nog grotere belemmering is het feit dat er geen formele erkenning is voor mobiliteitsactiviteiten en prestaties in projecten in het kader van internationalisering (in tegenstelling tot wetenschappelijk onderzoek). - Er is de extra werklast, maar bijvoorbeeld ook de specifieke situatie binnen het kunstonderwijs: daar is er enerzijds vaak een soort argwaan t.o.v. buitenlandse collega s (zal de student wel voldoende bijleren?) en bestaat er anderzijds ook de angst voor het definitief overlopen van de student naar de partnerinstelling - Gebrek aan tijd, organisatie, krappe lessenroosters, maar ook aan eigen ervaring en kennis. - Geen erkenning in het takenpakket: internationale activiteiten maken meestal geen deel uit van het personeelsbeleid, wat er op wijst dat internationalisering en mobiliteit onvoldoende aandacht krijgen in het beleid van de hoger onderwijsinstellingen. - Gebrek aan vreemde talenkennis is heel vaak een hindernis: onvoldoende competenties in het spreken van vreemde talen en onvoldoende tot geen competentie in het schrijven of vertalen in een vreemde taal leidt tot niet deelnemen en afhaken inzake internationalisering. Er heerst nog vaak een gebrekkige talenkennis bij de docenten. We zullen moeten inzetten op taalcursussen Engels voor de Vlaamse docenten, - Gebrek aan onderwijskundige competenties: onvoldoende of beperkte competenties om internationale ervaringen te verwerken in curricula, - De tijdsbesteding vaak komt het als vrijwilligerswerk (= misbruik van inzet & enthousiasme) bovenop een vol takenblad! Als internationalisering een core-business van (hoger) onderwijs moet worden, dan moet dat ook gehonoreerd worden in de tijdsbesteding, de kostenvergoeding & de evaluaties. - De mobility window voor docenten is zelden ingebouwd in hun professionele opdracht. Hoewel de praktische ondersteuning er vaak is en de tijd genomen kan worden blijft het totale volume aan opdracht onverminderd. - Docenten: promoten doen ze niet: kennen te weinig van de mobiliteit, vrezen kwaliteitsverlies, zien extra werk, hebben zelf te weinig tijd (familie). - Taalbarrière - Extra werkdruk: omdat dit bovenop de werkbelasting, taak van de docent komt te weinig erkenning hiervoor krijgt (het is toch maar reizen )! - Elke verandering in maatschappelijke prioriteiten heeft meteen een invloed op de curricula van leraars, die al zo volatiel zijn en vol zit: mobiliteit zal altijd moeten concurreren met honderd andere prioriteiten. VLHORA-reactie op Groenboek over de bevordering van de leermobiliteit van jongeren 20

RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN

RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN 1. De uitwisseling wordt ingericht voor volgende studenten: a. BA3 studenten Communicatiewetenschappen b. Master studenten Communicatiewetenschappen

Nadere informatie

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren 1/6 Situering Het Leuven / Louvain-la-Neuve

Nadere informatie

Mobiliteitsactieplan

Mobiliteitsactieplan Infofiche Mobiliteitsactieplan Het Leuven-communiqué stelt dat tegen 2020, 20% van de studenten een internationale ervaring moet opdoen. Om deze norm te halen werkt de Vlaamse regering aan een mobiliteitsactieplan.

Nadere informatie

S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S )

S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S ) ERASMUS 2012-2013 S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S ) Tussen: Gegevens thuisinstelling Naam thuisinstelling: Katholieke hogeschool Limburg EUC nummer thuisinstelling: 28081-IC-1-2007-1-BE-ERASMUS-EUCX-1

Nadere informatie

Erasmus (infosessie voor geselecteerde studenten) Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus

Erasmus (infosessie voor geselecteerde studenten) Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus Erasmus (infosessie voor geselecteerde studenten) Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus Voor vertrek Aanmelding bij de gastinstelling (door mevr. Erika Vandersmissen) Registratie bij de gastinstelling

Nadere informatie

Stafmobiliteit gewikt en gewogen

Stafmobiliteit gewikt en gewogen Stafmobiliteit gewikt en gewogen Isabelle De Ridder Vlaamse Onderwijsraad Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) Strategische adviesraad voor het beleidsdomein onderwijs en vorming - Opdracht: o Adviezen op vraag

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Sense of Urgency: Studenten chemie mobiliseren 1. Missie van Chemie@UGent: Onderzoeksgedreven academisch onderwijs

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1 Erasmus + 2015 2016 Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden 10-12-2014 pag. 1 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO administratie door SAC 10-12-2014 pag. 2 Erasmus

Nadere informatie

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie cultuur en onderwijs 2009 7.3.2008 WERKDOCUMENT inzake het voorstel voor het besluit van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van een actieprogramma ter verhoging

Nadere informatie

Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014

Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014 Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014 Voor vertrek Aanmelding bij de gastinstelling (door mevr. Erika Vandersmissen) Registratie bij de gastinstelling (eigen verantwoordelijkheid)

Nadere informatie

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange?

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden administratie door SAC 13-10-2014 pag. 1 13-10-2014 pag. 2 Waarom

Nadere informatie

READY FOR TAKE OFF BUITENLANDSE STAGE EN STUDIE 2015-2016

READY FOR TAKE OFF BUITENLANDSE STAGE EN STUDIE 2015-2016 READY FOR TAKE OFF BUITENLANDSE STAGE EN STUDIE 2015-2016 I. VOOR VERTREK 1. AANVRAAGDOSSIER Check of je aanvraagdossier volledig in orde is. 2. INSCHRIJVING PXL Vergeet je niet in te schrijven aan PXL!

Nadere informatie

Studeren in België Ilse Van Rompaey België, een federale staat 1 federale staat: buitenlandse zaken, nationale veiligheid en defensie, justitie, financiën, sociale zekerheid 3 regio s: grondgebied-gerelateerde

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

Stages in Europa. Erasmus+

Stages in Europa. Erasmus+ Stages in Europa Erasmus+ Inhoud presentatie Waarom? Financiering? Erasmus+ programma Stageplatform voor Vlaanderen: Reconfirm Hoe vind je een buitenlandse stage? Tips voor een succesvolle stage Sociaal

Nadere informatie

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014

Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Congres VELOV Elementen voor de toespraak van Pascal Smet Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel Mechelen, 26 maart 2014 Nieuwe ontwikkelingen en impulsen op sociaal, cultureel,

Nadere informatie

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 Procedure Erasmus+ 2014-2020 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 contactpersoon Klaartje Gosens e-mail internationaloffice@avans.nl van

Nadere informatie

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Steunpunt Inclusief hoger Onderwijs Sint-Jorisstraat 71 8000 Brugge Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Het Steunpunt Inclusief Hoger

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Maart 2015 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding

College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding 14 november 2014 Programma Jelka Driehuis, coördinator Internationalisering

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Jaarlijks wordt er een lijst van deze bilaterale akkoorden met partnerinstellingen bekendgemaakt.

Jaarlijks wordt er een lijst van deze bilaterale akkoorden met partnerinstellingen bekendgemaakt. Studenten uitwisselingsreglement Dit reglement is van toepassing voor de studenten die op uitwisseling (wensen te) gaan tijdens het academiejaar 2014-2015. 1. Programma voor de mobiliteit van studenten

Nadere informatie

Going abroad: Info session for BLT students 2014-2015

Going abroad: Info session for BLT students 2014-2015 Going abroad: Info session for BLT students 2014-2015 International Week March 9-13 Info about Mobility Study Training Projects Student Conferences kood International Activity 2 Buitenlandse mobiliteit

Nadere informatie

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015 Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen International Days 2015 Op Erasmus gaan: wereldwijde mogelijkheden Binnen Europa: 32 landen: 28 EU landen, Turkije, IJsland, Noorwegen, FYROM

Nadere informatie

Tijdens de studie naar het buitenland?

Tijdens de studie naar het buitenland? 28-5-2016 Tijdens de studie naar het buitenland? Faculteit der Letteren, Mobility Office Joyce Snijder-Gelling Janet Caspers Sigrid Hasper Uitwisselingscoördinatoren Laura Dekker Uitwisselingsstudent exchange.out.arts@rug.nl

Nadere informatie

Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten. Erasmusdag 23 mei 2013

Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten. Erasmusdag 23 mei 2013 Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten Erasmusdag 23 mei 2013 KU Leuven Thomas More 1) Professionele bachelors Thomas More = cluster Associatie KU Leuven provincie Antwerpen 2) Academische bach/masters

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT?

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? Ilse Op de Beeck Leuvens Instituut voor Media en Leren KU Leuven 30 juni 2014 14 e Frans-Nederlandse Ontmoetingsdagen

Nadere informatie

Standpunt Lerarenopleiding (21/04/2016)

Standpunt Lerarenopleiding (21/04/2016) Standpunt Lerarenopleiding (21/04/2016) VVS pleit voor een hoogkwalitatieve lerarenopleiding, waarin gemotiveerde en goed ingelichte studiekiezers 1 steeds voldoende en praktisch ingevulde ruimte krijgen

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Infosessie LOBW 25/11/2014. Programma infosessie: Erasmus + Waarom exchange?

Infosessie LOBW 25/11/2014. Programma infosessie: Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Infosessie LOBW dinsdag 25 november 2014, 16u Exchange coordinator LOBW: Prof. De Martelaer Sinds 1 september: Internationalisation coordinator faculteit LK Katrijn

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Liesbeth Hens Departement Onderwijs en Vorming Hoger Onderwijsbeleid liesbeth.hens@ond.vlaanderen.be SLO bachelor na bachelor master na master Professionele bachelor

Nadere informatie

Overzicht. Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen

Overzicht. Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen Start to study Overzicht Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen Hoe maak je een goede studiekeuze? Studiekeuze Neem je tijd! begin

Nadere informatie

Welkom. Waar gaan we op in? 10/02/2016. Informatie Studeren en stage in het buitenland: algemene introductie 11 februari 2016

Welkom. Waar gaan we op in? 10/02/2016. Informatie Studeren en stage in het buitenland: algemene introductie 11 februari 2016 Informatie Studeren en stage in het buitenland: algemene introductie 11 februari 2016 Welkom Studeren in het buitenland informatie 11/02/2016 Waar gaan we op in? Doel en uitgangspunt Overwegingen: student

Nadere informatie

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish)

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) ZA4986 Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) FLASH 260 STUDENTS AND HIGHER EDUCATION REFORM Uw locaal interviewernummer Naam plaats

Nadere informatie

Going abroad: Internationale studentenmobiliteit BLT

Going abroad: Internationale studentenmobiliteit BLT Going abroad: Internationale studentenmobiliteit BLT 2016-2017 Internationale studentenmobiliteit Aanvraag voor Studie/Stageperiode in het buitenland Beurzen Verzekeringen Internationale studentenmobiliteit

Nadere informatie

Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012

Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012 Werkplekleren: leren doen doet leren 6 februari 2012 Workshop werkplekleren: opbouw Wat is werkplekleren? Uitgangspunt Waarom werkplekleren? Getuigenissen Wedstrijd Toekomst werkplekleren? Advies SERV

Nadere informatie

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda COSPA Dag De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda Olaf Ernst, Organisatie stages/beleidsverantwoordelijke Praktijkleren Angelique Grippeling, Internationale

Nadere informatie

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Studeren kost geld: cursussen, een kot, inschrijvingsgeld,. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het voor jou toch de moeite om een aanvraag in te dienen.

Nadere informatie

Windows of Opportunity

Windows of Opportunity Windows of Opportunity VOOR DE INTERNATIONALISERING VAN DE OPLEIDINGEN * EEN UITDAGING Internationalisering van het curriculum door integratie van I@H Het creëren van Mobility Windows en De impact van

Nadere informatie

ERASMUS+ Stages. april 2015

ERASMUS+ Stages. april 2015 ERASMUS+ Stages april 2015 Inhoud Programma landen Erasmus Charter for Higher Education Budget Voorwaarden Pas afgestudeerden Mobiliteitperiodes Stagebeurzen Formulieren Questions & Answers Programma Landen

Nadere informatie

Handboek 2015. Mobiliteit van studenten uit het hoger onderwijs tussen de drie Gemeenschappen van België

Handboek 2015. Mobiliteit van studenten uit het hoger onderwijs tussen de drie Gemeenschappen van België Mobiliteit van studenten uit het hoger onderwijs tussen de drie Gemeenschappen van België Handboek 2015 EPOS vzw Nationaal Agentschap ERASMUS+ Onderwijs en opleiding Versie 10 juni 2015 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

EVS. European Voluntary Service

EVS. European Voluntary Service EVS European Voluntary Service Youth in Action Vrijwilligerswerk in het kader van Youth in Action Youth in Action www.youthinaction.be JINT vzw www.jint.be Nationaal Agentschap (NA) voor Vlaanderen Wat

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Uitwisselingsprogramma s KU Leuven, campus Brussel 2016-2017. Milieu en Preventie Management

Uitwisselingsprogramma s KU Leuven, campus Brussel 2016-2017. Milieu en Preventie Management Uitwisselingsprogramma s KU Leuven, campus Brussel 2016-2017 Milieu en Preventie Management Waarom naar het buitenland? Taal Cultuur Werkgelegenheid Academische vaardigheden Zelfvertrouwen Vriendenkring

Nadere informatie

Ryckevelde vzw. Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs. Programma. Mogelijkheden. Beweging voor Europees burgerschap

Ryckevelde vzw. Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs. Programma. Mogelijkheden. Beweging voor Europees burgerschap Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs Ryckevelde vzw Beweging voor Europees burgerschap Gent, 25 april 2012 Ryckevelde vzw, beweging voor Europees burgerschap Ryckevelde vzw, beweging

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen Veelgestelde vragen (zie ook IP/11/1398)

Erasmus voor iedereen Veelgestelde vragen (zie ook IP/11/1398) MEMO/11/818 Brussel, 23 november 2011 Erasmus voor iedereen Veelgestelde vragen (zie ook IP/11/1398) Wat is Erasmus voor iedereen? Erasmus voor iedereen is het nieuwe door de Europese Commissie voorgestelde

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van een Europass-Mobiliteit door ontvangende organisaties in Vlaanderen en Brussel

Handleiding voor het invullen van een Europass-Mobiliteit door ontvangende organisaties in Vlaanderen en Brussel Handleiding voor het invullen van een Europass-Mobiliteit door ontvangende organisaties in Vlaanderen en Brussel Deze handleiding heeft de bedoeling een soort gebruiksaanwijzing te zijn voor het invullen

Nadere informatie

Versie 2008 8 De Europese en andere programma s

Versie 2008 8 De Europese en andere programma s Versie 2008 8 De Europese en andere programma s Verantwoordelijke Uitgever: Daniël Samyn, Dienst Beroepsopleiding, departement Onderwijs en Vorming, Koning Albert-II laan 15, 1210 Brussel 8 De Europese

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Aanvraagformulier - 2008

Aanvraagformulier - 2008 Enkel voor studenten met SURINAME als bestemming! Bijlage 1c-Ndl Reisbeurzen voor studenten die verbonden zijn aan een Vlaamse instelling voor hoger onderwijs Aanvraagformulier - 2008 I. Persoonlijke gegevens

Nadere informatie

Algemene informatie 2012/2013

Algemene informatie 2012/2013 1 Algemene informatie 2012/2013 1. Wat zou je willen doen in het buitenland? 2. Wanneer zou je naar het buitenland willen? 3. Waar zou je naar toe willen? 2 Bilateraal programma Tweezijdige uitwisseling

Nadere informatie

Diagram 2: Erasmus voor studentenmobiliteit relatieve verandering van het aantal studenten per uitzendland tussen 2009/2010 en 2010/2011

Diagram 2: Erasmus voor studentenmobiliteit relatieve verandering van het aantal studenten per uitzendland tussen 2009/2010 en 2010/2011 MEMO/12/310 Brussel, 8 mei 2012 Het Erasmus-programma in 2010/2011: de cijfers toegelicht Vandaag heeft de Europese Commissie nieuwe cijfers bekendgemaakt over het aantal studenten, docenten en andere

Nadere informatie

Standpunt Online leren (30 april 2014)

Standpunt Online leren (30 april 2014) Standpunt Online leren (30 april 2014) 1. LEREN IN HET DIGITALE TIJDPERK 1.1 WORDT HET ONDERWIJS VAN DE TOEKOMST ONDERSTEUND DOOR ICT? ICT mag voor VVS in ieder geval geen doel op zich worden. Het kan

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht

Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht EUROPESE COMMISSIE MEMO Brussel, 8 juli 2013 Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht Vandaag heeft de Europese Commissie nieuwe cijfers 1 bekendgemaakt over het aantal studenten, docenten

Nadere informatie

Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen

Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen Toespraak Opening Academisch Jaar 2008/2009 Door prof. mr. S.C.J.J. Kortmann, rector magnificus Radboud Universiteit Nijmegen HET GESPROKEN WOORD GELDT Zeer gewaarde gasten, bestuurders, vriendinnen,vrienden

Nadere informatie

Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET)

Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET) Vertaling Participant report Nederlands KA1-studentenmobiliteit mbo (VET) Let op: Deze vertaling is bedoeld voor studenten die het participant report moeten invullen na terugkomst van de buitenlandstage/bpv.

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Keuzeonderwijs in het Buitenland Fall 2016 Faculty of Psychology and Neuroscience

Keuzeonderwijs in het Buitenland Fall 2016 Faculty of Psychology and Neuroscience Keuzeonderwijs in het Buitenland Fall 2016 1. Welkom & Introductie FPN/International Relations Office Ms. Merlijne van Overbruggen Head International Relations Office Ms. Ellen Blaauw International Relations

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Algemene informatie 2014/2015

Algemene informatie 2014/2015 1 Algemene informatie 2014/2015 1. Waarom? 2. Wat? 3. Wanneer? 4. Waarheen? 5. Hoe? 2 Uitgangspunten Studie aan partneruniversiteit onderdeel studie UU Vermelding behaalde vakken op diplomasupplement Géén

Nadere informatie

Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit.

Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit. Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit. Kaat Delrue Joke Mornie 15 januari 2013 Op onze website: Studenten krijgen de mogelijkheid om een internationale ervaring

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Oktober 2014 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Inschrijvingsbeleid KBA Een mix van nationale en internationale leerlingen Volgende beleidsnota s vormen één geheel:

Inschrijvingsbeleid KBA Een mix van nationale en internationale leerlingen Volgende beleidsnota s vormen één geheel: Inschrijvingsbeleid KBA Een mix van nationale en internationale leerlingen Volgende beleidsnota s vormen één geheel: Auditiebeleid Inschrijvingsbeleid Criteria om te slagen in de geschiktheidsproef Inleiding

Nadere informatie

Comenius 2.2a. Praktijkvoorbeelden. Walter Baeten, PhD Arteveldehogeschool

Comenius 2.2a. Praktijkvoorbeelden. Walter Baeten, PhD Arteveldehogeschool Comenius 2.2a Praktijkvoorbeelden Walter Baeten, PhD Arteveldehogeschool Opbouw Voorbeelden Includeme Most Vergelijking Erasmus Com 2.2 a Voorgeschiedenis Lerarenopleiding = beroepsopleiding Onder Leonardo?

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding

Specifieke lerarenopleiding Aanvraag tot vrijstelling van een of meerdere modules. Algemene informatie De directie van het centrum kan vrijstellingen van opleidingsonderdelen (modules) verlenen. Deze kunnen leiden tot studieduurverkorting.

Nadere informatie

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING STUDIEGIDS (v. 3.0) DEZE STUDIEGIDS GEEFT EEN OVERZICHT VAN DE OPLEIDINGEN EN DE VOORWAARDEN. VANAF 2014 KUNNEN SOMMIGE COLLEGES VIA INTERNET GEVOLGD WORDEN. ANDERE COLLEGES VEREISEN DAT DE STUDENT DE

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

0 1 19 46 11 77 3,87 persoonlijke groei, maatschappelijk engagement)

0 1 19 46 11 77 3,87 persoonlijke groei, maatschappelijk engagement) KWALITEITSBAROMETER STUDENTEN (AFNAME 2e SEMESTER 09-10) Bachelor in de Medische beeldvorming Algemeen # respondenten: 84 (51,2%) imago van HUB in Vlaanderen imago van HUB in Vlaanderen internationale

Nadere informatie

GEZOCHT. denkers & doeners. studereninduitsland.nl

GEZOCHT. denkers & doeners. studereninduitsland.nl GEZOCHT denkers & doeners studereninduitsland.nl Weleens gedacht aan studeren in Duitsland? Studeren in Duitsland, nog niet zo veel Nederlanders doen het. Toch heeft Duitsland enorm veel te bieden: aan

Nadere informatie

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdagen november 2015 Opbouw presentatie Inleiding Kenmerken van de opleiding De studie

Nadere informatie

gids en reisleider Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie.

gids en reisleider Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie. gids en reisleider Campus Diest Campus Aarschot Boudewijnvest 3 Schoolstraat 1 3290 DIEST 3200 AARSCHOT 013 35 09 90 016 55 34 23 www.deoranjerie.be info@deoranjerie.be INHOUDSTAFEL 1. Voorwoord... pg.

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout

FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout Kan je in Turnhout de opleiding vroedkunde in deeltijds gaan studeren? Ja, dit kan. Er wordt dan een individueel programma op maat gemaakt. Hebben jullie

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2007-2008 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Info Specifieke LerarenOpleiding (SLO) Talen

Info Specifieke LerarenOpleiding (SLO) Talen Info Specifieke LerarenOpleiding (SLO) Talen Overzicht 1. Waarom de academische lerarenopleiding volgen? 2. Waarom je lerarenopleiding aan de KU Leuven volgen? 3. Wanneer kan ik de opleiding volgen? 4.

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

Onderzoek. Stappenplan

Onderzoek. Stappenplan tudiekeuze Als het einde van het secundair onderwijs dichtbij komt, moet je een belangrijke keuze maken. Ga je verder studeren of zoek je een job? Beide keuzes kosten veel energie en hebben een redelijk

Nadere informatie

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen Master en master-na-master opleidingen Lees eerst zorgvuldig onderstaande informatie: Alle aanvragen worden behandeld door de Dienst Inschrijvingen. Dit neemt ongeveer twee maanden in beslag. We vragen

Nadere informatie

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen!

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen! Studiek e uze Neem je tijd voor belangrijke stappen! Alles over studiekeuze Vlaamse infolijn - Onderwijs tel. 1700 (gratis nummer) Onderwijskiezer www.onderwijskiezer.be Departement Onderwijs www.ond.vlaanderen.be

Nadere informatie

Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen

Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen Hoger Beroepsonderwijs Hoger Beroepsonderwijs (HBO5): Na secundair onderwijs of via toelatingsexamen 3 jaar overdag of s avonds les volgen Les volgen in een

Nadere informatie

TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN

TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN Het Handvest succesvol vrijwilligen is opgevat als een handig en visueel aantrekkelijke tool. Het moet organisaties toelaten zich te profileren als vrijwilligersorganisatie(-dienst

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

ERASMUS+ voor scholen

ERASMUS+ voor scholen ERASMUS+ voor scholen Waarom nieuw programma? Begrotingen EU: zevenjaarlijks: 2007-2013: Een Leven Lang Leren 2014-2020: Erasmus+ Sterkere link met het beleid EU toegevoegde waarde en impact Stroomlijnen

Nadere informatie

Student Exchange Faculteit WE Praktische Gids

Student Exchange Faculteit WE Praktische Gids Student Exchange Faculteit WE Praktische Gids 1. Hoe informeer ik me over student exchange? De faculteit organiseert elk jaar een facultaire infosessie rond exchange. Tijdens deze infosessie gaan we in

Nadere informatie

TAALONDERSTEUNING voor studenten met internationale plannen

TAALONDERSTEUNING voor studenten met internationale plannen TAALONDERSTEUNING voor studenten met internationale plannen in samenwerking met Ben je van plan om in het buitenland te studeren of stage te lopen maar aarzel je nog omwille van je beperkte talenkennis?

Nadere informatie

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten

toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten toelichting EOS-project & onderzoeksresultaten dhr. Arne Oosthuyse projectcoördinator Voka - Kamer van Koophandel O-Vl. VON-sessie: Allochtoon ondernemerschap in Vlaanderen Donderdag 9 juni 2011 Huis van

Nadere informatie

FAQ. Holland Scholarship 2016-2017

FAQ. Holland Scholarship 2016-2017 FAQ Holland Scholarship 2016-2017 Inhoud A. Voorwaarden... 4 1. Welke landen nemen deel aan het Holland Scholarship?... 4 2. Komen studenten uit de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustacius en Saba) en ui

Nadere informatie