Joint degrees in internationaal perspectief

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Joint degrees in internationaal perspectief"

Transcriptie

1 Joint degrees in internationaal perspectief Bijdrage aan de VSNU-Conferentie Joint Degrees, 8 November 2010, Rotterdam Hans de Wit, Lector Internationalisering HvA Vanaf dit jaar is het in Nederland wettelijk mogelijk geworden joint degrees aan te gaan, zowel nationaal als internationaal. Betekent dit nu dat het daarmee ook ineens makkelijk wordt om tot internationale joint degree programma s over te gaan? Hoe staat de ontwikkeling van joint degrees er internationaal voor? Wat zijn de trends en hoe verhouden joint degrees zich tot double degree programma s? Welke zijn de obstakels en wat zijn de mogelijkheden? Joint en double degree programma s zijn de afgelopen jaren een erg populair onderwerp in het internationale hoger onderwijs. Het is de kern van de doelstelling Europese Dimensie in het Bologna proces en daarmee een belangrijk thema op weg naar de Europese Hoger Onderwijs Ruimte. In programma s als Erasmus Mundus wordt de ontwikkeling van joint degrees als een belangrijke vereiste gezien. Ook elders in de wereld staan joint en double degrees, gestimuleerd door deze Europese prioritiet, hoog op de agenda. Volgens de recente Internationalisering Survey van de International Association of Universities (IAU) stelt 41% van de responderende instellingen dat ze samen met internationale partners joint degree programma s aanbieden, en 44% double degrees. Het merendeel van dit aanbod - maar niet uitsluitend - vindt op postgraduate niveau plaats. Interessant is daarbij dat instellingen in Afrika en het Midden-Oosten zeggen meer joint degree programma s aan te bieden, en die in Europa en Noord-Amerika meer double degree programma s. (IAU, 2010, ). Belangrijk is om een onderscheid te maken tussen programma en kwalificatie. In veel teksten (inclusief EUA) en zelfs programma s (EU-US Atlantis bijv. ) worden programma en kwalificatie door elkaar gebruikt, terwijl de verschillen fundamenteel zijn. Dat kan mede een verklaring zijn voor het relatief hoge percentage joint degree programma s dat wordt genoemd door instellingen. De onduidelijkheid wordt mede versterkt doordat er sprake is van veel verwarrende en door elkaar heen gebruikte termen: double, dual, multiple, tri-national, integrated, collaborative, combined, concurrent, consecutive, cojoint, transnational, international, integrative, parallel, two-tiered, simultaneous, common. (Knight, 2008). Definities Voor de helderheid is het zinvol om de volgende termen en daaraan gelieerde programma s te onderscheiden: - Joint of Gemeenschappelijke Programma s: Dit zijn programma s waarbij twee of meer partners samen een onderwijs programma verzorgen, zonder dat er sprake is van een gemeenschappelijke of meervoudige kwalificatie. Of één van de partners verleent namens de partners een graad aan de deelnemers (voorbeeld MSc Occupational therapy HvA), of de student ontvangt een kwalificatie van de instelling waar hij/zij is ingeschreven (meest voorkomend).

2 - Joint Degree Programma s: Een programma dat één gemeenschappelijke kwalificatie toekent op basis van voltooiing van de door de partners vastgestelde programmatische vereisten. Er is niet sprake van extra studiebelasting. Er vindt vaak mobiliteit van studenten en/of docenten, afstandsonderwijs, en/of gemeenschappelijke (afstudeer)projecten plaats, maar dat is op zich geen vereiste. Kernpunt is de complementariteit van expertise en onderwijs en onderzoek cultuur van de partners. Het merendeel van joint degree programma s vindt plaats binnen een en hetzelfde land tussen instellingen, hetgeen mede een verklaring kan zijn voor het grote aantal van dit soort programma s in Afrika en het Midden-Oosten. - Double of Multiple Degree Programma s: Een programma dat twee individuele kwalificaties op gelijk niveau verstrekt na voltooiing van de gemeenschappelijke programma vereisten van de twee partner instellingen. Een Multiple Degree programma is in essentie hetzelfde als een double degree programma maar omvat meer dan twee kwalificaties en partners. Kernpunt is ook hier de complementariteit van expertise en onderwijs en onderzoek cultuur van de partner(s). De duur van de studie zou in principe langer moeten zijn dan die van een programma met een eenvoudige kwalificatie. De werkelijkheid leert dat dit principe nagenoeg nimmer wordt uitgevoerd: daarmee wordt het adagium van de marktkoopman twee voor de prijs van één ten onrechte tot academische standaard verheven. - Combined Degree Programma s: Een programma dat twee verschillende kwalificaties op elkaar opvolgende niveaus verstrekt, gebaseerd op de voltooiing van de vereisten als door de partners gesteld. De periode van studie is over het algemeen langer dan voor een eenvoudige kwalificatie maar korter dan voor de twee kwalificaties bij elkaar opgeteld. Doorstroom programma s HBO-WO kunnen onder deze categorie geplaatst worden. Ook internationaal zijn er voorbeelden van dergelijke combined degree programma s. Wat zien we als internationale trends? Er vinden veel joint maar vooral double degree programma s plaats tussen partners in westerse landen en die in ontwikkelingslanden en Oost-Europa. Deze kennen alleen een éénrichtings verkeer:

3 studenten naar de Westerse partners, docenten en kwaliteitsbewaking vanuit het westen. Dit soort programma s hebben reeds een langere traditie en hebben een andere rationale (capaciteitsontwikkeling) dan die tussen westerse partners. De westerse student heeft geen belangstelling voor de 2e kwalificatie (is vaak zelfs geen onderdeel van de afspraak), alleen de student van de andere partner. Hoewel als gesteld de meeste joint en double degree programma s hetzij binen één land plaatsvinden of het karakter van eenrichtingsverkeer hebben tussen instellingen in ontwikkelingenlanden en Centraal en Oost Europa enerzijds en universiteiten in ontwikkelde landen anderzijds, zien we recentelijk een ontwikkeling van dubbele of gemeenschappelijke kwalificaties op basis van wederkerigheid, vooral gestimuleerd in het kader van Europese programma s (ERASMUS Mundus met name) en onder de noemer Europese dimensie van Bologna. Uit de resultaten van de IAU survey is duidelijk at joint en double degree programma s steeds meer een belangrijk onderdeel van het internationale vocabulaire van universiteiten zijn geworden. Vraag is wel of daarbij intentie en interpretatie niet belangrijker zijn dan de harde werkelijkheid. Gemeenschappelijke Programma s (nationaal en internationaal) en Double en Multiple Degree Programma s (internationaal) komen aanzienlijk vaker voor dan de Joint Degree (nationaal) en Combined Degree programma s (internationaal). Dit heeft meer te maken met wettelijke, financiële en erkenning obstakels dan met intenties. Het is bijna standaard praktijk dat partners die de intentie hebben om een joint degree programma af te sluiten, besluiten dat dat te gecompliceerd is en dus maar een double degree programma aangaan. Dit verklaart het hoge aantal double degree programma s in Europa en Noord Amerika in de IAU survey. Als toch besloten wordt tot een joint degree programma valt het volgende op: - De lengte van de studie lijkt joint en double degree programma s op master niveau makkelijker te maken dan op bachelor of doctoraal niveau. - Doctoral joint programma s komen nog weinig voor, maar lijken geleidelijk aan meer in de belangstelling komen te staan. Het individuele karakter van promoties maakt institutionele afspraken echter lastig, zodat dit soort afspraken vaak een noodzakelijk incidenteel karakter hebben, tenzij er sprake is van een langdurige en intensieve samenwerking tussen onderzoekscentra. - Studie in de partner instelling en dus mobiliteit wordt gezien als een belangrijk element van joint en double degree programma s, als ook uitwisseling van staf. - Recentelijk is er een voorzichtige trend naar stage als onderdeel van dit soort programma s. Joint degree programma s zijn wettelijk reeds in veel landen in Europa mogelijk, maar het gaat dan vooral om joint degrees binnen het eigen land. Internationaal is de ervaring met joint degrees nog beperkt.

4 Er zijn wel een aantal voorbeelden van innovatieve initiatieven, waarbij vaak creatief gepoogd wordt om obstakels heen te lopen. Dit soort initiatieven vereisen een intensievere ervaring en relatie tussen de partners dan de eenrichtingsprogramma s: meerwaarde voor het vakgebied en beroepenveld, de instelling/programma en de student (nadruk op een goede balans van complementariteit en gemeenschappelijkheid). Van dit soort initiatieven is veel te leren hoe om te gaan met wettelijke en andere beperkingen. Obstakels voor Joint Degree programma s In Europa zijn joint degree programma s als gezegd wettelijk mogelijk in veel landen, maar dat is vooral gebaseerd op nationale joint degrees. Internationaal lijkt het daarmee wettelijk ook mogelijk (bijvoorbeeld Vlaanderen), maar andere obstakels belemmeren dat in de praktijk vaak. Italië, Engeland en sinds kort Nederland kennen wettelijke regelingen die (inter)nationale joint degrees mogelijk maken. In de Verenigde Staten verschilt het per staat en zelfs per instelling. Erkenning is nog een belangrijk obstakel. De Lissabon Conventie is de enige van de zes UNESCO conventies die joint degrees van twee bonafide instellingen erkent. Legal aspects regarding both the organisation of joint programmes and the recognition of qualifications awarded by joint programmes are a serious obstacle towards recognition. Most ENIC NARICs do not recognise qualifications awarded by a joint programme if that programme is not established or offered in accordance with the national legislation of one of the participating countries, if one of the involved institutions is not recognised or if one of the awarding institutions is not authorised to award that degree. (Aerden & Reczulska, ECA, 2010) Toch is met een wettelijke regeling van joint degree programma s nog niet alles opgelost. Neem het onderscheid tussen HBO en WO. Een joint degree tussen een Nederlandse universiteit en HBOinstelling mag niet, maar internationaal wordt daar niets over gezegd, dan geldt alleen dat het een samenwerking moet zijn tussen erkende instellingen. Maar wat als een Nederlandse HBO-instelling een joint degree wil afspreken met een buitenlandse universiteit of met een buitenlandse university of applied sciences die een arts of sciences degree mag afgeven? Kan de Nederlandse HBO-instelling dan wel betrokken zijn in een arts of sciences degree programma? En wat als het omgekeerde het geval is, een Nederlandse universiteit met een buitenlandse die geen arts of sciences degree mag afgeven? Nationale accreditaties van joint degree programma s zijn nog steeds een probleem, tenzij er wederzijdse afspraken bestaan voor erkenning van elkaars accreditaties door de nationale accreditatie-organen. A qualification awarded by a joint programme can only be recognised if the programme itself is recognised. In practice this usually means that the programme needs some kind of accreditation. But does that mean that the programme needs to be accredited by the accreditation agencies from all the countries involved or is it enough when it is accredited by only one agency? (ibid) Naast de wettelijke obstakels en die betreffende erkenning spelen vooral obstakels t.a.v. de financiering van programma s en van de bekostiging en collegegelden van studenten. Vanuit de Nederlandse context bijvoorbeeld lijkt het ten aanzien van bekostigde joint degree programma s simpel: de Nederlandse instelling brengt bij de Nederlandse overheid 50% van de Nederlandse

5 bekostiging per bij de instelling ingeschreven student in rekening en de buitenlandse instelling 50% van hun bekostiging. Dat is echter alleen mogelijk als aan twee voorwaarden is voldaan: de lengte aan studiepunten is gelijk bij beide partners en het aantal deelnemende studenten ingeschreven aan de beide instellingen is gelijk. Anders wijzigt de inspanningsverplichting van 50% tussen de partners. Met uitzondering van joint doctorats die individueel zijn, is dat niet bij voorbaat gegarandeerd. De financiële obstakels voor joint degree programma s zijn met name groot tussen publieke en private instellingen en tussen de VS (en in toenemende mate het Verenigd Koninkrijk) en continentaal Europa, zowel wat betreft bekostiging als collegegelden. Vergelijking Europa en de VS. Double Degree programma s zijn in de VS meer populair dan joint degree programma s. In de VS is er meer gerichtheid op bachelor niveau en in Europa op master en phd niveau. ((IIE/FUB, Kuder & Obst, 2009; ECA, 2010) In de VS worden kosten voor joint en double degrees vooral gedragen door collegegelden, in Europa vooral door de instellingen en subsidies. Er lijken minder obstakels voor joint en double degree programma s binnen de regio (met name binnen Europa) dan met de VS of andere transcontinentale partners. Top 5 partner landen voor Europese universiteiten: Verenigde Staten, Frankrijk, Spanje, Duitsland en UK. Top 5 partner landen voor V.S. universiteiten: Duitsland, China, Frankrijk, Mexico, Zuid Korea/Spanje. Meest populaire disciplines: Economie en Management en Techniek. Belangrijkste drijfveren voor Europese en Amerikaanse universiteiten zijn: internationalisering onderwijs, prestige en branding. Belangrijkste obstakels: in de VS vooral duurzaamheid, belangstelling studenten en institutionele steun; in Europa curriculum ontwikkeling, erkenning en credit transfer. Concluderend Wettelijke regeling is een goede stap, maar slechts het begin. Er zijn nog vele andere obstakels (internationale afspraken, erkenning, accreditatie, bekostiging) te overwinnen. Er is nog te veel sprake van een reactieve houding: Europa, de mondiale kenniseconomie, de overheid, willen het. De intentie is groter dan de realisatie. En waar men wil, zijn de obstakels te groot om tot actie over te gaan. Gevaar is dat om redenen van gemakzucht uitgeweken wordt naar double degree programma s, terwijl die een wezenlijk ander karakter (zouden moeten) hebben. Bij het ontwikkelen van joint (degree) programma s is het belangrijk de volgende vragen zelf helder te beantwoorden: Waarom (wat is de meerwaarde voor de instelling, de student, het beroepenveld en/of het vakgebied), met wie, en pas dan hoe.

6 Beginnen als een gemeenschappelijk programma zonder gemeenschappelijke graad, is een beter ontwikkelingspad dan met double degrees. Gemeenschappelijk aanpakken van obstakels en uitwisselen van best practices is in deze fase van groot belang. Documentatie Aerden, A., & Reczulska, H. (2010). The recognition of qualifications awarded by joint programmes: An analysis of current practices by national recognition centres. European Consortium for Accreditation in Higher Education. IAU. Internationalization of Higher Education: global Trends, Regional Perspectives. IAU 3 rd Global Survey Report. Paris, Joint and Double Degree Programs: An Emerging Model for Transatlantic Exchange, 2009, Knight, J. (2008). Joint and double degree programmes: Vexing questions and issues. London: The Observatory on Borderless Higher Education. Kuder, M. & Obst, D. (2009). Joint and double degree programs in the transatlantic context. Institute of International Education & Freie Universitaet Berlin. Maierhofer, R., & Kriebernegg, U. (2009). Joint and dual degree programs: New ventures in academic mobility. In R. Bhandari & S. Laughlin (Eds.), Higher education on the move: New developments in global mobility (pp ). New York: The Institute of International Education. Spinelli, Giancarlo. Measuring the success of internationalisation: the case of joint and double degrees. In Hans de Wit, Measuring success in the internationalisation of higher education. EAIE Occasional Paper , Amsterdam

SEFOTECH.NUT An Erasmus Mundus master

SEFOTECH.NUT An Erasmus Mundus master SEFOTECH.NUT An Erasmus Mundus master SEFOTECH.NUT JOINT DEGREE awarded: M.Sc. Degree in Food Science, Technology and Nutrition SEFOTECH.NUT 2 History of the project -90s : IPs on brewing, wine making,

Nadere informatie

Joint programmes & joint degrees

Joint programmes & joint degrees Joint programmes & joint degrees Kaja Braathen & Mark Frederiks VSNU-Conference on Joint Degrees 8 November 2010 Content ECA Terminology JP/JD TEAM II Accreditation of joint programmes in NL Joint degrees

Nadere informatie

ALLES WORDT ANDERS. De impact van Internationale HO trends op de Nederlandse markt

ALLES WORDT ANDERS. De impact van Internationale HO trends op de Nederlandse markt ALLES WORDT ANDERS De impact van Internationale HO trends op de Nederlandse markt 1 MIJN ACHTERGROND 2 ALLES WORDT STEEDS SNELLER ANDERS - Ontwikkelingen volgen zich in een steeds hoger tempo op - Studenten

Nadere informatie

Nationaal Seminar Joint Programmes. Financiering van Joint Programmes: Ervaringen van de International Joint Master ALGANT

Nationaal Seminar Joint Programmes. Financiering van Joint Programmes: Ervaringen van de International Joint Master ALGANT Nationaal Seminar Joint Programmes Financiering van Joint Programmes: Ervaringen van de International Joint Master ALGANT Kathelijne Smits 22 november 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Het programma:

Nadere informatie

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Sense of Urgency: Studenten chemie mobiliseren 1. Missie van Chemie@UGent: Onderzoeksgedreven academisch onderwijs

Nadere informatie

Windows of Opportunity

Windows of Opportunity Windows of Opportunity VOOR DE INTERNATIONALISERING VAN DE OPLEIDINGEN * EEN UITDAGING Internationalisering van het curriculum door integratie van I@H Het creëren van Mobility Windows en De impact van

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS DIRECTORAAT-GENERAAL INTERN BELEID BELEIDSONDERSTEUNENDE AFDELING B: STRUCTUUR- EN COHESIEBELEID CULTUUR EN ONDERWIJS DE INTERNATIONALISERING VAN HET HOGER ONDERWIJS STUDIE Inhoud Een studie naar het begrip

Nadere informatie

Nuffic Neso Mexico. Janneke de Geus Director 22 maart 2011

Nuffic Neso Mexico. Janneke de Geus Director 22 maart 2011 Nuffic Neso Mexico Janneke de Geus Director 22 maart 2011 Bienvenidos a Nuffic Neso México! Wie, wat, waar, wanneer Nuffic Neso Mexico 2011 Activiteiten Plannen Marktonderzoek Hoger onderwijs in Mexico

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Erasmus+ onderneem je zelf

Erasmus+ onderneem je zelf Erasmus+ onderneem je zelf Annemarie de Ruiter José Ravenstein NA Erasmus+ Onderwijs &Training/ Nuffic 11 maart 2014 Erasmus+ Film Erasmus+ Uitvoering Erasmus+ Beleidscontext en budget Erasmus+ Programma

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Internationaal onderwijs

Internationaal onderwijs Internationaal onderwijs Dr. Mark Frederiks Coördinator Internationalisering, NVAO Seminar Gedragscode, Utrecht, 12 oktober 2016 Accreditatie van joint programmes Meervoudige accreditaties in verschillende

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish)

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) ZA4986 Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) FLASH 260 STUDENTS AND HIGHER EDUCATION REFORM Uw locaal interviewernummer Naam plaats

Nadere informatie

Wat Chinese studenten willen

Wat Chinese studenten willen Wat Chinese studenten willen Kansen en uitdagingen voor het Nederlandse HO in China Charles Hoedt Robert van Kan Kees Kouwenaar 2 Openingsvraag: Bent u tevreden over de bestaande relatie van uw instelling

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

Bestuurskunde Public Administration

Bestuurskunde Public Administration Bestuurskunde Public Administration Jolanda den Heijer 13/10/2017 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Who s who? Intro Who am I Who are you? Ba / Ma Dutch / English? 2 Today Exchange Europa Bachelor -Requirements,

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding

College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding College of Child Development & Education Studeren in het buitenland: Pedagogische Wetenschappen, Onderwijskunde, Lerarenopleiding 14 november 2014 Programma Jelka Driehuis, coördinator Internationalisering

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Impact en disseminatie Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Wie is wie? Voorstel rondje Wat hoop je te leren? Heb je iets te delen? Wat zegt de Programma Gids? WHAT DO IMPACT AND SUSTAINABILITY MEAN? Impact

Nadere informatie

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren 1/6 Situering Het Leuven / Louvain-la-Neuve

Nadere informatie

Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland

Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland Doorstroming van Nederlandstalige leerlingen uit Singapore naar Nederland Voor doorstroming in Nederland zijn er twee opties: Internationaal onderwijs Nederlands onderwijs Doorstromen naar: Primair Onderwijs

Nadere informatie

Erasmus+ Higher Education (ECHE) in de praktijk! José Ravenstein, NA Erasmus+, Juni 2015

Erasmus+ Higher Education (ECHE) in de praktijk! José Ravenstein, NA Erasmus+, Juni 2015 Erasmus+ Higher Education (ECHE) in de praktijk! José Ravenstein, NA Erasmus+, Juni 2015 Programma! Welkom en doelstelling bijeenkomst Programma Erasmus+ Kernpunten uit de ECHE Monitoring van de ECHE Bologna

Nadere informatie

Een tien voor transparantie. Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University

Een tien voor transparantie. Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University Een tien voor transparantie Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University Overzicht presentatie/programma Inleiding ECTS Users Guide Learning outcomes Grading table

Nadere informatie

Internationale Quick Scan naar wettelijke verankering van joint programmes

Internationale Quick Scan naar wettelijke verankering van joint programmes Internationale Quick Scan naar wettelijke verankering van joint programmes Op zoek naar bevorderende maatregelen Report by Renze Kolster Hans Vossensteyn December 2013 Contact: Renze Kolster Centre for

Nadere informatie

ERASMUS+ Stages. april 2015

ERASMUS+ Stages. april 2015 ERASMUS+ Stages april 2015 Inhoud Programma landen Erasmus Charter for Higher Education Budget Voorwaarden Pas afgestudeerden Mobiliteitperiodes Stagebeurzen Formulieren Questions & Answers Programma Landen

Nadere informatie

Protocol voor Nederlandse aanvragen Toets Nieuwe Opleiding leidend tot een Joint degree. 7 juni 2010

Protocol voor Nederlandse aanvragen Toets Nieuwe Opleiding leidend tot een Joint degree. 7 juni 2010 Protocol voor Nederlandse aanvragen Toets Nieuwe Opleiding leidend tot een Joint degree 7 juni 2010 versie februari 2011 Inhoud Voorwoord 3 1 Inleiding 3 2 Wanneer kan een toets nieuwe opleiding leidend

Nadere informatie

Sessie 4 (4): Good practices internationale joint master

Sessie 4 (4): Good practices internationale joint master Sessie 4 (4): Good practices internationale joint master Joint master (Msc) degree: Geosciences of Basins and Lithosphere (GBL) Ramon Ellenbroek (Coordinator International Office/ beleidsmedewerker internationalisering

Nadere informatie

WORKSHOP 1P4. Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen. Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT

WORKSHOP 1P4. Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen. Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT WORKSHOP 1P4 Internationale samenwerking goed voor de onderwijskwaliteit? Arie van Scheepen Docent Technische Bedrijfskunde bij IED-FNT 11.00-12.00 uur / SkyTheater 2 Inhoudsopgave Onderwerp/ aanleiding

Nadere informatie

Protocol voor Nederlandse Aanvragen Accreditatie leidend tot een Joint degree. 7 juni 2010

Protocol voor Nederlandse Aanvragen Accreditatie leidend tot een Joint degree. 7 juni 2010 Protocol voor Nederlandse Aanvragen Accreditatie leidend tot een Joint degree 7 juni 2010 versie februari 2011 Inhoud Voorwoord 3 1 Inleiding 3 2 Wanneer kan een accreditatie voor een joint degreeopleiding

Nadere informatie

Algemene informatie 2012/2013

Algemene informatie 2012/2013 1 Algemene informatie 2012/2013 1. Wat zou je willen doen in het buitenland? 2. Wanneer zou je naar het buitenland willen? 3. Waar zou je naar toe willen? 2 Bilateraal programma Tweezijdige uitwisseling

Nadere informatie

JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014

JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014 JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014 Maria Madalena Pereira Nuffic Agenda Context Erasmus + Internationale dimensie Erasmus + Joint Master degrees KA1 Verhaal uit de praktijk Afsluiting Context Erasmus

Nadere informatie

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus.

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus. - Universiteit I would like to enroll at a university. Aangeven dat u zich wilt inschrijven I would like to enroll at a university. I want to apply for course. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor

Nadere informatie

Dames en heren, Intro (academische kwartiertje)

Dames en heren, Intro (academische kwartiertje) Openingstoespraak van de Nederlandse staatssecretaris van Onderwijs, Mark Rutte, op de eerste dag van de conferentie Designing policies for mobile students in Noordwijk op 11 oktober 2004, om 9.30 uur

Nadere informatie

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus.

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus. - Universiteit Ik zou mij graag inschrijven in een universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven I would like to enroll at a university. Ik zou mij graag inschrijven voor. Verklaren dat u graag wilt

Nadere informatie

Educational Technology Expertise Centre OTEC Open University of the Netherlands. Masterclass Peer-to-peer technology

Educational Technology Expertise Centre OTEC Open University of the Netherlands. Masterclass Peer-to-peer technology Educational Technology Expertise Centre OTEC Open University of the Netherlands Masterclass Peer-to-peer technology COLOPHON Title: Author(s): Masterclass Peer-to-peer technology Wim van der Vegt en Hubert

Nadere informatie

Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelij

Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelij Collectief Inclusief Opbouw Inclusief onderwijs; wat is het? Inclusief onderwijs; waarom? Inclusief onderwijs; waarom niet? De nationale context De internationale vergelijking De internationale context

Nadere informatie

Erkenning en omzetting studieresultaten

Erkenning en omzetting studieresultaten Erkenning en omzetting studieresultaten Erkenning Did you gain or do you expect to gain academic recognition from your sending institution for your period abroad? 92% 6% 2% Full recognition Partial recognition

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Windows of Opportunity

Windows of Opportunity Windows of Opportunity VOOR DE INTERNATIONALISERING VAN DE OPLEIDINGEN * EEN UITDAGING Internationalisering van het curriculum door integratie van I@H Het creëren van Mobility Windows en De impact van

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Studeren in België Ilse Van Rompaey België, een federale staat 1 federale staat: buitenlandse zaken, nationale veiligheid en defensie, justitie, financiën, sociale zekerheid 3 regio s: grondgebied-gerelateerde

Nadere informatie

Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013).

Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013). Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013). Deze FAQ (frequently asked questions) is samengesteld om subsidieontvangers

Nadere informatie

Internationale joint programmes bij Nederlandse universiteiten. Eindrapportage project stimulering joint degrees 2014 Vereniging van Universiteiten

Internationale joint programmes bij Nederlandse universiteiten. Eindrapportage project stimulering joint degrees 2014 Vereniging van Universiteiten Internationale joint programmes bij Nederlandse universiteiten Eindrapportage project stimulering joint degrees 2014 Vereniging van Universiteiten Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 1.1 Project stimulering

Nadere informatie

Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning

Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning Het belang van goed geformuleerde learning outcomes in het kader van accreditatie en erkenning Esther van den Heuvel Beleidsmedewerker Internationalisering 17 Maart 2011 Beoogde learning outcomes Na afloop

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Pro Dual Improving through Benchmarking Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Partners Germany: Stadt München/City of Munich Education Department - Vocational Schools and Further Education Industrie-

Nadere informatie

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas University of Groningen Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version

Nadere informatie

Flamenco Egracons Workshop Practical Approach to Improving ECTS Implementation in Europe

Flamenco Egracons Workshop Practical Approach to Improving ECTS Implementation in Europe Project 2012-3211_527554-LLP-1-2012-1-BE-ERASMUS-ESMO Practical Approach to Improving ECTS Implementation in Europe 2012-2015 Flamenco Egracons Workshop 6-2-2013 www.egracons.eu Context en problematiek

Nadere informatie

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Hoger beroepsonderwijs Het ongedelfde goud Twitter: @Ronbormans1 Mail: Ron.Bormans@HR.nl Nederland

Nadere informatie

SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE

SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE SERVICE-LEARNING ONDERWIJSPROJECT VOOR SINOLOGIE PILOOTPROJECT VOOR EEN UNIVERSITEITSBREED PROGRAMMA OG SINOLOGIE SERVICE-LEARNING Wat is service-learning? Nieuw of niet? Goodpractices uit Latijns-Amerika,

Nadere informatie

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS.

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSCHAPPEN LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSSCHAPPEN Na je master Sociologie,

Nadere informatie

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda COSPA Dag De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda Olaf Ernst, Organisatie stages/beleidsverantwoordelijke Praktijkleren Angelique Grippeling, Internationale

Nadere informatie

Programmaoverzicht. Bachelor Open dag 3 februari Page 1 of 6

Programmaoverzicht. Bachelor Open dag 3 februari Page 1 of 6 Programmaoverzicht Bachelor Open dag 3 februari 2018 Page 1 of 6 Informatiesessies geven voorlichting over de opleiding, zoals de opbouw, toekomstperspectieven en de ervaring van een student. Kennismakingscolleges

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 23 (2011) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2013 Nr. 238 A. TITEL Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld;

Nadere informatie

Programmaoverzicht. Bachelor Open dag 3 februari Page 1 of 6

Programmaoverzicht. Bachelor Open dag 3 februari Page 1 of 6 Programmaoverzicht Bachelor Open dag 3 februari 2018 Page 1 of 6 Informatiesessies geven voorlichting over de opleiding, zoals de opbouw, toekomstperspectieven en de ervaring van een student. Kennismakingscolleges

Nadere informatie

Onderwijssysteem. Ierland. Het Ierse onderwijssysteem beschreven en vergeleken met het Nederlandse

Onderwijssysteem. Ierland. Het Ierse onderwijssysteem beschreven en vergeleken met het Nederlandse Onderwijssysteem Ierland Het Ierse onderwijssysteem beschreven en vergeleken met het Nederlandse Dit document geeft informatie over het onderwijssysteem van Ierland. Ook wordt uitgelegd wat het Nederlandse

Nadere informatie

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015

Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen. International Days 2015 Oriënteringssessie Op Erasmus gaan: een vlag met vele ladingen International Days 2015 Op Erasmus gaan: wereldwijde mogelijkheden Binnen Europa: 32 landen: 28 EU landen, Turkije, IJsland, Noorwegen, FYROM

Nadere informatie

Grensoverschrijdend eid gebruik in Europa

Grensoverschrijdend eid gebruik in Europa Grensoverschrijdend eid gebruik in Europa ECP.nl Hans van der Burght Agenda 1. Aanleiding: EU-verordening eidas 2. Het STORK project 3. Introductie van de crossborder use cases 4. Demo: Nederlandse burger

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be HBO5 in Vlaanderen Toelichting Noël Vercruysse 23 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be De Feiten Decreet betreffende het secundair na secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs van 30 april 2009 In

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Vraag nr. 788 van 20 augustus 2013 van JOS DE MEYER

Vraag nr. 788 van 20 augustus 2013 van JOS DE MEYER VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 788 van 20 augustus 2013 van JOS DE MEYER Erasmusprogramma Evaluatie Het Erasmusprogramma

Nadere informatie

Beste practice bachelor. Delft. Leiden

Beste practice bachelor. Delft. Leiden Beste practice bachelor Delft Leiden Molecular Science & Technology Gezamenlijke BSc Leiden-Delft Peter Hamersma Pieter van Dooren Opleidingsdirecteur Opleidingscoordinator Waarom samen? Bachelor-master

Nadere informatie

45000 studenten personeel Alle studiegebieden (-theologie) Recente beleidsthema s onderwijs

45000 studenten personeel Alle studiegebieden (-theologie) Recente beleidsthema s onderwijs Sturing onderwijspraktijk door kwaliteitszorg UGent Directiecongres Secundair onderwijs Bisdom Gent 14 oktober 2015 Luc Van de Poele Directie Onderwijsaangelegenheden Afdeling onderwijskwaliteitszorg Universiteit

Nadere informatie

Studentenmobiliteit door standaardisering

Studentenmobiliteit door standaardisering Kies Op Maat Studentenmobiliteit door standaardisering SIS-conferentie Noordwijk, 17 juni 2010 Hans van Driel Overzicht Kies Op Maat intro Plaats in de keten Demo Perspectief instelling Perspectief student

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Study Abroad. BSc. Jitske van der Laan. Challenge the future. Delft University of Technology

Study Abroad. BSc. Jitske van der Laan. Challenge the future. Delft University of Technology Study Abroad BSc Jitske van der Laan Delft University of Technology Challenge the future Introductie Inhoud: Mogelijkheden BSc en MSc Wat kan ik verwachten Waar begin ik Bestemmingen Aanmelden Regelwerk

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013

Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 A.J.Gilbert Silvius Lector, LOI Hogeschool Trends in het onderwijs voor projectmanagement IPMA onderwijsdag 2013 A.J.Gilbert Silvius

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive 1 Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive Femke Boom Open Universiteit Naam student: Femke Boom Studentnummer: 850762029 Cursusnaam: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

20. 30 : Vlir-UOS reisbeurzen (grote aula MTC2.00.0010) Vanaf 20.00 : Receptie en infomarkt in de Hallen

20. 30 : Vlir-UOS reisbeurzen (grote aula MTC2.00.0010) Vanaf 20.00 : Receptie en infomarkt in de Hallen 18.30 : algemene infosessie Verwelkoming Studentengetuigenis over Göteborg: Leonie Verberckmoes voorstelling verschillende mogelijkheden voor een buitenlandse ervaring studentengetuigenis: buitenlandse

Nadere informatie

Sessie 4: Hoe ontwikkel ik een gezamenlijk curriculum?

Sessie 4: Hoe ontwikkel ik een gezamenlijk curriculum? Sessie 4: Hoe ontwikkel ik een gezamenlijk curriculum? Nationaal Seminar Joint Programmes 22 november 2016 Marion de Boer Wim Nieuwenhuijsen Uitgangspunten Hoe organiseer en onderhoud je een gezamenlijk

Nadere informatie

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING Deel INTERNATIONALE VERGELIJKING INTERNATIONALE VERGELIJKING Internationale onderwijsstatistieken zijn gebaseerd op een standaardterminologie, standaardconcepten, -definities en -classificaties, en dit

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Europabreed erkennen. Jolien van der Vegt (OCW) Mark Frederiks (NVAO) Lucie de Bruin, Bas Wegewijs (EP-Nuffic) EP-Nuffic Jaarcongres 12 maart 2015

Europabreed erkennen. Jolien van der Vegt (OCW) Mark Frederiks (NVAO) Lucie de Bruin, Bas Wegewijs (EP-Nuffic) EP-Nuffic Jaarcongres 12 maart 2015 Europabreed erkennen Jolien van der Vegt (OCW) Mark Frederiks (NVAO) Lucie de Bruin, Bas Wegewijs (EP-Nuffic) EP-Nuffic Jaarcongres 12 maart 2015 De EAR projecten: European Area of Recognition Stroomlijnen

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana

Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana Cooperation between Departments of Computer Science and Information technology in the Netherlands, Ethiopia and Ghana Kees Smit, Centre for International Cooperation, VU Aemro Bizuneh Bahir Dar University

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

U I T S P R A A K

U I T S P R A A K U I T S P R A A K 1 6-2 0 3 Rapenburg 70 Postbus 9500 2300 RA Leiden T 071 527 81 18 van het College van beroep van de Universiteit Leiden inzake het beroep van [naam], appellant tegen het Bestuur van

Nadere informatie

Transparantie: de schakel tussen institutionele autonomie en publieke verantwoording

Transparantie: de schakel tussen institutionele autonomie en publieke verantwoording Transparantie: de schakel tussen institutionele autonomie en publieke verantwoording Dirk Van Damme Hoofd van het Centre for Educational Research and Innovation - OECD 1. EEN HO-KWALIFICATIE HEEFT EEN

Nadere informatie

General info on using shopping carts with Ingenico epayments

General info on using shopping carts with Ingenico epayments Inhoudsopgave 1. Disclaimer 2. What is a PSPID? 3. What is an API user? How is it different from other users? 4. What is an operation code? And should I choose "Authorisation" or "Sale"? 5. What is an

Nadere informatie

ENGINEERING in Leuven. Peter Van Puyvelde programme director

ENGINEERING in Leuven. Peter Van Puyvelde programme director CHEMICAL ENGINEERING in Leuven Peter Van Puyvelde programme director peter.vanpuyvelde@cit.kuleuven.be content presentation (English) master programme presentation Erasmus Mundus programma EURHEO rationale

Nadere informatie

OER/TER ADDENDA ( )

OER/TER ADDENDA ( ) OER/TER ADDENDA (21-11-2017) Regarding: Teaching and Examination Regulations Master s degree programmes The new text: p. 170 Programme: Executive Master of Finance and Control/EMFC Year: 2 sem course title

Nadere informatie

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange?

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden administratie door SAC 13-10-2014 pag. 1 13-10-2014 pag. 2 Waarom

Nadere informatie

Tax Directors Forum. Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015

Tax Directors Forum. Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015 Tax Directors Forum Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015 Agenda 16.00 16.05 uur Welkom en opening Frits Barnard

Nadere informatie

Van de 293 Wageningse respondenten zijn er 109 man (37%) en 184 vrouw (63%). De gemiddelde leeftijd van de respondenten is 28 jaar.

Van de 293 Wageningse respondenten zijn er 109 man (37%) en 184 vrouw (63%). De gemiddelde leeftijd van de respondenten is 28 jaar. Resultaten NAE 2016 Samenvatting: De NAE is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De NAE wordt uitgevoerd door DESAN,

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Studeren in het buitenland. Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016

Studeren in het buitenland. Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016 Studeren in het buitenland Daniëlle Lovink FSW, Leiden 14 oktober 2016 Inhoud 1. Wanneer? 2. Waarheen? 3. Oriënteren 4. Aanmelden 5. Nominatie 6. Vakken 7. Terug in Leiden 8. Vragen? Wanneer kan ik op

Nadere informatie

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland Om goed mee te kunnen is scholing cruciaal. De snel veranderende

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2001 Nr. 38

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2001 Nr. 38 1 (2001) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2001 Nr. 38 A. TITEL Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Vlaamse Gemeenschap van België inzake de transnationale

Nadere informatie