De Surinaamse geschiedenis Dag van de Arbeid Geschreven door Imro L. Smith

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Surinaamse geschiedenis Dag van de Arbeid Geschreven door Imro L. Smith"

Transcriptie

1 De Surinaamse geschiedenis Dag van de Arbeid Geschreven door Imro L. Smith Oorsprong Dag van de Arbeid De Dag van de Arbeid wordt jaarlijks op 1 mei herdacht. Op deze dag staan vele landen stil bij de strijd van de werkende klasse voor lotsverbetering. De dag van de Arbeid heeft zijn oorsprong in de 15 e eeuw toen strijd voor een achturige werkdag werd geleverd door Engelse ambachtslieden. Deze kenden in die dagen werktijden van 14 tot 16 uren per etmaal. Pas in 1856 bereikten werkgevers en werknemers in Engeland overeenstemming over het beperken van een arbeidsdag tot acht uur. Deze overwinning van de werkenden in Engeland zou een sneeuwbaleffect hebben op de werkende klasse in Noord-Amerika. In 1864 werd in Boston door arbeiders geëist een bij wet te regelen achturen werkdag. In 1884 nam de American Federation of Labor, een federatie van vakcentrales in Noord-Amerika, een resolutie aan, waarin opgeroepen werd om vanaf 1 mei 1886 de achturige werkdag ingevoerd te krijgen. Deze eis werd schoorvoetend ingewilligd door werkgevers. De datum 1 mei was niet zomaar gekozen. In Noord -Amerika was 1 mei Moving Day. Op die dag werden bestaande arbeidscontracten verlengd, aangepast of verbroken. Een goede gelegenheid dus om de werkdagen contractueel te beperken tot 8 uren. Na de succesvolle strijd van de vakbeweging in Noord Amerika, lieten vakorganisaties in Europese landen hun stem veel luider horen voor invoering van de achturige werkdag in hun landen. In 1889 werd in Europa tot de jaarlijkse Dag van de Arbeid op 1 mei besloten. De overwegingen om dat op 1 mei te doen waren gebaseerd op de succesvolle strijd van de werkende klasse in Noord -Amerika en om met de 1 mei viering de strijd voor de achturige werkdag wereldwijd te versterken. Surinaamse situatie De strijd van de 1 mei-beweging zou pas na 40 tot 50 jaren overwaaien naar ons land. Na de afschaffing van de slavernij in 1863 bleven de werkgevers heer en meester. Elke opstand vanuit de werkende klasse werd in de kiem gesmoord door het koloniaal bestuur. Er werd sterk repressief opgetreden door de bestuurders tegen verzet en protesten van de werkende klasse. De overheid duldde geen tegenspraak van arbeiders. Als voorbeeld kan genoemd worden de opstand van 2 juli 1902 toen onder de contractarbeiders van de suikerplantage Marienburg een opstand uitbrak tegen de onmenselijke arbeidsomstandigheden. Door frustratie vermoorden de arbeiders directeur James Mavor. Een detachement van het Koloniaalleger opende hierna het vuur op de verhitte arbeiders. Er vielen 17 doden en 39 gewonden. Van de gewonden bezweken er later nog zeven. Enkele van de woedende arbeiders werden opgesloten.

2 Op de foto contractarbeiders van de suikerplantage Marienburg op een geïmproviseerde vrachttrein op weg naar de rietvelden in de felle zon. Op 2 juli 1902 brak onder deze arbeiders een opstand uit tegen de onmenselijke arbeidsomstandigheden. Door frustratie vermoordden de arbeiders directeur James Mavor. Een detachement van het Koloniaalleger opende hierna het vuur op de verhitte arbeiders. Er vielen 17 doden en 39 gewonden. Tientallenwoedende arbeiders werden opgesloten. Pas na de jaren dertig ( ) bleek dat de werkende klasse in Suriname haar horizon behoorlijk had verruimd. Er was sprake van politieke mondigheid bij de lagere bevolking en arbeiders kwamen op voor een betere sociale positie. Er werd onbevreesd geprotesteerd ondanks gouverneur Bram Rutgers en zijn opvolger Johannes Kielstra met harde hand regeerden. De werkende klasse werd bewust van de betekenis van de internationale Dag van de Arbeid. In februari 1932 werd de Surinaamse Algemene Werknemers Organisatie (SAWO) opgericht onder leiding van Theo Sanders. Deze vakorganisatie bestond voornamelijk uit ambachtslieden. Op 1 mei 1932 organiseerde SAWO een druk bezochte arbeidscongres in verband met de viering van de Dag van de Arbeid in Suriname. Deze dag wordt in de annalen van het ministerie van ATM aangetekend als de eerste 1 mei viering in Suriname. De sprekers waren onder andere de vakbondleiders: Louis Doedel en Heinrich Liesdek. Dit arbeidscongres was helaas geen solidariteitsbetoging met de strijd van werkenden over het algemeen, maar bleek een politieke massameeting te zijn. Gedurende het congres werd constant opgeroepen te ageren tegen de koloniale bestuurders en de kerk. Zo werd de kerk mede aansprakelijk gesteld voor de verdrukking van de samenleving in ons land.

3 In 1942, zesentwintig jaar na de vestiging van de Suralco in Suriname, richtten de arbeiders van Paranam en Moengo zich in de Surinaamse Mijnwerkers Unie (SMU) en pleitten voor onder andere een achturige werkdag. Op het bedoelde congres gingen de vakbondleiders volledig voorbij aan de betekenis en de solidariteitsgedachte van de 1 mei-viering. Dit blijkt uit het feit dat de gouverneur werd opgeroepen om de stroom van contractarbeiders uit het buitenland stop te zetten. Deze werden bestempeld als goedkope arbeidskrachten die de schaarse arbeidsplaatsen aan het inpikken waren. Gouverneur Kielstra had in die dagen het voornemen om duizenden javaanse arbeidskrachten te laten overkomen voor de landbouw omdat de creoolse bevolking niet bereid was in deze sector arbeid te verrichten. De arbeid was fysiek zwaar, intensief en mensonterend. Een gemiste kans was de eerste 1 mei-viering om te pleitten voor betere werkomstandigheden in het algemeen, maar in het bijzonder in de landbouw.

4 Jammer dat het pleitend betoog wegbleef voor goede arbeidsomstandigheden, bescherming van werknemers en menselijke arbeidsverhoudingen. Gezien de opkomst van de massa mag gesteld worden dat deze gelegenheid een doelrijpe kans was voor de Surinaamse vakbeweging om zich in de gemeenschap definitief te gaan vestigen voor de belangen van de werkende klasse. Integendeel, de vakbondleiders hebben met hun politiek opruiende uitspraken, gouverneur Kielstra in handen kunnen spelen dat hij de SAWO een verbod oplegde voor verder activiteiten. De afrekening werd vooral gebaseerd op het opruien tegen de kerk. In de jaren hierna tot de jaren zestig heeft de vakbeweging geen noemenswaardige acties ondernomen om de grondslag te leggen voor de 1 mei viering. Als één van de weinige hoogtepunten kan genoemd worden de bundeling van de arbeiders van Paranam en Moengo in de Surinaamse Mijnwerkers Unie (SMU) in 1942, zesentwintig jaar na de vestiging van de Suralco in Suriname. De mijnwerkers pleitten voor onder andere een achturige werkdag. De overheid hield wel degelijk rekening met deze vakorganisatie die gezag had in de samenleving. Premier Jules Sedney, tevens minister van Arbeid in 1970 die in dat jaar de Dag van de Arbeid proclameerde tot nationale feestdag, gelijkgesteld met de zondag. Proclamatie van deze dag was volgens hem geen verworvenheid van de vakbeweging, maar een geschenk van zijn kabinet aan de werkende klasse. 1 mei als vrije dag in Suriname Dat de Dag van de Arbeid op 1 mei als nationale feestdag gevierd wordt in ons land, is meer een verdienste van de politiek. De Dag van de Arbeid werd op 1 mei 1970 geproclameerd tot een nationale feestdag en gelijkgesteld met de zondag. Dit geschiedde in het zelfde jaar van de instelling van het toenmalige ministerie van Arbeid. De heer Jules Sedney was in dat jaar premier van ons land, tevens was hij waarnemend minister van Arbeid, reden waarom ik hem in 2009 vroeg om een verklaring voor het proclameren van 1 mei als nationale feestdag. Sedney: Bij mijn aantreden als premier eind 1969 voelde ik mij verplicht de vakbeweging een geschenk te doen. Ik zou de vakbeweging een eigen ministerie cadeau maken en 1 mei zou ik proclameren tot de Dag van de Arbeid. Op 27 januari 1970 vond de officiële instelling van plaats van het ministerie en op 1 mei datzelfde jaar werd voor de eerste keer de Dag van de Arbeid als feestdag in ons land gevierd.

5 Dit gebaar van mij naar de vakbeweging is ingegeven door de heftige vakbondstrijd in 1969 die geleid heeft tot de val van het kabinet Pengel. Ik heb mijn dankbaarheid hiermee willen uiten naar de vakbeweging. De vakbeweging heeft mij nooit de eis gesteld om 1 mei te proclameren tot nationale feestdag, aldus Sedney die zei dat zijn politieke partij, PNP, altijd gepleit had voor verbetering van de werkomstandigheden van de werkende klasse. De strijd van de werkende klasse paste volgens hem goed bij de PNP die werkte met de politiek programma s van de Partij van de Arbeid en Nieuw Links van Nederland. De eerste minister van Arbeid die op de Surinaamse televisie een 1 mei-boodschap uitsprak was de jurist Rasmus Dundas op 1 mei 1972 op STVS. Ten aanzien van de achturige werkdag waarmee wereldwijd de 1 mei - beweging voor vocht, kan voor wat betreft Suriname verwezen worden naar de Arbeidswet van Deze wet die getekend is door gouverneur Currie en minister Johan kraag van Sociale Zaken verbiedt werkgevers om hun werknemers langer dan 8½ uur per dag arbeid te laten verrichten of 48 uren per week. Voor bepaalde groepen werknemers maakt deze wet een uitzondering. Voor overige ontwikkelingen van de vakbeweging kan worden verwezen naar het jubileumboek van ATM die te verkrijgen is in de verscheidene bibliotheken. Balata-arbeiders die bezig zijn een bolletrieboom te kappen met de bedoeling het melksap en hars uit de bolletrieboom af te tappen voor de productie van rubber. Er vielen in het begin van de 19 e eeuw veel doden onder de balata-arbeiders als gevolg van onveilige werksituaties.

VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DONDERDAG 17 JULI 2008 TIJD : 10.00 10.45 UUR TIJDSBEPALING

VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DONDERDAG 17 JULI 2008 TIJD : 10.00 10.45 UUR TIJDSBEPALING VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DONDERDAG 17 JULI 2008 TIJD : 10.00 10.45 UUR TIJDSBEPALING In 1975 werd ons land een zelfstandig land. Deze gebeurtenis vond plaats in... A de eerste helft van de 19 e eeuw.

Nadere informatie

VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DINSDAG 14 JULI 2015 TIJD : UUR UUR. Tijdsbepaling 1

VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DINSDAG 14 JULI 2015 TIJD : UUR UUR. Tijdsbepaling 1 VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DINSDAG 14 JULI 2015 TIJD : 10.00 UUR 10.45 UUR Tijdsbepaling 1 4 Op 25 november 2014 vierde de Republiek Suriname haar 39 ste onafhankelijkheidsdag. Wanneer werd ons land dus

Nadere informatie

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 19 JULI 2012 TIJD : 10.00 10.45 UUR

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 19 JULI 2012 TIJD : 10.00 10.45 UUR VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 19 JULI 2012 TIJD : 10.00 10.45 UUR Tijdsbepaling Op 8 mei 2011 herdacht onze volksvertegenwoordiging haar 145 jarig bestaan. 1 Wanneer werd onze volksvertegenwoordiging

Nadere informatie

: de verbroederingspolitiek

: de verbroederingspolitiek Geschiedenis van Suriname 1958-1967: de verbroederingspolitiek Surinamers hebben weinig behoefte aan onafhankelijkheid Hoewel Suriname met het Statuut gedeeltelijke zelfstandigheid had gekregen, was er

Nadere informatie

Het zeilschip, de Lala Rookh dat op 5 juni 1873 in ons land arriveerde, had... immigranten aan boord. A Chinese B Hindostaanse C Javaanse D Portugese

Het zeilschip, de Lala Rookh dat op 5 juni 1873 in ons land arriveerde, had... immigranten aan boord. A Chinese B Hindostaanse C Javaanse D Portugese VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 21 JULI 2009 TIJD : 10.00-10.45 UUR --------------------------------------------------------------------------------------------------- TIJDSBEPALING Op 1 juli 2008 vierden

Nadere informatie

http://eksamensarkiv.net/

http://eksamensarkiv.net/ Opdracht 1 Lees de tekst in bijlage 1 en beantwoord de vragen in het Nederlands. a. Uit welke woorden of zinnen blijkt dat de omstandigheden voor de slaven in Suriname slecht waren? Noem er tenminste drie.

Nadere informatie

Met dit initiatiefvoorstel stel ik u voor het volgende besluit te nemen: I. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel;

Met dit initiatiefvoorstel stel ik u voor het volgende besluit te nemen: I. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; Gemeenteblad Jaar 2015 Publicatiedatum * Agendapunt * Datum initiatiefvoorstel 1 mei 2015 Onderwerp ter instemming van het raadslid de heer Torn (VVD) van 1 mei 2015, getiteld: Stop riante verlofregeling

Nadere informatie

Collectie Koloniale Verslagen van Suriname (manuscripten) 1863-19171863-1876

Collectie Koloniale Verslagen van Suriname (manuscripten) 1863-19171863-1876 Collectie Koloniale Verslagen van Suriname (manuscripten) 1863-19171863-1876 Nederlandsch Economisch-Historisch Archief (NEHA) Cruquiusweg 31 1019 AT Amsterdam Nederland hdl:10622/arch04347 IISG Amsterdam

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname. De creolen na de afschaffing van de slavernij

Geschiedenis van Suriname. De creolen na de afschaffing van de slavernij Geschiedenis van Suriname De creolen na de afschaffing van de slavernij 1863-1873: het staatstoezicht Na de afschaffing van de slavernij in 1863 werden de Surinaamse slaven vrije burgers. Vanaf nu werden

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I De koloniale relatie Indonesië-Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 15. 1p 22 Wat was een gebruikelijke route van VOC-schepen naar Indonesië? A route 1 B route 2 C route

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons?

Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons? Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons? Toen ik in oktober 2012 voer over de uitgestrekte Coroniezwamp, moest ik terugdenken aan het leervak geschiedenis, onderwezen op de R.K Antoniusschool

Nadere informatie

NIEUWE BESTAANSMIDDELEN IMMIGRATIE

NIEUWE BESTAANSMIDDELEN IMMIGRATIE VAK : GESCHEDENS DATUM: DONDERDAG 19 JUL 2007 TJD : 10.00 10.45 UUR NEUWE BESTAANSMDDELEN 1 Na 1873 trokk veel arbeiders naar de boss. Ze ging er naar toe om... MMGRATE 4 A balata goud te winn. B hout

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2015 No. 24 Landsverordening van de 28 e september 2015 tot wijziging van enige landsverordeningen in verband met de invoering van de dag van de Constitutie,

Nadere informatie

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Meningen over Wat Tyler Mening in 1381 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Uitspraken over Wat Tyler Mensen moeten niet als slaven hoeven werken alleen maar omdat ze arm zijn.

Nadere informatie

Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland.

Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland. Paul Christiaan Flu, de eerste Surinaamse hoogleraar in Nederland. In de Leidse universiteitsbibliotheek is een informatieve tentoonstelling te zien over Suriname, met de binnenkomende en uitgaande migratiestromen

Nadere informatie

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Industriële revolutie Engeland, Frankrijk en België ontwikkelen Nederland tot 1850 achtergebleven De arbeidersklasse Werken in fabrieken Arbeidersklasse

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding in Nederland (1780-1901) De Calvinisten hechtten er veel belang aan dat de mensen zelf de Bijbel konden lezen. 1p 1 Welk gevolg had dit voor het onderwijs in de Republiek?

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

3 maanden 6 maanden 9 maanden 12 maanden 15 maanden 18 maanden 21 maanden 24 maanden 27 maanden

3 maanden 6 maanden 9 maanden 12 maanden 15 maanden 18 maanden 21 maanden 24 maanden 27 maanden BIJLAGE ARBEIDSREGLEMENT BEEINDIGING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST Art. 23 : Opzegging De opzegging gebeurt op straf van nietigheid op één van de hiernavolgende wijzen : Indien de opzegging uitgaat van de

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.661 ------------------------------ Zitting van woensdag 5 november 2008 ------------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.661 ------------------------------ Zitting van woensdag 5 november 2008 ------------------------------------------------------ A D V I E S Nr. 1.661 ------------------------------ Zitting van woensdag 5 november 2008 ------------------------------------------------------ Mobiele werknemers die interoperabele grensoverschrijdende

Nadere informatie

3 maanden 6 maanden 9 maanden 12 maanden 15 maanden 18 maanden 21 maanden 24 maanden 27 maanden

3 maanden 6 maanden 9 maanden 12 maanden 15 maanden 18 maanden 21 maanden 24 maanden 27 maanden BIJLAGE ARBEIDSREGLEMENT BEEINDIGING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST Art. 23 : Opzegging De opzegging gebeurt op straf van nietigheid op één van de hiernavolgende wijzen : Indien de opzegging uitgaat van de

Nadere informatie

Emancipatie EMANCIPATIE

Emancipatie EMANCIPATIE WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. bhet onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: Emancipatie Diamantslijptafel Vervaardiger: Metaalbewerkingsbedrijf

Nadere informatie

Het mysterie: Moord op Lumumba

Het mysterie: Moord op Lumumba Het mysterie: Moord op Lumumba Lumumba was de eerste premier van onafhankelijk Congo in 1960. Twee weken na zijn aantreden werden Lumumba en zijn regering afgezet tijdens een staatsgreep en werd Lumumba

Nadere informatie

Geschiedenisvan Suriname. 1980: de staatsgreep

Geschiedenisvan Suriname. 1980: de staatsgreep Geschiedenisvan Suriname 1980: de staatsgreep De oprichting van de SKM Voor de onafhankelijkheid was de Nederlandse regering verantwoordelijk voor de verdediging van Suriname. Na de onafhankelijkheid moest

Nadere informatie

Victor Hugo. Victor Hugo in vol ornaat

Victor Hugo. Victor Hugo in vol ornaat Victor Hugo Victor Hugo in vol ornaat Op deze foto, uit 1976, staat een van de bekendste gebouwen van Cuijk. Voor velen is dit gebouw bekend als 'Victor Hugo', bij anderen is het bekend als het dienstencentrum.

Nadere informatie

Tekst: Judice Ledeboer Foto s: Brett Russel

Tekst: Judice Ledeboer Foto s: Brett Russel Iedereen die over de Julianabrug rijdt ziet aan de zeekant de wapperende stars en stripes van de Verenigde Staten. Op die plek is het Amerikaanse consulaat gevestigd. De residentie van de consul-generaal

Nadere informatie

Conferentie over 150 jaar slavernijverleden in Mennorode van 19-21 oktober 2012

Conferentie over 150 jaar slavernijverleden in Mennorode van 19-21 oktober 2012 Conferentie over 150 jaar slavernijverleden in Mennorode van 19-21 oktober 2012 Begin jaren tachtig was ik aanwezig op het eerste Moravial georganiseerd in Hernhut. (Het Moravial is een internationale

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 17 JULI 2014 TIJD : UUR. Hier volgen twee beweringen:

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 17 JULI 2014 TIJD : UUR. Hier volgen twee beweringen: VAK : GESCHIEDENIS DATUM : DONDERDAG 17 JULI 2014 TIJD : 10.00-10.45 UUR Tijdsbepaling Op 20 oktober 2013 herdachten wij 160 jaar Chinese immigratie. Deze gebeurtenis vond plaats in de... A eerste helft

Nadere informatie

Bapak Radén Tanoedatar, een Radén als contractant in Suriname?

Bapak Radén Tanoedatar, een Radén als contractant in Suriname? Bapak Radén Tanoedatar, een Radén als contractant in Suriname? Vertrek en aankomst In 1925 vertrokken er drie schepen uit Oost Indië naar Suriname met in totaal 1714 1 mensen aanboord, waarvan 1713 Javaanse

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen.

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. URGERSCHAP - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

1) Gered worden is net zo gemakkelijk als een cadeau krijgen (Johannes 1:12)

1) Gered worden is net zo gemakkelijk als een cadeau krijgen (Johannes 1:12) Les 8 - Redding In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Heel veel mensen hebben er geen behoefte aan zich door Jezus te laten redden. Daarvoor hebben ze allerlei redenen. Bijvoorbeeld:

Nadere informatie

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 20 JULI 2010 TIJD : 10.00 10.45 UUR

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 20 JULI 2010 TIJD : 10.00 10.45 UUR VAK : GESCHEDENS DATUM: DNSDAG 20 JUL 2010 TJD : 10.00 10.45 UUR Tijdsbepaling 1 Op 5 juni 2008 vierden wij 135 jaar Hindostaanse immigratie. De eerste Hindostaanse immigranten kwamen in ons land aan in

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten

Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten 1.2-2.3-3.3 Inleiding Deze opdracht gaat over de ontwikkeling van de burgerrechten. Hierbij staat de status van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Asielzoekers in Nederland

Asielzoekers in Nederland Asielzoekers in Nederland Hanneke Schuurman 5 6 Asielzoekers in Nederland Hanneke Schuurman Uitgeverij Heijink, Hardenberg 7 Auteur: Hanneke Schuurman ISBN: 9789463184496 Coverontwerp: Bertina Schuurman

Nadere informatie

ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR ARBEIDER - DEELTIJDS

ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR ARBEIDER - DEELTIJDS ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR ARBEIDER - DEELTIJDS Tussen. vertegenwoordigd door... verder genoemd de werkgever, enerzijds en. verder genoemd de werknemer, anderzijds wordt overeengekomen wat volgt : Aanvang

Nadere informatie

Veilig werken Veilig werken is het uitgangspunt van

Veilig werken Veilig werken is het uitgangspunt van Veilig werken Veilig werken is het uitgangspunt van werkgever en werknemer. Maar het is nu eenmaal niet mogelijk om alle ongevallen te voorkomen. Soms zijn er zijn situaties waar we niets aan kunnen veranderen.

Nadere informatie

HOOFDSTUK I.- Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder:

HOOFDSTUK I.- Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder: Koninklijk besluit van 30 januari 2003 tot vaststelling van de criteria, de voorwaarden en de nadere regels voor de toekenning van de toelage tot ondersteuning van acties die betrekking hebben op de bevordering

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.1 De Industriële Revolutie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.1 De Industriële Revolutie Onderzoeksvraag: Hoe droegen veranderingen in de productiemethoden bij aan het ontstaan van een industriële en verstedelijkte samenleving? Kenmerkend aspect: De Industriële Revolutie die in de westerse

Nadere informatie

CAO-Larcom 2016 (CAO-Larcom 2016 def)

CAO-Larcom 2016 (CAO-Larcom 2016 def) CAO-Larcom 2016 (CAO-Larcom 2016 def) Preambule De CAO-Larcom 2010 kende een looptijd van 2 jaar. Deze looptijd is verlengd. Eind 2013 is er gesproken over de CAO-Larcom en het Sociaal Plan. Op dat moment

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Nr. 2006-067 Houten, 8 mei 2006

Nr. 2006-067 Houten, 8 mei 2006 Nr. 2006-067 Houten, 8 mei 2006 Aan de gemeenteraad Onderwerp: Discussienotitie inzake het ambtsgebed Aan de raad, Tijdens de bijeenkomst van het Seniorenconvent van 13 maart 2006 is van gedachten gewisseld

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Informatie over Kinderarbeid.

Informatie over Kinderarbeid. Informatie over Kinderarbeid. (bron: lesbrief Per dag wijzer). Wat is kinderarbeid? Kinderen hebben recht op vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om te spelen, naar een museum of een popconcert te gaan,

Nadere informatie

Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons?

Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons? Waarom kent de geschiedenis van Coronie geen marrons? Toen ik in oktober 2012 voer over de uitgestrekte Coroniezwamp, moest ik terugdenken aan het leervak geschiedenis, onderwezen op de R.K Antoniusschool

Nadere informatie

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

: Trinidad en Tobago, Grenada, Sint Lucia. : Onafhankelijkheidsdag op 27 oktober.

: Trinidad en Tobago, Grenada, Sint Lucia. : Onafhankelijkheidsdag op 27 oktober. Oppervlakte : - alle eilanden bij elkaar: 389 km2 (bijna 2½x het eiland Texel). - hoofdeiland Sint Vincent: 344 km2. Hoofdstad : Kingstown. Aantal inwoners : 104.600. Aantal inwoners per km2 : 262. Grootste

Nadere informatie

Antwoorden op vragen van het lid Brinkman (PVV) en het lid Boekestijn (VVD) over de 5 mei herdenking in Wageningen

Antwoorden op vragen van het lid Brinkman (PVV) en het lid Boekestijn (VVD) over de 5 mei herdenking in Wageningen Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 23 oktober 2009 Ons kenmerk P/2009016754

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54

Nadere informatie

Ik ben...! En wie ben jij?

Ik ben...! En wie ben jij? Ik ben...! En wie ben jij? IK ben de Opstanding en het Leven Pasen 2015 viering in de Keizersgrachtkerk zondag 5 april 2015 Ik ben! En wie ben jij? De filosoof Martin Buber heeft de Jezus van het Johannesevangelie

Nadere informatie

J.V. Uitvoeringsbesluit - KB Artikel 1 EVOLUTIE VAN ARTIKEL 1

J.V. Uitvoeringsbesluit - KB Artikel 1 EVOLUTIE VAN ARTIKEL 1 Artikel 1 Oorspronkelijke tekst Toepasselijk vanaf 01.01.1967 en voor het eerst op de in 1967 te nemen vakantie toepassing op al de personen die onderworpen zijn aan de wetten betreffende "het jaarlijks

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 19 JULI 2011 TIJD : UUR

Tijdsbepaling. Immigratie VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 19 JULI 2011 TIJD : UUR VAK : GESCHIEDENIS DATUM: DINSDAG 19 JULI 2011 TIJD : 10.00 10.45 UUR Tijdsbepaling 1 In 1949 mochten mannen en vrouwen vanaf 23 jaar voor het eerst deelnemen aan de verkiezingen volgens het Algemeen Kiesrecht.

Nadere informatie

SURINAME HOOFDSTUK IV VAKANTIEWET

SURINAME HOOFDSTUK IV VAKANTIEWET SURINAME HOOFDSTUK IV VAKANTIEWET 1975 No. 164-c GOUVERNEMENTSBLAD van SURINAME LANDSBESLUIT van 24 november 1975, houden de nieuwe bepalingen met betrekking tot het verlenen van jaarlijkse vakantie aan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 855 Modernisering regelingen voor verlof en arbeidstijden Nr. 2 VOORSTEL VAN WET Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Geschiedenis van Suriname : de slavenhandel

Geschiedenis van Suriname : de slavenhandel Geschiedenis van Suriname 1502-1808: de slavenhandel 1502: het begin van de Europese slavenhandel Na de ontdekking van Amerika werden er door de Spanjaarden en Portugezen al snel plantages aangelegd. Op

Nadere informatie

Gluren bij de buren Den Haag

Gluren bij de buren Den Haag Gluren bij de buren Den Haag Het Landelijk Steunpunt organiseert in de maanden maart en april zes bijeenkomsten van Gluren bij de buren. Tijdens Gluren bij de buren kunnen geïnteresseerden een kijkje nemen

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië In 1596 bereikte een Nederlandse expeditie onder Cornelis de Houtman Bantam. 2p 1 Leg uit welk verband er bestaat tussen deze expeditie en

Nadere informatie

Behoort bij schrijven no. 628.982 Ex. no. X2. Dit ex. bestaat uit 5 blz. HET 9e QPSJ-CONGRES

Behoort bij schrijven no. 628.982 Ex. no. X2. Dit ex. bestaat uit 5 blz. HET 9e QPSJ-CONGRES Behoort bij schrijven no. 628.982 Ex. no. X2. Dit ex. bestaat uit 5 blz. HET 9e QPSJ-CONGRES S a m e n v a t t i n g Op 5j 6 en 7 januari j.l. werd in Soest het 9e congres gehouden van de Organisatie Progressieve

Nadere informatie

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl)

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

De Bijbel open (07-12)

De Bijbel open (07-12) 1 De Bijbel open 2013 48 (07-12) Stel je voor, bovenop een kerktoren zie je een zwaard, geen haan of een kruis, maar een zwaard. Dat zouden we wel vreemd vinden. Want wat heeft de kerk en het christelijk

Nadere informatie

Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis

Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis Werk in tweetallen. Hieronder staan steeds drie fragmenten uit de inleiding, het middenstuk en het slot van betogende brieven

Nadere informatie

Aanvullende contractvoorwaarden Inhuur personeel & Detachering. Samenwerkende Gemeenten

Aanvullende contractvoorwaarden Inhuur personeel & Detachering. Samenwerkende Gemeenten Aanvullende contractvoorwaarden Inhuur personeel & Detachering Pagina 1 van 5 Artikel 1. Toepassingsgebied Deze Samenwerkende Gemeenten zijn niet van toepassing op overeenkomsten met ZZP'ers. Artikel 2.

Nadere informatie

Het land op de kaart

Het land op de kaart Eritrea Het land op de kaart Indeling Geografie Geschiedenis De bevolking Godsdienst Onafhankelijkheidsoorlog Politiek Oorlog met Ethiopië 1998 Eindeloze dienstplicht Geografie. Eritrea ligt in de hoorn

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

rbeidsrechtelijke beschertning

rbeidsrechtelijke beschertning rbeidsrechtelijke beschertning PROEFSGHRIFT ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Leiden, op gezag van de Rector Magnificus Dr. D.D. Breimer, hoogleraar in de faculteit der Wiskunde

Nadere informatie

De vrouwen waren we even vergeten

De vrouwen waren we even vergeten Opgave 3 Mens en werk tekst 11 De vrouwen waren we even vergeten 5 10 15 20 25 Koud konden we in 1976 spreken van een verzorgingsstaat of de afbraak ervan begon alweer. Ironisch genoeg legde de vrouwenemancipatie

Nadere informatie

Toespraak van Anouchka van Miltenburg, Voorzitter van de Tweede Kamer, bij de bijeenkomst van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945, op 14 augustus 2015 in de Tweede Kamer We dachten dat we na de capitulatie

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje b Bijlage VMBO-KB 2008 2 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje 800045-2-736b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Reclame voor fietsrijlessen voor vrouwen (1896). bron 2 Op de

Nadere informatie