RICHTLIJN NON-HODGKIN LYMFOOM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RICHTLIJN NON-HODGKIN LYMFOOM"

Transcriptie

1 RICHTLIJN NON-HODGKIN LYMFOOM Concept op basis van een consensusbijeenkomst gehouden op 19 juni 03 Initiatief Institute for Medical Technology Assessment (imta) Stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) Met ondersteuning van Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO In samenwerking met Hodgkin Contactgroep Integrale Kankercentra Nederlandse Internisten Vereniging Nederlandse Vereniging voor Heelkunde Nederlandse Vereniging voor Hematologie Nederlandse Vereniging voor Immunologie Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie Nederlandse Vereniging voor Neurologie Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde Nederlandse Vereniging voor Pathologie Nederlandse Vereniging voor Radiologie Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers Vereniging van Integrale Kankercentra Werkgroep Cutane Lymfomen In het kader van het programma Ontwikkeling van richtlijnen op basis van kosteneffectiviteitsanalysen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

2 Dit document bevat de conceptteksten voor de Richtlijn NHL en is ingedeeld in de volgende secties: Inleiding Diagnostiek NHL Indolente lymfomen Agressieve lymfomen Cutane lymfomen Centraal-zenuwstelsellymfomen Kosten-effectiviteit van lymfoombehandelingen N.B.: de definitieve versie van de richtlijn zal een gedetailleerde inhoudsopgave bevatten en een doorlopende paginanummering. Om praktische redenen begint de paginanummering in deze conceptversie binnen elke sectie opnieuw; daarom is vóór elk paginanummer de titel van de sectie weergegeven.

3 Samenstelling van de werkgroep De werkgroep ontwikkeling landelijke richtlijnen Diagnostiek en behandeling van non-hodgkin lymfomen bestond uit de volgende leden: Prof. dr. A. Hagenbeek, hematoloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht, voorzitter. Mw. dr. L.M. Faber, internist-hematoloog, BovenIJ Ziekenhuis, Amsterdam, secretaris. Drs. M. van Agthoven, wetenschappelijk onderzoeker, Institute for Medical Technology Assessment, Erasmus MC, Rotterdam, secretaris. Drs. M. Beijert, radiotherapeut, Academisch Ziekenhuis Groningen, Groningen. Dr. M.J. van den Bent, neuroloog, Erasmus MC, Rotterdam. Prof. dr. J.H. Beijnen, apotheker, Slotervaart Ziekenhuis, Amsterdam. Dr. J.M.G. Bonfrer, klinisch chemicus, NKI/AvL, Amsterdam. Dr. R.E. Brouwer, internist-hematoloog, Medisch Centrum Haaglanden, Den Haag. Dr. O.A. van Dobbenburgh, internist, Gelre Ziekenhuizen, Zutphen. Prof. dr. J.J.M. van Dongen, immunoloog, Erasmus MC, Rotterdam. Mw. drs. J.K. Doorduijn, internist-hematoloog, Erasmus MC, Rotterdam. Mw. dr. N.J.M. Freling, radioloog, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam. Drs. R.L.M. Haas, radiotherapeut, NKI/AvL, Amsterdam. Mw. dr. H. Haaxma-Reiche, neuroloog, Academisch Ziekenhuis Groningen, Groningen. Dr. O.S. Hoekstra, nucleair geneeskundige, VU Medisch Centrum, Amsterdam. Prof. dr. P.C. Huijgens, hematoloog, VU Medisch Centrum, Amsterdam. Drs. G.W. van Imhoff, hematoloog, Academisch Ziekenhuis Groningen, Groningen. Mw. dr. D. de Jong, patholoog, NKI/AvL, Amsterdam. Dr. R.E. Kibbelaar, patholoog, Laboratorium voor de Volksgezondheid, Leeuwarden. Mw. dr. E.M.H.A. Kleijn, medisch coördinator, Integraal Kanker Centrum Oost, Nijmegen. Prof. dr. Ph. M. Kluin, patholoog, Academisch Ziekenhuis Groningen, Groningen. Drs. F.H. Lindhout, Hodgkin Contactgroep, Den Haag. Drs. E. Maartense, internist, Reinier de Graaf Gasthuis, Delft. Dr. R.W.M. van der Maazen, radiotherapeut, Universitair Medisch Centrum St. Radboud, Nijmegen. Dr. A.W.K.S. Marinelli, chirurg, Erasmus MC, Rotterdam. Mw. dr. E.J.M. Mattijssen, internist, Rijnstate Ziekenhuis, Arnhem. Dr. J.H. Meerwaldt, radiotherapeut, Medisch Spectrum Twente, Enschede. Prof. dr. C.J.L.M. Meijer, patholoog, VU Medisch Centrum, Amsterdam. Prof. dr. E.M. Noordijk, radiotherapeut, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden. Prof. dr. M.H.J. van Oers, hematoloog, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam. Mw. dr. M.J.J. Olofsen-van Acht, radiotherapeut, Erasmus MC, Rotterdam. Drs. Ph.M. Poortmans, radiotherapeut, Dr. Bernard Verbeeten Instituut, Tilburg. Drs. T.H. Que, nucleair geneeskundige, St. Lucas Ziekenhuis, Winschoten. Mw. drs. C.J.G.M. Rosenbrand, arts-literatuuronderzoeker, CBO, Utrecht. Dr. M.R. Schaafsma, hematoloog, Medisch Spectrum Twente, Enschede. Dr. H.C. Schouten, hematoloog, Academisch Ziekenhuis Maastricht, Maastricht. INLEIDING 3

4 Mw. drs. K.A. Simons, ziekenhuisapotheker, St. Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein. Dr. H.A.M. Sinnige, internist-hematoloog, Bosch Medicentrum, s- Hertogenbosch. Prof. dr. P. Sonneveld, hematoloog, Erasmus MC, Rotterdam. C.J.H. Teurlings, Hodgkin Contactgroep, Vught. Mw. dr. C.A. Uyl-de Groot, wetenschappelijk onderzoeker, Institute for Medical Technology Assessment, Erasmus MC, Rotterdam. Mw. dr. W.L.E. Vasmel, internist-hematoloog, St. Lucas Andreas Ziekenhuis, Amsterdam. Dr. M.B. van t Veer, internist-hematoloog, Erasmus MC, Rotterdam. Dr. L.F. Verdonck, hematoloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht. Drs. J. Wals, internist, Atrium Medisch Centrum, Brunssum. Dr. P.W. Wijermans, internist-hematoloog, Leyenburg Ziekenhuis, Den Haag. Drs. F.L.A. Willekens, klinisch chemicus, Rijnstate Ziekenhuis, Arnhem. Prof. dr. R. Wlliemze, dermatoloog, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden. Mw. drs. T.E.G. van Zanten, radioloog, Kennemer Gasthuis, Haarlem. INLEIDING 4

5 Indeling van de werkgroep De onderwerpen voor de richtlijn werden door subgroepen voorbereid: Subgroep diagnostiek NHL: mw. dr. L.M. Faber (voorzitter), drs. M. van Agthoven, dr. J.M.G. Bonfrer, prof. dr. J.J.M. van Dongen, mw. dr N.J.M. Freling, dr. O.S. Hoekstra, dr. D. de Jong, dr. R.E. Kibbelaar, prof.dr. Ph. M. Kluin, prof. dr. C.J.L.M. Meijer, Drs. T.H. Que, mw. dr. W.L.E. Vasmel, dr. M.B. van t Veer, drs. F.L.A. Willekens, dr. P.W. Wijermans, prof. dr. R. Willemze, Mw. drs. T.E.G. van Zanten. Subgroep therapie algemeen: prof. dr. P. Sonneveld (voorzitter). Subgroep therapie Indolente NHL: prof. dr. P.C. Huijgens (voorzitter), dr. R.E. Brouwer, dr. O.A. van Dobbenburgh, drs. R.L.M. Haas, drs. E. Maartense, dr. J.H. Meerwaldt, dr. M.R. Schaafsma, drs. J. Wals. Subgroep therapie Agressieve NHL: drs. G.W. van Imhoff (voorzitter), mw. drs. J.K. Doorduijn, prof. dr. A. Hagenbeek, dr. R.W.M. van der Maazen, mw. dr. E.J.M. Matthijssen, prof. dr. M.H.J. van Oers, prof. dr. P. Sonneveld. Subgroep therapie Primair Cutane NHL: prof. dr. R. Willemze (voorzitter), prof. dr. E.M. Noordijk, dr. P.W. Wijermans. Subgroep therapie Centraal Zenuwstelsel NHL (primair en gedissemineerd): mw. dr. H. Haaxma-Reiche (voorzitter), dr. M.J. van den Bent, drs. G.W. van Imhoff, drs. Ph. M.P. Poortmans. Subgroep Kosten-effectivteit van NHL-behandelingen: drs. M. van Agthoven (voorzitter), mw. dr. L.M. Faber, prof.dr. A. Hagenbeek, mw. dr. C.A. Uyl-de Groot. INLEIDING

6 1 Inleiding Aanleiding Ter bevordering van doelmatige zorg stimuleert het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ontwikkeling van richtlijnen op basis van kosteneffectiviteitsanalysen 1. Dit onderzoeksprogramma wordt uitgevoerd door het Institute for Medical Technology Assessment (imta) van de Erasmus Universiteit Rotterdam 2. Vanwege een relatief hoge incidentie van non-hodgkin lymfomen (NHL) in Nederland 3 is in het kader hiervan het richtlijnenproject Diagnostiek en therapie van non-hodgkin lymfomen ontwikkeld. Voor deze categorie ziekten bestaan onderzoeksprotocollen van de stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) en de European Organization for Research and Treatment of Cancer (EORTC), die door de Integrale Kankercentra (IKC s) in Nederland in trialoverzichtsboekjes zijn gebundeld. Daarnaast hebben de IKC s richtlijnenboekjes uitgebracht, die veelal overeenkomen met die van de regionale hemato-oncologische centra. Vóór de ontwikkeling van het NHL-richtlijnenproject heeft eerst een inventarisatie plaatsgevonden van de bestaande richtlijnen voor diagnostiek en therapie van agressieve NHL. Tevens werd door middel van een enquête onder internisten en radiologen, werkzaam in niet-universitaire medische centra de praktijksituatie in kaart gebracht 4-6. Op grond van deze resultaten hebben de HOVON en het imta het initiatief genomen, in samenwerking met de Vereniging voor Integrale Kankercentra (VIKC) en met ondersteuning van het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg (CBO), multidisciplinaire landelijke richtlijnen te ontwikkelen voor de diagnostiek en behandeling van NHL. 1.2 Doelstelling De richtlijn beoogt een leidraad te zijn ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering van de diagnostiek en behandeling van patiënten met NHL. De richtlijn berust op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en de mening van deskundigen. De richtlijn is geschreven voor patiënten vanaf 16 jaar. Er wordt aangegeven wat in het algemeen de meest gangbare diagnostiek en de beste behandeling is voor de meest voorkomende lymfoomentiteiten, waarbij zo mogelijk kosten-effectiviteit van behandelschema s zijn meegenomen. Op deze manier kan de richtlijn bijdragen aan uniformiteit in de vormgeving van landelijke richtlijnen, zoals aangegeven door het Landelijk Oncologisch Beraad (LOB) 7. Daarnaast wordt met deze richtlijn bevordering van kwaliteit van de zorg voor NHLpatiënten in Nederland nagestreefd. In dit kader is het van belang op te merken dat de behandeling van eerste keus ten allen tijde een behandeling in studieverband is. Indien een studiebehandeling niet mogelijk of niet wenselijk is, dan dient een protocollaire behandeling volgens deze richtlijn te worden gegeven Samenstelling werkgroep In 01 is voor het ontwikkelen van de richtlijn een multidisciplinaire werkgroep samengesteld. De werkgroep bestond uit vertegenwoordigers van alle specialismen die bij de behandeling van NHL-patiënten betrokken zijn. Naast de verschillende beroepsvertegenwoordigers hadden ook vertegenwoordigers van diverse INLEIDING 6

7 verenigingen en regionale werkgroepen zitting in de werkgroep (zie samenstelling werkgroep ). Bij het samenstellen van de werkgroep is zoveel mogelijk rekening gehouden met de geografische spreiding van de werkgroepleden, evenredige vertegenwoordiging van de diverse betrokken verenigingen, alsmede met een spreiding in academische achtergrond. De werkgroepleden hebben onafhankelijk gehandeld en waren gemandateerd door hun vereniging. Door de multidisciplinaire benadering is een optimaal draagvlak voor de richtlijn gecreëerd. 1.4 Werkwijze werkgroep De richtlijn omvat zowel de diagnostiek als de therapie van NHL. Om deze reden zijn er twee werkgroepen gevormd. De diagnostiekwerkgroep heeft de WHO-classificatie gevolgd waarin de verschillende lymfoomentiteiten ingedeeld worden op basis van morfologische, immunologische, cytogenetische en moleculair-biologische kenmerken (zie sectie Diagnostiek, Bijlage 2.). Daarnaast werd een stadiumindeling en een classificatie naar prognostische factoren gehanteerd. Voor het vaststellen van het klinische stadium van de ziekte, een belangrijk onderdeel van de diagnostiek van NHL, werd de Ann Arbor-classificatie gebruikt (zie sectie Diagnostiek, Bijlage 1b). Voor de prognostische indeling werd de score volgens de International Prognostic Index (IPI) gehanteerd, zoals die is opgesteld voor agressieve NHL (zie sectie Diagnostiek, Bijlage 1c). De diagnostiek van NHL omvat derhalve een aantal onderdelen waarvoor vijf subwerkgroepen zijn gevormd, die ieder een onderdeel hebben voorbereid: histologie, laboratoriumonderzoek, cytogenetisch / moleculair biologisch onderzoek, radiologisch onderzoek en nucleair-geneeskundig onderzoek. Alhoewel de diagnostiekwerkgroep de WHO-classificatie heeft gevolgd, zijn door de therapiewerkgroep alleen therapieaanbevelingen gegeven voor de meest voorkomende lymfoomentiteiten. Hiervoor zijn vier subwerkgroepen gevormd die ieder een lymfoomentiteit hebben voorbereid: de indolente lymfomen, de agressieve lymfomen, de primair cutane lymfomen, de primair centraal-zenuwstelsellymfomen en de naar het CZS gedissemineerde lymfomen. Daarnaast werd er gekeken naar kosten-effectiviteit van NHL-behandelingen. De werkgroepen hebben gedurende anderhalf jaar gewerkt aan de conceptrichtlijn. De leden schreven de teksten afzonderlijk of in de subwerkgroepen. De conceptteksten werden tijdens vergaderingen besproken en na verwerking van de commentaren geaccordeerd. Deze teksten zijn door een kerngroep (samengesteld uit leden van de verschillende werkgroepen) samengevoegd en op elkaar afgestemd tot een document: de conceptrichtlijn. Deze wordt op 19 juni 03 op een landelijke richtlijnenbijeenkomst ter discussie aan de beroepsgroepen en patiëntenvereniging betrokken bij NHL aangeboden. Voor deze bijeenkomst zijn de leden uitgenodigd van alle relevante beroepsgroepen, die met de therapie en behandeling van NHL te maken hebben. De commentaren van deze bijeenkomst zullen verwerkt worden in de definitieve richtlijn Wetenschappelijke bewijsvoering De aanbevelingen uit deze richtlijn zijn voor zover mogelijk gebaseerd op bewijs uit gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek. Zie voor een beschrijving van de literatuursearches Bijlage 1. INLEIDING 7

8 Na selectie door de werkgroepleden bleven de artikelen over die als onderbouwing bij de verschillende conclusies in de richtlijn staan vermeld. De geselecteerde artikelen zijn door de werkgroepleden beoordeeld op kwaliteit van het onderzoek en gegradeerd naar mate van bewijs. Hierbij is de volgende indeling gebruikt. Tabel 1. Indeling van de literatuur naar mate van bewijskracht A1 Systematische reviews die tenminste enkele onderzoeken van A2 niveau betreffen, waarbij de resultaten van de afzonderlijke onderzoeken consistent zijn. A2 Gerandomiseerd vergelijkend klinisch onderzoek van goede kwaliteit van voldoende omvang en consistentie. B Gerandomiseerde klinische trials van matige kwaliteit of onvoldoende omvang of ander vergelijkend onderzoek (niet-gerandomiseerd, vergelijkend cohortonderzoek, patiëntcontroleonderzoek). C Niet-vergelijkend onderzoek. D Mening van deskundigen, bijvoorbeeld de werkgroepleden. Na de beoordeling van de literatuur is op basis hiervan de conclusie geformuleerd. Deze conclusie heeft een bepaald niveau, afhankelijk van de mate van bewijs van de beschikbare literatuur over het deelonderwerp (Tabel 2). Tabel 2. Niveau van de conclusie op basis van de literatuuranalyse 1 Gebaseerd op één systematische review (A1) of ten minste twee onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken van niveau A2. 2 Gebaseerd op ten minste twee onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken van niveau B. 3 Gebaseerd op één onderzoek van niveau A2 of B, of op onderzoek van niveau C. 4 Mening van deskundigen, bijvoorbeeld de werkgroepleden. Deze indeling is vooral geschikt voor het beoordelen van de waarde van therapeutische interventies bij veelvoorkomende lymfoomsubtypen zoals het folliculaire lymfoom en het diffuus grootcellig B-cel lymfoom. Bij de laatstgenoemde categorie werd bij het beoordelen van de literatuur een aantal strenge selectie criteria gehanteerd zoals vermeld in Bijlage 1. Voor sommige zeldzame subtypen en/of localisaties was geen gerandomiseerd klinisch onderzoek of groot cohortonderzoek voorhanden. Ook de waarde van diagnostische factoren kon niet altijd door gerandomiseerd onderzoek worden beoordeeld. Derhalve kan voor deze vaak uitgebreid onderzochte onderdelen hooguit een niveau 3 worden aangegeven. Naast de wetenschappelijke onderbouwing kunnen voor het formuleren van een advies andere aspecten van belang zijn zoals kosten, beschikbaarheid, en organisatorische aspecten. Deze aspecten worden eventueel vermeld onder het kopje overige overwegingen. De conclusie, gebaseerd op de wetenschappelijke onderbouwing, vormt tezamen met de overige overwegingen de basis voor het advies. 3 INLEIDING 8

9 1.6 Kosteneffectiviteit Door toenemende aandacht voor kosten in de gezondheidszorg neemt het belang van richtlijnen die doelmatig handelen bevorderen toe. Het gaat daarbij om aanscherping van de indicatiestelling voor diagnostische en therapeutische interventies. De beoogde effecten van het medisch handelen blijven echter het belangrijkste criterium voor kwaliteit. 1.7 Implementatie De definitieve richtlijn zal worden verspreid naar alle ziekenhuizen, wetenschappelijke verenigingen en Integrale Kankercentra. Daarnaast zal een samenvatting van de definitieve richtlijn worden aangeboden aan het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Implementatie van richtlijnen wordt het best gegarandeerd als behandelingsresultaten van lymfoompatiënten kunnen worden geëvalueerd. Dit is alleen mogelijk als er prospectieve registratie plaatsvindt. Om deze reden is verdere ontwikkeling van gerandomiseerde studies voor NHL-patiënten in Nederland van groot belang en dient te worden gestimuleerd dat naast universitaire medische centra ook andere ziekenhuizen aan deze patiëntenstudies deelnemen. 1.8 Juridische betekenis van richtlijnen Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften, maar op evidence gebaseerde inzichten en aanbevelingen waaraan zorgverleners dienen te voldoen om kwalitatief goede zorg te verlenen. Zorgverleners kunnen op basis van hun professionele autonomie zonodig afwijken van de richtlijn. Afwijken van richtlijnen is, als de situatie van de patiënt dat vereist, zelfs noodzakelijk. Wanneer van de richtlijn wordt afgeweken, dient dit beargumenteerd en gedocumenteerd te worden. Dit geldt natuurlijk meer naar mate de richtlijn door krachtiger evidence wordt ondersteund Actualisering Het institute for Medical Technology Assessment (imta), de Stichting Hemato- Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON) en het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg (CBO) achten zich verantwoordelijk voor deze richtlijn. Tweejaarlijks zal de werkgroep bijeenkomen om te bezien of actualisering van de richtlijn noodzakelijk is. 4 INLEIDING 9

10 Referenties 1. Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Voortgangsrapportage Medische Technology Assessment (MTA) en doelmatigheid van zorg. Den Haag: Ministerie van VWS, Institute for Medical Technology Assessment. Programma 'Ontwikkeling richtlijnen op basis van informatie over kosten-effectiviteit'. Rotterdam: imta, Snijders S, Coebergh JWW, Otter R, Visser O, Schouten LJ. Haematological malignancies in the Netherlands Utrecht: Association of Comprehensive Cancer Centres, Faber LM, van Agthoven M, Uyl-de Groot CA, Lowenberg B, Huijgens PC. [Diagnosis and treatment of non-hodgkin lymphoma in Netherlands: variation in guidelines and in practice]. Ned Tijdschr Geneeskd 00; 144: van Agthoven M, Faber LM, Uyl-de Groot CA, Sonneveld P, Verdonck LF, Willemze R, et al. Cost analysis of CHOP (-like) chemotherapy regimens for patients with newly diagnosed aggressive non-hodgkin's lymphoma. Eur J Haematol 02; 69: Faber LM, van Agthoven M, Molenaar MA, Golding RP, Borgstein BJ, Uyl-de Groot CA, et al. Radiological staging of non-hodgkin's lymphoma. Submitted. 7. Landelijk Oncologisch Beraad (LOB). Visie op landelijke richtlijnontwikkeling INLEIDING

11 Bijlage 1. Literatuursearches Agressieve lymfomen Met behulp van Medline is de literatuur van gescreend op gerandomiseerde fase III studies (randomised controlled trials; RCT's) en cohortstudies op de zoektermen voor agressief, respectievelijk intermediair/hooggradig NHL, met therapie in zijn verschillende modaliteiten (chemo-, radio-, immunotherapie) als onderwerp en meer dan 0 patiënten. Hierbij zijn ook de bijpassende lymfoomentiteiten volgens de REAL/WHO classificatie gebruikt als zoektermen. De literatuur is vervolgens nader bijgewerkt tot januari 03 met behulp van Pubmed met dezelfde zoekstrategie. Dit leverde zo n 600 artikelen op. Selectie van artikelen die vervolgens nader zijn geëvalueerd, heeft plaatsgevonden op basis van de volgende criteria in het abstract: 1. RCT s: indien geen specifieke verdere entry criteria op basis van bekende prognostische parameters werden beschreven (de meeste RCT s van vóór 02) zijn alleen RCT s met meer dan 0 patiënten (minstens 0 patiënten in elke arm) geselecteerd. Dit geldt voor grote trials waarbij in de meeste gevallen kan worden uitgegaan van het feit dat de meerderheid (>7%) van de patiënten een diffuus grootcellig B-cel lymfoom had. 2. Voor speciale histologische subgroepen, dan wel bijzondere localisaties is daarnaast gebruik gemaakt van cohortstudies met een minimum van ongeveer 0 patiënten. U vindt deze speciale groepen terug in de inhoud onder de bijbehorende paragrafen. De aldus op basis van het abstract door steeds 4 onafhankelijke reviewers geselecteerde artikelen zijn aangevuld met een klein aantal artikelen afkomstig uit literatuurarchieven van individuele commissieleden, mits zij opnieuw voldeden aan de bovengenoemde selectiecriteria. Vervolgens zijn alle aldus geselecteerde artikelen steeds door twee onafhankelijke reviewers beoordeeld op hun kwaliteit. De belangrijke eindpunten bij de beoordeling van het therapie-effect zijn geweest: 1. Goede beschrijving van basale patiëntenkarakteristieken, met name leeftijd, histologie en stadiëring (minimaal Ann Arbor). 2. Heldere therapie randomisatie. 3. Intention-to-treat analyse bij RCT s. 4. Respons (het gecombineerde CR/PR effect, CR is vaak niet betrouwbaar afgrensbaar van PR).. Minimale follow-up 2 jaar. 6. Overall survival als hard eindpunt. De aldus beoordeelde artikelen zijn gescoord op hun niveau van evidence en gebruikt als onderbouwing van hetgeen in de richtlijntekst is beschreven. De waarde van de uitspraken (evidence) is waar mogelijk door aldus geselecteerde literatuur onderbouwd en in maat en getal met verwijzing naar het betreffende artikel aangegeven. INLEIDING 11

12 Indolente lymfomen Drie searches zijn uitgevoerd. Screening van de literatuur in Cochrane, Embase en Medline. Studietypes: meta-analyses, randomized controlled trial, controlled clinical trial, fase II studies. Search toegespitst op therapie van indolente non-hodgkin lymfomen, met nadruk op radiotherapie (radiotherapy, involved field radiotherapy, extended field radiotherapy, TBI, Whole-Body-Irradiation, total body irradiation, comprehensive irradiation, total nodal irradiation, subtotal nodal irradiation) bij het folliculair NHL, als voorbeeld van een entiteit binnen de groep van laaggradige non-hodgkin lymfomen. Literatuur , waarin gerandomiseerde fase III studies zijn gepubliceerd. Search toegespitst op (sub)diagnoses B-CLL (synonieme zoekterm: small lymphocytic lymphoma), hairy cell leukaemia, splenic marginal zone B-cell lymphoma, B-cell prolymphocytic leukaemia. Alle artikelen gescreend die M Waldenstrom/lymphoplasmacytoid lymfoom in de titel hadden. Vervolgens zijn die artikelen geselecteerd die fase II of fase III klinische studies rapporteerden. Getracht prospectieve studies te vinden, maar deze zijn er niet of nauwelijks op dit gebied Cutane lymfomen Er werd gezocht in Cochrane, Medline en Pubmed, met als query skin lymphoma (of mycosis fungoides) en randomized (or clinical) study. Tevens werd gezocht in eigen literatuurbestanden, waarbij met name gebruik gemaakt werd van een overzichtsartikel van Vonderheid, waarin alle relevante artikelen betreffende de behandeling van mycosis fungoides tot aan 1997 verwerkt zijn [Vonderheid EC. Current and future therapeutic strategies in cutaneous T-cell lymphoma. In: Marks DD-SR, ed. Dermatology at the Millennium. Proceedings of the 19th World Congress of Dermatology. New York: Pathenon Publishing Group, 00:0-6]. Beperkingen Bij de evaluatie van de bestaande literatuur werden, niet geheel onverwachts, een aantal tekortkomingen geconstateerd, die de bruikbaarheid van deze literatuur ten behoeve van wetenschappelijk verantwoorde richtlijnontwikkeling ernstig belemmeren. Vooral in de Amerikaanse literatuur betreft het vaak studies naar patiënten met een CTCL zonder verdere specificatie, zodat niet duidelijk is welke typen CTCL in een dergelijke studie meegenomen zijn. Dergelijke studies, waaronder een zeer gezaghebbende en vaak geciteerde studie van het NCI [Kaye FJ, Bunn PA, Steinberg SM, et al. A randomized trial comparing combination electron beam radiation and chemotherapy with topical therapy in the initial treatment of mycosis fungoides. N Engl J Med 1989;321: ], zijn terzijde gelegd. In veel studies betreffende cutane lymfomen wordt niet duidelijk onderscheid gemaakt tussen primair en secondair cutane lymfomen. Ook dergelijke studies zijn geëxcludeerd. Het aantal prospectieve gerandomiseerde studies van voldoende omvang is uiterst beperkt, en betreft met name recent geïntroduceerde, maar nog niet of beperkt geregistreerde geneesmiddelen. Deze nog grotendeels experimentele geneesmiddelen, die doorgaans nog niet met de momenteel gangbare therapieën vergeleken zijn, zijn niet in de analyse betrokken. INLEIDING 12

13 Ten gevolge van de zeldzaamheid van deze aandoeningen is de omvang ook van de meeste niet-vergelijkende studies gering. Studies van meer dan 0 patiënten zijn bijna alleen bij mycosis fungoides verricht, en betreffen vooral de vroege stadia. CZS lymfomen De referenties zijn gebaseerd op literatuurbestanden van de commissieleden. Aanvullende controle is uitgevoerd op PubMed. In Cochrane is geen aanvullende literatuur gevonden. Er zijn geen grote series gevonden. Fase II studies was het maximaal vindbare. Bij onduidelijke conclusies heeft de commissie artikelen opgezocht waar aan gerefereerd werd in de reeds beschikbare stukken. INLEIDING 13

14 Bijlage 2. Lijst met afkortingen ACVBP AF ALAT ALL ANC ARA-C ASAT AZT BCNU BEAC BL CHOEP CHOP CHVmP CHvMP/BV CLL CNOP COP (CVP) CR CRu CZS DHAP EBV EORTC FCL FISH FL G-CSF GELA GM-CSF HCL HD MTX HOVON HP HIV IPI LDH LPL LyP M-BACOD Chemotherapie bestaande uit doxorubicine, cyclofosfamide, vindesine, bleomycine, prednison Alkalische Fosfatase Alanine Aminotransferase Acute lymfatische leukemie Absolute Neutrophil Count Cytarabine Aspartaat Aminotransferase Azidothymidine Carmustine Chemotherapie bestaande uit BCNU, etoposide, Ara-C, cyclofosfamide Burkitt lymfoom Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, doxorubicine, vincristine, etoposide, prednison Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, doxorubicine, vincristine, prednison Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, doxorubicine, teniposide, prednison Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, doxorubicine, teniposide, prednison, bleomycine, vincristine Chronische lymfatische leukemie Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, novantrone, vincristine, prednison Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, novantrone, vincristine, prednison Complete remissie Complete remissie, unconfirmed Centraal zenuwstelsel Chemotherapie bestaande uit cisplatine, cytarabine, dexamethason Epstein-Barr Virus European Organization for Research and Treatment of Cancer Follikelcentrumcellymfoom Fluorescence In Situ Hybridisation Folliculair lymfoom Granulocyte Colony Stimulating Factor Groupe d Etude des Lymphomes de l adulte Granulocyte macrophage colony stimulating factor Hairy-cell leukemie Hoge dosis methotrexaat Stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland Helicobacter pylori Humaan immunodeficiëntievirus International Prognostic Index for Aggressive Non-Hodgkin s Lymphomas Lactaatdehydrogenase Lymfoplasmacytoïd lymfoom Lymfomatoïde papulose Chemotherapie bestaande uit methotrexaat, bleomycine, adriamycine, cyclofosfamide, vincristine, dexamethason INLEIDING 14

15 MACOP-B Chemotherapie bestaande uit methotrexaat, adriamycine, cyclofosfamide, vincristine, prednison, bleomycine MALT Mucosa-associated lymphoid tissue MF Mycosis fungoides MTX Methotrexaat MZL Marginale zone lymfoom NCCN National Comprehensive Cancer Network NHL Non-Hodgkin Lymfoom PCR Polymerase Chain Reaction PEL Primary Effusion Lymphoma PET Positron-emissie tomografie PLL Prolymfocytenleukemie PPD Product van de perpendiculaire diameters PR Partiële remissie ProMACE-CytaBOM Chemotherapie bestaande uit prednison, methotrexaat, adriamycine, cyclofosfamide, etoposide, cytarabine, bleomycine, vincristine, methotrexaat ProMACE-MOPP Chemotherapie bestaande uit procarbazine, methotrexaat, adriamycine, cyclofosfamide, etoposide, mustargen, vincristine, procarbazine, prednison PTLD Post transplantation lymphoproliferative disease s-bfgf Serum basic fibroblast growth factor SCT Stamceltransplantatie SPD Som van het product van de perpendiculaire diameters svegf Serum vascular endothelial growth factor SWOG Southwest Oncology Group TBI Total Body Irradiation TSE Totale huidbestraling met electronen VMP Chemotherapie bestaande uit vepesid, mitoxantrone, prednimustine VNCOP-B Chemotherapie bestaande uit cyclofosfamide, mitoxantrone, vincristine, etoposide, bleomycine, prednison WHO World Health Organization INLEIDING

Behandeling van het agressieve non-hodgkin lymfoom naar therapie op maat

Behandeling van het agressieve non-hodgkin lymfoom naar therapie op maat Behandeling van het agressieve non-hodgkin lymfoom naar therapie op maat Martine Chamuleau Agressief Non-Hodgkin lymfoom -algemene inleiding lymfomen inclusief stadiering -diffuus grootcellig B cel lymfoom

Nadere informatie

Diagnostiek, behandeling en klinisch beloop van maligne lymfomen

Diagnostiek, behandeling en klinisch beloop van maligne lymfomen Diagnostiek, behandeling en klinisch beloop van maligne lymfomen Projectleiders: D. de Jong, NKI-AVL W.L.E. Vasmel, SLAZ Projectteam: J. Benraadt, IKA R.L.M. Haas, NKI-AVL P.C. Huijgens, VUMC C.M. van

Nadere informatie

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 Josée Zijlstra VUMC www.hematologie.nl/ j.zijlstra@vumc.nl Thomas Hodgkin 1798-1866 Hodgkin lymfoom Diagnostiek Pathologie Epidemiologie Symptomen Beeldvorming

Nadere informatie

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET F.J. van Oost 1, J.J.M. van der Hoeven 2,3, O.S. Hoekstra 3, A.C. Voogd 1,4, J.W.W. Coebergh

Nadere informatie

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein

Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma. Hedwig Blommestein Uitkomstenonderzoek in non-hodgkin lymphoma ~Kansen en uitdagingen~ Hedwig Blommestein Inleiding Inhoud presentatie Uitkomstenonderzoek Casus rituximab maintenance Achtergrond Resultaten t Conclusie Uitkomstenonderzoek

Nadere informatie

Stichting Hematologisch-Oncologisch. Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg

Stichting Hematologisch-Oncologisch. Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg Stichting Hematologisch-Oncologisch Wetenschapsonderzoek (SHOW) Research en patiëntenzorg Comité van aanbeveling Ria Bremer, journalist Prof. Dr. Jan Wouter ten Cate, vasculair geneeskundige Peter Faber,

Nadere informatie

Wait and See. Hematon, 29 maart 2014 Nieuwegein. Rien van Oers. Afdeling Hematologie AMC Amsterdam

Wait and See. Hematon, 29 maart 2014 Nieuwegein. Rien van Oers. Afdeling Hematologie AMC Amsterdam Wait and See Hematon, 29 maart 2014 Nieuwegein Rien van Oers Afdeling Hematologie AMC Amsterdam Keuze menu voor uw vragen Wait and See beleid Algemene aspecten non-hodgkin lymfomen Indeling lymfomen Klachten

Nadere informatie

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk

Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Nut en noodzaak van CZS profylaxe bij DLBCL in rituximab tijdperk Moderator P.J. Lugtenburg speaker Jeanette Doorduijn Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg

Nadere informatie

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker lokale verbranding van de alvleeskliertumor Doel Het doel van de studie is te onderzoeken of radiofrequente ablatie (RFA) gevolgd door

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

Zeldzame Gastro-intestinale poliepen. 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL

Zeldzame Gastro-intestinale poliepen. 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL Zeldzame Gastro-intestinale poliepen 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL Casusbeschrijving 57 jarige Surinaamse vrouw Blanco voorgeschiedenis, medicatie Klachtenpresentatie:

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl

Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl Behandeling van patiënten met Hodgkin lymfoom: wikken en wegen? Josée Zijlstra Hematoloog Vumc j.zijlstra@vumc.nl Wikken en wegen Wat is de beste behandeling? Beste behandeling? Grootste kans op genezing..

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten UMC St Radboud bouwt gespecialiseerde MS-zorg af De afdeling Neurologie van het UMC St Radboud heeft besloten om de gespecialiseerde MS-zorg die we de afgelopen jaren boden af te gaan bouwen. MS zal geen

Nadere informatie

Voorlichtingspresentatie van de patiëntenorganisatie

Voorlichtingspresentatie van de patiëntenorganisatie Voorlichtingspresentatie van de patiëntenorganisatie STICHTING CONTACTGROEP LEUKEMIE Hematologie op de Intensive Care HagaZiekenhuis 3 juli 2013 door Olga Verhoog Patiëntenorganisatie voor mensen met leukemie

Nadere informatie

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge

Hodgkin lymfoom 2014. Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Hodgkin lymfoom 2014 Dr. A. Van Hoof, hematologie Brugge Wat is Hodgkin lymfoom? Waarom bij mij? Diagnose en stadiumbepaling Behandeling Laattijdige verwikkelingen Lymfomen Ziekte van Hodgkin of Hodgkin

Nadere informatie

Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat?

Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat? Non-Hodgkin Lymfomen: naar therapie op maat? LYMMCARE Patiëntensymposium 13 november 2014 Rien van Oers non-hodgkin lymfomen Inleiding: indeling non-hodgkin lymfomen Behandeling anno 2014 Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Welkom in Meander Medisch Centrum. Informatieavond non-hodgkinlymfoom en stamceltransplantatie 25 november 2014

Welkom in Meander Medisch Centrum. Informatieavond non-hodgkinlymfoom en stamceltransplantatie 25 november 2014 Welkom in Meander Medisch Centrum Informatieavond non-hodgkinlymfoom en stamceltransplantatie 25 november 2014 Indolent non Hodgkin lymfoom en chronischlymfatischeleukemie Van oorzaaktot (nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies Center of Research on Psychology in Somatic diseases Lonneke van de Poll Franse, Integraal Kankercentrum

Nadere informatie

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen;

Gelet op artikel 2, eerste lid, onder a, en 5 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen; Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, houdende regels ten aanzien van stamceltransplantatie (Regeling stamceltransplantatie) Den Haag De Minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11. 1 Inleiding 15

Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11. 1 Inleiding 15 Inhoud Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11 1 Inleiding 15 1.1 Aanleiding voor de richtlijn 15 1.2 Werkwijze 15 1.3 Patiëntenpopulatie 16 1.4 Doelgroep 16 2 De ziekte van Parkinson 17 2.1

Nadere informatie

Arbokennis ontsloten

Arbokennis ontsloten Arbokennis ontsloten Kennis voor en door(?) arboprofessionals NVvA symposium maart 2012 Door: Huib Arts Kennisbronnen (1) Tekst communicatie: De wetenschappelijke wereld / Kennisinstituten Handboeken en

Nadere informatie

Ziekenhuis: positie op ranglijst plus plaatsnaam

Ziekenhuis: positie op ranglijst plus plaatsnaam Ziekenhuis: positie op ranglijst plus plaatsnaam Percentage van de ondervraagden dat specialisme goed vindt Anaesthesie/pijnbestrijding Oss, Ziekenhuis Bernhoven 56 Rotterdam, Ikazia ziekenhuis 47 Nieuwegein/Utrecht,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam

T-cel lymfoom en beenmergcytologie. Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam T-cel lymfoom en beenmergcytologie Jeanette Doorduijn Hematoloog Erasmus MC Rotterdam Patient 22 jarige man Zwelling in hals links 15 kg afgevallen, periode met nachtzweten, maar gestopt, geen koorts Periode

Nadere informatie

Diagnostiek, behandeling en follow-up van het intermediair en hooggradig Non-Hodgkin Lymfoom

Diagnostiek, behandeling en follow-up van het intermediair en hooggradig Non-Hodgkin Lymfoom Diagnostiek, behandeling en follow-up van het intermediair en hooggradig Non-Hodgkin Lymfoom Kosten van protocollaire en niet-protocollaire behandelingen Drs. M. van Agthoven Dr. L.M. Faber Dr. C.A. Uyl-de

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen

T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen T-cel lymfomen diagnostische dilemma's, klinische consequenties en moleculaire oplossingen Daphne de Jong, NKI-AVL Amsterdam Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie 28-01-1011 WHO classificatie

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie. Morfologisch. Functioneel

Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie. Morfologisch. Functioneel Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie Moleculaire dag WMDP Carel van Noesel Utrecht, 29 januari 2010 Morfologisch Functioneel Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Opleiding tot klinisch

Nadere informatie

vrijdag 18 maart 2016

vrijdag 18 maart 2016 9 e Nascholing Hematologie voor verpleegkundigen en andere disciplines PROGRAMMA vrijdag 18 maart 2016 Locatie: Onderwijscentrum Erasmus MC Dr. Molewaterplein 50 3015 GE Rotterdam Inlichtingen: Mevrouw

Nadere informatie

MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN WERK EN ERNSTIGE PSYCHISCHE AANDOENINGEN. Versie 0.0

MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN WERK EN ERNSTIGE PSYCHISCHE AANDOENINGEN. Versie 0.0 MULTIDISCIPLINAIRE RICHTLIJN WERK EN ERNSTIGE PSYCHISCHE AANDOENINGEN Versie 0.0 Datum Goedkeuring 21-04-2011 Methodiek Evidence based Verantwoording Trimbos-instituut Inhoudsopgave Multidisciplinaire

Nadere informatie

Center for Medical Imaging North-East Netherlands

Center for Medical Imaging North-East Netherlands Center for Medical Imaging North-East Netherlands CMI NEN - University of Twente Branch Prof. Dr G.P. Vooijs CMI Supervisory Board MIRA: Institute for Biomedical Technology and Technical Medicine University

Nadere informatie

Titels. Uitgangsvragen. Aanbevelingen

Titels. Uitgangsvragen. Aanbevelingen Titels Korte titel (max 40 tekens) Longcarcinoom na hodgkinlymfoom Volledige titel (max 100 tekens) BETER-richtlijn Tweede tumoren na hodgkinlymfoom module longcarcinoom Uitgangsvragen Hoe hoog is het

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Intrapulmonary mass: an unexpected diagnosis. A. A. Darbas, G.M. Chong, M. van der Klift, K. Lam, Y.M. Bilgin, E. Kneppers, J.K.

Intrapulmonary mass: an unexpected diagnosis. A. A. Darbas, G.M. Chong, M. van der Klift, K. Lam, Y.M. Bilgin, E. Kneppers, J.K. Intrapulmonary mass: an unexpected diagnosis A. A. Darbas, G.M. Chong, M. van der Klift, K. Lam, Y.M. Bilgin, E. Kneppers, J.K. Doorduijn CASUS: 69 JARIGE VROUW Medische voorgeschiedenis: Hypertensie,

Nadere informatie

Ontwikkelingen stamceltransplantaties en het pakket

Ontwikkelingen stamceltransplantaties en het pakket Ontwikkelingen stamceltransplantaties en het pakket 2 Ontwikkelingen stamceltransplantaties en het pakket S.S.Tan 1 C.A. Uyl-de Groot 1,2 P.C. Huijgens 2 W.E. Fibbe 3 J.J. Cornelissen 4 Mei 2006 institute

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Hematologie: 40 jaar geschiedenis en patiëntenontwikkeling

Hematologie: 40 jaar geschiedenis en patiëntenontwikkeling Hematologie: 40 jaar geschiedenis en patiëntenontwikkeling Hanneke Kluin-Nelemans Afdeling Hematologie Een paar thema s 40 jaar historie Het belang van studies en participatie De rol van patienten En gaat

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Wait and See. Arnon Kater. Afdeling Hematologie AMC Amsterdam

Wait and See. Arnon Kater. Afdeling Hematologie AMC Amsterdam Wait and See Arnon Kater Afdeling Hematologie AMC Amsterdam Onderwerpen Algemene aspecten CLL en non-hodgkin lymfomen Wait and See beleid Therapie CLL en indolente lymfomen anno 2015 Nieuwe ontwikkelingen..?

Nadere informatie

Primair CZS Lymfoom (PCNSL)

Primair CZS Lymfoom (PCNSL) Primair CZS Lymfoom (PCNSL) Dit is een non- Hodgkin lymfoom, dat per definitie uitsluitend in het centrale zenuwstelsel (hersenen, leptomeningen, ruggenmerg en oog) gelokaliseerd is. De incidentie is ca

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

Primair Cutane Lymfomen. R. Willemze, E.M. Noordijk, P.W. Wijermans CUTANE LYMFOMEN 1

Primair Cutane Lymfomen. R. Willemze, E.M. Noordijk, P.W. Wijermans CUTANE LYMFOMEN 1 Primair Cutane Lymfomen R. Willemze, E.M. Noordijk, P.W. Wijermans CUTANE LYMFOMEN 1 1 Inleiding 1 2 Primair cutane lymfomen, dat wil zeggen die non-hodgkin lymfomen die tot de huid beperkt zijn, hebben

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

13-17 maart Programma

13-17 maart Programma 13-17 maart 2016 Programma ZONDAG 13 MAART 2016 18:45 19:15 Pubquiz Chemo gerelateerde onderwerpen Targeted therapies Immunotherapie Chirurgie Pathologie MAANDAG 14 MAART 2016 Tijd Lezingen Spreker(s)

Nadere informatie

Richtlijn ondervoeding bij patiënten met kanker

Richtlijn ondervoeding bij patiënten met kanker Richtlijn ondervoeding bij patiënten met kanker Jolanda Chua-Hendriks Wat is evidence-based? Niet: volledig of uitsluitend gebaseerd op evidence (wetenschappelijk bewijs) Wel: ontwikkeld volgens (5 stappen)

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene inleiding 11 1 Kenmerken en classificatiecriteria van bipolaire stoornissen 11 2 Epidemiologie 12 3 Differentiële diagnostiek 13 4 Comorbiditeit 13 5 Beloop 16 6 Diagnostiek

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Titels. Uitgangsvragen. Aanbevelingen

Titels. Uitgangsvragen. Aanbevelingen Titels Korte titel (max 40 tekens) Leukemie na hodgkinlymfoom Volledige titel (max 100 tekens) BETER-richtlijn Tweede tumoren na hodgkinlymfoom module leukemie Uitgangsvragen Hoe hoog is het risico op

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Gezondheidsraad H e a l t h C o u n c i l o f t h e N e t h e r l a n d s Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : Briefadvies Amendement bij het onderzoek naar NIPT voor prenatale

Nadere informatie

27-10-2014. Inleiding. Non-Hodgkin Lymfomen: Diagnose en Standaard Behandeling. Dr Jan Lemmens LVV Gent 25/10/2014. Lymfomen, wat zijn dat?

27-10-2014. Inleiding. Non-Hodgkin Lymfomen: Diagnose en Standaard Behandeling. Dr Jan Lemmens LVV Gent 25/10/2014. Lymfomen, wat zijn dat? Inleiding Non-Hodgkin Lymfomen: Diagnose en Standaard Behandeling. Dr Jan Lemmens LVV Gent 25/10/2014 Hematologische kankers ± 6% van totaal (n 7) Lymfeklierkankers ± 2,5 % van alle Ca, +/- 300000 nieuwe

Nadere informatie

(Neo)adjuvante chemotherapie bij het rectumcarcinoom. Prof.dr. Kees Punt afd. Medische Oncologie AMC Amsterdam

(Neo)adjuvante chemotherapie bij het rectumcarcinoom. Prof.dr. Kees Punt afd. Medische Oncologie AMC Amsterdam (Neo)adjuvante chemotherapie bij het rectumcarcinoom Prof.dr. Kees Punt afd. Medische Oncologie AMC Amsterdam Adjuvante chemotherapie bij rectumcarcinoom in Nederland Geloof Gewoonte Evidence-based medicine

Nadere informatie

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Uw kenmerk : - Bijlagen : - Geachte minister, Gezamenlijk volgen Gezondheidsraad en RIVM/CIb de internationale en nationale ontwikkelingen met betrekking

Nadere informatie

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014

Acute myeloïde leukemie. Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Acute myeloïde leukemie Annoek Broers 7e nascholing hematologie 20-03-2014 Bloedcelvorming - hematopoiese selfrenewal Multilineage differentiation Acute myeloïde leukemie - AML Normaal beenmerg Bloedarmoede

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands

VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands VU University Medical Center Hematon openingscongres shared decision making P.C.Huijgens 29 maart 2014 VU University Medical Center VU University Medical Center VU University Medical Center VU University

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

Algemene informatie kinderkanker

Algemene informatie kinderkanker Algemene informatie kinderkanker De behandeling van kinderen met kanker is in Nederland gecentraliseerd in 5 kinderkanker (kinderoncologische) centra en 2 beenmergtransplantatie centra. De 5 kinderkanker

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Agressief non-hodgkin lymfoom

Agressief non-hodgkin lymfoom Agressief non-hodgkin lymfoom Case report Mels Hoogendoorn Hematon lymfklierkankerdag 13 september 2014 Mels Hoogendoorn Marinus van Reymerswaele - Geldwisselaar en zijn vrouw - 1539 83 x 97 cm - Museo

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren Melanoom (DMTR) DMTR 2015 [2015.4.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015]

Factsheet Indicatoren Melanoom (DMTR) DMTR 2015 [2015.4.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015] Factsheet Indicatoren Melanoom (DMTR) DMTR [.4.ZIN besluit verwerkt; 0511] Beschrijving Indicatoren Registratie gestart: Medio 2013 Naar aanleiding van eerder gemaakte afspraken vindt de behandeling van

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie

Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie korte bijdrage Karakterisering van ziekte en zieke in de hematooncologie p.c. huijgens achtergrond In de hematologie is stadiëring van ziekte begonnen met het in kaart brengen van uitgebreidheid van ziekte

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen

Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen Klinische opname Ziekenhuis Plaats Dagopname Dagmortaliteit Klinische mortaliteit % dag % kliniek Stg. Medisch Centrum Alkmaar Alkmaar 30.641 33.947 0 765 0,00 2,25 Ziekenhuisgroep

Nadere informatie

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Snelle mutatiescreening bij borstkanker Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Erfelijke borstkanker Tenminste 5% van de patiënten met mammacarcinoom Dominante overerving Oorzaak:

Nadere informatie

Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers

Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers Richtlijnontwikkeling Een praktische handleiding voor patiëntenvertegenwoordigers Ontwikkeld door: Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) Versie

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Samenvatting Inleiding Indolente en agressieve lymfomen Dit proefschrift gaat over maligne lymfomen, ook wel lymfeklierkanker genoemd. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 3000 mensen een maligne lymfoom.

Nadere informatie

EDITORIAL p. 3. NUT VAN MEDISCHE BEELDVORMING BIJ DE BEHANDELING VAN LYMFOOM: VISIE VAN DE HEMATOLOOG p. 4. NUT VAN CT EN MRI BIJ LYMFOOM p.

EDITORIAL p. 3. NUT VAN MEDISCHE BEELDVORMING BIJ DE BEHANDELING VAN LYMFOOM: VISIE VAN DE HEMATOLOOG p. 4. NUT VAN CT EN MRI BIJ LYMFOOM p. DRIEMAANDELIJKS Feb. > april 2016 Nummer 6 EDITORIAL p. 3 NUT VAN MEDISCHE BEELDVORMING BIJ DE BEHANDELING VAN LYMFOOM: VISIE VAN DE HEMATOLOOG p. 4 NUT VAN CT EN MRI BIJ LYMFOOM p. 9 NUT VAN DE POSITRONEMISSIETOMO-

Nadere informatie

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Doelgerichte therapie bij het lokaal gevorderd en gemetastaseerd

Nadere informatie

Bijlage E Deelrapportage voor hemato-oncologische aandoeningen

Bijlage E Deelrapportage voor hemato-oncologische aandoeningen Bijlage E Deelrapportage voor hemato-oncologische aandoeningen Cijfers over de oncologische zorg in Nederland; een globale verkenning van de verdeling en variatie van de oncologische zorg tussen verschillende

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

Overzicht professionals Technische Geneeskunde

Overzicht professionals Technische Geneeskunde Overzicht professionals Technische Geneeskunde VERSIE 21-10-2014 AUTEUR Kwaliteitscommissie 1 / 6 Voorletters Tussenvoegsel Achternaam Woonplaats Werkgever Locatie werkgever E.A. Aalbersberg Amsterdam

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg

Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg Simplificatie ontwerp KB oncologisch zorgprogramma: Hoofdstuk II. zorgprogramma voor oncologische basiszorg Afdeling 1. Doelgroep aard en inhoud Artikel 2 1 Elk ziekenhuis dient te beschikken over programma

Nadere informatie

Op 4 juli 2000 ontving de Gezondheidsraad van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het volgende verzoek (brief kenmerk CSZ/ZT 2081765):

Op 4 juli 2000 ontving de Gezondheidsraad van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het volgende verzoek (brief kenmerk CSZ/ZT 2081765): Bijlage A De adviesaanvraag Op 4 juli 2000 ontving de Gezondheidsraad van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het volgende verzoek (brief kenmerk CSZ/ZT 2081765): Hierbij doe ik u een ontwerp

Nadere informatie

Ontwikkeling van richtlijnen en protocollen

Ontwikkeling van richtlijnen en protocollen health research and consultancy NIEUWSBRIEF najaar 2009 THEMA Ontwikkeling van richtlijnen en protocollen Pallas heeft ruime ervaring met de ontwikkeling van evidence-based richtlijnen en protocollen voor

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015

Chronische Lymfatische Leukemie. anno 2015 Chronische Lymfatische Leukemie anno 2015 Marten R. Nijziel, internist-hematoloog Máxima Medisch Centrum Eindhoven/Veldhoven Hematon Leukemiedag Soesterberg, 3 oktober 2015 Wat is CLL? Wat is nodig voor

Nadere informatie

5. LITERATUURONDERZOEK

5. LITERATUURONDERZOEK 5. LITERATUURONDERZOEK In dit hoofdstuk wordt niet alleen het zoeken naar literatuur besproken. Ook het selecteren, beoordelen en samenvatten van de literatuur in evidence tabellen komt aan de orde. 5.1

Nadere informatie

Erkende opleidingen per zorginstelling

Erkende opleidingen per zorginstelling Instelling Academisch Medisch Centrum academisch ziekenhuis Maastricht Ambulance Amsterdam B.V. Ambulancedienst Zuid-Holland Zuid Connexxion ambulance Services B.V. Coöperatie RAV Fryslân U.A. Coöperatie

Nadere informatie

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc.

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. INhoud Toename overleving meer patienten leven langer met kanker Effecten en behoeften na kankerbehandeling? Survivorship

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

Jaarverslag Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting 2008

Jaarverslag Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting 2008 Jaarverslag Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting 2008 1 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wettelijk kader en werkzaamheden van de Stichting 4 3 Overzicht van bij de Stichting geregistreerde instellingen,

Nadere informatie

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het?

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het? Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker wat is het en hoe werkt het? De behandeling van kinderen en jongeren met kanker vindt meestal plaats in combinatie met een klinisch onderzoek. We

Nadere informatie

INFORMATIEBLAD. Beste patiënt(e),

INFORMATIEBLAD. Beste patiënt(e), INFORMATIEBLAD Studie waar het nut van 6 chemotherapie kuren met CHOP en Rituximab gevolgd door een radiochemotherapie aan myeloablatieve dosis met toediening van autologe perifere stamcellen, vergeleken

Nadere informatie

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf Evidence-based logopedie - wat is er in 10 jaar veranderd? GEFELICITEERD! Dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf 15 mei 2014 @hannekekalf Evidence-based logopedie:

Nadere informatie

Erkende opleidingen per zorginstelling

Erkende opleidingen per zorginstelling Instelling Academisch Medisch Centrum academisch ziekenhuis Maastricht Ambulance Amsterdam B.V. Ambulancedienst Zuid-Holland Zuid Connexxion ambulance Services B.V. Coöperatie RAV Fryslân U.A. Coöperatie

Nadere informatie

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker

Neutropenie bij ABVD. Mirjam Oudshoorn. Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Neutropenie bij ABVD Mirjam Oudshoorn Co-authors Sabina Kersting, Ward Posthuma, Marjolein Donker Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam:

Nadere informatie

Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad

Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad Indeling Probleembeschrijving evaluatie CRT Nieuwe technieken; MRI DWI Presentatie MRTRACE

Nadere informatie

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën

anemie 1.1 Overzicht van de anemieën 1.2 Congenitale anemieën 1.3 Verworven anemieën I N H O U D hoofdstuk 1 anemie 13 1.1 Overzicht van de anemieën 13 1.2 Congenitale anemieën 16 1.2.1 De thalassemieën 16 1.2.2 Sikkelcelanemie 19 1.2.3 Andere hemoglobinopathieën 22 1.2.4 Aangeboren membraanafwijkingen

Nadere informatie

Normering Chirurgische Behandelingen

Normering Chirurgische Behandelingen Normering Chirurgische Behandelingen Versie 1.0 Januari 2011 I. Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) is de beroepsvereniging van chirurgen in Nederland. In de NVvH participeren zeven

Nadere informatie

Is er nog een rol voor de radiotherapeut bij lymfatische maligniteiten anno 2020? Berthe M.P. Aleman Radiotherapeut

Is er nog een rol voor de radiotherapeut bij lymfatische maligniteiten anno 2020? Berthe M.P. Aleman Radiotherapeut Is er nog een rol voor de radiotherapeut bij lymfatische maligniteiten anno 2020? Berthe M.P. Aleman Radiotherapeut Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 22 maart 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 22 maart 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 2050 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 40 79 11 F 070 40 78

Nadere informatie