TAALPROGRAMMA S & TAAL-LEESMETHODEN NADER BEKEKEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TAALPROGRAMMA S & TAAL-LEESMETHODEN NADER BEKEKEN"

Transcriptie

1 TAALPROGRAMMA S & TAAL-LEESMETHODEN NADER BEKEKEN Joop Stoeldraijer (EDUX) Kees Vernooy (lector Hogeschool Edith Stein) Masterclass PO Raad najaar 2010

2 Vooraf: Wat werkt? Onderwijsonderzoek heeft de verplichting antwoord te geven op vragen van scholen, ouders en beleidsmakers over wat werkt in het onderwijs (Slavin, 2004).

3 WAT KOMT ER AAN DE ORDE? De plus- en minpunten van gangbare en nieuwe programma s en methoden voor: - groep 1 en 2 (goede leesstart); - (vlot)technisch leren lezen, methoden voor begrijpend lezen en - taalmethoden.

4 Curriculum, instructie, en toetsing centraal Programma s en methoden Instructie Verlengde instructie Klassenmanagement LEERLING RESULTATEN Toetsing -vroegtijdig signaleren -methodegebonden -leerlingvolgsysteem

5 Scholen met risicolezers Juist voor scholen met veel risicolezers zijn goede programma s en methoden die een wetenschappelijke basis hebben van cruciaal belang. Ze sturen namelijk de instructie van de leerkracht en onderwijseffectiviteit is instructie-effectiviteit.

6 De effecten van goed lesgeven (Bevindingen van een meta-analyse) Percentage of Achievement Variance > 30% Teachers Students Home Peers ~5-10% Schools Principal ~5-10% ~50% Hattie (2003, 2005)

7 INFORMATIE PROGRAMMA S EN METHODEN Naast elkaar Kijk bij archief.

8 Methode en de leerkracht Centraal moet hoge kwaliteit van de instructie staan de leerkrachten zijn belangrijker dan de leesmethoden. (Tivnan, Hemphill, & Ivins, 2002)

9 Expliciete Instructie voor zwakke leerlingen Ik doe het Jullie kijken Jullie doen het Ik kijk Jullie doen het Ik help Ik doe het Jullie helpen Wilhelm, J. D., Baker, T. D., & Dube, J. (2001). Strategic reading: Guiding students to lifelong literacy. Portsmouth, NH: Boynton/Cook.

10 Aan de andere kant.. De methode stuurt de instructie van de leerkracht!

11 Vroege interventies veranderen leesresultaten Leesniveau van de groep Enschedese Leesverbeterplan 5 4 Laag risico bij eerste screening >AVI 9 Met een AVI goede 9 methode en met extra interventies AVI 7 Met alleen maar een goede methode AVI 5/6 Hoog risico bij eerste screening Groep correspondeert met leeftijd

12 Vergelijking technisch lezen met 100 landelijke taalpilots (AVI) Enschede land.pilots

13 Resultaten Enschede Begrijpend lezen (juni 2010) Enschede land pilots

14 Sbo de Tender capaciteiten - leerrendement jan 2008 jan 2010 jan Lezen Begr. Lezen Rekenen

15 ONTWIKKELINGEN NIEUWE TAAL-/LEESMETHODEN 1- Methoden worden steeds omvangrijker en gaan daardoor meer tijd vragen; aan de andere kant verschijnen er ook methoden die minder tijd aan taal besteden; 2- Bij taalmethoden: meer aandacht voor woordenschat. 3- De meeste methoden worden niet uitgeprobeerd. 4- Methoden verschillen sterk van elkaar m.b.t. de tijd die ze vragen. 5- Opkomst digitale methoden. 6- Niet alle methoden zijn even goed!

16 Wat wil de overheid? Onderwijsraad/OCW (2006): meer evidence-based methoden gewenst! Probleem: die methoden zijn er eigenlijk nog niet.

17 Evidence based methoden Taal/-leesinhoudelijke aandachtspunten: - beginnende geletterdheid - leren lezen - vlot leren lezen - woordenschat - leesstrategieën - spelling - stellen Kenmerken van effectief onderwijs: - doelen - tijd - expliciete instructie - differentiatie - vroegtijdig signaleren - motivatie - monitoren resultaten

18 GEBRUIK VAN METHODEN IN DE PRAKTIJK Methoden worden niet goed in-/uitgevoerd Een groot probleem: het niet doorwerken van methoden. Met name een probleem bij het leren lezen. Een vervolgprobleem: lage resultaten en geen goede afstemming tussen de groepen. Ander probleem: handleidingen worden niet gebruikt. Verklaringen: - Leerkrachten plannen de methode niet in; - Methoden zijn zeer omvangrijk geworden.

19 BETEKENIS GOEDE METHODEN De leerkracht heeft goede methoden nodig. Een probleem: niet alle methoden zijn even goed. Veel methoden zijn zeker niet evidence based!

20 Linda B. Gambrell (2008) Alle leerlingen hebben tijdens hun schoolloopbaan kwalitatief zeer goed leesonderwijs nodig!

21 Programma s groep 1 en 2

22 De leespiramide Begrijpend lezen Leesstrategieën (inferenties/monitoring) Vlot en vloeiend kunnen lezen Fonemisch bewustzijn Woordenschat Letter-klankkoppeling Mondelinge taalvaardigheid en begrijpend luisteren

23 Wat zijn met name harde voorspellers voor het toekomstig Mondelinge taal leren lezen? Letterkennis (o.a. naam kunnen schrijven en benoemsnelheid)) Fonologische vaardigheden: de belangrijkste! Dit betekent dat de tussendoelen Taalbewustzijn en Alfabetisch principe het belangrijkste zijn voor het toekomstig leren lezen.

24 Factoren die het leren lezen beïnvloeden spraak/taalontwikkeling letterkennis (benoemsnelheid) LEREN LEZEN fonemisch bewustzijn systematische aandacht klank-letterkoppeling en auditieve synthese

25 Onderzoek naar het voorkomen van Tussendoelen - Activiteiten opsporen - Niet extra suggesties of algemene opmerkingen - Het meest van toepassing - Niet Boekoriëntatie, maar aspect van Boekoriëntatie

26 Boekoriëntatie Taalplezier Piramide Beg. Geltt. Ik & Ko Leeshuis Leessleutel Schatkist Kleuterplein Taalverhaal Taal op maat Leeslijn Wat zeg je

27 Verhaalbegrip Wat zeg je Taalplezier Piramide Beg. Gell. Ik & Ko Leeshuis Leessleutel Schatkist Kleuterplein Taalverhaal Taal o M Leeslijn

28 Functies geschreven taal 120 Wat zeg je Taalplezier Piramide Beg. Gell. Ik & Ko Leeshuis Leessleutel Schatkist Kleuterplein Taalverhaal Taal o M Leeslijn

29 Relatie gesproken en geschreven taal Wat zeg je Taalplezier Piramide Beg. Gell. Ik & Ko Leeshuis Leessleutel Schatkist Kleuterplein Taalverhaal Taal o M Leeslijn

30 Taalbewustzijn (fonemisch bewustzijn) 100 Wat zeg je 90 Taalplezier 80 Piramide 70 Beg. Gelett. 60 Ik en Ko Leeshuis 50 Leessleutel 40 Schatkist 30 Kleuterplein 20 Taalverhaal 10 Taal o M 0 Leeslijn

31 Alfabetisch principe Wat zeg je Taalplezier Piramide Beg. Geltt Ik & Ko Leeshuis Leessleutel Schatkist Kleuterplein Taalverhaal Taal o M Leeslijn

32 Rapport per programma

33 Wat zeg je? Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn 0 Alfabetisch principe

34 Taalplezier Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

35 Piramide Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal 0 Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn 0 Alfabetisch principe

36 Beginnende geletterdheid Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

37 Ik & Ko Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

38 Leeshuis Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

39 De Leessleutel Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

40 Schatkist Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

41 Kleuterplein Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies (8) Relatie (8) Taalbewu. (32) Alf. Princ. (16) 5 0

42 Taalverhaal Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

43 Taal op Maat Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal 6 8 Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn 1 Alfabetisch principe

44 Leeslijn Boekoriëntatie Verhaalbegrip Functies geschreven taal Relatie gesproken geschreven taal Taalbewust zijn Alfabetisch principe

45 Schatkist of Kleuterplein? Tilburg 2003 Eerste aanschaf: 2370,00 Overige materialen: 2400,00 16 ankers 26 observatiepunten Den Bosch 2008 Eerste aanschaf: 2462,00 16 thema s 52 observatiepunten

46 Schatkist of Kleuterplein? Maan-ster-zon Leerlijnen: mondelinge taal, woordenschat, beginnende geletterdheid, beginnende gecijferdheid, sociaal-emotionele ontwikkeling Routines 385 activiteiten tussendoelen (doel 5+6:114 activiteiten excl.lettermuur) Stapje naar boven-stapje naar beneden Leerlijnen: taal/lezen (incl. woordenschat), rekenen, motoriek, wereldoriëntatie, sociaalemotionele ontwikkeling, muziek Routines 114 activiteiten tussendoelen (doel 5+6: 48 activiteiten)

47 GEBRUIK PROGRAMMA S OP 1112 SCHOLEN Bron: Inspectie van onderwijs (april 2010) Schatkist Piramide Kleuterplein Puk & Ko Eigen programma 52% 12% 3% 3% 16%

48 Programma s leren lezen

49 Wat vraagt leren lezen? normaal ontwikkelde taalvaardigheid kennis van fonologische structuren kennis van het alfabetisch principe: hoe geschreven taal verbonden is met gesproken taal: letter-klankkoppeling en vlot kunnen lezen blootstelling aan geschreven taal

50 Kunnen alle kinderen leren lezen? Alle leerlingen zijn in staat om te leren lezen mits ze vroegtijdig adequate instructie en ondersteuning èn voldoende tijd krijgen.

51 Wat zegt de wetenschap? Technisch lezen en woordenschat zijn niet van biologische oorsprong. Beide leesdimensies zijn sterk afhankelijk van de omgeving - thuis, school - waarin kinderen opgroeien.

52 Professor Keith Stanovich Er bestaat sterk en overtuigend bewijs dat kinderen die slecht starten met lezen zelden goede lezers worden.

53 Aanvankelijk lezen Prijzen: ongeveer gelijk - Lang zullen ze lezen - Leeshuis - Leessleutel - Veilig leren lezen - Leeslijn

54 Lang zullen ze lezen Toveren met woorden Reanimeren Aan het einde remediëren Korte lesbeschrijving (één pagina) Dunnetjes

55 Leeshuis beginnend lezen Ot en Sien-Leesbus-Leeshuis Compact (géén knippen/plakken) Ambitieus Indeling in letters Meerdere letters per les (oo, w.t.) Steuntje in de rug (+stapje vooraf) Iedere 14 dagen toetsen Computer structureel Één AVI-niveau voorsprong (4 maanden)

56 De Leessleutel Véél aandacht voor vriendjeslezen, stimuleren leesplezier, van alles en nog wat Alles is mogelijk: directe instructie, ervaringsgericht, ontwikkelingsgericht, interactief! Thuisboekjes Véél bijzaken Aan het einde remediëren

57 Veilig leren lezen Lange traditie Grotendeels wetenschappelijk onderbouwd, op praktijk gericht Uitgebreide software, tv-programma s Toetssite, actuele site Aanbieding lettervolgorde Woordenschat (weinig)

58 Leeslijn Individualiserend Saai Selectie aan de poort (Leespad versus Leesweg) Streefniveau groep 3: AVI 0- juni groep 6 AVI 9 AVI 1-maart groep 6 AVI 9 AVI 3-eind groep 5 AVI 9 Leesweg: zeer gestructureerd Speciaal basisonderwijs

59 Effecten nieuwe methode. Wat beїnvloedt methode vooral? Systematische aandacht letter-klankkoppeling Heterogene aanpak Volledig doorwerken methode Kenmerken effectief onderwijs (het HOE)

60 Essentiële verschillen tussen methoden voor leren lezen Onderzoek vindt dan een combinatie van de volgende elementen van effectief onderwijs belangrijk: - doelgerichtheid (minimaal AVI-2/AVI E3); - systematische aandacht voor de letter/klankkoppeling en auditieve synthese; - convergente differentiatie (heterogene aanpak); - expliciete directe instructie; - tijd (minimaal 400 minuten exclusief taalgedeelte) - monitoren leesontwikkeling Methoden die deze elementen bevatten zijn het meest effectief! De meeste elementen zijn kenmerken van effectief onderwijs!

61 Piramide van interveniëren 5% zal slagen met niveau 1, 2 en 3 ondersteuning. Minimum een dagelijkse sessie van 30 min Voor 15 % van de leerlingen zal ondersteuning in niveau 1 en 2 voldoende ondersteuning geven Minimaal 3 x 20 minuten verlengde instructie sessies per week Voor 80% van de leerlingen zijn problemen niet aan de orde bij: een goed curriculum en voldoende instructietijd

62 Passend leesonderwijs: convergente differentiatie groepsinstructie verlengde instructie zeer intensieve instructie niveau 1 niveau 2 niveau 3 c o n t i n u ü m v a n t i j d e n i n t e n s i t e i t

63 EFFECTIVITEIT METHODEN VOOR LEREN LEZEN Naam methode Na te streven doelen Systematische aandacht letter- /klankkoppeling Veilig Leren lezen Convergente differentiatie Directe instructie Leessleutel + +/- +/- +/- + 3,5 Leeslijn +/- [1] +/- +/- +/- - 2 Lang zullen ze lezen Tijd Totaal Leeshuis ZWALUW [1] Voor zwakke lezers is AVI-1 een voldoende resultaat.

64 Streefdoelen methodes Aanvankelijk lezen Methodes Tijdstip Tijdsbesteding per jaar Lang zullen ze lezen beheersingsniveau AVI uur instructieniveau AVI 3 Leeshuis zwakke lezers AVI 2/3 120 uur meeste leerlingen AVI 4 De Leessleutel beheersingsniveau AVI uur minlijn AVI 2 Veilig Leren Lezen beheersingsniveau AVI uur instructieniveau AVI 3 Leeslijn Leespad (goede lezers) AVI 3 Leesweg AVI 1 Leesweg (zorgleerl.) onder AVI uur

65 Tijd per jaar en methode (volgens Stoeldraijer) Methode LZL LH LS VLL LL

66 TIJD EN METHODEN per week! (volgens handleiding!) Leeshuis Leeslijn Veilig leren lezen Leessleutel Lang zullen ze lezen 200 minuten (exclusief taal) 330 minuten 405 minuten (hele groep) en 480 minuten met subgroep)(met taal) 450 minuten 350 minuten (met taal) en 280 minuten (zonder taal)

67 Tijd en methoden voor leren lezen (volgens handleiding) Leeshuis Leeslijn VLL LS LZL methoden

68 Cruciaal voor methoden leren lezen Veel nadruk op automatisering!

69 Monitoring Leeslijn: twee wegen. Het gevaar dat de leerling er niet meer uit komt; VLL: volgt met name op een protocolachtige manier de leesontwikkeling (herfstsignalering; wintersignalering; etc.). Verder: Toetssite Leeshuis: elke 14 dagen toetsen; Lang zullen ze lezen: les 8 van elk thema is een klassikale toets Leessleutel: Elke les 9 van ieder thema is een toets. Kortom: alle methoden monitoren de leesontwikkeling; VLL doet dit het meest uitgebreid.

70 Veilig leren lezen Lange traditie Wetenschappelijk onderbouwd, op praktijk gericht Uitgebreide software, tv-programma s Toetssite, actuele site Aanbieding lettervolgorde Woordenschat (weinig)

71 Analyse Stoeldraijer nieuwe VLL meer nadruk op de elementaire leeshandeling; minder nadruk structureerwoorden; meer aandacht automatisering (wisselrijtjes); integratie lees-/taalonderwijs; speelt in op de verschillen tussen leerlingen (maan-, zon- en sterkinderen); na iedere kern controletaken (tijd); woordenschatsuggesties; toetsservice.

72 Basisleerlingmateriaal VLL Leesboekjes maan 1 t/m 12 Werkboekjes maan Ankermaterialen Structureerstroken Woordendoos Letterzetter Woordzetter Instructiekalenders Computerprogramma Wandplaten Letterlijn Klikklakboekjes Ringboekjes maan Veilig en vlot Leesboekjes zon 1 t/m 12 Werkboekjes zon Lettermuur

73 Overbodig leerlingmateriaal Speelleesset Kopieermap Letterdoos Reuzenwerkbladen Klikklakknieboek Ringboekje raket Feestneus Tip Top Stempeldoos Humpie Dumpie Leesseries

74 Belangrijke nieuw middelen voor interventies Toetssite VLL Vlot en Veilig: zeer belangrijk en effectief voor zwakke lezers Leerkrachtassistent voor het digibord

75 GEBRUIK PROGRAMMA S OP 1112 SCHOLEN Bron: Inspectie van onderwijs (april 2010) Veilig leren lezen Leeslijn Leessleutel Leeshuis Lang zullen ze lezen 80% 14% 6% 1% 1%

76 Programma s voortgezet technisch lezen

77 Vlot lezen is de meest genegeerde leesvaardigheid. Richard Allington

78 Nauwkeurig en snel kunnen lezen is zo fundamenteel voor het leessucces van leerlingen, dat het een recht voor leerlingen zou moeten zijn dat scholen daaraan aandacht besteden (Kame enui en Simmons).

79 Methoden vtl gekoppeld aan een taal/leesmethode, zoals: Wie dit leest (geïntegreerd) Taalleesland (aparte module Lees maar door) Goed Gelezen! (aparte module). Tekstverwerken (zowel aparte module als computerprogramma) Ondersteboven van lezen (geïntegreerd) Leeshuis

80 Specifieke methoden voortgezet technisch lezen Bijvoorbeeld: Leestheater Goed Gelezen versie 1 en 2 Lees maar door Estafette Leesparade Lekker Lezen

81 Nieuwe methode Strategisch Lezen en Spellen Een uitgave van: Gelling Publishing en Training

82 Waarom nieuwe methode? De gehele opzet en methodiek zijn voortgekomen uit de ervaringen die Jacques Hoek heeft opgedaan - in een periode van 30 jaar - als schoolbegeleider op het gebied van lezen en spellen en dan met name in achterstandssituaties. Mede daardoor is gekozen voor het neurologisch model en niet voor het gangbare talige interactieve activatiemodel. Dit laatste model werkt met name bij kinderen uit talige milieus en houdt dus onvoldoende rekening met ontwikkelingspsychologische aspecten.

83 Kenmerken methode Een compacte en doelgerichte methode zonder overbodige oefeningen Gebaseerd op recente neurologische inzichten Stapsgewijs toewerken naar een hoger niveau Visuele en auditieve vaardigheden worden stapsgewijs ingeoefend met behulp van leesstrategieën. Elke stap wordt begeleid en voorgedaan Leerlingen leren door nadoen en oefening Veel flexibiliteit en ruimte voor differentiatie Kinderen die sneller kunnen, kunnen zelfstandig verder werken

84 Doelgroep De methode is geschikt voor alle kinderen vanaf groep 2, die toe zijn aan het leren lezen en spellen. Tevens is de methode uitermate geschikt voor kinderen in het sbo. Het blijkt dat de methode, mede door zijn totaal andere opzet en uitgangspunten, heel goed werkt bij kinderen met leesproblemen en dyslexie. De methode is geschikt voor alle scholen in het primair onderwijs. Zowel reguliere basischolen als sbo scholen maken reeds gebruik van de methode.

85 Tekst verwerken Teksten ongeschikt; opbouw Veel verschillende lettercombinaties per les

86 Ondersteboven van lezen 29 uur technische leeslessen groep 4 13 uur technische leeslessen groep 5

87 Leesparade 16 weken AVI 2, 16 weken AVI 3 Geen aandacht voor AVI 7, 8, 9 Uitgangspunt: véél lezen als basis

88 Estafette Nieuw Nieuwe AVI-indeling Startniveau AVI M3-extra Werkt vanuit CITO Leestechniek/Leestempo Advies: nieuwe AVI-toetsen gebruiken Veel leesmateriaal Veel leestijd voor groep 7 en 8 Toetssite

89 Goed Gelezen! 3 leerjaren: 30 uur per leerjaar Geleidelijke opbouw (maar begin te moeilijk) Gekoppeld aan BSL (begrijpend en studerend lezen) Opdrachten voor zelfstandig werken te moeilijk

90 Leeshuis VTL Groep 4: 72 uur (½ zw) Groep 5: 54 uur (½ zw) Groep 6: 45 uur (½ zw) Ook groep 7 krijgt aandacht Ambitieus: vooral gericht op goede lezers

91 Lekker lezen Een gemiddeld kind gaat per 12 weken 1 avi-niveau vooruit. Heeft een kind meer oefening nodig op een avi-niveau, dan kan hij of zij 6 weken langer over een avi-niveau doen. Vertragen i.p.v. intensiveren dus. Nergens wordt gewezen op het belang van automatiseren en herhaald lezen. Het instructiedeel voor de risicolezers is beperkt (2x een half uur in de week). Wel teksten voor zwakke lezers in de bovenbouw. Aandacht van groep 4 t/m 8 (onderhouden leesvaardigheid in groep 7 en 8)

92 Streefdoelen methodes VTL Het bereiken van AVI 9 is het doel bij al deze methodes. Het tijdstip waarop de doelstelling bereikt moet zijn is verschillend. Methodes Tijdstip Tijdsbesteding per jaar Leestheater eind groep uur Goed Gelezen! (nieuw) eind groep 6 90 uur Lees maar door eind gr.6 (minimaal 102 uur AVI 6 voor zwakke lezers) Tekst verwerken eind groep uur Ondersteboven van lezen eind groep 6 63 uur Leeshuis eind groep uur Leesparade voor zwakke lezers 132 uur eind groep 5: AVI 6 Estafette Nieuw nieuwe AVIdoelen 408 uur zwakke lezers 568 uur Leeslijn Leespad groep 5 Leesweg maart groep 6 Leesweg zorg juni groep uur Lekker lezen nieuwe AVIdoelen 268 uur

93 Tijd en methoden (volgens Stoeldraijer) LT GG LMD TV OVL LH LP EST Lek Methode

94 Tijdsbesteding Estafette nieuw Groep 4 en 5: 180 minuten Per week 3 basislessen, 1 toepassingsles Groep 6, 7, 8: 135 minuten Per week 2 basislessen, 1 toepassingsles

95 Leestheater

96 Goed Gelezen (oud), Lees maar door

97 Leesparade, Leeshuis

98 Tekst verwerken, Ondersteboven van lezen

99 Leesweg

100 Leespad, Goed Gelezen 2

101 Methoden voor voortgezet technisch lezen in groep 7 en 8 Leesparade Estafette nieuw Leeshuis Lekker lezen Leeslijn Tekstverwerken Ondersteboven van lezen Geen-onvoldoende aandacht Veel aandacht (158 uur): heel veel! Groep 7: 63 uur Geen onderhoud; ongeveer 10 uur 24 uur Geen expliciete aandacht 11 uur

102 Belangrijk verschil Lekker lezen versus Estafette Lekker lezen Estafette Divergente differentiatie Convergente differentiatie

103 GEBRUIK PROGRAMMA S OP 1112 SCHOLEN Bron: Inspectie van onderwijs (april 2010) Estafette Leesparade Lekker lezen Leestheater Goed Gelezen. Technisch lezen Tekst verwerken. Technisch lezen 29% 6% 5% 1% 14% 4%

104 Begrijpend lezen

105 Waar gaat het bij begrijpend lezen en lezen om te leren om? Het betekenis verlenen aan een tekst en niet aan een serie individuele woorden en zinnen (Rapp e.a. 2007). Het construeren van een samenhangend beeld of representatie van de inhoud van de tekst in het geheugen.

106 Het begrijpend lezen van leerlingen hangt af van: - Hoe goed ze technisch kunnen lezen - Hoeveel kennis ze hebben en hoe ze denken - Hoe gemotiveerd ze voor begrijpend lezen zijn

107 Wat is volgens de wetenschap belangrijk voor begrijpend lezen? Vlot en vloeiend kunnen technisch lezen: kan als een signaal van goed begrijpend lezen worden gezien Taal, woordenschat/begripsmatige kennis/begrijpend luisteren: op oudere leeftijd is er een hoge correlatie tussen beg. lezen en beg. luisteren. Monitoring/metacognitie: leerlingen die hun begrijpend lezen monitoren weten wat ze begrijpen en wat ze niet begrijpen en wat ze moeten doen om wat ze niet begrijpen toch te begrijpen. Kennis van tekststructuur (kennisgebieden)

108 Perfetti (2009) Het monitoren van het begrijpend lezen (zelfsturing, metacognitie) is de centrale strategie voor het controleren van het begrijpen.

109 Misverstand Het is een misverstand om te denken, dat het bij begrijpend lezen alleen om leesstrategieën gaat! Taal, woordenschat/kennis en vlot lezen spelen een belangrijke rol bij begrijpend lezen.

110 Hoe effectief zijn leesstrategieën? Cito (2007) over leesstrategieën: Onderwijs in leesstrategieën heeft geen faciliterend effect op het kunnen begrijpen of interpreteren van teksten of omgekeerd. Diverse onderzoeken laten zien, dat leesstrategieën zelden een aantoonbaar effect op begrijpend lezen hebben, terwijl dit wel duidelijk het geval is voor vlot lezen en woordenschat.

111 Het kunnen noemen van leesstrategieën in groep 8 (PPON 2007) - 20% van de leerlingen kan geen strategie noemen - 40% van de leerlingen kan 1 of 2 strategieën noemen - 40% van de leerlingen kan meer dan 2 strategieën noemen

112 Torgesen (2003) Er is geen begrijpend leesstrategie die moeilijkheden met nauwkeurig en vlot lezen kan compenseren.

113 Het belang van (achtergrond)kennis. Begrijpend lezen vraagt van een leerling vooral woordenschat en achtergrondkennis. Instructie van begrijpend leesstrategieën kan het ontbreken van kennis niet compenseren. American Educator, Building Knowledge, Spring 2006

114 Overig onderzoek over het ontbreken van effecten SCO Kohnstamm Prof. Kris van den Branden (Leuven) en medewerkers van de Universiteit van Gent Hirsch: The knowledge deficit het Zweedse leesonderwijs IES-onderzoek

115 Zweedse situatie (2006) Onderzoekster Shiel (2006): Budapest, augustus 2006, IRA-conferentie Zweden: heeft de beste leesresultaten! Maar: - Zweden besteedt geen aandacht aan leesstrategieën! - Vraag Shiel: Doen leerlingen het het beste bij leerkrachten die het minst begrijpend lezen onderwijzen? - In de praktijk: de Zweden laten kinderen veel lezen.

116 IES-onderzoek remediërende programma s begrijpend lezen (februari 2010) Vier speciale curricula voor begrijpend lezen werden op effectiviteit onderzocht Dit onderzoek vond bij 5500 leerlingen plaats De methoden waren goed geïmplementeerd. De leerlingen die met zo n aanpak werkten, scoorden lager dan de leerlingen van de controlegroep.

117 Amerikaans federaal onderzoek (mei 2009) De vier onderzochte methoden voor begrijpend lezen laten geen positieve effecten op de leesprestaties van kinderen uit risicogroepen zien, soms zijn er zelfs negatieve effecten; De kinderen deden het niet beter dan de kinderen van de controlescholen die geen methode hadden; De methoden waren gebaseerd op onderzoek over begrijpend lezen.

118 OMVANG VAN LEZEN EN BEGRIJPEND LEZEN Recent vonden we, dat de omvang van het lezen van leerlingen in de school één van de belangrijkste verschillen in ervaringen was in meer of minder effectieve klassen. (Allington, 2003) Stilleesbeleid: een must!

119 Kerndoelen begrijpend lezen 9. De leerlingen krijgen in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten. 10. De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen, te verwoorden, te gebruiken en te beoordelen.

120 Een groot knelpunt Internationaal vergelijkend onderzoek: kinderen in Nederland en de Verenigde Staten hebben de meest negatieve instelling ten opzichte van lezen (Twist e.a. 2004). In vergelijking met andere landen is in Nederland de groep kinderen die thuis nooit leest zeer hoog (42% versus internationaal gemiddelde van 32%) (PIRLS, 2007). Het PPON-Leesvaardigheid op het einde van de basisschool (april 2007): het enthousiasme van leerlingen voor lezen gaat sinds 1993 achteruit. Warde e.a. (2007) (Universiteit van Manchester): in Nederland en in Verenigde Staten treedt duidelijk ontlezing op, terwijl dit in Frankrijk, Noorwegen en Groot- Brittannië niet het geval is

121 Evidence based begrijpendleesstrategieën Activeren Voorkennis Beantwoorden/ Stellen vragen Monitoren Begrijpend lezen Componenten Instructie Samenvatten Gebruik maken van visualiseringen (woordweb) (Naar Simmons, Rupley, Vaughn, & Edmonds, 2006)

122 Een aantal kenmerken Tijd die ze vragen Methoden verschillen van elkaar in de tijd die ze per jaar vragen: Leeshuis vraagt de meeste tijd; Lees je wijzer het minst. Differentiatie Van klassikaal/convergent (Leeshuis, Goed Gelezen, Tekstverwerken) naar adaptief (Tussen de regels en Onderste boven van lezen)

123 vervolg Instructietijd Ondersteboven voor lezen het meest; Lees je wijzer het minst Extra-tijd zwakke lezers Leeshuis het meest; Tekstverwerken en Lees je wijzer het minst. Zelfstandig werken Goed gelezen het meest en Tekstverwerken en Lees je wijzer het minst.

124 Tijd methodes begrijpend lezen totaal waarvan ZW OVL 230,5 0 Leeshuis TLL TV TDR GG! 307,5 112,5

125 Aantrekkelijker én effectiever Neem de methode die het minst irritatie opwekt Géén methode voor begrijpend lezen in groep 4 Of helemaal geen methode meer. Vaak aandacht aan elementaire (evidence based) strategieën

126 Evidence-based strategieën voor begrijpend lezen (Volgens Kees Vernooy en Joop Stoeldraijer, 2007) voor 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? 2. Ik voorspel 3. Wat weet ik al? tijdens na 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? 5. Ik visualiseer de tekst (schema, web) 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgedachte) 7. Ik stel vragen over de tekst Ben ik te weten gekomen wat ik te weten wilde komen? Wat vind ik van de inhoud? Wat weet ik nog niet? Wat kan ik doen om daar achter te komen?

127 Overzicht Evidence-based strategieën in Tekst Verwerken In hoeveel lessen van het totaal aantal lessen per leerjaar staat de evidence based strategie centraal? strategie evidence -based 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? 2. Ik voorspel 3. Wat weet ik al? 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? 5. Ik visualise er de tekst (schema, web) 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdged achte) 7. Ik stel vragen over de tekst groep 4 groep 5 groep 6 groep 7 groep 8 niet aan de orde niet aan de orde 0/30 0/30 0/20 5/30 4/30 0/30 0/30 0/20 4/30 0/30 0/30 0/30 0/20 4/30 0/30 4/30 0/30 0/20 niet aan de orde niet aan de orde niet aan de orde 6/30 9/20 6/30 10/30 12/30 8/30 0/20 1/30 2/30 0/30 0/30 0/20

128 Evidence based strategieën in Tekst Verwerken De evidence-based leesstrategieën komen in de methoden Tekst Verwerken (2006) wel aan de orde, maar staan slechts in een gering aantal lessen centraal. Enkele strategieën staan vooral centraal in de lagere groepen, zoals voorspellen en voorkennis activeren. De evidence-based strategie die het sterkst in de methode aanwezig is, is samenvatten. De metacognitieve strategieën (Waarom ga ik deze tekst lezen? en Wat doe ik als ik het niet meer snap?) staan maar heel weinig centraal in de lessen. De methode besteedt veruit de meeste aandacht aan leerdoelen die te maken hebben met het interpreteren van de tekst. De vaardigheden die hierbij horen (bijvoorbeeld verwijswoorden, signaalwoorden, signaalzinnen) zijn volgens onze opvatting niet allemaal te relateren aan de evidence-based strategieën.

129 ë

130 Evidence based strategieën in Leeshuis De geformuleerde evidence-based leesstrategieën komen in de methode Leeshuis niet alle zeven aan de orde. In Leeshuis is geen aandacht voor strategie 1: Waarom ga ik deze tekst lezen en ook niet voor strategie 7: Ik stel vragen over de tekst. Ook strategie 4: Wat doe ik als ik het niet meer snap, komt slechts in een beperkt aan tal lessen aan de orde. Met name de metacognitieve strategieën die het lezen en denken sturen komen in Leeshuis onvoldoende aan bod. Voorspellen komt in alle groepen aan de orde. Hierbij is sprake van een doorgaande lijn. Gebruik maken van voorkennis zien we ook in alle groepen, behalve in groep 8. Het visualiseren van de tekst komt pas centraal te staan in groep 7 en 8. De methode besteedt veruit de meeste aandacht aan leerdoelen die te maken hebben met het controleren van begrip. Dit lijkt op het eerste gezicht een evidence-based strategie, namelijk wat doe ik als ik het niet meer snap?. De leerdoelen die de methode echter bij begripsvorming controleren formuleert, zijn zeer divers en lang niet allemaal te relateren aan de evidence-based strategieën.

131 Overzicht Evidence-based strategieën in Ondersteboven van lezen I strategie evidence-based lessen groep 4 groep 5 groep 6 groep 7 groep 8 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? Totaal Begrijp end lezen Ik voorspel Totaal Begrijp end lezen 15/100 15/30 9/100 9/40 4/100 4/32 8/100 8/32 8/100 8/24 3. Wat weet ik al? Totaal Begrijp end lezen 13/100 13/30 9/100 9/40 3/100 3/32 8/100 8/32 8/100 8/24 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? Totaal Begrijp end lezen 5/100 5/30 14/100 10/40 12/100 9/32 7/100 7/32 12/100 12/24 5. Ik visualiseer de tekst (schema, web) Totaal Begrijp end lezen /100 8/32 4/100 4/24 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgedachte) Totaal Begrijp end lezen 3/100 3/30 11/100 11/40 10/100 10/32 10/100 6/32 22/100 12/24 7. Ik stel vragen over de tekst Totaal Begrijp end lezen - 1/100 1/40-6/100 6/32 15/100 12/24

132 Evidence-based strategieën in Ondersteboven van lezen Minst voorkomende evidence-based strategieën: 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? is vertegenwoordigd bij de 8 strategieën van de methode, namelijk: Leesdoel bepalen. In de strategieën die per unit geformuleerd worden zien we deze strategie echter niet terug. 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? staat in geen les centraal. Er staan wel twee vragen op het hulpkaartje die aan deze strategie gerelateerd zijn, waardoor leerlingen er wel mee in aanraking komen (wat wil ik lezen? waarom wil ik dat?). 7. Ik stel vragen over de tekst. Deze strategie komt in de hogere groepen aan de orde, in beperkte mate. De andere strategieën komen redelijk gelijkmatig aan bod. In groep 4 ligt de nadruk op 2. Ik voorspel en 3. Wat weet ik al? Doordat deze later ook regelmatig aan de orde komen, zijn dit de best vertegenwoordigde strategieën. 5. Ik visualiseer de tekst is aan de orde vanaf groep 7. Dit gebeurt in de vorm van het maken van een schema bij teksten met verschillende structuren. Doordat de leerlijn Informatie verwerven door lezen hier veel aandacht aan besteedt, komt deze strategie in de hogere groepen veel aan bod.

133 Overzicht Evidence-based strategieën in Tussen de regels In hoeveel lessen van het totaal aantal lessen per leerjaar komt de evidence based strategie aan de orde? strategie evidencebased groep 4 groep 5 groep 6 groep 7 groep 8 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? niet aan de orde niet aan de orde niet aan de orde niet aan de orde niet aan de orde 2. Ik voorspel 3. Wat weet ik al? 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? 1/30 3/60 1/60 2/60 4/60 1/30 3/60 3/60 2/60 4/60 2/30 8/60 4/60 3/60 4/60 5. Ik visualiseer de tekst (schema, web) niet aan de orde niet aan de orde niet aan de orde 10/60 10/6-6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgeda chte) 2/30 10/60 10/60 8/60 8/60 7. Ik stel vragen over de tekst niet aan de orde niet aan de orde 3/60 2/60 4/60

134 Evidence-based strategieën in Tussen de regels De door ons geformuleerde evidence-based leesstrategieën komen in de methode Tussen de regels niet allemaal aan de orde. Strategie 1: Waarom ga ik deze tekst lezen komt in geen enkele van de leerjaren aan de orde. Strategie 5: Ik visualiseer de tekst, komt alleen aan de orde in groep 7 en 8 in de leerlijn studievaardigheden. Strategie 7: Ik stel vragen over de tekst is een twijfelgeval. Vanaf groep 6 wordt de leerlingen gevraagd emoties en gegevens in teksten te koppelen aan eigen ervaringen, eigen kennis en eigen verwachtingen. Dit komt in de richting van het stellen van metacognitieve vragen over de tekst om erachter te komen of de tekst je heeft gebracht wat je ervan verwachtte. De overige evidence-based strategieën komen aan bod, maar staan slechts in een gering aantal lessen centraal. De evidence-based strategie die het sterkst in de methode aanwezig is, is samenvatten.

135 Overzicht Evidence-based strategieën in Goed Gelezen! In hoeveel lessen komt de evidence based strategie aan de orde: strategie evidence-based groep 4 groep 5 groep 6 groep 7 groep 8 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? Komt bij iedere les terug. Idem Idem Idem Idem 2. Ik voorspel Wat weet ik al? Komt bij iedere les terug. 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? Idem Idem Idem Idem Ik visualiseer de tekst (schema, web) 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgedachte) 7. Ik stel vragen over de tekst

136 Evidence based strategieën Goed Gelezen! Goed Gelezen! heeft een uitgebreid doelstellingenoverzicht. In de lessen zijn nog een fors aantal doelen aangetroffen die niet in het schema van Barrett passen, maar die wel behandeld worden in de lessen. Uit het schema blijkt duidelijk dat, op de een of andere manier, visualiseren aan bod komt en het samenvatten, behalve in groep 6, ook. Goed Gelezen! besteedt aan een heleboel zaken aandacht die een rol zouden kunnen spelen bij het lezen van teksten. Door de enorme diversiteit is het voor te stellen dat leerlingen niet meer weten wat er toe doet bij het lezen van een tekst. Er wordt bij Goed Gelezen! veel aangeleerd wat de goede begrijpende lezer niet nodig heeft. Daar gaat veel tijd inzitten. Onderzoek heeft laten zien dat de methode die de meeste tijd aan begrijpend lezen besteedt (Goed Gelezen!) nog niet tot de beste resultaten leidt op de Cito-toetsen voor begrijpend lezen. Bij alle lessen van Goed Gelezen! wordt aandacht gevraagd voor het leesdoel en het activeren van de voorkennis. Daarnaast moeten de leerlingen steeds letten op de leesvraag. Evidence based doel 1 en 3 komen altijd ter sprake.

137 Overzicht Evidence-based strategieën in Taalleesland In hoeveel lesdoelen van het totaal aantal lesdoelen komt de evidence based strategie aan de orde: strategie evidence-based 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? groep 4 groep 5 groep 6 groep 7 groep 8 niet 4/96 niet 9/104 niet 2. Ik voorspel 6/85 Niet 10/97 niet niet 3. Wat weet ik al? niet niet 6/97 niet niet 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? niet Niet Niet Niet niet 5. Ik visualiseer de tekst (schema, web) 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgedachte) 7. Ik stel vragen over de tekst 18/85 6/96 6/97 13/104 18/90 23/85 28/96 13/97 18/104 11/90 Niet Niet 6/97 7/104 4/90

138 Evidence based strategieën in Taalleesland De methode Taalleesland heeft een stevige relatie gelegd tussen de leerlijn stellen en begrijpend lezen. Doelen van begrijpend lezen komen aan de orde bij stellen en omgekeerd. Voorbeeld: Bij Leesbegrip staat als lesdoel: De tekstsoorten gedicht, verhaal, weettekst, doetekst en brief/briefje onderscheiden. Bij stellen staat als lesdoel: Een weettekst en een doetekst schrijven. De lesdoelen komen dus twee keer aan de orde, een keer bij stellen en een keer bij begrijpend lezen. Een aantal evidence based strategieën komen niet of nauwelijks aanbod. Taalleesland biedt veel strategieën aan die niet vallen onder de categorie evidence based.

139 Taaltrapeze Overzicht Evidence-based strategieën in Taaltrapeze In hoeveel lessen van het totaal aantal lessen per leerjaar komt de evidence based strategie aan de orde? strategie evidencebased 1. Waarom ga ik deze tekst lezen? 2. Ik voorspel Deel 4 Deel 5 Deel6 Deel 7 niet niet niet niet niet niet 3. Wat weet ik al? niet niet niet 4. Wat doe ik als ik het niet meer snap? 5. Ik visualiseer de tekst (schema, web) 6. Ik vat samen (o.a. thema, hoofdgedac hte) 7.Jezelf vragen stellen na het lezen van de tekst niet niet niet niet 3 17 niet niet niet niet niet 7

140 Evidence based strategieen Taaltrapeze Taaltrapeze is geschreven voor het speciaal basisonderwijs en is bijna niet te vergelijken met andere methodes voor begrijpend lezen. Wat opvalt is de aandacht voor elementaire taalkundige aspecten als een punt, een komma, de hoofdletter enz. Deze aspecten komen bij methodes voor begrijpend lezen nooit of slechts terzijde aan bod. Wel is er aandacht voor dergelijke onderwerpen binnen een taalmethode. Taaltrapeze heeft ervoor gekozen om ze op te nemen bij het begrijpend lezen. Daarnaast is het opmerkelijk dat er veel aandacht is voor tekstsoorten. Of je daar een betere begrijpend lezer van wordt, valt te betwijfelen. De methode biedt de teksten aan op verschillende AVI-niveaus. Dat is handig en verstandig. Deel 7 is in de analyse niet meegnomen, maar uit de bestudeerde delen blijkt dat de o.i. belangrijke strategieën wel heel weinig aan bod komen. Gelukkig is er wel veel aandacht voor woordenschat.

141 Overal tekst Leesstrategieën Een eenduidige definitie over wat een leesstrategie is bestaat niet. De term strategie kent veel raakvlakken met termen als vaardigheden, doelen en aandachtspunten. Overal tekst! gebruikt de term leesmanieren. Met leesmanieren worden zowel (lees)strategieën als (lees)vaardigheden bedoeld. Ze kunnen worden samengevat onder de noemer: hulpmiddelen om teksten beter te begrijpen. In Overal tekst! komen zeven leesstrategieën aan bod. Vooraf Waarom ga ik deze tekst lezen? (doel) Ik voorspel op basis van het vluchtig doorkijken van de tekst. (inhoud) Wat weet ik al? (voorkennis) Tijdens Ik stel vragen over de tekst. (vanuit het doel) Ik visualiseer de inhoud van de tekst. (schema, woordveld, onderstrepen, aantekeningen maken) Wat doe ik als ik het niet meer snap? (herlezen, enzovoort) Na Ik vat samen. (Heb ik mijn doel bereikt? Kan ik de verkregen informatie gebruiken?)

142 Vervolg Overal Tekst De zeven strategieën worden verbreed naar 25 leesmanieren. De 25 leesmanieren vormen samen een gereedschapskist, het zijn (deel)instrumenten die helpen de zeven overkoepelende leesstrategieën goed te behandelen én daarnaast de kerndoelen te dekken. In groep 4 komen 12 van de 25 leesmanieren aan bod. In groep 5 tot en met 8 worden 25 leesmanieren geleerd, verdiept, geoefend en toegepast. Daarnaast worden in groep 7 en 8 in elke laatste les van een blok de zeven bewezen effectieve leesstrategieën bevraagd. Er is sprake van een doorlopende, concentrische leerlijn. De leesmanieren komen elk jaar terug, met een opbouw in moeilijkheid. Soms zit die opbouw in een uitbreiding of verdieping van een leesmanier, soms in de toepassing op complexere teksten.

143 25 leesmanieren Vooraf 1. Bedenk je leesdoel 2.Kies hoe je leest 3.Herken de tekst 4.Verken de tekst 5.Onderzoek de tekst (ook tijdens ) 6.Gebruik wat je al weet Na 22. (Bedenk wat je aan de tekst hebt gehad) 23. Trek een conclusie 24. Vat samen in een korte tekst of in een schema (hele tekst) 25. (Vergelijk teksten met elkaar) Tijdens 7. Herken het doel en de doelgroep van de schrijver 8. Bepaal het onderwerp en de hoofdgedachte 9. Stel jezelf steeds vragen 10. Zie de volgorde in de tijd 11. Zie het probleem en de oplossing 12. Zie het doel en het middel 13. Zie de overeenkomst en het verschil 14. Zie de oorzaak en het gevolg 15. Bedenk wat een feit en wat een mening is 16. Lees tussen de regels door 17.Lees kritisch (ook na ) 18. Kijk naar het taalgebruik (ook na ) 19. Vat samen in een schema (stukje tekst) 20. Herken waar het woord naar verwijst 21. Vind de betekenis

144 Lezen in beeld Lezen in beeld is een methode voor strategisch leesonderwijs. Zes leesstrategieën vormen de basis van de leerstof. Maar voor kinderen is het werken met strategieën vaak lastig. Daarom vertaalt Lezen in beeld de leerstof in zes sleutels. Met deze zes sleutels kunnen leerlingen elke tekst openen.

145 De sleutels van Lezen in beeld 1. Verken de tekst. Letten op de plaats van de tekst.. De illustraties bekijken. Letten op de titel. De eerste zinnen van de tekst lezen. Voorspellen waar de tekst over gaat. 2. Lees de tekst. Denk vooruit bij het lezen. Vragen bedenken over het onderwerp. Bij het lezen vooruit denken. Letten op signaalwoorden.

146 Vervolg sleutels 3. Controleer of je begrijpt wat er staat. De betekenis van woorden en zinnen uit de tekst bepalen. Bepalen waar verwijswoorden naar verwijzen. Een tekstdeel opnieuw lezen als dat nodig is. De tekst in drie zinnen navertellen. Jezelf een voorstelling van de tekst maken. Antwoorden op vragen uit de tekst halen. 4. Bepaal de bedoeling van de schrijver. De tekstsoort bepalen. Het onderwerp van de tekst of de alinea bepalen. De hoofdzaak van de alinea bepalen. Bij verhaalteksten: bepalen wie de hoofdpersoon is en wat het plan of het probleem van de hoofdpersoon is. Bepalen wat de bedoeling van een tekstdeel is.

147 Vervolg sleutels 5. Verwerk de informatie uit de tekst. Informatie uit een schema halen. Informatie uit een tekst in een schema plaatsen. De opbouw van een tekst in alinea's bepalen. Waarom-vragen stellen n.a.v. de informatie in de tekst. Een samenvatting maken. 6. Kijk terug. Trek conclusies. Na het lezen van de tekst conclusies trekken. De tekst beoordelen. Jezelf de vraag stellen: Heb ik zoiets zelf ook meegemaakt? Kan ik dit herkennen? Bedenken wat je van de tekst hebt geleerd. Bedenken wat je nog meet over het onderwerp zou willen weten: meer informatie. Na het lezen van de tekst bedenken wat je zult gaan doen.

148 Enkele opmerkingen Lezen in beeld leert de sleutelstrategieën stap voor stap aan. In elk blok komt één sleutel aan bod. En dezelfde sleutel komt elk jaar in hetzelfde blok terug. Blok 3 is standaard gereserveerd voor de sleutel 'Lees de tekst. Denk voor uit bij het lezen.'

149 Nieuwsbegrip De leerlijn van Nieuwsbegrip bestaat uit de volgende vijf strategieën: voorspellen, ophelderen van onduidelijkheden, samenvatten, vragen stellen en relaties/verwijswoorden. Elke strategie staat eens in de vijf weken centraal. Er zijn zeven blokken van vijf weken per jaar, zodat elke strategie zeven keer aan bod komt in dat tijdsbestek.

150 Leerlijn Nieuwsbegrip Basis Leerlijn bestaat uit evidence based strategieën: 1. voorspellen 2. ophelderen van onduidelijkheden 3. vragen stellen 4. samenvatten 5. relaties en verwijswoorden Deze strategieën vormen de basis van het stappenplan van Nieuwsbegrip Zeven blokken van zes weken, iedere strategie staat één keer per vijf weken centraal. De zesde week worden de strategieën geïntegreerd aangeboden in een Blokles.

151 Complete, interactieve aanpak voor begrijpend lezen door toevoeging van: - actuele lessen met andere tekstsoorten - strategielessen - actuele woordenschatoefeningen - functionele schrijfopdrachten Nieuwsbegrip Basis + XL dekken de kerndoelen voor begrijpend lezen

152 Materialen van Nieuwsbegrip Basis algemene informatie veelgestelde vragen actuele teksten, opdrachten, handleidingen algemene handleiding stappenplannen archief toetsen forum aanmeldknop alle lesmaterialen in Pdf- + in Word-bestanden leerlingen werken met papieren materiaal

153 Nieuwsbegrip XL: actuele lessen met andere tekstsoorten - Nieuwsbegrip Basis biedt informatieve teksten aan. Nieuwsbegrip XL biedt alle andere tekstsoorten (gedicht, brief, mening, instructie, verhalend etc.) - de thema s sluiten aan bij de lessen van Nieuwsbegrip Basis - op de computer te maken, met het digibord behandelen (of uitprinten)

154 Effecten Nieuwsbegrip Vernooy en Mijs (2009): VMBO leerlingen gingen op de Cito VAS vooruit; Egbertsen (2009): Cluster IV leerlingen gingen in een maand een AVIbeheersingsniveau vooruit en meerdere instructieniveaus. Mijs (2010): VMBO leerlingen gingen vooruit.

155 Effecten Utrecht VMBO: Begin: ambitieuze doel gesteld om de leerlingresultaten gedurende het schooljaar met 10 procent te verbeteren. Na: In alle klassen is sprake van een gemiddelde leerwinst en in een aantal gevallen werd het leerwinstpercentage van 10 procent benaderd tot zo n 7 tot 8 procent.

156 vervolg VMBO Delden: In de BK-klas ligt het gemiddelde BLN bij de beginmeting onder het landelijke startniveau van een VMBOleerling. Aan het begin van het schooljaar scoorde nog 30 % van alle leerlingen op D- en E-niveau. Aan het einde van het schooljaar zit het gemiddelde BLN op het landelijke niveau. Ook bij de KTklas ligt het gemiddelde BLN bij de start van het schooljaar onder het landelijke VMBO startniveau. Aan het einde zit dit het gemiddelde BLN er ruim boven. In beide klassen is dus leerwinst geboekt van respectievelijk 12 en 14 %. Landelijk ligt het leerwinstpercentage op 7 %. Aan het einde van het schooljaar scoort nog maar 12 % van de leerlingen op D-niveau en geen leerlingen meer op E-niveau. Het aantal leerlingen in de A- en B- niveaus is ook flink gestegen

157 Avi Niveau Beheersing Naam Beginsituatie Streefdoel Behaald resultaat Leerling Leerling Leerling Leerling Leerling Avi Niveau Instructie Naam Beginsituatie Streefdoel Behaald resultaat Leerling Leerling Leerling Leerling Leerling

158 Voldoende dekking Nieuwsbegrip Gebruik vooral de basisversie Pas de strategieën toe op de beste teksten uit je oude methode voor begrijpend lezen Heel veel zaken uit de taalmethode dekken ook de kerndoelen voor begrijpend lezen Pas de strategieën toe bij teksten van de kennisgebieden Gebruik voor zeer zwakke lezers het Cito Hulpboek Begrijpend lezen

159 Kidsweek

160 Lezen = weten richt zich op informatieve teksten die al aanwezig zijn in de klas (bijvoorbeeld teksten bij zaakvakken). maakt gebruik van coöperatieve werkvormen. maakt gebruik van non-verbale representatie (schema s, modellen )

161 Lezen = Weten De leerlijn van Lezen = Weten bestaat uit de volgende zeven strategieën: Voor: - Verken de tekst door te kijken naar tekstkenmerken - Voorspel wat er in de tekst staat - Wat weet ik al (achtergrond/voorkennis) Tijdens: - Ik bedenk en beantwoord vragen over de tekst - Ik visualiseer de tekst - Wat doe ik als ik het niet meer snap? Na: - Ik vat de gelezen tekst samen

162 Lezen = weten Materialen: algemene informatie algemene handleiding strategiekaarten (leesstrategieën en woordenschat) met uitgewerkte voorbeelden en suggesties voor; - coöperatieve werkvormen - hardop denkend voordoen - toepasbaarheid bij tekstsoorten. cd-rom met leerlingmateriaal.

163 Lezen = Weten De 7 strategieën komen aan bod in alle jaargroepen. Elke les staat één strategie centraal. De leerkracht kiest een strategiekaart die past bij de te lezen tekst. Elke strategiekaart kan vaker aan bod komen. De methode is concentrisch van opbouw: in groep 5 komt een set strategiekaarten aan bod, in de daaropvolgende jaren kunnen dezelfde strategiekaarten worden ingezet en er komen per jaargroep nieuwe kaarten bij.

164 Overzicht evidence-based strategieën in Lezen = Weten Strategie evidence-based Groep 5 Groep 6 Groep 7 Groep 8 1. Ik verken de tekst door te kijken naar de tekstkenmerken 2.Ik voorspel wat er in de tekst staat Wat weet ik al? Ik bedenk en beantwoord vragen over de tekst Ik visualiseer de tekst Wat doe ik als ik het niet meer snap? Ik vat de gelezen tekst samen Woordenschat

165 Au (2009) Lijsten van strategieën moeten niet in een korte tijd behandeld worden. Het verdient aanbeveling om je als leerkracht op één á twee strategieën te richten in plaats van op heel veel strategieën. Dat is niet effectief; bovendien zijn al die strategieën niet effectief. Plan meerdere lessen aan de hand van één of twee strategieën die vervolgens aan de orde komen. Leg in die lessen een sterk accent op het toepassen. (Begeleid) oefenen is essentieel voor de ontwikkeling van een vaardigheid. Bijvoorbeeld een complexe strategie als monitoren van het begrijpend lezen kost de leerlingen veel tijd om zich deze eigen te maken. Bij de meeste leerlingen zie je na 2 á 3 lessen geen resultaat

166 DE LEERKRACHT ALS HARDOP DENKEND MODEL van een goede begrijpende lezer. Ik doe het voor. Wij doen het samen. Jullie doen het (in duo s). Jij doet het zelf.

167 Fisher, Frey & Lapp (2008) Hersenonderzoek laat het belang van modeling zien bij het verbeteren van het begrijpend lezen in het voortgezet onderwijs. Modeling is een strategie die werkt!

168 Maar ook belangrijk. Zorg voor actieve betrokkenheid van de leerlingen bij teksten!

169 GEBRUIK PROGRAMMA S OP 1112 SCHOLEN Bron: Inspectie van onderwijs (april 2010) Goed Gelezen Tekst verwerken Tussen de regels Leeszin 48% 25% 4% 3%

170 Taalmethoden Belangrijkste overeenkomsten en verschillen : Nauwelijks bekend wat de resultaten zijn Allemaal thema s Evenveel tijd voor spelling Veel ballast moderniteiten: adaptief,routines, interactief

171 Taalmethoden Véél differentiatiemogelijkheden Toets: taalbeschouwing, woordenschat

172 Verhouding leerlijnen Taalverhaal: spreken/luisteren: 18,75% woordenschat: 37,5% taalbeschouwing: 25% stellen: 12,5% lezen: 6,25%

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN

TAAL- EN LEESMETHODEN. Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen. Begrijpend lezen. Effectieve strategieën voor begrijpend lezen ALGEMEEN TAAL- EN LEESMETHODEN ALGEMEEN Het aanbod Taal- en leesmethoden Begrijpend Lezen Algemeen: aandachtspunten bij methode Begrijpend lezen Om een goede begrijpend lezer te zijn, is het in de eerste plaats

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT?

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN.WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Wat is er nodig om van elk kind een goede

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen

TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen TAAL EN LEESMETHODEN Begrijpend Lezen Goed Gelezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 Doel: Doel van ons dyslexieprotocol is een zo goed mogelijke begeleiding van leerlingen met (dreigende) leesproblemen.

Nadere informatie

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade?

L e e s p. Presentatie. Wat is Leesparade? Presentatie L e e s p a r a de Wat is Leesparade? Complete methode voortgezet technisch lezen Doorlopende leerlijn van groep 4 t/m 8 Lijn voor leesbegrip, leespromotie & woordenschat Passend onderwijs:

Nadere informatie

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine

Begrijpend lezen anders, beter en leuker! 14 Redax Magazine 14 Redax Magazine Begrijpend lezen anders, beter en leuker! Joop Stoeldraijer en Marieke Boers U bent zojuist begonnen met het lezen van dit artikel over begrijpend lezen. Daar zijn we blij mee. Maar,

Nadere informatie

EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL. Joop Stoeldraijer Kees Vernooy

EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL. Joop Stoeldraijer Kees Vernooy EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL Joop Stoeldraijer Kees Vernooy Hengelo/Breda september 2011 1 EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL We hebben dit digitale leesprotocol gemaakt om te voorkomen dat scholen heel veel

Nadere informatie

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI

PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI PROGRAMMA VOOR BEGRIJPEND LEZEN DE ZUID-VALLEI (Dit programma is in 2011 aangepast aan de meest recente AVI-indeling van het CITO.) Het leren lezen is voor veel leerlingen een proces dat veel inspanning

Nadere informatie

EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen

EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen EFFECTIEVER EN EFFICIËNTER WERKEN AAN Begrijpend Lezen PAPER Taalbeleid Onderwijsachterstanden Joop Stoeldraijer, Edux, Breda Mariët Förrer, CPS Onderwijsontwikkeling en Advies, Amersfoort EFFECTIEVER

Nadere informatie

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8

Groep 7 en 8. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 Groep 7 en 8 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 8 85-95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 90% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen richten

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

Workshop Verbeteren van hun leesonderwijs

Workshop Verbeteren van hun leesonderwijs Workshop Verbeteren van hun leesonderwijs SLO Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, de referentieniveaus in de praktijk 10 november 2010 Programma Welkom Effectief leesonderwijs Keuze en

Nadere informatie

Effectiever en Efficiënter werken aan

Effectiever en Efficiënter werken aan KWALITEITSKAART Begrijpend Lezen Effectiever en Efficiënter werken aan Begrijpend Lezen PO Taalbeleid Onderwijsachterstanden Joop Stoeldraijer, Edux, Breda Mariët Förrer, CPS Onderwijsontwikkeling en Advies,

Nadere informatie

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4

Groep 4. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 Groep 4 Doelen Leerdoelen technisch lezen eind groep 4 75% van de leerlingen beheerst niveau AVI-E4 (teksten lezen) 90 % beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot twee- en drielettergrepige

Nadere informatie

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5 Mariët Förrer November - februari Doelen en accenten per groep Rol van intern begeleider / taalcoördinator IB en TC ook in deze periode Bewaken

Nadere informatie

LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL

LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL LEES / EN DYSLEXIEPROTOCOL De Palster september 2012 Lees- en dyslexieprotocol De Palster versie september 2012 1 EEN PRAGMATISCH LEESPROTOCOL Dit digitale leesprotocol is gemaakt om er voor te zorgen

Nadere informatie

Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen. Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman. info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl

Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen. Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman. info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl Doel Aan de slag met je eigen leespraktijk didactiek informatie leerlijnen

Nadere informatie

Evidence based AANVANKELIJK LEZEN en de rol van de nieuwe methoden voor leren lezen. Motto. Bij leren lezen komt meer kijken dan een methode!

Evidence based AANVANKELIJK LEZEN en de rol van de nieuwe methoden voor leren lezen. Motto. Bij leren lezen komt meer kijken dan een methode! Evidence based AANVANKELIJK LEZEN en de rol van de nieuwe methoden voor leren lezen Dr. Kees Vernooy Lector emeritus Effectief taal en leesonderwijs Groningen 5 november 2015 Motto Bij leren lezen komt

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt

Logopedie en Nieuwsbegrip. Yvet van Noordt Logopedie en Nieuwsbegrip Yvet van Noordt Wat beïnvloedt het begrijpend lezen? Levenservaring Kennis van de wereld Kennis van teksten GJLSKJLS;D Taal Mondelinge taalvaardigheid Kennis structuur taal Woordenschat

Nadere informatie

Lisbo Begrijpend Lezen

Lisbo Begrijpend Lezen Wat en waarom Lisbo Begrijpend Lezen Begrijpend lezen op de Tine Marcusschool Technisch lezen op orde Verzoek CPS mee te doen aan Lisbo-BL 9 SBO-scholen + 1 school cluster 2 (ESM) Binnen het taal-leesverbetertraject

Nadere informatie

Marzano (2003) Scholen maken het verschil

Marzano (2003) Scholen maken het verschil Programma Effectieve directe instructie Opfrismiddag 20 oktober 2010 Dortie Mijs Wat is het IGDI-model? Verdieping op twee aspecten: - Doelen formuleren - Werken met IGDI in een combinatiegroep Voorbereiden

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave:

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave: 11-12-2007 Inhoudsopgave: 1. Dyslexie...3 1.1 Wat is het dyslexieprotocol?...3 1.2 Doel van het Protocol Dyslexie....3 1.3 Inhoud van het protocol...3 2. Preventie en interventiehandelingen...4 2.1 Groep

Nadere informatie

Groepsplan voor Begrijpend lezen

Groepsplan voor Begrijpend lezen Groepsplan voor Begrijpend lezen Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Ad Kappen gebaseerd op groepsplan begrijpend lezen Melanie Koster, Gerard Regeling, Thea Minnegal, Han Nijhof en Britt van Agen

Nadere informatie

STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN. 10 en 11 september 2012. Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs.

STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN. 10 en 11 september 2012. Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs. STAP VOOR STAP BETER BEGRIJPEND LEZEN 10 en 11 september 2012 Dr. Kees Vernooij Dr. Dortie Mijs Drs. Ina Cijvat Drs. Gert Gelderblom Moeilijke tekst. Lees de tekst van Het resultaat t/m Luisteren op p.

Nadere informatie

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1 Professionaliseringsprogramma Passend Onderwijs, Amsterdam Zuid-Oost Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen Dianne Roerdink & Moniek Sanders 28 januari 2015 1 Programma Welkom Begrijpend

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Begrijpend lezen. Groepsplan voor Begrijpend lezen. Versie 13-10-10. Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar:

Begrijpend lezen. Groepsplan voor Begrijpend lezen. Versie 13-10-10. Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Versie 13-10-10 Groepsplan voor Begrijpend lezen Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Ad Kappen gebaseerd op groepsplan begrijpend lezen Melanie Koster, Gerard Regeling, Thea Minnegal, Han Nijhof en

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan

ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN (BEGRIJPEND) LEZEN. WAT WERKT? Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Enschedese Lees- en Rekenverbeterplan september 2011 Motto Begrijpen is de essentie van lezen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

Leerstofoverzicht Lezen in beeld

Leerstofoverzicht Lezen in beeld Vaardigheden die bij één passen, worden in Lezen in beeld steeds bij elkaar, in één blok aangeboden. Voor Lezen in beeld a geldt het linker. Voor Lezen in beeld b t/m e geldt het rechter. In jaargroep

Nadere informatie

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER

TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER TAALBELEID DALTONSCHOOL SINT JOZEF LEMMER Bij de oriëntatie op en de keuze van een nieuwe methode aanvankelijk lezen, hebben we gesteld ons taalonderwijs in de volle breedte onder de loep te nemen. Het

Nadere informatie

Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij

Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij EXCELLENT ONDERWIJS NADER BEKEKEN Dr. Kees Vernooij Lector emeritus Effectief taal- en leesonderwijs Kenniscentrum Expertis Motto Excellente scholen zijn

Nadere informatie

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren

mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren mijnplein 30 okt 2013 Begrijpend lezen = Begrijpend leren Doelen Aan het eind van deze masterclass: Ken je het belang en de plek van begrijpend lezen/luisteren binnen het onderwijs Ken je de belangrijkste

Nadere informatie

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2

Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k. Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 Leerjaar 1 en 2 vmbo-b/k Doelen Leerdoelen technisch lezen eind leerjaar 2 95 % van de leerlingen beheerst AVI-plus 95% beheerst A t/m D-niveau op de DMT leerlingen lezen vlot woorden en zinnen leerlingen

Nadere informatie

Veilig leren lezen 11

Veilig leren lezen 11 Veilig Leesseries Op Speelleeset Digiregie Leerkrachtassistent Leerlingsoftware Leerlingsoftware Veilig Speelleesset Lezen Toetssite Leerkrachtassistent Planbord Op Ko Veilig Leerkrachtassistent Toetssite

Nadere informatie

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Annemarie Vink avink@hetabc.nl Dianne Roerdink droerdink@hetabc.nl Technisch lezen 8-10-2014 www.hetabc.nl 2 Programma

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

VCLB De Wissel - Antwerpen

VCLB De Wissel - Antwerpen VCLB De Wissel - Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding LEERLIJN LEZEN Of Hoe kunnen we voorkomen dat veel kinderen leesmoeilijkheden krijgen? Elke leerkracht, ouder en kind weet dat lezen de

Nadere informatie

Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010

Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010 Drie jaar leesverbeterplan obs Roombeek te Enschede 2007-2010 obs Roombeek te Enschede: Een reguliere basisschool met twee locaties in een zeer gemêleerde wijk in Enschede. 35% Gewichtenleerlingen en daarnaast

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Handboek Lezen: Effectief leesonderwijs in de doorgaande lijn WWW.CPS.NL Contactgegevens Aafke Bouwman A.bouwman@cps.nl 0655824098 Doelen Deelnemers nemen

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2014-2015 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Juf Teatske Juf Marleen Juf Judith Het informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 Is spellingonderwijs nog relevant als we met behulp

Nadere informatie

Het systematisch volgen van leerlingen

Het systematisch volgen van leerlingen Het systematisch volgen van leerlingen uteurs: Rosemarie Irausquin en Susan van der Linden Het systematisch volgen van de leesontwikkeling van leerlingen is essentieel om tijdig problemen bij het leren

Nadere informatie

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is

KRACHTIG LEESONDERWIJS. Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is KRACHTIG LEESONDERWIJS Groeien in lezen met een ondersteunend voetje als daar nood aan is Handelingsgericht werken: - Omgaan met specifieke onderwijsbehoeften - Transactioneel referentiekader (wisselwerking)

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede.

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. Datamuur en groepsplan: en tijd. Groep Verkorte Groep Basis niveau A-B C D-E Doel Minimaal 3 AVIniveaus Minimaal 3 AVIniveaus

Nadere informatie

HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN. Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio

HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN. Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio HET NEDERLANDSE LEESONDERWIJS NADER BEKEKEN Dr. Kees Vernooy september 2006 ProBiblio Motto Goed leren lezen is een mensenrecht (Lyon, 2001). Samenvattingsdia Startopdracht 1. Vooraf 2. Knelpunten 3. Verklaringen

Nadere informatie

Groepsplan voor Begrijpend lezen

Groepsplan voor Begrijpend lezen Groepsplan voor Begrijpend Groep: Leerkracht: Periode: Schooljaar: Ad Kappen gebaseerd op groepsplan begrijpend Melanie Koster, Gerard Regeling, Thea Minnegal, Han Nijhof en Britt van Agen Pedagogisch

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Lekker Lezen

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Lekker Lezen VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Lekker Lezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1 ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ALGEMENE HANDLEIDING BLIKSEM. Wat is BLIKSEM en voor wie is het bedoeld?.2 Wetenschappelijke onderbouwing.2. Wat is er bekend uit onderzoek naar effectieve begrijpend leesinstructie?.2.2

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen

KWALITEITSKAART. Doelen en resultaten. Voortgezet technisch lezen KWALITEITSKAART Voortgezet technisch lezen Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie 1 KC Den Krommen Hoek Protocol leesproblemen en dyslexie Verantwoording: Het protocol leesproblemen en dyslexie van kindcentrum Den Krommen Hoek is opgesteld op basis van het Protocol Leesproblemen en

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 4 - TECHNISCH LEZEN 82 TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen Kerndoel 4 - Technisch lezen Bij kerndoel 4 - De leestechniek. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2 VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2 Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-6 schooljaar 2015-2016 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Oostkapelle, september 2015 informatieboekje voor groep 5/6 In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke

Nadere informatie

Lezen op de Klimop. (uit:elke leerling een competente lezer! Van dr. Kees Vernooy)

Lezen op de Klimop. (uit:elke leerling een competente lezer! Van dr. Kees Vernooy) Lezen op de Klimop Een goede leesvaardigheid is het fundament voor een voorspoedige schoolloopbaan en een goed maatschappelijk functioneren. Een goede leesvaardigheid is cruciaal voor de schoolloopbaan

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013

CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013 . CBS ICHTHUS TAAL-LEES VERBETERPLAN April 2013 Inhoud: pagina 1. Inleiding 3 2. Ontwikkeling van woordenschat en stilleesbeleid 4 2.1. Twee sporen 4 2.2. Woordenschat 4 2.3. Stilleesbeleid 5 3. Technisch

Nadere informatie

Nieuwe generatie rekenmethodes vergeleken

Nieuwe generatie rekenmethodes vergeleken Nieuwe generatie rekenmethodes vergeleken Ruud Janssen Alles telt (2e editie - ThiemeMeulenhoff) De methode biedt een doorgaande lijn vanuit de kleuterbouw. De leerlijnen zijn digitaal beschikbaar. Het

Nadere informatie

Leesontwikkeling op de Casimirschool

Leesontwikkeling op de Casimirschool Leesontwikkeling op de Casimirschool Waarom veel aandacht voor leesontwikkeling? Als kinderen lezen worden allerlei onderdelen van het brein aangesproken Veel aandacht voor leesontwikkeling 1. Als kinderen

Nadere informatie

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen

2012-2016. Beleidsplan Begrijpend Lezen 2012-2016 Beleidsplan Begrijpend Lezen 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Vakdidactiek begrijpend lezen... 3 Doelen voor het lezen

Nadere informatie

Elk kind een lezer (2)

Elk kind een lezer (2) leerlingen zijn betrokken lezers die voorspellingen doen, vragen bij de tekst stellen, bevestiging voor hun vragen zoeken en zichzelf tijdens het lezen corrigeren Het doel van lezen is begrijpen (Stahl2002).

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Informatie. vakgebieden. Groep 6

Informatie. vakgebieden. Groep 6 Informatie vakgebieden Groep 6 Taal Gehanteerde methode: Taal in beeld - Spelling in beeld Uitgever: Zwijsen Taal in beeld is een taalmethode voor groep 4 tot en met 8 van het basisonderwijs. De methode

Nadere informatie

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Masterclass Waarom, waarvoor, hoe? Verdieping m.b.t. taalontwikkeling en werken met groepsplannen

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS

INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS INFORMATIEAVOND BEGRIJPEND LEZEN LIDY AHLERS CS Vincent van Gogh 23 november 2015 Inhoud informatieavond BL 2 19.30 20.00 uur: Centrale opening Nieuwste wetenschappelijke inzichten 20.00 20.15 uur: Pauze

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Oranje Nassau School Geldermalsen. Oktober 2012

Dyslexieprotocol. Oranje Nassau School Geldermalsen. Oktober 2012 Dyslexieprotocol Oranje Nassau School Geldermalsen Oktober 2012 1 Dyslexieprotocol: stappenplan voor groep 1 Stap Moment in leerjaar Actie door de leerkracht Toetsen alle leerlingen: In kaart brengen van:

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

Niet methodegebonden toetsen die gedurende de schoolperiode afgenomen worden op het gebied van taal, lezen en spelling:

Niet methodegebonden toetsen die gedurende de schoolperiode afgenomen worden op het gebied van taal, lezen en spelling: R.K. Daltonschool De Driesprong Taal- leesprotocol groep 1 8, versie 01-08-2011 Dit protocol is onze vertaling van het Dyslexieprotocol naar onze schoolsituatie. De taal- leesontwikkeling van de wordt

Nadere informatie

2014 Protocol dyslexie

2014 Protocol dyslexie Protocol dyslexie 2014 Protocol dyslexie Inleiding Dyslexie betekent letterlijk: niet kunnen lezen 1. De term komt uit het latijn, want dys = niet goed functioneren, lexis = taal of woorden. Bij dyslexie

Nadere informatie

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut

Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014. Samenwerkingsschool de Lispeltuut Informatieboekje groep 5-7 schooljaar 2013-2014 Samenwerkingsschool de Lispeltuut Het informatieboekje voor groep 5/7. In dit boekje willen wij u in t kort vertellen hoe en met welke methodes we werken

Nadere informatie

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8 onderwijs en zorgarrrangement op De Wilgen uitgevoerd door meetinstrumenten Zorgniveau 1 = basisarrangenment Zorgniveau 1 Leerkracht Methodegebonden Gestructureerde stimulering van beginnende geletterdheid

Nadere informatie

Inhoudsopgave. c.b.s. De Zaaier TAALBELEIDSPLAN 2

Inhoudsopgave. c.b.s. De Zaaier TAALBELEIDSPLAN 2 Inhoudsopgave 1.#ALGEMEEN# 1.1 Woordvooraf blz.3 1.2 Gegevensvandeschool blz.3 1.3 Omschrijvingtaalbeleid blz.4 1.4 Motiveringvanhetbelangvantaalbeleidopeigenschool blz.4 1.5 Formuleringvandeteamvisieoptaalentaalonderwijs

Nadere informatie

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede.

kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. kwaliteitskaart opbrengstgericht werken op groepsniveau Leesverbeterplan Enschede. Datamuur en groepsplan: en tijd. Groep Verkorte Groep Basis niveau A-B C D-E Doel Minimaal 3 AVIniveaus Minimaal 3 AVIniveaus

Nadere informatie

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers.

RALFI. Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. RALFI Aanpak voor (zeer) zwakke lezers. Jan-Dirk Anderhalf jaar geleden was Jan-Dirk (11) voor geen goud een bibliotheek ingestapt. Hij zat met lezen muurvast op AVI-1 niveau. Althans: ogenschijnlijk.

Nadere informatie

Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012)

Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012) Overzicht resultaten SLO-kerndoelanalyses Nederlandse taal en rekenen (18-12-2012) Methoden Nederlandse taal (kerndoelen 1 tot en met 12) Titel (editie, uitgever) Jaar Analyseresultaten Kerndoelen Toelichting

Nadere informatie

Methodeanalyse. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taal in beeld PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Zwijsen, Tilburg

Methodeanalyse. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taal in beeld PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Zwijsen, Tilburg Methodeanalyse Stelonderwijs; Taal in beeld Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taal in beeld PO / SO / SBO Uitgeverij en website Zwijsen, Tilburg www.zwijsen.nl www.taalinbeeld.nl Eerste

Nadere informatie

Als het leren lezen niet zo soepel gaat

Als het leren lezen niet zo soepel gaat Als het leren lezen niet zo soepel gaat In de onderbouw leert een kind de eerste beginselen van het lezen. Wij letten bij het aanleren van de letters gelijk al op de signalen van leesproblemen. Het aanleren

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

Kwaliteitskaart Tijdschema

Kwaliteitskaart Tijdschema Kwaliteitskaart Tijdschema Tijdschema Lees- voor goed voortgezet technisch Meetlat voor goed Stel uzelf de volgende vragen om na te gaan of het leesonderwijs in orde is. Aan de hand van de geformuleerde

Nadere informatie

Doel van deze workshop. Sharon Dijksma. Kees Vernooy. Michael Fullan. Context

Doel van deze workshop. Sharon Dijksma. Kees Vernooy. Michael Fullan. Context Doel van deze workshop. Wat is opbrengstgericht werken? Hoe verwerk ik de toetsgegevens in een datamuur op schoolniveau en in een datamuur op groepsniveau? Opbrengstgericht werken Datamuur en plan van

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie

Visie leesbevordering

Visie leesbevordering Visie leesbevordering Leesbevordering zien we als basis van het totale leesonderwijs Zonder aandacht voor leesbevordering mist het technisch lezen een belangrijke stimulans. Leesbevordering is dus niet

Nadere informatie

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3:

Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: Achtergrondinformatie en aanwijzingen voor interpretatie van de Wintersignalering PLD groep 3: In het Protocol Leesproblemen en Dyslexie voor groep 3, kortweg PLD 3, wordt in het hoofdstuk Signaleren een

Nadere informatie

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 1 Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 Mondeling onderwijs Kerndoel 1 Kerndoel 2 Kerndoel 3 Schriftelijk onderwijs Kerndoel 4 Bijlage kerndoel 4 leestechniek Kerndoel 5 Kerndoel

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Begrijpend lezen Cito LVS TBL minimaal C-niveau. Woordenschat Cito LVS Woordenschattoets minimaal C-niveau

Begrijpend lezen Cito LVS TBL minimaal C-niveau. Woordenschat Cito LVS Woordenschattoets minimaal C-niveau Bijlage Dyslexieprotocol Wat verwachten we van de kinderen aan het eind van groep 3 Eind mei stellen we het lees- en spellingniveau van alle leerlingen in groep 3 met behulp van genormeerde toetsen vast.

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11

KWALITEITSKAART. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11 KWALITEITSKAART Taal actief Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11 www.malmberg.nl www.taalactief.nl Eerste uitgave

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs

Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Hoofdstuk 5 Condities voor de ontwikkeling van leesvaardigheid: kenmerken van het leesonderwijs Scholen in Nederland zijn vrij om hun eigen curriculum vorm te geven en dit aan te passen naargelang de behoefte

Nadere informatie

Informatieavond groep 3-4

Informatieavond groep 3-4 Welkom allemaal. Informatieavond groep 3-4 Schooljaar 2014-2015 Maandag 1 september 2014 Groep 3-4 groep 3: 14 kinderen groep 4: 17 kinderen Agenda Voorstellen Schoolmissie Brede basisschool De Klimboom

Nadere informatie

Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool De Lispeltuut

Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016. Samenwerkingsschool De Lispeltuut Informatieboekje groep 7 schooljaar 2015-2016 Samenwerkingsschool De Lispeltuut Oostkapelle, september 2015 Beste ouders, Voor u ligt het informatieboekje van groep 7. Hierin staat informatie over de vakken

Nadere informatie

LESBOEK b. Zwijsen BEGRIJPEND EN STUDEREND LEZEN

LESBOEK b. Zwijsen BEGRIJPEND EN STUDEREND LEZEN LESBOEK b Zwijsen BEGRIJPEND EN STUDEREND LEZEN Zwijsen Paul Stapel Dianne Manders Maril Rijks Jos Cöp HAnDlEIDInG b Hl InHoUD Algemene handleiding Aan de slag met Lezen in beeld 3 Kenmerken 3 Uitgangspunten

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie