Methode familiezorg. op de driesprong van theorie, beleid en praktijk. Lucia Tielen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Methode familiezorg. op de driesprong van theorie, beleid en praktijk. Lucia Tielen"

Transcriptie

1 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk Lucia Tielen 1

2 Colofon 2010 Expertisecentrum Familiezorg, Provincie Noord-Brabant en Tranzo, Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg (Universiteit van Tilburg) Onderzoek naar de implementatie van de methode familiezorg binnen het beleid van overheidsinstellingen en in de praktijk van zorg- en welzijnsinstellingen. In opdracht van Expertisecentrum Familiezorg, Provincie Noord-Brabant en Tranzo, Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg (Universiteit van Tilburg). Onder supervisie van dr. Deirdre Beneken genaamd Kolmer (Tranzo), Klaartje van Montfort en drs. Lieselot Wibbelink (Expertisecentrum Familiezorg). De brochure is te downloaden via de website van het Expertisecentrum Familiezorg: evenals een samenvatting van de best-practices in de vier regio s van Noord-Brabant Auteur / onderzoeker: Kunstwerk omslag: drs. Lucia Tielen Victor Sonna Meer informatie? Expertisecentrum Familiezorg Dr. Deelenlaan 11, 5042 AD Tilburg Contactpersoon: Klaartje van Montfort: Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg, Tranzo (Universiteit van Tilburg) Postbus 90153, 5000 LE Tilburg Contactpersoon: dr. Deirdre Beneken genaamd Kolmer: 2 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

3 Familiezorg ondersteunt eigen regie Mensen moeten zelf de regie houden over hun eigen leven. We moeten geen problemen van ze overnemen, we moeten ze helpen om ze zelf op te lossen. Daarom spreekt Familiezorg me ook zo aan: we benutten de kracht die mensen hebben, hun vermogen om zelf oplossingen te zoeken. Ook als het gaat om zorg. Waar het om gaat bij de methode Familiezorg is open communicatie, oog houden voor veranderende relaties, aandacht hebben voor het hele (zorg)systeem. In 2008 las ik voor het eerst over de methode Familiezorg en hoe meer ik er over hoorde, hoe meer ik geïnteresseerd raakte. Het is voor Brabant van groot belang om deze methodiek breed te implementeren. Dan voorkom je immers dat mantelzorgers overbelast raken, creëer je (daardoor) mogelijkheden voor mensen om langer thuis te blijven wonen, blijven mensen geïnspireerd om in de zorg te werken en zorg je voor kostenbesparing. Allemaal belangrijke aspecten in een vergrijzend Brabant. Familiezorg is een mooie methodiek waarbij er een verbinding gelegd wordt tussen de vele aspecten van zorg. Want ziekte van jezelf of je naaste kan een grote impact op je leven hebben. Je wordt geconfronteerd met veranderingen waarbij je te maken krijgt met zorg vragen, zorg geven, zorgen voor de ander, zorgen voor jezelf. Dat zorgt er soms ook voor dat relaties (moeten) veranderen. Bij Familiezorg is er aandacht voor al deze aspecten, bij zorgvrager en zorgverlener. Zoals ook uit deze brochure blijkt is de uitrol van de methode Familiezorg een mooie coproductie gebleken tussen onder andere het Expertisecentum Familiezorg, talloze 3

4 zorginstellingen, scholen, grote en kleine gemeenten en de provincie Noord-Brabant. Familiezorg maakt dan ook deel uit van het innovatieve Brabants Medisch Sector plan. We zijn tot dit prachtige resultaat gekomen door een samenwerking van mensen die in hun hart geraakt zijn door de methodiek omdat ze hebben gemerkt dat het in de praktijk echt een meerwaarde heeft. Dat is iets om trots op te zijn! Brigite van Haaften-Harkema Gedeputeerde Jeugd, Cultuur & Samenleving 4 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

5 Inhoud Over deze publicatie 7 1. Waarom de methode familiezorg prikkelt Effecten van het werken met de methode familiezorg op zorgvragers en hun families De methode invoeren in zorgorganisaties De kosten in breder perspectief De methode familiezorg en het gezondheidszorgonderwijs 41 Nawoord van de auteur 45 Geraadpleegde personen en websites 47 Bijlage: Over de methode familiezorg 49 5

6 Voorbeelden uit de praktijk van de methode familiezorg Familiecoach Mandy Brants: In een gezin waarbij de zoon een vorm van autisme heeft, zit ik in een familiegesprek met zoon, dochter, vader en moeder. Doel van het gesprek is het gezin met elkaar te laten praten over de zorgsituatie. Om op die manier van elkaar te horen wat de situatie voor iedereen betekent en wat ieders wensen zijn. In het gesprek kiest de dochter voor haar broer een kaart. Op deze kaart is de afbeelding van een drukke stad te zien in grijze tinten, op sommige plekken is een gebouw ingekleurd. De dochter vertelde dat zij het idee heeft dat de kaart laat zien hoe haar broer de informatie die op hem afkomt ervaart. Het is in haar ogen heel druk in zijn hoofd en hij probeert zaken te ordenen op de plekken waar de gebouwen gekleurd zijn. Dit hele proces kost hem heel veel energie en maakt ook weleens dat hij niets aan zijn hoofd wil. Haar broer voelde zich begrepen door zijn zus, herkende wat zij vertelde. De ouders hadden nog nooit op die manier naar hun zoon gekeken maar door deze invalshoek ontstond ook daar meer begrip. Het werken met de kaarten draagt ertoe bij dat familieleden elkaar gaan erkennen in de manier waarop ze de zorgsituatie beleven. Hierdoor ontstaat ruimte om te gaan praten over wensen. Dit gezin heeft niet eerder met elkaar aan tafel gezeten en zij ervaren het praten met elkaar als zeer helpend. Op deze manier wordt de draagkracht van het systeem ondersteund. 1 Teamleider Monique van Engelen van Zorgcentrum Den Herdgang: Op onze afdeling is een mevrouw komen wonen die vier betrokken dochters heeft. Alle vier de dochters zijn verschillend van elkaar en twee hebben onderling geen goed contact. Alle vier willen dat moeder niets tekort komt. Maar de wijze waarop dit moet gebeuren, verschilt per dochter. Wij voelden ons als team vaak tussen de dochters in staan. Ook de wijze van communicatie was niet altijd even prettig. Een van de dochters bijvoorbeeld uitte zich op een nogal verwijtende toon naar ons. Met het team hebben we over deze situatie gepraat. Waarom loopt het uit de hand? Wat gaan we hieraan doen? Hoe pakken we het aan? Samen met de zorgcoördinator ben ik een gesprek aangegaan met de vier dochters. We vertelden respect te hebben voor ieders mening, dat we als team niet voor de een of de ander waren, maar dat deze situatie wel de juiste zorg voor moeder belemmerde. Medewerkers waren namelijk bang iets verkeerd te doen. De dochters gaven aan niet in de gaten te hebben gehad wat dit met ieder van hen deed en wat de gevolgen waren. We luisterden ook waar ze tegenaan liepen. Nu loopt de communicatie goed en geven de dochters aan blij te zijn geweest met het open gesprek. ( ) Voordat de methodiek gehanteerd werd, had het team veel sneller een oordeel over het gezin. Nu wordt gekeken naar wat er aan de hand is met het gezin, ook vanuit het verleden. Hier kan op ingespeeld worden. 2 1 M. Brants, persoonlijke mededeling, 10 mei In: Rombout, B. (2010). Passie, energie en plezier. Methodiek familiezorg in zorgorganisatie De Wever. Tijdschrift voor Verzorging en Beheer ZORG, 40, 3, 30-32, p Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

7 Over deze publicatie Deze publicatie biedt informatie over wat het betekent wanneer de methode familiezorg een vaste plaats krijgt in een welzijns- of zorgorganisatie, binnen het gezondheidszorgonderwijs of in het Wmobeleid 3 van een gemeente, het beleid van een provincie of van een landelijke beleidsbepalende organisatie. Deze publicatie is daarom primair bedoeld voor politici, beleidsvoorbereiders en -beslissers, bestuurders en managers die interesse hebben in de methode familiezorg en zich willen oriënteren op de invoering en borging in de praktijk. Dr. D.M. Beneken genaamd Kolmer ontwikkelde de methode familiezorg. Niet alleen, maar samen met een groot aantal families, beroepskrachten en beleidsmakers. In 2007 promoveerde ze aan de Universiteit van Tilburg (Tranzo) op het proefschrift Family care and care responsibility: the art of meeting each other. Tegelijk kwam het praktische werkboek uit: Familiezorg en zorgverantwoordelijkheid: de kunst van het ontmoeten (2007). De introductie van de methode familiezorg in Noord-Brabant en op vele andere plaatsen in Nederland resulteerde in verschillende artikelen en publicaties, workshops, meerdaagse trainingen en lezingen. En leidde vooral tot de begeleiding van een groot aantal families met een intensieve zorgvraag. 3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). 7

8 De bijlage geeft een indruk van de methode familiezorg 4. Inhoud methode familiezorg in het kort Uit: Beneken genaamd Kolmer, D. & Sonna, V. (2009). Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Tilburg: Expertisecentrum Familiezorg, p Het voeren van het eerste familiegesprek - Conceptuele analyse van familiezorg - Vraaggericht werken en signaleren in de familiezorg - Relaties en posities in een gezin: het maken van een genogram - Afstemming in de zorgtriade: een toolkit voor beroepskrachten - Grondslagenanalyse, invoegen en onderhandelen - De drie fasen van hechting, loslaten en vasthouden - Zorgverantwoordelijkheid: werken in het afschuifsysteem en zondebokmechanisme - Rolomkering, jonge familiezorgers en toekomst van de familiezorg - Geven en ontvangen in de zorgtriade Vragen en antwoorden Deze publicatie biedt antwoord op de vragen: 1. Waarom prikkelt de methode familiezorg politici, beleidsmakers, bestuurders en managers? 2. Is de methode familiezorg in de praktijk effectief? Wat zijn de resultaten voor zorgvragers en hun families? 3. Wat komt er kijken bij de invoering van de methode in welzijns- en zorgorganisaties? En wat is het effect op de organisatie? 4. Wat zijn de kosten van het werken met de methode familiezorg? En wat zijn de invoeringskosten?5. Hoe verloopt de invoering van de methode binnen het gezondheidszorgonderwijs? 4 Overdruk van een interview met Deirdre Beneken genaamd Kolmer in: Van Hoof, J. (2010). Palliatieve zorg, 5, 1, Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

9 Dr. Deirdre Beneken genaamd Kolmer is de grondlegger van de methode familiezorg. Zij komt in deze publicatie regelmatig aan het woord. Daarnaast zijn de antwoorden op de bovenstaande vragen grotendeels gebaseerd op ervaringen uit de praktijk van functionarissen die familiezorg een plaats hebben gegeven in hun zorgorganisatie, opleiding of gemeente- of provinciaal beleid. Voor deze publicatie zijn enkele personen uitgenodigd hun ervaringen en opvattingen met ons te delen. U vindt deze terug in verschillende citaten. Daarnaast gebruiken we uitkomsten uit evaluaties en verslagen van onder andere trainingen familiezorg en het Symposium Familiezorg (8 oktober 2009, s-hertogenbosch), en citaten uit verschenen artikelen over de methode familiezorg. De bronnen vindt u steeds onderaan de bladzijden. Schakel tussen theorie, beleid en praktijk Deze publicatie komt voort uit een onderzoek in opdracht van het Expertisecentrum Familiezorg, de Provincie Noord-Brabant en Tranzo, Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg (Universiteit van Tilburg) naar het invoeren en verankeren van de methode familiezorg in de praktijk van alledag. De invoering en borging van de methode is de schakel tussen de theorie over de methode familiezorg, het beleid (missie en visie, strategie) en de praktijk (organisatie en uitvoering van het werk met cliënten). Een methode kan bewezen effectief zijn, de beleidsintenties nog zo mooi, maar uiteindelijk staat of valt het effect met de implementatie. Dat is precies waar deze publicatie over gaat. Aan het onderzoek en deze publicatie hebben direct en indirect veel mensen meegewerkt. We danken hen daarvoor hartelijk! Want alleen door gezamenlijke inspanning van wetenschappers, beleidsmakers, beroepsbeoefenaars en cliënten ontdekken we patronen waarover we kunnen zeggen: dit werkt! En daar is het ons uiteindelijk om te doen 5. Meer informatie? Misschien vindt u in deze publicatie niet het antwoord op al uw vragen. Mogelijk wilt u nog eens van gedachten wisselen over een en ander, bent u benieuwd naar de laatste onderzoeksresultaten. Of lijkt het u interessant om een werkbezoek af te leggen. Schroom niet om contact op te nemen. Bel of mail naar de Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg (Tranzo, Universiteit van Tilburg) of het Expertisecentrum Familiezorg (zie colofon). In het vervolg korten we Expertisecentrum Familiezorg af tot de naam die in de praktijk gehanteerd wordt: ExFam. 5 Vrij naar Beneken genaamd Kolmer, D.M. (2009). Wat werkt wordt bepaald door de context. Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken (TSS), 63, 3,

10 Wie zijn met de methode familiezorg aan de slag? Een greep uit de organisaties, beroepsgroepen en overheidsinstellingen 6. - Wmo-/zorgloketten In gemeenten Tilburg, Reusel de Mierden, Waalwijk, Loon op Zand, Amsterdam, Utrecht, Goirle, Uden, Dongen, 7 West-Brabantse gemeenten, 6 gemeenten in Rivierenland - Woon- en zorgvoorzieningen / ouderenadvisering Den Herdgang (Tilburg), Kievitshorst (Tilburg), zorgbemiddelaars Thebe en De Wever, De Twern (Tilburg), BerneZorg (Heeswijk Dinther), Avoord Zorg en Wonen (Etten-Leur), RSZK de Kempen, Birgen di Rosario Curaçao - Thuiszorgorganisaties Thebe Thuiszorg, Thuiszorg Pantein, Thuiszorg Banda Bou en Thuiszorg Wit-Gele Kruis Curaçao, Brabantzorg, Zuidzorg, Thuiszorg West- Brabant - Maatschappelijk Werk AanZet regio Oss/Uden-Veghel - MEE-organisaties Utrecht, Noord-Brabant - Zorg voor mensen met kanker IKZ Eindhoven - Zorg voor mensen met dementie Dementieondersteuningsnetwerken (Annevillegroep Boshoeve, Rijsbergen) - Organisaties mantelzorgondersteuning / consulenten mantelzorg Via STOC (Bunnik), mantelzorgwinkel Uden-Veghel, Markant (Amsterdam), regio Boxtel, regio Land van Cuijk, regio de Kempen, regio Geldrop, HOOM West Brabant - Ziekenhuis en Revalidatiecentrum Elisabeth Ziekenhuis Tilburg, RCL en Gemini in Tilburg - Verschillende organisaties werkzaam in een werkgebied Op initiatief van GG&GD Utrecht: Stichting MEE Utrecht, Gooi & Vecht, Indigo (GGZ preventie), Doenja Dienstverlening, wijkpedagoog GG&GD Utrecht, Centrum Maliebaan (verslavingszorg preventie), Stichting Stade (Profiel en mantelzorgondersteuning) - Huisartsen Brabant, samen met Robuust - Jeugdartsen Artsen (vereniging) Jeugdgezondheidszorg Nederland (AJN) - Vrijwilligers Contour Tilburg, Toon Hermanshuis, Zorgbelang in het kader van allochtone familiezorg, Vicki Brownhuis (inloophuis voor volwassenen en kinderen met kanker en hun naasten) - Gemeenten en provincies Gemeenten Midden-, West-, Zuid-Oost- en Noord-Oost Brabant, in totaal 34 gemeenten, gemeente Utrecht, gemeente Amsterdam, Provincie Noord-Brabant en Provincie Noord- Holland 6 Voor een overzicht van de opleidingen waar de methode familiezorg een plaats heeft gekregen: zie hoofdstuk Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

11 1 Waarom de methode familiezorg prikkelt De methode familiezorg prikkelt, spreekt mensen aan. Dat komt doordat: - de kern van de methode familiezorg zich richt op het hart van de zorg: de relaties tussen familieleden die motiveren om zorg te verlenen. - de grondslag open communicatie leidt tot minder stress van de methode bewezen effectief is. - de methode familiezorg invulling geeft aan vernieuwend zorgbeleid. Kern van de methode familiezorg richt zich op relaties De methode familiezorg richt zich op de onderlinge relaties tussen zorgvragers en hun familieleden. Die onderlinge relaties vormen het hart van de zorg, zegt Beneken genaamd Kolmer. Op de vraag wat mantelzorgers motiveert om langdurig en intensief voor hun naasten te zorgen hebben zij een eenduidig antwoord: de relatie met degene voor wie zij zorgen is voor hen een motiverende kracht om zorg te verlenen. ( ) Het hart van de familiezorg is daar waar de zorg gegeven wordt, waar families vragen, problemen en wensen hebben. Zowel partners als kinderen hebben een relatie met de zorgvrager die door ziekte beïnvloed wordt. 7 Experts en beroepskrachten menen dat de zorg zich moet richten op de onderlinge relaties tussen cliënten of patiënten en de familieleden die betrokken zijn bij de zorg, ook wel relationele zorg genoemd. Zo bepleiten geraadpleegde experts in een quick scan naar ondersteuningsmogelijkheden voor jonge mantelzorgers (NIVEL, 2008) een gezinsgericht aanbod waarbij de beroepskracht aandacht heeft voor de onderlinge relaties in het gezin. Als voorbeeld wordt de methode familiezorg van Beneken genaamd Kolmer (2007) genoemd. Het NIVEL (2008) concludeert dat de jonge mantelzorgers geholpen zijn met 7 Beneken genaamd Kolmer, D.M. (2007). Van mantelzorg naar familiezorg: een noodzakelijke gedaanteverwisseling. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen (TSG), 85, 4, 195, p

12 een dergelijke gezinsgerichte aanpak, zonder overigens daarbij de behoefte aan individuele ondersteuning aan de jonge mantelzorger uit het oog te verliezen 8. Managers en beleidsmakers herkennen dat de onderlinge relaties tussen zorgvragers en mantelzorgers een belangrijk motief vormen om zorg te ontvangen en te verlenen. Ze willen hun zorgbeleid, diensten en hulpverlening, en opleidingsprogramma zo inrichten, dat dit recht doet aan deze belangrijke constatering. Peter Westerhof, voormalig directeur Zorgcentrum Den Herdgang, nu van Zorgcentrum Reyshoeve, eveneens onderdeel van De Wever: De familie is de schakel tussen verleden, heden en toekomst van een bewoner. Het respecteren van de familie begint met de vraag: En welke wens heeft u als familielid? Hoe kunnen wij u helpen? En wilt u ons helpen? ( ) Familieleden voeden ons met ervaringen over hoe om te gaan met de bewoners. ( ) Daar kunnen wij als zorgcentrum veel van leren 9. Patricia Bender, locatiemanager BerneZorg: We vinden het belangrijk dat de cliënt na opname de eigen sociale context in stand houdt. Dat betekent dat wij betrokken willen zijn en blijven bij eigenlijk het totale leven van de cliënt 10. Stefanie Boland, beleidsmedewerker gemeente Tilburg: Je kunt de mantelzorger niet los zien van de zorgvrager. Hun behoeften zijn met elkaar verbonden 11. Bewezen effectief Het fundament van de methode familiezorg is bewezen effectiviteit. Het promotieonderzoek naar familiezorg en zorgverantwoordelijkheid toont aan dat de methode in de praktijk leidt tot meer open communicatie tussen het zorgafhankelijke familielid, de andere familieleden en de professional die bij het gezin betrokken is. Bewezen is dat open communicatie leidt tot minder stress 12. Minder stress 8 De Veer, A. J. E., Francke, A. L. (2008). Opgroeien met zorg. Quick scan naar de aard en omvang van zorg, belasting en ondersteuningsmogelijkheden voor jonge mantelzorgers. Utrecht: NIVEL, p. 10 en 41 9 In: Beneken genaamd Kolmer, D.M. (2007). De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg. Delft: Eburon, pp P. Bender, persoonlijke mededeling, 8 juni S. Boland, persoonlijke mededeling, 18 juni Zie proefschrift Beneken genaamd Kolmer (2007), verwijzing naar Vuijk, Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

13 kan overbelasting voorkomen of verminderen. Deze preventieve aanpak leidt op den duur tot minder en/of minder zware aanspraak op intensieve en dure diensten en professionele zorg. Het feit dat de belangrijkste grondslag van de methode familiezorg bewezen is, is een argument voor beleidsbepalers en managers om voor deze methode te kiezen boven andere methoden. Stefanie Boland, beleidsmedewerker gemeente Tilburg: De methode familiezorg sluit goed aan bij ons beleid. We vinden het daarom ook belangrijk om goed te kijken naar het effect. De gemeente Tilburg draagt financieel bij aan het wetenschappelijk effectonderzoek naar de methode familiezorg, dat onder andere wordt uitgevoerd bij het Tilburgse Wmo-loket (Loket Z) 13. Frits Letschert, Provincie Noord-Brabant: In de notitie Informele zorg stelt de provincie Noord-Brabant zich ten doel een impuls te geven om te komen tot een krachtig, samenhangend veld, gericht op een toekomstbestendige zorgstructuur. Om dit te realiseren hebben wij enkele actiepunten benoemd. Eén daarvan is familiezorg. De provincie Noord-Brabant heeft het Expertisecentrum Familiezorg opdracht gegeven om in 2009 en 2010 de methode familiezorg Brabant-breed uit te rollen. De methode familiezorg als schroef door de gezondheidszorg 14. Aansprekende beleidsvisie De methode familiezorg spreekt politici en beleidsmakers aan om redenen die hierboven genoemd zijn. Daarbij komt dat er bij sommigen twijfel bestaat over het effect van bepaalde reguliere vormen van mantelzorgondersteuning, zoals respijtweekeinden en lotgenotencontact: Ondanks deze prachtige initiatieven (respijtvoorzieningen) zijn de mantelzorgers niet voldoende geholpen, hooguit even ontlast uit de zorgsituatie (p. 195) 15. Een toelichting door Deirdre Beneken genaamd Kolmer: De term mantelzorger is in 1971 bedacht door professor Hattinga Verschure. Ik ben daar van afgestapt. Het doelgroepenbeleid dat daaruit is voortgekomen, hield onder meer in dat er speciale weekeinden werden georganiseerd voor mantelzorgers. 13 S. Boland, persoonlijke mededeling, 18 juni F. Letschert, persoonlijke mededeling, juni Beneken genaamd Kolmer, D.M. (2007). Van mantelzorg naar familiezorg: een noodzakelijke gedaanteverwisseling. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen (TSG), 85, 4,

14 Dus niet voor degene die ziek is. Ik heb jongeren naar de Veluwe zien vertrekken, terwijl de moeder met kanker thuis achterbleef en er niets aan die vastgelopen thuissituatie werd gedaan. Ook heb ik ruzies meegemaakt tussen zorgbehoevende en familieleden. Ben ik dan zo verschrikkelijk dat jullie een weekeind weg moeten? Is het zo erg om voor mij te zorgen? Dat is de omgekeerde wereld. (...) (p. 1). Mantelzorgsteunpunten (...) hadden (...) niet mogen ontstaan. Ik wil geen nieuwe beroepskrachten die zich focussen op de mantelzorger, maar dat de al bestaande professionals oog hebben voor het gezinssysteem. Dat ze snappen dat wanneer er iets ergs gebeurt met een van de familieleden dit effect heeft op het hele gezin. Zo n gezin verdient ondersteuning. (...) Uitgangspunt is dat je die zorg het beste kunt realiseren door de wensen en behoeften van zowel zorgvrager als de familiezorgers op elkaar af te stemmen. (...) Dat inzicht bestaat al heel lang en is dus niet vernieuwend. Wijkverpleegkundigen werkten altijd al op die manier, maar die zijn jammer genoeg in de jaren tachtig weggesaneerd. Daarmee werd de sociale component ineens verlaten en vervangen door patiëntgericht werken. Het gevolg was dat zorgverleners steeds minder met familieleden spraken. (...) Zorgverleners moeten daarom terug naar de kern: hoe geef je zorgbehoevende en familieleden goede ondersteuning? Alles draait daarbij om open, transparante communicatie. 16 Deze visie op ondersteuning aan gezinnen met een langdurig ziek familielid biedt een gefundeerd beleidskader en praktische invulling van het Wmo-prestatieveld mantelzorg en vrijwilligerswerk. Gedeputeerde jeugd, cultuur en samenleving Provincie Brabant Brigitte van Haaften in haar lezing tijdens het Symposium Familiezorg op 8 oktober 2009 te s-hertogenbosch: De belangstelling voor zorg is niet vreemd. Het doet immers iets met mensen. (...) Het belang van informele zorg neemt toe, en dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid nemen. (...) Zorg kan iets moois blijven met de juiste ondersteuning. (...) Daarom stimuleert de Provincie het breed uitzetten van de methode familiezorg in Noord-Brabant Beneken genaamd Kolmer in: Van Hoof, J. (2010). Palliatieve zorg, 5, 1, 1-3., p Vissers, K. (2009). Verslag Symposium Familiezorg 8 oktober 2009 s-hertogenbosch. Tilburg: Expertisecentrum Familiezorg. 14 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

15 Wethouder Gon Mevis uit Tilburg na een werkbezoek bij de toen nog genoemde - Stichting Mantelzorg Midden-Brabant: Het gaat (...) er niet om zoveel mogelijk individuele mantelzorgers te bereiken. Maar om zorgverleners die in gezinnen zorg verlenen, kennis te laten verwerven zodat ze als het ware automatisch aandacht besteden aan het hele gezin. Want overal waar een zorgverlener met mensen in aanraking komt, heeft hij of zij automatisch ook contact met familieleden die kortere of langere tijd extra zorgtaken moeten verrichten, en om moeten leren gaan met de ziekte of handicap van de patiënt. De familiezorgbenadering heeft vergaande consequenties. Hoe vergaand, dat hebben we via een discussie uitgewerkt. Boeiend 18. Stefanie Boland, beleidsmedewerker gemeente Tilburg, verwoordt de visie van de gemeente op het Wmo-beleid: Tilburg wil een stad in evenwicht zijn, met een goede balans tussen eigen verantwoordelijkheid van burgers en een sterke lokale samenleving. Actieve burgers, maatschappelijke organisaties en de gemeente ondersteunen samen medeburgers. De methode familiezorg past hier goed bij. De gemeente is daarbij daadkrachtig, gaat vernieuwende samenwerkingsverbanden aan en biedt ruimte om te experimenteren geraadpleegd 27 juni S. Boland, persoonlijke mededeling, 18 juni

16 Grondslagen methode familiezorg - De grondslag van zorg is ontmoeting - Zorg speelt zich altijd af in de privésfeer - Een ideale ontmoeting begint met invoegen - Open communicatie leidt tot minder stress - In een gesprek is het gemeenschappelijk doel altijd de rode draad - Ontschuldigen is nodig om waardevrij met anderen om te gaan - Over emoties kun je niet onderhandelen - Het onderscheiden van feit en mening opent -en sluit waar nodig- deuren - Integer contact is de bal spelen, en niet de man - Wat de ander van mij de familiecoach - vindt en ik van de ander, doet niet ter zake - Ken jezelf voordat je de ander wil leren kennen - Intuïtie bestaat niet Dr. D.M. Beneken genaamd Kolmer ontwikkelde verschillende grondslagen van de methode familiezorg: Ik krijg altijd een kick van het woord grondslag. Ik word er enthousiast van. Misschien omdat het verwijst naar iets wat we met elkaar afspreken, wat we met elkaar delen, en wat een tijd geldig is. ( ) Een grondslag is voor mij een mensbeeld dat bestaat uit opvattingen over mens-zijn en het menselijk functioneren In: Beneken genaamd Kolmer, D. & Sonna, V. (2009). Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Tilburg: Expertisecentrum Familiezorg., p Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

17 2 Effecten van het werken met de methode familiezorg op zorgvragers en hun families We hebben al het een en ander opgemerkt over de bewezen effectiviteit van het fundament van de methode (p. X). Het feit dat de methode familiezorg - mits goed ingezet - leidt tot open communicatie en daardoor tot minder stress, staat dus niet ter discussie. In aansluiting op het promotieonderzoek van de grondlegger van de methode familiezorg voert fluent Zorgadvies (Hilversum) momenteel een wetenschappelijk onderzoek uit naar het effect van de methode. De resultaten zijn eind 2010 te verwachten. Wat is er nu al meer te zeggen over het praktisch effect van de methode familiezorg op de zorgvragers en hun families? We noemen opmerkelijke effecten aan de hand van specifieke kenmerken van de methode: - De familie komt rond de tafel - De draagkracht van de familie is versterkt - De familie is betrokken bij de zorg - De hulp is op elkaar afgestemd Daarnaast beantwoorden we de vragen: - Wat is er bekend over de cliënttevredenheid? - Hoe kijken beroepsbeoefenaren in de praktijk aan tegen de geschiktheid van de methode: voor welke groepen cliënten en patiënten wel, en welke niet? De familie komt rond de tafel Een artikel in de Volkskrant kopt: Familiezorg begint aan de keukentafel. De familiecoaches nodigen de families nooit uit op kantoor, want daar zie ik niet hoe ze leven. Op kantoor merk ik niet of het thuis naar urine ruikt; juist op die plek moeten ze zich zien te redden Beneken genaamd Kolmer in: Van Velzen, F. (2009, 22 oktober). Familiezorg begint aan de keukentafel. Volkskrant. 17

18 De eerste kennismaking met de gezinsleden is cruciaal: Het komt voor dat familieleden al lang niet meer met elkaar over de gezinssituatie hebben gesproken. (...) Waar het om gaat is dat je mensen bij elkaar brengt, zodat ze weer een dialoog met elkaar aangaan. Het gaat om de onderlinge klik. ( ) Tijdens trainingen hoor ik (trainer) wel eens dat familieleden komen uithuilen bij het steunpunt mantelzorg. Dat lijkt mooi en zal ongetwijfeld opluchten. Maar als zorgverlener wil ik die tussenpersoon helemaal niet zijn. Familieleden moeten de gevoelens met elkaar delen. Als ik naar een familie ga, vraag ik bijvoorbeeld aan de dochter Wat gebeurde er met jou toen je moeder in een rolstoel terecht kwam? Dan begint ze misschien te huilen, maar dat is helemaal niet erg. Vertel het maar tegen je moeder. Als dat gesprek eenmaal op gang komt, kan ik in principe al weg 22. Praktijkvoorbeeld Familiecoach Bibian Hopmans van ExFam: Een familiecoach ExFam heeft een kennismakingsgesprek met het gezin, waarbij de gezinsleden hun wensen naar elkaar uitspreken middels de ansichtkaartenmethode. Gezinsleden kiezen ieder voor zich een ansichtkaart uit ongeveer veertig verschillende kaarten met een afbeelding die hen speciaal aanspreekt. Vader spreekt zijn wens uit naar zijn 15-jarige zoon: Ik zou je graag meer beneden willen zien. Familiecoach: Hoezo, vertel eens. Vader: Ik mis je, het was vroeger altijd gezellig als je bij ons beneden zat. Je hebt humor en je bent een leuk jong. Vroeger deden we veel leuke dingen samen, zoals op deze kaart. Deze kaart laat onze zeiltochten zien die we samen hebben gemaakt. Genoten hebben we toen! Familiecoach vraagt aan de blozende zoon: Reageer eens op wat je vader zegt, heb je dit al eens eerder gehoord? Zoon: Tja, dit is nieuw voor mij. Alle zorg gaat hier naar mijn broertje met Down. Ik deed er niet meer toe. Gezellig was het ook niet meer thuis. Je weet wel veel ruzies en zo. Als ik dan thuis kwam dan ging ik maar naar boven om niet meer naar de ruzies te hoeven luisteren en zodat mijn broertje de aandacht kon krijgen die hij nodig had. Vervolgens zei mijn vader altijd: Ja, kies maar weer de makkelijkste weg, ga maar weer naar boven. En dat natuurlijk niet op vriendelijke toon. Dat hij mij nu blijkbaar mist, tja dat doet me wel wat. Na de eerste afspraak met de familiecoach zit zoon s avonds beneden zijn thee te drinken en halen ze oude herinneringen op Beneken genaamd Kolmer in: Van Hoof, J. (2010). Palliatieve zorg, 5, 1, 1-3., p B. Hopmans, persoonlijke mededeling, 10 mei Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

19 De methode familiezorg brengt de betrokken familieleden weer rond de tafel. Maar hebben gezinnen daar behoefte aan? Uit interviews met families blijkt dat families daar zeker behoefte aan hebben, al wordt die behoefte in eerste instantie niet altijd geuit. Onderzoeker Tim Choy zegt hierover: Het is niet altijd leuk om over moeilijke onderwerpen of over dingen die je dwars zitten te praten. Verzwijgen is meestal makkelijker, maar dat haalt de kou niet uit de lucht. Doordat de hulpverlener het contact en de dialoog tussen familieleden begeleidt, kunnen familieleden hun zegje doen. Als dat op een constructieve en open manier gebeurt, is de opluchting meestal een feit. De steen is als het ware uit de buik en daar is altijd behoefte aan. Bovendien kunnen in het gesprek tal van oplossingen naar voren komen, bijvoorbeeld hoe de zorg meer evenredig te verdelen over meer familieleden of te horen krijgen dat je zieke partner het helemaal niet erg vindt als je meer tijd aan jezelf besteedt 24. Draagkracht van de families is versterkt De methode familiezorg versterkt in theorie en praktijk het draagvlak van het gezin als geheel. De beroepskracht stimuleert en faciliteert de gezinsleden zich naar elkaar uit te spreken, aan te geven wat hun wensen en behoeften zijn, en met elkaar praktische afspraken te maken over hoe ze met bepaalde zaken omgaan. Dat zorgt dat de gezinsleden niet elkaar tegenwerken, maar mét elkaar werken. Dit versterkt de draagkracht van het gezin. De gezinsleden leren tevens hoe ze ook in de toekomst beter met elkaar kunnen communiceren. Dit werkt preventief; in toekomstige moeilijke situaties weten ze elkaar beter te vinden en samen oplossingen te zoeken voor de vraagstukken waar ze voor staan. Families zijn betrokken bij de zorg Door de ziekte van een familielid moeten de betrokkenen leren omgaan met elkaar in een nieuwe situatie. De beroepskracht kan hen hierbij helpen. Centraal staat het leren onderhandelen met elkaar, over hun voorkeur voor bepaalde zorgtaken, over welke taken ze liever overlaten aan een beroepskracht en hoe ze met elkaar de taken verdelen. Families willen betrokken worden bij de zorg, maar wel zodanig dat ze niet overbelast raken. 24 T. Choy, onderzoeker bij fluent Zorgadvies en promovendus bij Tranzo van de Universiteit van Tilburg, persoonlijke mededeling, 28 april

20 Stefanie Boland, beleidsmedewerker gemeente Tilburg, vindt het van groot belang dat het Wmo-loket Z niet alleen kijkt naar de behoeften van de zorgvrager, maar ook naar de draagkracht van de familie: Welke zorg kunnen mensen elkaar geven? Zijn ze daartoe wel in staat? Is gezien de ernst van de ziekte van de zorgvrager aanvullende zorg nodig? De methode familiezorg geeft hierin meer inzicht. En dat wordt steeds belangrijker, zeker als Loket Z in de toekomst zelf gaat indiceren. 25 Peter Westerhof van Den Herdgang zegt: We willen eigenlijk de zorg zo organiseren dat de klant zich niet buitengesloten voelt, maar actief betrokken is bij de invulling van de voortzetting van zijn of haar leven en zelf mede de regie voert over wat er aan zorg en dienstverlening geleverd moet worden. We willen ook echt de familie beter leren kennen. ( ) We stellen ook hen vragen: Wat kunt u voor ons betekenen, maar vooral hoe kunnen we samen - klant, familie en professional - goede afspraken maken. ( ) Wat kan de klant, de professional en wat kan de familie 26. De hulp is op elkaar afgestemd Het gezin van John Monsieurs bestaat uit hemzelf als afgestudeerd familiezorger zoals hij zichzelf noemt, zijn vrouw die op 38-jarige leeftijd een herseninfarct kreeg, en zijn twee dochters. Voor deze mensen neemt de gezinssituatie een wending met de komst van een professional die met de methode familiezorg werkt: Talrijke hulpverleners hielden zich op een bepaald moment en op hun eigen manier met ons bezig. Maar ik kreeg het gevoel niets op te schieten met de opgedane kennis en ervaring. Sterker nog, we groeiden als gezin steeds meer uit elkaar. Deze nieuwe professional die met de methode familiezorg werkt benaderde John, zijn vrouw en dochters als één gezin. De hulp van verschillende beroepskrachten - ieder gezinslid had één of meer hulpverleners - werd op elkaar afgestemd. John deed tijdens het Symposium Familiezorg op 8 oktober 2009 een dringend beroep op de aanwezige professionals om vanuit een proactieve houding integrale hulp te organiseren voor gezinnen: Hoe sneller de hulp start, des te beperkter kan de gevolgschade van het trauma voor het gezin zijn 27. Daaraan voegt John Monsieurs toe: Bijkomend positief effect van de snelle start is de reductie van zorgkosten! S. Boland, persoonlijke mededeling, 18 juni P. Westerhof. (2009, 8 oktober). Ongepubliceerde Lezing Symposium familiezorg. s-hertogenbosch. 27 Vissers, K. (2009). Verslag Symposium Familiezorg 8 oktober 2009 s-hertogenbosch. Tilburg: Expertisecentrum Familiezorg. 28 J. Monsieurs, persoonlijke mededeling, juni Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

21 Binnen de methode familiezorg geldt het uitgangspunt dat het grote aantal hulpverleners rondom één gezin nergens voor nodig is. Een gezin wordt daar niet beter van. Hulpverleners weten op den duur meer van een gezin dan de gezinsleden van elkaar. Dat is pijnlijk. We onderschatten daarmee de draagkracht van de familieleden zelf. Families geven aan dingen zelf te willen doen. En terecht. Als zorgverlener ben je slechts een bemiddelaar om het proces te begeleiden en patronen te herkennen. Uiteraard wel met kennis en kunde, zodat je de zorg vakinhoudelijk en procesmatig kunt begeleiden 29. Samen de bal spelen, niet de man Directeur Klaartje van Montfort van ExFam zegt in haar lezing op het Symposium Familiezorg, 8 oktober 2009, s-hertogenbosch: Hoe vaak horen we elkaar zeggen dat we het samen moeten doen - de integrale aanpak - en hoe vaak schenden we deze woorden? Het gaat echt niet vanzelf! Maar alle ingewikkelde processen dienstbaar maken aan de overtuiging dat samenwerken, een integrale aanpak van een intensieve zorgsituatie, bijdraagt aan een betere samenleving. Je moet lef hebben en er echt iets voor willen doen. Hoe? Simpel door zelf het goede voorbeeld te geven: grondslagen formuleren met elkaar, open communiceren, transparant zijn in je bedoelingen en eerlijk en helder in je boodschap. Blijven oefenen met elkaar en van daaruit het vertrouwen geven aan collega s van andere organisaties en met hen een relatie aangaan. Echte interesse tonen in wat anderen je te vertellen hebben, meer luisteren en invoegen en vooral jezelf en je eigen organisatie minder belangrijk vinden. Dat kan pas als je jezelf goed kent, als je weet wat je waard bent. (...) Het is onze opdracht degenen die het minder hebben een beter perspectief te bieden. En dat doe je met het beste resultaat wanneer je met z n allen de bal wilt spelen en niet de man 30. Cliënttevredenheid vergroot Dat de cliënttevredenheid is verhoogd blijkt onder meer uit het onderzoek van fluent Zorgadvies onder families en hulpverleners. Onderzoeker Choy: Families bleken zeer te spreken over de inbreng van de hulpverleners. Niet alleen over het feit dat de hulpverlener de familie ondersteunt bij de verzorging, maar ook dat hij of zij de familie in dialoog met elkaar brengt en zaken voor elkaar krijgt bij andere instanties die voor families onoplosbaar lijken. De methode familiezorg heeft hulpverleners bewust gemaakt van het familiesysteem en wat mantelzorg voor de ontwrichting van dat systeem kan betekenen. 29 Beneken genaamd Kolmer in: Van Hoof, J. (2010). Palliatieve zorg, 5, 1, 1-3., p K. van Montfort. (2009, 8 oktober). Ongepubliceerde Lezing Symposium Familiezorg. s-hertogenbosch. 21

22 Bij deze hulpverleners is er dan ook alles aan gelegen om de zorg voor de familie zo optimaal in te steken. En dat kan alleen als alle instanties rondom de familie de juiste input geven en goed samenwerken. Naast dit bewustzijn zijn hulpverleners door de training ook assertiever geworden om deze instanties te benaderen en zaken voor elkaar te krijgen. Ze kunnen nu ook beter beredeneren waarom niet gegeven hulp door een collega-instantie schadelijk is voor de familie. Door hen daarvan te overtuigen, wordt de zorg sneller en beter verstrekt. En daar is de familie natuurlijk erg over te spreken 31. Peter Westerhof van zorgcentrum Den Herdgang ziet heel direct dat de cliënttevredenheid is toegenomen: We beseffen steeds meer dat het niet gaat om ons als professionals, maar om het welbevinden van de klanten. We zien door onze benadering dus ook een sterke vermindering van de formele klachten. Families en klanten vragen sneller en weten ons veel beter te vinden omdat goede afspraken zijn gemaakt over het zorgplan en de bereikbaarheid van elkaar. De communicatie is veel positiever geworden 32. Is de methode familiezorg de juiste benadering voor alle gezinnen? De methode familiezorg is een manier om vraaggericht te werken, de vraag achter de vraag te achterhalen. De methode lijkt dus wel het panacee voor alle gezinnen met een complexe en langdurige zorgsituatie. Maar hoe kijken de beroepsbeoefenaren daar tegen aan? De deelnemers aan de training Preventieve familiezorg (GG&GD Utrecht) hebben zo hun mening over de toepasbaarheid van de methode. Ze vinden de methode familiezorg geschikt als preventieve aanpak in gezinnen waar sprake is van een zorgsituatie als gevolg van ziekte, handicap, verslaving, ouderdom, financiële problemen, echtscheiding en huisvestingsproblemen. De methode is niet geschikt, zo vinden zij, of ze twijfelen sterk, als het gaat om gezinnen waar ouders iets absoluut niet te weten mogen komen over hun kind, omdat dit de veiligheid van het kind in gevaar brengt (denk aan eerwraak, loverboyproblematiek, tienerzwangerschap); bij ouders met combinatie van licht verstandelijke beperkingen en psychiatrische problemen, die geen inzicht hebben in hun eigen problematiek; en individuele problemen in een context van alleenstaanden. 31 T. Choy, persoonlijke mededeling, 28 april P. Westerhof. (2009, 8 oktober). Ongepubliceerde Lezing Symposium familiezorg. s-hertogenbosch. 22 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

23 Verschil van mening bestaat er tussen de deelnemers over de inzet van de methode in gezinnen waar geen Nederlands gesproken wordt. Het idee om met tolken te werken spreekt niet iedereen aan. De deelnemers aan de training benadrukken dat de methode geen behandelmethode is en daarom ook niet ingezet moet worden in behandeling van bijvoorbeeld ernstige verslavings- en psychiatrische problematiek. Elementen van de methode familiezorg kunnen volgens hen wel goed werken binnen een behandeling, zoals de manier om een gesprek met alle betrokkenen te voeren 33. De grondlegger van de methode zegt over de toepasbaarheid van de methode: De methode is oorspronkelijk ontwikkeld voor alle gezinnen met een zorgvraag, en daarbij speelt afkomst geen rol. De zorgsituatie staat centraal en in de begeleiding wordt daarbij gebruik gemaakt van voorzieningen in het desbetreffende land, in ons geval Nederland en Curaçao. Persoonlijk heb ik tot nu toe geen gezinssituatie gehad waarbij de methode niet geschikt is. Dit komt mijns inzien vooral door het ingebouwde invoegen (aansluiten bij de cliënten), de vraag achter de vraag analyse, kijken naar het hele systeem zonder schuldige aan te wijzen, en de analyse die de professional achtergrondinformatie geeft over waarom een situatie is zoals deze is. Wel is het zo dat onderwerpen en opdrachten in gesprekken kunnen variëren. Eigenlijk werkt de methode in elke situatie, omdat het op tijd doorverwijzen in de methode is ingebouwd Tielen, L. (2009, 31 maart). Invoering methode Familiezorg. Ongepubliceerd verslag. Utrecht: GG&GD Utrecht. 34 D. Beneken genaamd Kolmer, persoonlijke mededeling, 18 juni

24 24 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

25 3 De methode invoeren in welzijns- en zorgorganisaties Welke wijze lessen kunnen we trekken uit de praktijkervaringen met het invoeren van de methode familiezorg in welzijns- en zorgorganisatie? Wat zeggen uitvoerende medewerkers over wat hen helpt om met de methode te (gaan) werken? Uit hun reacties op vragen over het invoeren van de methode komen enkele thema s naar voren: - Rol van gemeente, rol van organisaties - Draagvlak bij management - Training medewerkers - Instellen werkgroep - Aanpassen werkprocessen en hulpmiddelen - Introductie in de organisatie Tot slot geven we enkele bevindingen weer over het effect van de ingevoerde methode op de medewerkers van de organisatie. Rol van gemeente, rol van organisaties De gemeente Tilburg sprak zich in 2007 expliciet uit voor de inzet van de methode familiezorg. Vanaf die tijd faciliteert de gemeente het uitdragen van de methode naar maatschappelijke organisaties en zorginstellingen via een meerjarensubsidie. Verder is de gemeente Tilburg sinds de invoering van de Wmo gestart met de scholing en training on the job van hun eigen Wmo-loketmedewerkers. De gemeente Tilburg heeft in samenspraak met ExFam en de Twern (de organisatie voor maatschappelijke diensten) prestatieafspraken gemaakt voor de duur van vier jaar. De medewerkers van Exfam blijven de families in een intensieve zorgsituatie begeleiden onder andere door het voeren 25

26 van familiegesprekken. Uitvoerende werkzaamheden van ExFam (vooral in het kader van welzijnsactiviteiten) zijn overgedragen aan medewerkers van de Twern. Denk hierbij aan taken als: het geven van informatie en advies aan individuele familieleden in een zorgsituatie; het organiseren en het uitvoeren van groepsgewijze ondersteuning (inloopochtenden) aan familiezorgers; het organiseren en uitvoeren van de jaarlijkse Dag van de Mantelzorg; en werkzaamheden die voortkomen uit het werken met de methode familiezorg, zoals het voeren van een familiegesprek en het organiseren van een bijeenkomst van professionals die bij de zorgsituatie betrokken zijn. Hiertoe zijn de beroepskrachten van de Twern geschoold in de methode familiezorg en vindt er supervisie plaats vanuit ExFam. De GG&GD van de gemeente Utrecht kiest in 2008 een vergelijkbare aanpak. Het project Preventieve familiezorg van de afdeling Epidemiologie en gezondheidsbevordering (o.a. mantelzorgondersteuning) stimuleerde en faciliteerde de kennismaking met de methode en de training van een divers samengestelde groep beroepskrachten werkzaam bij verschillende Utrechtse welzijns- en zorgorganisaties. Een uitgebreide schriftelijke en mondelinge evaluatie leidde tot de uitspraak van verschillende managers om verder te gaan met de invoering van de methode in de eigen organisatie. Ze vroegen de GG&GD dit te faciliteren. De deelnemende organisaties formuleerden gezamenlijk hun wensen op gemeentelijk niveau. Ze maakten duidelijk dat een uitgesproken gemeentelijke visie op de problematiek van gezinnen met langdurige en ernstige zorgsituaties en de aanpak daarvan zeer wenselijk is. De managers deden een voorstel om een werkgroep te vormen van meewerkende partijen, om te komen tot een plan van aanpak: Samen staan we sterk en we zetten ons in voor een gemeenschappelijke doelgroep. Dit plan zou onder meer moeten omvatten: een inventarisatie van de vindplaatsen van deze gezinnen; een overzicht welke organisaties de doelgroep op deze plaatsen kunnen bereiken; het regelen van financiering voor gezinsinterventies; informatie aan gezinnen en beroepskrachten over de methode en over welke organisaties wat te bieden hebben. De deelnemers aan het GG&GD-project benadrukken het belang om binnen organisaties en in de keten over de schotten heen te willen kijken en handelen. Dit moet resulteren in afspraken met (keten)partners over rolverdeling, doorverwijzing en toeleiding, en consultatie van collega s Tielen, L. (2009, 31 maart). Invoering methode Familiezorg. Ongepubliceerd verslag. Utrecht: GG&GD Utrecht. 26 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

27 Draagvlak bij managers Betrokkenheid, enthousiasme en draagvlak bij managementteam en teamleiders, onderbouwd en passend aan de ontwikkelingen in een organisatie. Dit is volgens Patricia Bender van BerneZorg het antwoord op de vraag wat de ultieme tip is voor een geslaagde invoering van de methode. In BerneZorg was het besluitvormingsproces relatief eenvoudig door de platte organisatiestructuur. Na de kennismaking tussen de locatiemanager en Klaartje van Montfort van ExFam is er een bezoek gebracht aan zorgcentrum Den Herdgang waar directeur Peter Westerhof vertelde over de methode en de effecten van de methode. Daarna volgde een workshop voor het managementteam en de middenkaderleden. De locatiemanager en het hoofd personeel en organisatie deden vervolgens voorstellen aan het managementteam, die op hun beurt besloten verder te gaan met de introductie van de methode binnen de organisatie. Dit leidde tot kennismaking met de methode door de overige teamleiders en werd tot slot besloten de methode te gaan gebruiken. Bender: Dit was een prima route omdat daardoor het draagvlak voor de methode van het management tot en met het middenkader aanwezig was 36. Ook anderen onderschrijven het belang van een stevig draagvlak bij het management. Zo formuleren de deelnemers aan de training in Utrecht de wens: Commitment van de raad van bestuur en raad van toezicht, gedragen door de visie van de organisatie 37. Verschillende geraadpleegde personen voor dit onderzoek zeggen speciaal voor het management en het middenkader een presentatie of workshop te hebben georganiseerd. Hierdoor zien en ervaren managers en middenkader wat de methode familiezorg inhoudt. Tegelijkertijd kunnen ze hun vragen stellen. Managers en beleidsmedewerkers hebben deelgenomen aan de meerdaagse training van de uitvoerende medewerkers. Dit biedt goed zicht op de methode en op de consequenties van het werken met de methode in de praktijk van alledag. Training medewerkers In alle invoeringstrajecten neemt de groepsgewijze training van de uitvoerende medewerkers een belangrijke plaats in. Dit betreft meestal een training op maat van een groep van twaalf tot achttien 36 P. Bender, persoonlijke mededeling, 8 juni Tielen, L. (2009, 31 maart). Invoering methode Familiezorg. Ongepubliceerd verslag. Utrecht: GG&GD Utrecht. 27

28 deelnemers. De groepen kunnen bestaan uit medewerkers met dezelfde functie, zoals de training van de zorgloketmedewerkers van meer Wmo-loketten in Amsterdam. Maar er zijn ook voorbeelden van groepen van medewerkers met verschillende functies, zoals binnen de Twern (ouderenadviseurs, jongerenwerk en maatschappelijk werk), Delta Boxtel (welzijn, zorg en maatschappelijk werk) en in het kader van de Wmo in Reusel de Mierden (loketmedewerkers en vertegenwoordigers van welzijns- en zorgorganisaties). Een gemengde groep heeft als voordelen dat de deelnemers elkaar en de verschillende disciplines beter leren kennen en ze al doende aan een netwerk bouwen voor toeleiding, doorverwijzing en onderlinge consultatie. Bijzonder is dat in BerneZorg ook vrijwilligers getraind worden. Door hun vrijwilligerswerk vormen ze een wezenlijk onderdeel van de organisatie. Vanuit ExFam zijn in Nederland en op Curaçao in de afgelopen jaren duizenden mensen geschoold in de methode familiezorg. De mensen die getraind zijn, zijn afkomstig uit de volgende beroepstakken: verpleging; maatschappelijk werk; verzorgenden; dementie consulenten; psychologen; loket medewerkers; nurse practioners; SPV-ers; welzijnswerkers; ouderenwerkers; praktijkondersteuners; jeugdartsen; mantelzorgmakelaars. Tevens managers en teamleiders van de organisaties waar deze beroepsbeoefenaars werkzaam zijn. Vele families zijn inmiddels met de methode familiezorg begeleid. Onderwerpen In de trainingen komen enkele basisonderwerpen altijd aan bod. Het is afhankelijk van de disciplines in de groep en van de aanwezige competenties welke thema s verder aandacht krijgen en waar verdieping plaatsvindt. Zo staat in een training van zorgloketmedewerkers het doorvragen centraal. In de training van maatschappelijk werkers is veel aandacht voor het goed in kaart brengen van de thuissituatie en loyaliteitsvraagstukken. 28 Methode familiezorg op de driesprong van theorie, beleid en praktijk

Lucia Tielen. Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk

Lucia Tielen. Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk Lucia Tielen De Driesprong Methode Familiezorg: theorie, beleid en praktijk 1 Colofon 2010 Expertisecentrum Familiezorg, Provincie Noord-Brabant en Tranzo, Academische Werkplaats Ouderenbeleid en Familiezorg

Nadere informatie

Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Voorwoord

Art 4 Care. Grondslagen in de familiezorg. Voorwoord Grondslagen in de familiezorg Voorwoord Grondslagen in de familiezorg Over relaties kun je praten De ontmoeting, het contact en de relatie zijn de terugkerende elementen van het werken in de familiezorg.

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Open communicatie leidt tot minder stress. trainer. 1 methode familiezorg trainer

Open communicatie leidt tot minder stress. trainer. 1 methode familiezorg trainer Methode Familiezorg Open communicatie leidt tot minder stress trainer 1 methode familiezorg trainer Voorwoord Het hart van de zorg is daar waar de zorg gegeven wordt, waar kwetsbare families vragen, problemen

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

CASUS. Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving

CASUS. Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving Het belang van de methode familiezorg voor cliënt, familie en samenleving CASUS Wat is de impact voor een gezin met een moeder die met een ernstige handicap moet leven? SAMENVATTING VAN DE CASUSBESCHRIJVING

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk.

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Levens- / en zingevingvragen zijn op de achtergrond geraakt in onze samenleving, soms ook in het welzijnswerk. Toch zijn kwetsbaarheid en eenzaamheid

Nadere informatie

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film

Mantelzorg bij kleinschalig wonen. Handreiking bij film Mantelzorg bij kleinschalig wonen Handreiking bij film Colofon Datum: september 2012 Auteurs: Ilse de Bruijn (MOVISIE) en Nienke Blijham (Vilans) Met medewerking van: De Rinnebeek (locatie van zorgorganisatie

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

V&VN standpunt. Samenwerken met informele zorg

V&VN standpunt. Samenwerken met informele zorg V&VN standpunt Samenwerken met informele zorg Inhoudsopgave 1 Informele zorg voegt waarde toe aan het leven 3 2 De rol van professionals is cliënt en systeem te ondersteunen in het zich samen redden 3

Nadere informatie

Toolkit. Familieparticipatie

Toolkit. Familieparticipatie Toolkit Familieparticipatie April 2013, Vilans De materialen en teksten uit deze toolkit kunt u gratis printen en downloaden. Zorgorganisaties kunnen dit materiaal kopiëren, aanpassen en aanvullen met

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS

AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS AANSTUREN OP BETERE SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN MANTELZORGERS Informatie voor managers en beleidsmedewerkers van thuiszorgorganisaties ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter?

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Inleiding In deze notitie staan de tips en adviezen uit het project Samen op zoek naar verandering. Ze zijn het resultaat

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012

Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012 Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012 Programma Inleiding Inleefoefening zelfmanagement met nabespreking Rol patiëntenverenigingen

Nadere informatie

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model Workshop: Familiegericht werken SOFA-model In de zorg staat de zorgvrager centraal, maar ook de familie is betrokken partij als iemand wordt opgenomen in het WZC. Om de zorg goed te laten verlopen, is

Nadere informatie

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis

Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Presentatie Tranzo Zorgsalon 29 november 2012 Christine Kliphuis Geachte dames en heren, Zelfredzaamheid is een mooi en positief begrip. Immers, elk kind wil dingen zelf leren doen, jezelf kunnen redden

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt!

Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg. Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! 1 Mantelzorgondersteuning in de oncologische zorg Voorkom dat er achter de patiënt nog een patiënt opduikt! Ans Verdonschot Beleidsmedewerker IKNL Jopke Kruyt Zorginnovatie en begeleiding PROGRAMMA Waar

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Inovum

Mantelzorgbeleid Inovum Paginanummer: 1 / 5 Mantelzorgbeleid Inovum 1. Doel Geven van duidelijkheid over wie mantelzorgers zijn, wat het verschil is tussen mantelzorgers en vrijwilligers en hoe Inovum en mantelzorgers elkaar

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V.

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V. 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 : Visie op werken met mantelzorgers Hoofdstuk 2 : Wat kunnen mantelzorgers doen bij AYA Thuiszorg? Hoofdstuk 3 : Ondersteuning van mantelzorgers Hoofdstuk 4 : Mantelzorg en

Nadere informatie

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Communicatieplan: EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Week van de Respijtzorg Noord-Holland 19 25 januari 2009 Inhoudsopgave 1. UITGANGSSITUATIE 3 Week van de Respijtzorg Noord-Holland Doelgroep en doelstelling

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 Zorgleefplan brochure bronnen www.loc.nl, (LOC, zeggenschap in de zorg is de koepelorganisatie van de cliëntenraden van de sectoren verpleging en verzorging,

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie. Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan

Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie. Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan Participatiecafé Deurne mei 2015 Evaluatie Weet wat je allemaal zelf voor een ander kan doen Inleiding Op 27 mei 2015 vond het 7 de Participatiecafé Deurne plaats. In het veranderende zorglandschap zal

Nadere informatie

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Zorgt u voor uw zoon of dochter? Is uw partner langdurig ziek? Is uw vader of moeder (ineens) hulpbehoevend? Dat heeft ook voor

Nadere informatie

Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014

Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014 Mezzo memo Betreft : Handreiking waardering mantelzorg door gemeenten Datum : 26-03-2014 Waardering mantelzorg In het (concept)wetsvoorstel Wmo 2015 is geregeld dat de huidige grondslag voor het mantelzorgcompliment

Nadere informatie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl QueZ Vragen naar zelfregie Colofon Auteurs: Cora Brink, Anouk Poll en Petra van Leeuwen Met dank aan: Oda Berkhout (Beweging 3.0), Ieke Bron en Tineke van Dijk

Nadere informatie

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Kennisdossier: De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Deel 2 - Praktijkvoorbeelden en literatuur 1 Inhoudsopgave Uit de praktijk... 3 Interessante publicaties op een rij... 4 Online meer

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG

3 VISIE OP MANTELZORG EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG MANTELZORGBELEID EXTRAMURALE ZORG ISZ DE BRUG Dit beleid is opgesteld voor extramurale cliënten van ISZ De Brug en geldt vanaf 1 januari 2015. 1 INLEIDING Door veranderingen in de zorg wordt er een steeds

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o8. Ray 8o. oox Inboeknummer o88stozogg Dossiernummer 848.4o4 zr oktober zoo8 Raads inforrnatiebrief Betreft Impuls mantelzorgondersteuning zoo8-zoog. Inleiding Op voorstel

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg

De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg 1 2 De kunst van het ontmoeten De kunst van het ontmoeten: onderzoek, scholing en praktijk in de familiezorg Deirdre Beneken

Nadere informatie

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger

Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Uitnodiging Themabijeenkomst 9 juni 2015 De kracht van de mantelzorger Inspirerende bijeenkomst over mantelzorg met aandacht voor: de kracht van zeggenschap van cliënten en mantelzorgers; eigen regie voor

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg Voor mantelzorgers Voor professionals Over mantelzorg Minters Mantelzorg Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals Zorgt u meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden voor uw partner,

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Driezorg

Mantelzorgbeleid Driezorg Mantelzorgbeleid Driezorg Inleiding Mantelzorg is een belangrijk en omvangrijk deel van de zorg. Naar verwachting neemt het aandeel van mantelzorgers toe in verband met demografische en sociaal-economische

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Familieparticipatie en mantelzorg

Familieparticipatie en mantelzorg Familieparticipatie en mantelzorg Inleiding: Mantelzorg en familieparticipatie zijn twee begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden. Norschoten maakt onderscheid in deze twee begrippen. In deze notitie

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Dé mantelzorger bestaat niet

Dé mantelzorger bestaat niet Dé mantelzorger bestaat niet Deze notitie over mantelzorg is opgesteld is samenwerking met: Stichting Pulse, Plaatselijk Overleg Gehandicapten, het Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem IJsselstein, de

Nadere informatie

jaaroverzicht 2011 Dr. Deelenlaan 11 5042 AD Tilburg T 013-544 3343 info@exfam.nl www.exfam.nl K.v.K. nr. 18072726

jaaroverzicht 2011 Dr. Deelenlaan 11 5042 AD Tilburg T 013-544 3343 info@exfam.nl www.exfam.nl K.v.K. nr. 18072726 jaaroverzicht 2011 Dr. Deelenlaan 11 5042 AD Tilburg T 013-544 3343 info@exfam.nl www.exfam.nl K.v.K. nr. 18072726 JAAROVERZICHT 2011 INLEIDING Het uitbrengen van een jaarverslag is meestal een aanleiding

Nadere informatie

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Mantelzorg Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Inleiding Met de mantelzorger bedoelen we diegene die een belangrijke rol in de zorg voor een naaste vervult. Vaak is dit een ouder, partner

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

CMO Flevoland, Ontspoorde Mantelzorg Uit deze uitgave mag, met bronvermelding, gekopieerd worden.

CMO Flevoland, Ontspoorde Mantelzorg Uit deze uitgave mag, met bronvermelding, gekopieerd worden. Start Mz Weerkaatst plezier Compassie moeheid/ overbelasting Ontspoorde Mz In balans onbalans Volledig uit evenwicht Bouwsteen 1a,b 2a b,c,d 3a b,c,d 4a,b,c,d Tekening: Glijdende schaal Mantelzorg G.T.Kamminga

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

Voor mantelzorgers en vrijwilligers

Voor mantelzorgers en vrijwilligers Voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2014 VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 3 In drie bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid consultatie, lessen en trainingen GGZ ingeest Bij GGZ ingeest kunnen mensen met psychische klachten rekenen op kwalitatief goede en betrouwbare zorg. Kenmerkend

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Staatssecretaris Van Rijn maakt kennis met Zelfhulp

Staatssecretaris Van Rijn maakt kennis met Zelfhulp KENNISMAKINGSBEZOEK STEUNPUNTEN ZELFHULP Eindhoven, pand informele zorg, maandag 30 november 2015 Staatssecretaris Van Rijn maakt kennis met Zelfhulp Verslag Gonny Koolen 1. Welkom Dagvoorzitter Pieter

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs

Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs Zorgacademie Midden Brabant: Toekomst bestendig zorgonderwijs Uitdagingen zorg Sterke vergrijzing Toename zorgvraag: chronisch zieken Arbeidsmarkt: zorgvraag overtreft aanbod Veranderende sociale en culturele

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Een geslaagde transformatie & transitie? Vanaf januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor het preventieve en curatieve jeugdbeleid. Hieronder

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties

Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties Protocol omgaan met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor vrijwilligersorganisaties 2 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Contactpersoon binnen de vrijwilligersorganisatie 6 3. Protocol Omgaan met

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd December 2010 Auteur: Jan Hiemstra 1 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 H. 1. Actuele ontwikkelingen Blz. 4 H. 2. Afstemming mantelzorg en formele zorg Blz. 7 H. 3. Visie

Nadere informatie

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling.

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling. Welzijn nieuwe stijl in gemeente Apeldoorn. Maatschappelijk agenderen gericht op de kanteling van formele naar informele zorg en het versterken van de zelfredzaamheid bewoners. Wat is interessant aan deze

Nadere informatie

Wegwijzer voor mantelzorgers

Wegwijzer voor mantelzorgers Wegwijzer voor mantelzorgers Zorgt u voor uw partner, vader, moeder, kind, vriend of vriendin? Dan bent u mantelzorger. Vaak gaat het zorgen goed, maar na verloop van tijd kan de zorg (te) zwaar voor u

Nadere informatie

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS MODULES: EIGEN KRACHT VAN DE CLIËNT EN ZIJN SYSTEEM INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN COMBINEREN VAN FORMELE

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Familiezorg in BerneZorg

Familiezorg in BerneZorg Familiezorg in BerneZorg 1 Best Practice van het organisatiebreed invoeren van Familiezorg in een zorginstelling Managementsamenvatting bij het boek Mijn vader hield niet van clowns. Familiezorg in BerneZorg:

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT Tips voor mantelzorgers die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner

Nadere informatie

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Jaarplan Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant 1 Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan de volgende activiteiten

Nadere informatie

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015 Kennisplatform Mantelzorg West Friesland Een netwerkorganisatie van gemeenten, zorgaanbieders, hulverlenende instellingen en belangenbehartigers van mantelzorgers Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Nadere informatie

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Uitnodiging Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Aan de slag! Kwaliteitsinstrumenten in de Palliatieve Zorg Platform Palliatieve zorg provincie

Nadere informatie