Voorbeeld wetenschappelijk artikel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorbeeld wetenschappelijk artikel"

Transcriptie

1 Voorbeeld wetenschappelijk artikel Hierna is een uitgewerkt voorbeeld geplaatst van een wetenschappelijk artikel dat is geschreven in overeenstemming met de inhoud van hoofdstuk 9 Handleiding medisch-wetenschappelijk onderzoek en ingediend volgens de uniforme voorschriften voor inzenders van manuscripten naar biomedische tijdschriften. Het artikel is verschenen in zowel The Archives of Internal Medicine (2003;163: ) als in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (2004;148: ). Hieronder staat de integrale Nederlandse versie van het artikel, met toestemming van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde en de auteurs, gepresenteerd in de vorm waarin het aan het tijdschrift aangeboden behoort te worden. Voorbeeld 9.1 Dyspepsie in de huisartspraktijk: serologisch onderzoek naar Helicobacter pylori versus gastroscopie; een gerandomiseerd klinisch onderzoek N.L.A. Arents, J.C. Thijs, A.A. van Zwet, M. Oudkerk Pool, J.M. Götz, G.Th. van de Werf, K. Reenders, W.J. Sluiter, J.H. Kleibeuker Academisch Ziekenhuis, afdelingen Medische Microbiologie, Pathologie en Laboratoriumgeneeskunde, Maag-, Darm- en Leverziekten, en Huisartsgeneeskunde Postbus , 9700 RB Groningen; Bethesda Ziekenhuis, afd. Interne Geneeskunde, Hoogeveen; Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid voor Groningen en Drenthe, Groningen; Isala Klinieken, afd. Maag-, Darm- en Leverziekten, Zwolle; Nij Smellinghe Ziekenhuis, afd. Interne Geneeskunde, Drachten. Dr. N.L.A. Arents, assistent geneeskundige Medische Microbiologie; dr. W.J. Sluiter, biochemicus; prof.dr. J.H. Kleibeuker, dr. J.C. Thijs, dr. M. Oudkerk Pool en dr. J.M. Götz, maag-darm-leverartsen; dr. A.A. van Zwet, arts-microbioloog; dr. G.Th. van de Werf en dr. K. Reenders, huisartsen. Samenvatting Doel. Bepalen of bij patiënten met maagklachten in de huisartspraktijk het veilig en (kosten)effectief is hen te onderzoeken op Helicobacter pylori en bij een 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 1 6/28/10 6:43:53 PM

2 2 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k positieve testuitslag te behandelen, of om hen direct voor gastroscopie te verwijzen, op H. pylori te onderzoeken en daarna zo nodig te behandelen. Opzet. Gerandomiseerd. Methode. Van patiënten die in de periode 1 augustus september 2001 hun huisarts bezochten wegens maagklachten, werd de helft direct verwezen voor gastroscopie met H. pylori-diagnostiek en de andere helft volgde een onderzoek en behandel -benadering op basis van H. pylori-serologisch onderzoek. In beide groepen werden alle H. pylori-positieve patiënten behandeld. Daarna was de huisarts vrij het te volgen beleid zelf te bepalen. Gedurende 12 maanden werden in beide groepen gegevens verzameld over de ernst van de klachten, de kwaliteit van leven, de tevredenheid van de patiënten en het gebruik van medische voorzieningen. Resultaten. Er namen 270 patiënten deel: 129 in de groep met directe gastroscopie en 141 in de onderzoek en behandel -groep; de mediane leeftijd was 44 respectievelijk 47 jaar en de geslachtsverdeling was: 129 mannen en 141 vrouwen. De prevalentie van H. pylori-infectie was respectievelijk 37 en 38%. In de follow-upperiode werden 46 patiënten (33%) uit de onderzoek en behandel - groep verwezen voor gastroscopie. De verbetering van de ernst van de klachten en de kwaliteit van leven en de tevredenheid van de patiënten waren vergelijkbaar in beide groepen. Patiënten in de onderzoek en behandel -groep consulteerden vaker de huisarts wegens dyspeptische klachten (p = 0,005) en kregen vaker prokinetica voorgeschreven (p = 0,005). Patiënten in de groep met directe gastroscopie kregen vaker protonpompremmers voorgeschreven (p = 0,007). Conclusie. De onderzoek en behandel -benadering was veilig en even effectief als een benadering met directe gastroscopie. Na de onderzoek en behandel - strategie werd eenderde van de patiënten alsnog verwezen voor gastroscopie. > Abstract Dyspepsia in general practice: serological investigations in helicobacter pylori versus gastroscopy; a randomized clinical study Objective. To determine if in patients visiting a GP practice with gastric symptoms, it is safe and cost-effective to examine them for Helicobacter pylori and if test results are positive either to treat them or to refer them immediately for gastroscopy for H. Pylori testing, and then starting treatment if necessary. Design. Randomized. Method. Patients consulting their GP for dyspepsia in the period 1 August September 2001 were randomized to either direct open-acces endoscopy with H. pylori testing or a test-and-treat-strategy based on H. pylory serology. All patients found to be H. pylori positive received eradication therapy. In the following 12 months 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 2 6/28/10 6:43:53 PM

3 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l 3 any additional treatment or investigations were determined by the GP. During and at the end of the study, data were collected from both groups concerning symptom severity, quality of life, patient satisfactions and the use of medical resources. Results. A total of 270 patients were enrolled: 129 endoscopy and 141 test-andtreat patients. The average ages were 44 and 47 years respectively and there were 129 men and 141 women. The prevalence of H. pylori infection was 37% and 38% respectively. In the test-and-treat group, 46 patients (33%) were referred for endoscopy during follow-up. Improvement in symptom severity, quality of life and patient satisfaction were comparable in both groups. Patients in the test-andtreat group paid more dyspepsia-related visits to their GP (p = 0.005) and were more frequently prescribed prokinetic drugs (p = 0.005). Patients in the endoscopy group were more often prescribed proton pump inhibitors (p = 0.007). Conclusion. The test-and-treat strategy was safe and as effective as prompt endoscopy. After the test-and-treat approach a third of the patients were referred for endoscopy. Inleiding Maagklachten vormen een veelvoorkomende contactreden in de Nederlandse huisartspraktijk. [1] Indien er geen alarmsymptomen aanwezig zijn, krijgen de meeste patiënten een proefbehandeling met zuurremmende medicatie voorgeschreven. [1,2] Alleen indien deze geen effect heeft, wordt aanvullend onderzoek verricht, meestal in de vorm van een gastroscopie. Deze benadering bespaart gastroscopieën en werd daarom in 1985 als de kosteneffectiefste beschouwd door het Amerikaanse College of Physicians. [3] Nieuwe gegevens suggereren echter dat deze benadering aan herziening toe is. In de huisartspraktijk berusten maagklachten bij meer dan de helft van de patiënten op functionele dyspepsie [4-6] en bij hen kan ook na grondig onderzoek geen andere oorzaak voor de klachten worden gevonden. [7] In deze groep is een behandeling met zuurremmende medicijnen niet effectiever dan met een placebo. [8,9] Bij de patiënten bij wie wél een oorzaak gevonden wordt, betreft het vrijwel altijd peptisch ulcuslijden of refluxziekte. [4-6] Zuurremming is voor beide aandoeningen een effectieve behandeling, maar het staken van de therapie leidt vrijwel altijd tot een terugkeer van de ziekte met bijbehorende symptomen. [10-13] Daarnaast is bij patiënten met een aan Helicobacter pylori gerelateerd peptisch ulcus een anti-h. pylori-behandeling kosteneffectiever dan zuurremming. [14] Als deze gegevens in aanmerking worden genomen, zal de benadering van het Amerikaanse College of Physicians bij een groot gedeelte van de patiënten weliswaar de klachten tijdelijk onderdrukken, maar uiteindelijk alleen maar leiden tot uitstel van een gastroscopie. [15] 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 3 6/28/10 6:43:53 PM

4 4 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Op basis van de nieuwe inzichten is een benadering voorgesteld waarbij patiënten met maagklachten worden gescreend op een H. pylori-infectie. [16] Tegenwoordig zijn er immers betrouwbare, weinig belastende, niet-invasieve tests voor H. pylori beschikbaar. Vervolgens zouden alleen positieve patiënten hoeven te worden verwezen voor een gastroscopie, [16] aangezien peptisch ulcuslijden zonder H. pylori-infectie uiterst zeldzaam is. [17] Anderen hebben deze benadering uitgebouwd tot de onderzoek en behandel - of test and treat -benadering, waarbij patiënten ook gescreend worden op H. pylori, maar meteen een anti-h. pylori- behandeling ontvangen indien de testuitslag positief is. Hierdoor zou een gastroscopie zelfs overbodig worden. [18-20] Volgens een derde groep is een directe gastroscopie voor alle patiënten met maagklachten de kosteneffectiefste benadering. [21,22] Hoewel mathematische modellen laten zien dat screening voor H. pylori kosteneffectief zou kunnen zijn, [23-30] is dit slechts in beperkte mate bestudeerd in een klinische situatie. [15,18-20,31-33] Deze klinische studies hebben echter een groot nadeel: geen ervan is uitgevoerd in de eerste lijn, waar de meeste patiënten met dyspepsie worden behandeld en waar de benadering uiteindelijk ook zou moeten worden toegepast. [2,34] In dit artikel beschrijven wij de resultaten van een gerandomiseerde studie waarin de onderzoek en behandel -benadering vergeleken werd met een benadering waarbij alle patiënten direct voor gastroscopie worden verwezen (directe gastroscopie). De hele studie werd uitgevoerd in de huisartspraktijk, waarbij huisartsen zonder tussenkomst van een gastro-enteroloog direct gastroscopie konden aanvragen. > Methode Patiënten. Patiënten in de studieregio (omgeving Assen, Hoogeveen en Zwolle) die in de periode van 1 augustus september 2001 hun huisarts bezochten wegens maagklachten en voldeden aan de Rome-I-criteria (persisterende of recidiverende abdominale pijn of onprettig gevoel gelokaliseerd in de bovenbuik) [35] kwamen in aanmerking voor de studie indien de huisarts de klachten ernstig genoeg achtte om de patiënt direct voor gastroscopie te verwijzen of een proefbehandeling met zuurremmers te starten. Exclusiecriteria waren: zuurbranden of zure oprispingen als voornaamste of enige symptoom; leeftijd onder de 18 jaar; de aanwezigheid van een alarmsymptoom, te weten hematemesis, passagestoornissen, melaena en braken, zeker als deze verschijnselen gepaard gaan met afvallen en/of algehele malaise; [36] bewezen peptisch ulcuslijden of refluxziekte in het verleden; operatieve behandeling van de bovenste tractus digestivus in het verleden, anders dan een ongecompliceerde cholecystectomie; eerdere anti-h. pylori-behandeling; het gebruik van protonpompremmers, 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 4 6/28/10 6:43:53 PM

5 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l 5 bismutoxide of antibiotica in de maand voorafgaande aan het eerste consult; het gebruik van NSAID s in de 2 weken voorafgaande aan het eerste consult; bekende allergie voor de in de studie gebruikte medicijnen; het vermoeden van slechte medewerking; zwangerschap of lactatie; participatie in een andere studie. Na toezegging tot deelname werd door alle patiënten een informed consent -formulier ondertekend en vond een gestratificeerde randomisatie plaats door de huisarts. De stratificering beoogde per huisarts een gelijkmatige verdeling van de patiënten over beide studiearmen te bewerkstelligen. Interventie. In de onderzoek en behandel -groep werd een buisje veneus stolbloed afgenomen voor H. pylori-serologisch onderzoek. H. pylori- positieve patiënten kregen lansoprazol 30 mg 2 dd, amoxicilline 1000 mg 2 dd en claritromycine 500 mg 2 dd (LAC), gedurende 1 week. H. pylori-negatieve patiënten kregen cisapride 20 mg 2 dd gedurende 4 weken voorgeschreven. In beide studiearmen was de huisarts na de eerste protocolgebonden behandeling vrij zelf het te volgen beleid te bepalen. In de groep met directe gastroscopie werd binnen 2 weken na inclusie endoscopie uitgevoerd waarbij 3 maagbiopten en een buisje veneus stolbloed werden afgenomen. Van de maagbiopten werd er 1 onderzocht op H. pylori door middel van kweek en 2 werden histologisch onderzocht na hematoxylineeosinekleuring, die werd gecombineerd met Giemsa- of immunokleuring. Van gekweekte H. pylori-stammen werd de gevoeligheid voor metronidazol en claritromycine bepaald door middel van E-tests (AB-Biosdisk; Solna, Zweden); metronidazolresistentie werd gedefinieerd als een minimaal remmende concentratie (MIC) 8 μl/ml en claritromycineresistentie als een MIC 2 μl/ml. Het stolbloed werd getest op anti-h. pylori-igg-antilichamen (Pyloriset EIA-G III; Orion Diagnostics, Espoo, Finland). Indien tijdens een gastroscopie een peptisch ulcus werd gevonden (gedefinieerd als een mucosale afwijking > 5 mm of erosies in het eerste deel van het duodenum) kreeg de patiënt direct een recept voor ranitidine mee. Indien refluxziekte werd geconstateerd, werd de patiënt lansoprazol voorgeschreven voor 3 maanden, waarbij de dosering door de endoscopist werd bepaald. In alle andere gevallen werd de patiënt terugverwezen naar de huisarts in afwachting van kweek en histologie-uitslagen. Alle patiënten bij wie de kweek en/of het histologisch onderzoek positief was voor H. pylori, ontvingen een anti-h. pylori-behandeling op geleide van het H. pylori-antibiogram: indien de bacterie metronidazolgevoelig was, bestond de behandeling uit lansoprazol 30 mg 2 dd, amoxicilline 1000 mg 2 dd en metronidazol 500 mg 2 dd, gedurende één week. Indien de bacterie metronidazolresistent was, werd metronidazol vervangen door claritromycine 500 mg 2 dd. Bij onbekende gevoeligheid werd LAC voorgeschreven. 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 5 6/28/10 6:43:53 PM

6 6 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Indien er geen afwijkingen en geen H. pylori werden gevonden, ontving de patiënt via de huisarts cisapride (20 mg 2 dd) gedurende 2 weken. In de overige gevallen werd het beleid na overleg tussen de maag-darm-leverarts en de huisarts vastgesteld. Uitkomstmaten. Ten tijde van inclusie en na 12 maanden werd de patiënten gevraagd gevalideerde vragenlijsten betreffende maagklachten [37] en kwaliteit van leven [38,39] in te vullen. Symptoomveranderingen werden voor individuele patiënten berekend door de score van de eerste maagklachtenvragenlijst af te trekken van de score van de tweede vragenlijst. De score voor de kwaliteit-van-levenvragenlijst werd berekend volgens de instructies van de ontwerpers van de vragenlijst. [38] Op dezelfde wijze als bij de maagklachtenvragenlijst werd voor beide studiegroepen per categorie een gemiddelde verandering berekend. Na 12 maanden werd de tevredenheid van de patiënten over de medische behandeling vastgesteld met behulp van een 5-punts- Likert-schaal. Indien een patiënt een vragenlijst niet terugstuurde, werd de patiënt tot 3 maal toe telefonisch verzocht dit alsnog te doen. Aan de hand van de huisartsdossiers werden na 12 maanden gegevens verzameld over het gebruik van medische voorzieningen, te weten aan dyspepsie gerelateerde consulten, niet aan dyspepsie gerelateerde consulten, aanvullend onderzoek (gastroscopie, echo-onderzoek van de bovenbuik, röntgenonderzoek van slokdarm, maag en duodenum), verwijzing naar medisch specialisten en ziekenhuisopnamen. Tenslotte werden bij alle betrokken apotheken gegevens verzameld over de gedurende het studiejaar aan de patiënten verstrekte medicijnen. Statistische analyse. Afhankelijk van de data werd gebruikgemaakt van de methode van Yates en Cochran, de methode van Pitman, de X 2 -toets met Yates-correctie en de Mann-Whitney-toets. Alle toetsen werden tweezijdig uitgevoerd met een significantieniveau van p < 0,05. Het studieprotocol is goedgekeurd door de medisch-ethische commissie van het Academisch Ziekenhuis Groningen. > Resultaten In de onderzoeksperiode werden 281 patiënten bereid gevonden aan de studie deel te nemen (figuur 1). Er werden 11 patiënten niet ingesloten om de volgende redenen: niet terugsturen van de eerste vragenlijst (n = 2), niet gekomen voor de gastroscopie (n = 4), geen biopten genomen tijdens de gastroscopie (n = 2), overmatig alcoholgebruik (n = 1), kort verblijvende asielzoeker (n = 1), aanwezigheid van alarmsymptomen (n = 1). Uiteindelijk werden 270 patiënten ingesloten: 141 in de onderzoek en behandel -groep en 129 in de groep met directe gastroscopie. Afgezien van de score van een van de symptomen van de maagklachtenvragenlijst 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 6

7 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l 7 (misselijkheid scoorde hoger in de onderzoek en behandel -groep (gemiddeld 2,09 versus 1,79; p = 0,039)) waren er geen statistisch significante verschillen tussen beide groepen voor wat betreft de patiëntkenmerken (tabel 1), de ernst van de symptomen en de kwaliteit van leven. In de onderzoek en behandel -groep waren 46 patiënten (33%) alsnog verwezen voor gastroscopie; van hen waren 16 in eerste instantie serologisch H. pylori-positief. Er werd 1 gastroscopie niet verricht wegens gebrek aan medewerking van de patiënt. De gastroscopische diagnosen van de overige 45 patiënten en de diagnosen van de patiënten uit de groep met directe gastroscopie staan in tabel 2. In beide studiegroepen werden bij de meeste patiënten geen afwijkingen gevonden of alleen een hernia hiatus oesophagei. De frequentst gestelde diagnose in beide groepen was refluxziekte, gedefinieerd als oesofageale erosies (Savary-Miller-graad I en hoger) en/of Barrett-metaplasie. De enige ulcuspatiënt uit de onderzoek en behandel -groep had reeds een anti-h. pylori-behandeling ontvangen en onderging de gastroscopie 6 maanden na inclusie; hierbij werden erosies in het duodenum gevonden, maar kweek en histologisch onderzoek van maagbiopten toonden geen H. pylori meer aan. Ook 2 patiënten uit de groep met directe gastroscopie met een ulcus duodeni waren H. pylori-negatief op basis van kweek en histologie van maagbiopten en H. pylori-serologie. Een maagcarcinoom werd 3 weken na inclusie gediagnosticeerd bij een 54 jaar oude man die was gerandomiseerd in de onderzoek en behandel -groep. Aanvullend onderzoek liet multipele levermetastasen met ascites zien en de patiënt overleed binnen 6 maanden. De H. pylori-status van alle patiënten is weergegeven in tabel 3. Uitkomsten. Follow-upgegevens waren niet beschikbaar voor 17 patiënten (12%) in de onderzoek en behandel -groep en voor 9 patiënten (7%) in de groep met directe gastroscopie (p = 0,22). De redenen waren de volgende: geen vragenlijsten teruggestuurd (n = 22), zwangerschap (n = 2) of maligniteit gediagnosticeerd (n = 2) gedurende de studieperiode. Naast de eerdergenoemde patiënt met een maagcarcinoom, werd bij een andere patiënt de ziekte van Hodgkin vastgesteld. De uitgangswaarden en de gemiddelde scores van de ernst van de symptomen aan het begin van de studie waren vergelijkbaar tussen de uitgevallen patiënten en de overgebleven patiënten. Figuur 2 laat de gemiddelde verandering per symptoom voor beide studiegroepen zien. Gemiddeld verbeterden alle symptomen gedurende de studieperiode en de verbetering was voor beide groepen ongeveer even groot. De score voor de kwaliteit van leven was na 12 maanden op alle categorieën gelijk aan of hoger dan de score aan het begin van de studie, waarbij er geen statistisch significante verschillen waren tussen beide studiegroepen. 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 7

8 8 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Patiënten uit de onderzoek en behandel -groep consulteerden de huisarts gemiddeld vaker wegens dyspeptische klachten dan patiënten uit de groep met directe gastroscopie (respectievelijk 3,06 versus 2,28; p = 0,005). In de groep met directe gastroscopie kregen patiënten vaker protonpompremmers voorgeschreven (p = 0,007), waardoor de gemiddelde dagelijkse standaarddosis in deze groep hoger lag; 86% van deze patiënten had gastroscopisch aangetoonde refluxziekte. Binnen de groep protonpompremmergebruikers was de gemiddelde dagelijkse standaarddosis voor beide groepen echter vergelijkbaar (p = 0,71). Prokinetica werden vaker gebruikt in de onderzoek en behandel -groep (p = 0,005). Het gebruik van H 2 -receptorantagonisten en antacida was vergelijkbaar in beide studiegroepen. Er was geen statistisch significant verschil in het percentage patiënten dat geen medicatie voor hun dyspeptische klachten kreeg: 19% in de onderzoek en behandel -groep en 23% in de groep met directe gastroscopie (p = 0,5). Afgezien van het aantal gastroscopieën waren het aantal aanvullende onderzoeken voor dyspepsie (p = 0,34), het aantal verwijzingen naar medisch specialisten (p = 0,81) en het gebruik van niet aan dyspepsie gerelateerde voorzieningen (p > 0,13 voor alle voorzieningen) vergelijkbaar tussen beide groepen. Er werd 1 patiënt (uit de onderzoek en behandel -groep) opgenomen in het ziekenhuis wegens aan dyspepsie gerelateerde symptomen, te weten acute klachten van de bovenbuik. Voor een uitgebreider overzicht van het gebruik van medische voorzieningen verwijzen wij naar tabel 3 in het originele artikel. [40] De vragenlijst over de tevredenheid van patiënten liet geen verschillen zien, waarbij de grote meerderheid van de patiënten (94%) tevreden of zeer tevreden was in beide studiegroepen (p = 0,75). > Beschouwing Tussen patiënten bij wie een onderzoek en behandel -benadering werd toegepast en patiënten die direct verwezen werden voor gastroscopie waren er geen verschillen voor wat betreft de verbetering van klachten, de kwaliteit van leven en de tevredenheid van de patiënten. Na de onderzoek en behandel - benadering werd in het daaropvolgende jaar een derde van de patiënten verwezen voor gastroscopie. Onze studie is de eerste studie waarin de onderzoek en behandel -benadering vergeleken werd met directe gastroscopie in de eerste lijn. Aangezien de meeste patiënten met maagklachten uitsluitend door de huisarts worden behandeld, moet de onderzoek en behandel -benadering ook in deze setting worden geëvalueerd. Ook Lassen et al. vergeleken deze benadering met directe gastroscopie. Ook in deze studie werd na een onderzoek en behandel -benadering slechts 40% van de 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 8

9 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l 9 patiënten verwezen voor gastroscopie, waarbij er geen verschillen aantoonbaar waren in de verbetering van symptomen en kwaliteit van leven tussen beide groepen. [20] Echter, de follow-up werd in deze studie volledig uitgevoerd in de tweede lijn, wat mogelijk de resultaten heeft beïnvloed. Wellicht zijn uitleg en behandeling door een in dyspepsie geïnteresseerde gastro-enteroloog effectiever dan door een huisarts, die zijn of haar aandacht over meer vakgebieden moet verdelen. Dit heeft misschien geleid tot het verminderd gebruik van medische voorzieningen en de hogere patiënttevredenheid die de onderzoekers vonden. Onze eerstelijnsstudie heeft nog enkele andere positieve punten. Na de eerste protocolgebonden behandeling was de huisarts vrij om zelf het te volgen beleid te bepalen. Hierdoor is het aannemelijk dat de resultaten uit onze studie de te verwachten resultaten in de dagelijkse praktijk dicht benaderen. Daarnaast werden in onze studie, in tegenstelling tot in de studie van Lassen et al., alle H. pyloripositieve patiënten in beide studiegroepen behandeld. Hoewel het nut van anti- H. pylori-behandeling alleen bewezen is bij patiënten met peptisch ulcuslijden, kon op deze wijze een bias door een potentieel effect van anti-h. pylori- behandeling bij patiënten met functionele dyspepsie of refluxziekte worden voorkomen. Onze studie heeft ook enkele beperkingen. Het feit dat de eigen huisarts patiënten uitnodigde voor deelname aan de studie heeft mogelijk geleid tot een selectiebias. Het verzamelen van gegevens van patiënten die weigerden aan de studie deel te nemen, bleek niet uitvoerbaar. Ook staat onze studie geen vergelijking toe tussen de onderzoek en behandel -benadering en de gangbare proefbehandeling met zuurremmers. Om de veiligheid van de onderzoek en behandel -benadering vast te kunnen stellen, kozen wij voor een controlegroep met directe gastroscopie in plaats van een proefbehandeling. Door de randomisatie mag aangenomen worden dat de verdeling van diagnosen in de groep met directe gastroscopie ongeveer overeenkomt met die in de onderzoek en behandel -groep. Hierdoor konden wij bepalen dat met de onderzoek en behandel -benadering geen belangrijke aandoeningen werden gemist. De onderzoek en behandel -strategie bleek effectief voor het detecteren en behandelen van patiënten met een aan H. pylori gerelateerd peptisch ulcus. Immers, tijdens gastroscopieën uitgevoerd na de onderzoek en behandel - benadering werd bij slechts 1 patiënt een peptisch ulcus gevonden en bij deze werd geen H. pylori aangetoond. Een vaak genoemd argument tegen de onderzoek en behandel -benadering is dat het niet mogelijk zou zijn maligniteiten van maag en slokdarm aan te tonen. In deze studie werd bij 1 patiënt 3 weken na inclusie in de onderzoek en behandel -groep een maagcarcinoom gediagnosticeerd; deze vertraging is acceptabel volgens de American Gastroenterology Association. [41] 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 9

10 10 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Dat protonpompremmers vaker werden voorgeschreven in de groep met directe gastroscopie dan in de onderzoek en behandel -groep is waarschijnlijk een gevolg van het feit dat deze middelen, conform het studieprotocol, werden voorgeschreven aan bijna alle patiënten met gastroscopisch bewezen refluxziekte. Dit in tegenstelling tot het advies van de NHG-standaard om bij vermoeden van refluxziekte in de huisartspraktijk eerst een behandeling met een H 2 -receptorantagonist te starten. Prokinetica werden vaker voorgeschreven in de onderzoek en behandel -groep, wat duidelijk het resultaat was van het studieprotocol dat huisartsen adviseerde prokinetica voor te schrijven aan alle H. pylori-negatieve patiënten. Andere aan dyspepsie gerelateerde medicatie werd in beide groepen evenveel voorgeschreven. In de onderzoek en behandel -groep consulteerden de patiënten vaker de huisarts, wat kan wijzen op een betere geruststelling of behandeling van patiënten in de groep met directe gastroscopie. Het gebruik van andere medische voorzieningen was vergelijkbaar in beide studiegroepen. Samenvattend was de onderzoek en behandel -benadering voor patiënten met maagklachten in de huisartspraktijk veilig en kosteneffectief ten opzichte van het verwijzen van alle patiënten voor gastroscopie. Na een onderzoek en behandel -benadering werd immers slechts een derde van de patiënten alsnog verwezen voor gastroscopie. > Dankwoord [melding van de namen van ca. 55 huisartsen die patiënten insloten in de studie] Financiële ondersteuning: Aventis Pharma BV, Nederland. Literatuur 1 Warndorff DK, Knottnerus JA, Huijnen LGJ, Starmans R. How well do general practitioners manage dyspepsia? J R Coll Gen Pract 1989;39: Muris JWM, Starmans R, Fijten GH, Crebolder HFJM, Krebber TFWA, Knottnerus JA. Abdominal pain in general practice. Fam Pract 1993;10: Endoscopy in the evaluation of dyspepsia. Health and Public Policy Committee, American College of Physicians. Ann Intern Med 1985;102: Heikkinen M, Pikkarainen P, Takala J, Rasanen H, Julkunen R. Etiology of dyspepsia: four hundred unselected consecutive patients in general practice. Scand J Gastroenterol 1995;30: Kagevi I, Lofstedt S, Persson LG. Endoscopic findings and diagnoses in unselected dyspeptic patients at a primary health care center. Scand J Gastroenterol 1989;24: Hansen JM. Dyspepsia in primary care. Clinical decision making and pharmacotherapy in nonorganic dyspepsia [proefschrift]. Odense: Odense University; Talley NJ, Silverstein MD, Agreus L, Nyren O, Sonnenberg A, Holtzmann G. AGA technical review: evaluation of dyspepsia. American Gastroenterological Association. Gastroenterology 1998; 114: Talley NJ. Drug treatment of functional dyspepsia. Scand J Gastroenterol Suppl 1991;182: Veldhuyzen van Zanten SJ, Cleary C, Talley NJ, Peterson TC, Nyren O, Bradley LA, et al. Drug treatment of functional dyspepsia: a systematic analysis of trial methodology with recommendations for design of future trials. Am J Gastroenterol 1996;91: HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 10

11 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l Graham DY, Colon-Pagan J, Morse RS, Johnson TL, Walsh JH, McCullough AJ, et al. Ulcer recurrence following duodenal ulcer healing with omeprazole, ranitidine, or placebo: a double-blind, multicenter, 6-month study. The Omeprazole Duodenal Ulcer Study Group. Gastroenterology 1992;102(4 Pt 1): Dammann HG, Walter TA. Efficacy of continuous therapy for peptic ulcer in controlled clinical trials. Aliment Pharmacol Ther 1993;7 Suppl 2: Hetzel DJ, Dent J, Reed WD, Narielvala FM, Mackinnon M, McCarthy JH, et al. Healing and relapse of severe peptic esophagitis after treatment with omeprazole. Gastroenterology 1988;95: Koelz HR, Birchler R, Bretholz A, Bron B, Capitaine Y, Delmore G, et al. Healing and relapse of reflux esophagitis during treatment with ranitidine. Gastroenterology 1986;91: Unge P, Jonsson B, Stalhammar NO. The cost effectiveness of Helicobacter pylori eradication versus maintenance and episodic treatment in duodenal ulcer patients in Sweden. Pharmacoeconomics 1995;8: Bytzer P, Hansen JM, Schaffalitzky de Muckadell OB. Empirical H2-blocker therapy or prompt endoscopy in management of dyspepsia. Lancet 1994;343: Sobala GM, Crabtree JE, Pentith JA, Rathbone BJ, Shallcross TM, Wyatt JI, et al. Screening dyspepsia by serology to Helicobacter pylori. Lancet 1991;338: Kuipers EJ, Thijs JC, Festen HPM. The prevalence of Helicobacter pylori in peptic ulcer disease. Aliment Pharmacol Ther 1995;9 Suppl 2: Heaney A, Collins JSA, Watson RGP, McFarland RJ, Bamford KB, Tham TCK. A prospective randomised trial of a test and treat policy versus endoscopy based management in young Helicobacter pylori positive patients with ulcer-like dyspepsia, referred to a hospital clinic. Gut 1999;45: Jones R, Tait C, Sladen G, Weston-Baker J. A trial of a test-and-treat strategy for Helicobacter pylori positive dyspeptic patients in general practice. Int J Clin Pract 1999;53: Lassen AT, Pedersen FM, Bytzer P, Schaffalitzky de Muckadell OB. Helicobacter pylori testand-eradicate versus prompt endoscopy for management of dyspeptic patients: a randomised trial. Lancet 2000;356: Bytzer P. Diagnosing dyspepsia: any controversies left? Gastroenterology 1996;110: Tytgat G, Hungin APS, Malfertheiner P, Talley N, Hongo M, McColl K, et al. Decision- making in dyspepsia: controversies in primary and secondary care. Eur J Gastroenterol Hepatol 1999; 11: Fendrick AM, Chernew ME, Hirth RA, Bloom BS. Alternative management strategies for patients with suspected peptic ulcer disease. Ann Intern Med 1995;123: Silverstein MD, Petterson T, Talley NJ. Initial endoscopy or empirical therapy with or without testing for Helicobacter pylori for dyspepsia: a decision analysis. Gastroenterology 1996;110: Sonnenberg A. Cost-benefit analysis of testing for Helicobacter pylori in dyspeptic subjects. Am J Gastroenterol 1996;91: Briggs AH, Sculpher MJ, Logan RP, Aldous J, Ramsay ME, Baron JH. Cost effectiveness of screening for and eradication of Helicobacter pylori in management of dyspeptic patients under 45 years of age. BMJ 1996;312: Ebell MH, Warbasse L, Brenner C. Evaluation of the dyspeptic patient: a cost-utility study. J Fam Pract 1997;44: Ofman JJ, Etchason J, Fullerton S, Kahn KL, Soll AH. Management strategies for Helicobacter pylori-seropositive patients with dyspepsia: clinical and economic consequences. Ann Intern Med 1997; 126: Laheij RJ, Severens JL, Jansen JB, Lisdonk EH van de, Verbeek AL. Management in general practice of patients with persistent dyspepsia. A decision analysis. J Clin Gastroenterol 1997;25: Olson AD, Deutsch D. Combined empiric treatment and specific Hp screening and treatment decrease the cost of evaluating epigastric abdominal pain [abstract]. Gastroenterology 1998;114:A Delaney BC, Moayyedi P, Forman D. Initial management strategies for dyspepsia [Cochrane review]. The Cochrane Library. Issue 4. Chichester: Wiley; HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 11

12 12 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k 32 Laheij RJ, Severens JL, Lisdonk EH van de, Verbeek AL, Jansen JB. Randomized controlled trial of omeprazole or endoscopy in patients with persistent dyspepsia: a cost-effectiveness analysis. Aliment Pharmacol Ther 1998;12: Duggan A, Elliot C, Tolley K, Whynes D, Hawkey CJ, Logan RF. Randomised controlled trial of four dyspepsia management strategies in primary care with 12 months follow-up [abstract]. Gastroenterology 2000;118:A Jones R, Lydeard S. Prevalence of symptoms of dyspepsia in the community. BMJ 1989;298: Talley NJ, Colin-Jones D, Koch KL, Nyren O, Stanghellini V. Functional dyspepsia: a classification with guidelines for diagnosis and management. Gastroenterology Int 1991;4: Numans ME, Wit NJ de, Geerdes RHM, Muris JWM, Starmans R, Postema PhJ, et al. NHGstandaard maagklachten, eerste herziening. Huisarts Wet 1996;39: Veldhuyzen van Zanten SJO, Tytgat KMAJ, Pollak PT, Goldie J, Goodacre RL, Riddell RH, et al. Can severity of symptoms be used as an outcome measure in trials of non-ulcer dyspepsia and Helicobacter pylori associated gastritis? J Clin Epidemiol 1993;46: Zee KI van der, Sanderman R, Heyink J. De psychometrische kwaliteiten van de MOS 36-item Short Form Health Survey (SF-36). Tijdschr Soc Gezondheidszorg 1993;71: Ware jr JE, Sherbourne CD. The MOS 36-item short-form health survey (SF-36). Med Care 1992; 30: Arents NLA, Thijs JC, Zwet AA van, Oudkerk Pool M, Gotz JM, Werf GT van de, et al. Approach to treatment of dyspepsia in primary care: a randomized trial comparing test-and-treat with prompt endoscopy. Arch Intern Med 2003;163: American Gastroenterology Association medical position paper: evaluation of dyspepsia. Gastroenterology 1998;114: Tabel 1 Kenmerken van patiënten (%) die wegens maagklachten hun huisarts bezochten in de periode 1 augustus september 2001 en die werden gerandomiseerd voor serologisch onderzoek naar Helicobacter pylori of gastroscopie > serologisch onderzoek (n = 141) gastroscopie (n = 129) mediane leeftijd in jaren ,35 man 70 (50) 59 (45) 0,62 roker 55 (39) 47 (36) 0,75 alcoholgebruik > 24 (17) 22 (17) 0,87 1 eenheid/dag geboren buiten Nederland 9 (6) 6 (4) 0,72 H. pylori-positief 54 (38) 48 (37) 0,95 p 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 12

13 v o o r b e e l d w e t e n s c h a p p e l i j k a r t i k e l 13 Tabel 2 Gastroscopische diagnosen bij 174 patiënten (%) met maagklachten, bij wie serologisch onderzoek naar Helicobacter pylori en nadien gastroscopie was verricht of bij wie gastroscopie was verricht serologisch onderzoek (n = 45) gastroscopie (n = 129) geen afwijkingen of alleen een hernia 28 (62) 78 (60) hiatus oesophagei gastro-oesofageale refluxziekte 14 (31) 37 (29) peptisch ulcus van het duodenum 1 (2) 10 (8) (inclusief erosieve duodenitis) peptisch ulcus van de maag 0 (0) 1 (1) erosieve gastritis 1 (2) 3 (2) maagcarcinoom 1 (2) 0 (0) Tabel 3 Aantal (%) patiënten met Helicobacter pylori met maagklachten bij wie serologisch onderzoek naar H. pylori was verricht en nadien gastroscopie of bij wie direct gastroscopie was verricht 1 gastroscopische diagnose serologisch onderzoek 2 (n = 45) gastroscopie 3 (n = 129) refluxziekte 3/14 (21) 12/37 (32) peptisch ulcus van het duodenum 4 1/1 (100) 8/10 (80) peptisch ulcus van de maag 0/0 (0) 1/1 (100) erosieve gastritis 0/1 (0) 1/3 (33) maagcarcinoom 1/1 (100) 0/0 (0) normaal of hernia hiatus oesophagei 11/28 (39) 26/78 (33) 1 Statistische analyse liet geen significant verschil zien tussen de frequenties waarmee de verschillende gastroscopische diagnosen waren gesteld in beide groepen (p = 0,83). 2 Op basis van kweek en/of histologisch onderzoek. 3 Op basis van serologisch onderzoek bij inclusie. 4 Inclusief erosieve duodenitis. 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 13

14 14 h a n d l e i d i n g m e d i s c h - w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k bereid tot deelname (n = 281) gerandomiseerd (n = 270) uitgesloten (n = 11) follow-updata niet beschikbaar (n = 17) serologisch onderzoek (n = 141) analyse (n = 124) directe gastroscopie (n = 129) analyse (n = 120) follow-updata niet beschikbaar (n = 9) Figuur 1 Stroomdiagram van de studiepatiënten, die wegens maagklachten hun huisarts bezochten in de periode 1 augustus september symptoom slechte adem zure smaak zuurbranden winderigheid boeren misselijkheid opgezet gevoel pijn totaal -0,5-0,3-0,1 0,1 0,3 0,5 0,7 0,9 1,1 1,3 1,5 P 0,056 0,88 0,55 0,39 0,45 0,07 0,41 0,69 0,51 Figuur 2 Gemiddelde verandering in symptoomscore bij patiënten met maagklachten: na directe gastroscopie met Helicobacter pylori-diagnostiek ( ; n = 120) en na serologisch onderzoek naar H. pylori ( ; n = 124), beide met vervolgens de geïndiceerde behandeling, alsook het gemiddelde verschil tussen beide scores ( ); de horizontale lijnen geven het 95%-betrouwbaarheidsinterval van het verschil aan. 09HMWO studieportal 2 voorbeelden.indd 14 6/28/10 6:43:55 PM

Zelden chirurgie bij refluxziekte : enquêteresultaten en literatuurverwijzingen

Zelden chirurgie bij refluxziekte : enquêteresultaten en literatuurverwijzingen Zelden chirurgie bij refluxziekte : enquêteresultaten en literatuurverwijzingen Het onderzoek naar kennis en houding van huisartsen en specialisten ten opzichte van chirurgische behandeling van refluxziekte

Nadere informatie

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten

Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Helicobacter pylori in de nieuwe NHG-Standaard Maagklachten wat u er in 2013 van moet weten Prof. dr. M.E. Numans, huisarts VUmc Amsterdam/UMC Utrecht > LUMC Inhoud Ontwikkelingen Probleempunten bij maagklachten

Nadere informatie

BESLISBOOM MAAGKLACHTEN

BESLISBOOM MAAGKLACHTEN 23-1 BESLISBOOM MAAGKLACHTEN 1 e presentatie maagklachten met alarmsymptomen haematemesis, melaena spoedverwijzing mdl arts diensttel: 058-2861153 passagestoornis, gewichtsverlies, anaemie, 1 e presentatie

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Regionale Samenwerkingsafspraak Zuidoost Brabant Maagklachten

Regionale Samenwerkingsafspraak Zuidoost Brabant Maagklachten Regionale Samenwerkingsafspraak Zuidoost Brabant Maagklachten Pagina 1 Achtergrondinformatie Maagklachten worden gedefinieerd als: niet-acute pijn in de bovenbuik of zuurbranden, al of niet in combinatie

Nadere informatie

Bovenbuikklachten. Prof. dr. M.E. Numans

Bovenbuikklachten. Prof. dr. M.E. Numans 3 Bovenbuikklachten Prof. dr. M.E. Numans Iedere huisarts met een normpraktijk van circa 2350 ingeschreven patiënten ziet wekelijks een à twee patiënten met een klacht in de bovenbuik. De helft van hen

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Multidisciplinaire Richtlijn. Maagklachten

Multidisciplinaire Richtlijn. Maagklachten Multidisciplinaire Richtlijn Maagklachten Multidisciplinaire Richtlijn Colofon Multidisciplinaire Richtlijn Maagklachten ISBN 90-8523-013-6 Maagklachten 2004, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Maagklachten. Diagnostiek volgens de NHG standaard

Maagklachten. Diagnostiek volgens de NHG standaard Maagklachten Diagnostiek volgens de NHG standaard Casus 1 Mw. A. González, 42 jarige vrouw met een voorgeschiedenis van astma en multiple sclerose. Sinds 4 maanden wisselende klachten van een opgeblazen

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Multidimensional Fatigue Inventory

Multidimensional Fatigue Inventory Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Smets E.M.A., Garssen B., Bonke B., Dehaes J.C.J.M. (1995) The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Psychometric properties of an instrument to asses fatigue.

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Verbetering van therapietrouw Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Therapietrouw bij hypertensie Vrouw, 47 jaar, bloeddruk 184/102 mm Hg Diagnose: Essentiële hypertensie

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom

Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom Hypnotherapie als behandeling van het Prikkelbaredarmsyndroom Een pilot studie naar de behandeling door PDS-therapeuten Methode studiepopulatie 285 patiënten (leeftijd 18-65 jaar, 74% vrouw), gediagnosticeerd

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008)

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) The Diabetes Numeracy Test (DNT) Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) Development and validation

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Functionele dyspepsie

Functionele dyspepsie Functionele dyspepsie Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kinderen met astma die daar regelmatig klachten van hebben, krijgen vaak het advies van een arts om dagelijks medicijnen te gebruiken. Die medicijnen zijn meestal corticosteroïden

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

30/04/2013 RECRUTERING. Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen. Toestemming vragen

30/04/2013 RECRUTERING. Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen. Toestemming vragen RECRUTERING Wat is recrutering? Mogelijke deelnemer benaderen Informeren Toestemming vragen Start studie 1 Belangrijk? Vrijwillige deelname Representatieve groep Voldoende aantal deelnemers Lasagna s Law

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing

De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing De PatiëntCoach als hulpmiddel bij zelfmanagementondersteuning, een praktische toepassing Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum j.k.sont@lumc.nl

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 12A Fase A Titel Buikpijn Onderwerp Galstenen Inhoudsdeskundige Dr. O.R.C. Busch Technisch verantwoordelijke Drs. R. Sijstermans Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld voor medisch studenten

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Ellen Stikkelbroeck, Renal Practitioner i.o., VieCuri Venlo Inleiding Introductie CVVH in Venlo Onderzoek

Nadere informatie

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Dr Laurens van der Waaij, MDL-arts Martini Ziekenhuis Groningen 11 april 2014 FODMAP-beperkte dieet Recent een aantal gerandomiseerde studies 68-87% significante

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Calprotectine bepaling in feces

Calprotectine bepaling in feces Erasmus MC Calprotectine bepaling in feces Synoniem: IBD test, Bühlmann Afname Afname voorkeur: Afname volume: Afname condities: Opslag condities: Verzend condities: Feces in buis met schepje Minimaal

Nadere informatie

Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang?

Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang? Farmacotherapie bij ontwikkelingsstoornissen ADHD medicatie: te snel en te lang? Pieter Hoekstra Kinder- en jeugdpsychiatrie Accare, Universitair Centrum voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie Groningen Relaties

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007.

Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? Factsheet Databank Communicatie, oktober 2007. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL De gegevens mogen met bronvermelding (Komt stress van de patiënt aan bod bij de huisarts? J Noordman, J van Weert, A van den Brink-Muinen, S van Dulmen, J Bensing

Nadere informatie

Ruggespraak. Ruggespraak. Presentatie Ariette Sanders - Netwerkbijeenkomst Platform Gedeelde Besluitvorming - Maart 2013 RUGPIJN? agenda.

Ruggespraak. Ruggespraak. Presentatie Ariette Sanders - Netwerkbijeenkomst Platform Gedeelde Besluitvorming - Maart 2013 RUGPIJN? agenda. agenda Ruggespraak Kennismaking Achtergrond van het onderzoek Methode Resultaten Discussie Conclusie A.R.J. Sanders1, W.Verheul2, T.Magneé2, H.M.Pieters, P. Verhaak2, N.J. de Wit1,, J.M. Bensing2 RUGPIJN?

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie

22-10-2015. Tinnitus kwaliteit van leven en kosten. Besluitvorming. Vergoeding in Nederland. Effecten: kwaliteit van leven. Economische Evaluatie 220205 Condite, Nieuwegein, 205 Disclosure belangen spreker kwaliteit van leven en kosten Potentiële belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsering of

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Mijn innovatie is beter dan de concurrentie Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op Bijvoorbeeld: Mortaliteit Kwaliteit

Nadere informatie

Kennis toepassen, en beslissingen nemen. Hoe denkt de arts? 2. Wat doet de arts? Hoe wordt kennis toegepast? Wat is differentiaal diagnose?

Kennis toepassen, en beslissingen nemen. Hoe denkt de arts? 2. Wat doet de arts? Hoe wordt kennis toegepast? Wat is differentiaal diagnose? Hoe denkt de arts? 2 Kennis toepassen, en beslissingen nemen Dr. Peter Moorman Medische Informatica ErasmusMC 1 Hoe weet je of een ziektebeeld waarschijnlijk is? de differentiaal diagnose Hoe wordt een

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name BWGCVN Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name Jan Vercammen Hartfalenverpleegkundige ZOL Genk Voorzitter Belgian Heart Failure Nurses Wat is hartfalen Definitie: The inability of the heart to

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden.

Figuur overgenomen uit Value Based Healthcare prijsinschrijvingsdocumentatie van The Decision institute die hier ook opleidingen voor aanbieden. De waardebepaling van nieuwe producten en services in de zorg Het beantwoorden van de vraag of nieuwe producten en services in de zorg daadwerkelijk meerwaarde brengen is niet gemakkelijk. Er is een levendige

Nadere informatie

Samen zorgen. Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct

Samen zorgen. Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct Samen zorgen Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct Goof Zonneveld, huisarts in Sint Pancras en kaderhuisarts HVZ Secundaire preventie Verbinding tussen 2 e en 1 e lijn NVVC-Connect

Nadere informatie

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 De situatie in Nederland, 2000-2015 Paul Rijnders Emergis, Goes Zeeland Iets specifiek, bijvoorbeeld mosselen / mossel boot Overzicht:

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

Symptomen in de Palliatieve Fase

Symptomen in de Palliatieve Fase Symptomen in de Palliatieve Fase Internationale dag Palliatieve zorg Limburg 2015 Marieke van den Beuken- van Everdingen 36 symptomen die bij > 10% voorkomen vermoeidheid obstipatie snelle verzadiging

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten 1 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en hoe hiermee om te

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Mourning in people with chronic fatigue syndrome (CFS) Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Lisanne Fischer S1816071 Mei 2012

Nadere informatie

Uitgebreid bloed- of fecesonderzoek bij maagklachten, gericht op voedselallergie is geen te verzekeren prestatie

Uitgebreid bloed- of fecesonderzoek bij maagklachten, gericht op voedselallergie is geen te verzekeren prestatie Onderwerp: Uitgebreid bloed- of fecesonderzoek bij maagklachten, gericht op voedselallergie is geen te verzekeren prestatie Samenvatting: Soort uitspraak: Datum: 28 februari 2007 Uitgebracht aan: De vraag

Nadere informatie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie DIAGNOSTIC INVENTORY FOR DEPRESSION (DID) Zimmerman, M., Sheeran, T., & Young, D. (2004). The Diagnostic Inventory for Depression: A self-report scale to diagnose DSM-IV Major Depressive Disorder. Journal

Nadere informatie

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie.

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie. Inleiding in de revalidatiegeneeskunde 2011. Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. De rol van de zorgverzekeraars. Innovaties in de revalidatiezorg. Wat is multidisciplinair. Pijnrevalidatie.

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

De Q koorts epidemie in Nederland

De Q koorts epidemie in Nederland De Q koorts epidemie in Nederland Coxiella burnetii Wim van der Hoek, artsepidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding 1 Huisarts Herpen Toename Q koorts? Microbioloog Huisarts Sint Oedenrode Mei Juni

Nadere informatie

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus?

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Dr. L. Dirix Medische Oncologie Behandeling van vaste tumoren Adjuverende therapie Uitgezaaide ziekte Gerandomizeerd onderzoek

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Een beschrijvend/ evaluatief onderzoek naar de samenwerking en communicatie tussen huisartsen en specialisten binnen de anderhalvelijnszorg ZIO,

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Micro endoscopische operatie (buisjesmethode) voor lage rughernia minder effectief U doet mee aan de Sciatica MED Trial, het doelmatigheidsonderzoek naar de behandeling

Nadere informatie

CAT Critically Appraised Topic

CAT Critically Appraised Topic CAT Critically Appraised Topic Klinische en diagnostische impact van Helicobacter pyloriag in faeces bij volwassenen Author: Dr. D. Van der beek Supervisor: Prof. Dr. Jan Verhaegen Search/methodology verified

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Questionnaire for patients with HIV

Questionnaire for patients with HIV Questionnaire for patients with HIV Name QUOTE-HIV Language Dutch Number of items 27 Developed by Academic Medical Centre. University of Amsterdam, NIVEL Year 1998 Corresponding literature Hekkink CF,

Nadere informatie

Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010

Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010 Implementatie van internet-based zelfmanagement: wat werkt het beste? Johanna van Gaalen, arts-onderzoeker Afdeling Medische Besliskunde 9 juni 2010 Implementatie internet-based asthma selfmanagement (IBSM)

Nadere informatie

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten)

Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Psychofysiologische begeleiding zinvol bij SOLK. (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijk Klachten) Eveline Kempenaar Algemene Leden Vergadering VDV november 2012 In het nieuws! 1 Definitie SOLK Lichamelijke

Nadere informatie