CREATIEVE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN Stof tot nadenken voor ondertekenaars van het convenant. 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CREATIEVE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN Stof tot nadenken voor ondertekenaars van het convenant. www.eumayors.eu 1"

Transcriptie

1 CREATIEVE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN Stof tot nadenken voor ondertekenaars van het convenant 1

2 INHOUD LOOP GEEN FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN MIS 1. EIGEN MIDDELEN VAN LOKALE OVERHEDEN 2. PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING 3. HET MOBILISEREN VAN DE MIDDELEN VAN PARTNERS MIDDELS GEMEENTELIJKE EN REGIONALE SUBSIDIES 4. NATIONALE FONDSEN EN PROGRAMMA S 5. EUROPESE FONDSEN EN PROGRAMMA S Publicatie in opdracht van het Secretariaat van het Burgemeestersconvenant Grafisch ontwerp: Diane Morel / Foto s omslag voor en achter: Shutterstock Gedrukt door Imprimerie Simon, Besançon (Frankrijk) Het Secretariaat van het Burgemeestersconvenant wordt gefinancierd door het programma Intelligente Energie voor Europa en wordt geïmplementeerd door een consortium van lokale en regionale netwerken van overheden, geleid door Energy Cities en samengesteld door REGR, Klimaatverbond, EUROCITIES en Fedarene. De Europese Commissie, noch enig persoon handelend namens de Commissie, is verantwoordelijk voor mogelijk gebruik van in deze publicatie bevatte informatie en eventuele fouten in de tekst, ondanks de zorg waarmee deze is samengesteld. OM DIVERSE MAATREGELEN IN UW ACTIEPLAN VOOR DUURZAME ENERGIE TE FINANCIEREN: Gebouwen, installaties/inrichtingen, industrieën Transport Lokale elektriciteitsproductie Lokale buurtverwarming/-koeling, gecombineerde warmte en stroom Planning landgebruik Openbare aanbesteding van producten en diensten Werken met burgers en belanghebbenden Andere sectoren De op de volgende pagina s gepresenteerde financieringsmogelijkheden hebben een groot navolgingspotentieel en kunnen ondertekenaars van het Convenant inspireren tot het vinden van innovatieve financieringsmogelijkheden voor Actieplannen voor duurzame energie. 2 3

3 I N L E I D I N G Ondertekenaars van het convenant hebben zichzelf verplicht tot het behalen en overschrijden van de EU-doelstelling van 20% reductie in CO2-emissies per Zij zijn op zoek naar financieringsmogelijkheden ter ontwikkeling van hun actieplannen voor duurzame energie en de financiering van hierin bevatte activiteiten. In samenwerking met lokale partners, banken, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld bedenken ze innovatieve financiële mogelijkheden waarmee een beslissende start gemaakt wordt van geplande activiteiten. Deze baanbrekende ideeën en methoden verhogen de beheersefficiëntie van overheidsfinancieringen en hebben allemaal een belangrijk hefboomeffect. De Europese Commissie heeft op haar beurt specifieke financiële instrumenten en programma s aangepast en ontwikkeld (bv.: Structuur- en Cohesiefondsen, ELENA, JESSICA, Smart Cities, enz.) die vanuit de Europese begroting ondersteuning bieden aan lokale overheden bij het voldoen aan hun verplichtingen, en om het Europese energie- en klimaatsbeleid in te passen in het gangbare lokale beleid. Europese lidstaten beslissen onafhankelijk over de mate waarin ze prioriteit geven aan en macht overdragen naar lokale overheden bij het versterken van lokale, duurzame energieoplossingen. De steun vanuit de nationale overheid varieert per land, hoewel kwesties zoals energie-efficiëntie of hernieuwbare energiebronnen zelden hoog op de politieke agenda staan. De lage prioriteit van energie wordt weerspiegeld in de toewijzing van Structuur- en Cohesiefondsen, die worden beheerd op nationaal en regionaal niveau. Op dit moment lopen er onderhandelingen voor het bepalen van de toekomstige EU-begroting, voor de periode Er moet niet vergeten worden dat deze begroting, jaarlijks ongeveer 130 miljard Euro, slechts 1,13% van het Bruto Nationaal Inkomen van de EU-27 vertegenwoordigt. Efficiënt en innovatief management van lokale overheidsfinanciën, met mobilisatie van financiering vanuit publiek-private samenwerking en vanuit nationale of regionale begrotingen is in veel sterkere mate cruciaal bij het bereiken van doelstellingen uit het Convenant. Als aanvulling op de Europese fondsen die duidelijk bedoeld zijn voor lokale duurzame energie-initiatieven, vormen deze lokale, regionale en nationale middelen een stevige financiële basis en zijn instrumenteel bij het versnellen van een transitie naar energiezuinige steden, het creëren van lokale werkgelegenheid en het verzekeren van een hoge levenskwaliteit voor iedereen. Geen woorden maar daden. Met dit motto wil deze publicatie de lezer een serie concrete, repliceerbare financieringsmogelijkheden aandragen die door ondertekenaars van het Convenant zijn toegepast, in plaats van een uitgebreide beschrijving van het Europese financiële landschap. We hopen hiermee lokale overheden en regio s met investeringsplannen te inspireren tot het uitbouwen van deze voorbeelden en het verwezenlijken van eigen projecten. Op dezelfde manier hopen we overheidsinstanties op alle niveaus aan te moedigen tot het opzetten of ondersteunen van financieringsmogelijkheden die al succesvol zijn gebleken, een zet te geven aan technische ondersteuning en innovatieve financiële engineering te stimuleren. 4 5

4 EIGEN MIDDELEN VAN LOKALE OVERHEDEN LONDEN (GROOT-BRITTANNIË): Fileheffing Een toenemend aantal lokale en regionale overheden wijst permanente begrotingslijnen of opbrengsten van specifieke lokale belastingen toe aan de financiering van energiebesparende maatregelen. Het koolstoffonds in Hannover, het roterende fonds in Stuttgart, fileheffingen in Londen en andere innovatieve maatregelen laten de mobilisatie van eigen lokale middelen voor dit specifieke doel zien. Als er op een stevige politieke steun gerekend kan worden, zijn dit vaak de meest toegankelijke en duurzame financiële bronnen op lokaal niveau. HANNOVER (DUITSLAND): Proklima - Enercity Fund Opzet van een specifiek fonds voor de financiering van klimaatbeschermingsmaatregelen die verder gaan dan minimale wettelijke eisen of gangbare praktijk. Jaarlijks is een fonds van ongeveer 5 miljoen euro beschikbaar ter ondersteuning van klimaatsbeschermingsmaatregelen in particuliere huishoudens, bedrijven en overheidsinstanties. Lokale partners dragen als volgt bij aan het fonds: Stadtwerke Hannover AG openbaar nutsbedrijf (ongeveer 77% van de begroting): opbrengsten van de verkoop van gas aan particulieren en deel van de winst van Stadtwerke. De stad Hannover (ongeveer 20% van de begroting): 3,25% van de winst van Stadtwerke wordt overgemaakt naar de overheidsholding voor levering en transport van energie (VV GmbH). De steden Hemmingen, Laatzen, Langenhagen, Ronnenberg en Seelze (ongeveer 3% van de begroting): 2,5% van de licentieheffingen toegewezen aan elektriciteit en/of gas. Goedgekeurde financieringen in : meer dan 45 miljoen euro. ProKlima-financieringsbeleid kijkt vooruit en stimuleert innovatie. Meer informatie (DE): Lagere verkeersdruk en minder files in Londen door de invoer van een heffing voor weggebruik. Een betaling van 10 ( 12 indien betaald voor middernacht van de volgende heffingsdag) is dagelijks vereist voor alle voertuigen die tussen 7:00 s ochtends en 6:00 s avonds in de zone komen (alleen tussen maandag en vrijdag). Een boete van 120 (verlaagd tot 60 indien betaald binnen 14 dagen) wordt geheven op betalingsachterstand (stijging tot 180 indien niet binnen 28 dagen betaald). Wettelijk moet de gehele opbrengst van de heffing (158,1 miljoen pond in het begrotingsjaar ) geïnvesteerd worden in de verbetering van transport in Londen. Kortgeleden zijn er een aantal verbeteringen aangebracht: een automatisch betaalsysteem, een nieuwe korting voor groene voertuigen (Euro 5 met een maximale uitstoot van 100g CO 2 /km) of minder en een korting van 100% voor elektrische voertuigen. Een van de grootste initiatieven in haar soort ter wereld. Lagere verkeersdruk, betere transportmogelijkheden en meer veiligheid op de weg. In de laatste maanden van 2008 en in 2009 lijken de verkeersopstoppingen in centraal Londen enigszins gereduceerd ten opzichte van eerder onderzoek in vergelijkbare maanden. Meer informatie (EN): Shutterstock 6 7

5 STUTTGART (DUITSLAND): Intracting intern aanbesteden binnen de stad Opzet van een financieringsysteem voor verwezenlijking op korte termijn van kostenefficiënte energiebesparende maatregelen. De afdeling Milieubescherming Stuttgart heeft in nauwe samenwerking met de afdeling Financiën de methode interne aanbesteding ontwikkeld, voor financiering van energiebesparende projecten. De methode is gebaseerd op het idee van het energieprestatiecontract, maar wordt geheel binnen de stedelijke overheid uitgevoerd. De Milieuafdeling kent een geoormerkte, rentevrije subsidie toe aan de gastafdeling of stadsbedrijven. Het geleende bedrag is afhankelijk, zoals in gangbare prestatiecontracten van het energie- en kostenbesparend potentieel van de verwezenlijkte maatregelen. Waarde fonds: 8,8 miljoen euro 273 toegekende contracten Gemiddelde terugbetaaltijd: 7,2 jaar Intracting is een model geworden voor een groot aantal plaatselijke overheden in Duitsland en Oostenrijk Meer informatie (DE, EN, FR, HU, PL, SK): Investering (mln. /jr.) gemeentelijke bedrijven gemeentelijke afdelingen totale investeringen (mln. /jr.) 3,0 11 2,5 9 2,0 7 VOORDELEN Geen extra, risicogerelateerde kosten. Geen renteheffing over geïnvesteerd kapitaal. Substantiële reductie van transactie- en administratieve kosten gerelateerd aan contractmanagement. Financieringskansen voor kleinschalige projecten die weinig aantrekkelijk zijn voor externe aannemers. Mogelijkheid voor gedeeltelijke financiering van projecten. Minimale voorbereidingsperiode: energiebesparende maatregelen kunnen in korte tijd gerealiseerd worden. DIJON & BREST (FRANKRIJK): Gecombineerde openbare plaatsing Verlaging van investeringskosten door middel van gecombineerde aanschaf van tramstellen. HET PROJECT IN EEN NOTENDOP Gecombineerde bestelling van 52 tramstellen voor een bedrag van 106 miljoen euro gaf mogelijkheid tot het rationaliseren van de investering en afstemming van behoeftes. Financiële besparingen: 24% Brest: 14,3 km tramrails, 20 trams Dijon: 18,9 km tramrails, 32 trams De kostenbesparingen van deze maatregelen vloeien terug 1,5 5 VOORDELEN naar een speciale begrotingslijn een roterend fonds tot 1,0 4 Onderhandelingskracht van de gemeente aanzienlijk de investeringen afbetaald zijn. vergroot, met name door schaalvoordeel. 0,5 2 Openbare aanbesteding gedeeld en kosten gereduceerd 0, Meer informatie (EN): 8 9 Shutterstock

6 PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING (PPP) REGIO PARDUBICE (TSJECHISCHE REPUBLIEK): Energie-prestatiecontract Verlaging van energieverbruik in 51 overheidsgebouwen scholen, ziekenhuizen, wijk- en zorgcentra. WAT IS EEN ENERGIE PRESTATIE CONTRACT? Energie-prestatiecontract (EPC) is een soort langetermijnovereenkomst, waarbij de klant profiteert van nieuwe of verbeterde energieapparatuur en waarbij de terugbetaling aan het energiedienstverlenende bedrijf (ESCO) direct gekoppeld is aan verlaagd energieverbruik. De investeringskosten worden terugbetaald uit de besparingen en als de ESCO deze niet bereikt, moet zij het verschil betalen tussen werkelijke en de gegarandeerde kosten. Meer informatie over EPC (EN): BERLIJN (DUITSLAND): Opwekking van zonne-energie door middel van financiering door derden Selectiecriteria Regio Pardubice: Herstel van verwarmingsystemen Verbetering van warmtecomfort in overheidsgebouwen Geen investering vanuit eigen financiële middelen uit de regio Langetermijn-energiemanagement Contract: 13 jaar: 1 jaar installatie (in 2007 in 3 fases) en 12 jaar rendement op investering Investeringskosten: 5,4 miljoen euro Gegarandeerde jaarlijkse besparingen (lopende kosten): euro Geleverde diensten: concept en projectvoorstel, financiering, levering en implementatie, training voor gebruikers gebouw, energiemanagement en garantie. Energiebesparingen: 24% CO 2 -reductie: 23% Besparingen lopende kosten: Extra besparingen na aftrek van bedrijfscommissie toegekend aan klant Photo: Wikimedia Commons Het verhuren van daken van gemeentelijke gebouwen aan particuliere investeerders en verhoging van lokale hernieuwbare energieproductie in de stad. In 2002 werd voor het eerst de Solardachbörse, een uitwisselingsbeurs voor dakruimte gehouden, om de bouw van zonne-energie-installaties door particuliere investeerders aan te moedigen. In 2009 werden er door de stad al daken (scholen, gemeentekantoren, sportcomplexen) verhuurd aan 25 investeerders. voor hernieuwbare energie verhoogd. Deze zorgde dat elektriciteit gegenereerd door zonnepanelen economisch rendabeler werd en heeft geleid tot een verhoogde interesse van particuliere investeerders. Het huurtarief is 3 tot 7% van de totale inkomsten uit het teruglevertarief van productie van zonne-energie. De financiering door derden gaf de gemeente de Nettowinst voor de gemeente na aftrek van huurheffing Meer informatie (CS): mogelijkheid de financiering van de zonnetechnologie en voor daken. technische kennis over te dragen aan particuliere investeerders. In januari 2004 werd in Duitsland het teruglevertarief Meer informatie (DE): installaties met een totale capaciteit van 4 MWh geplaatst in 10 districten tot Zelffinancierend project geheel draaiend op particuliere investeerders (inclusief burgers) die profiteren van teruglevertarieven.

7 WAT IS EEN TERUGLEVERTARIEF DELFT (NEDERLAND): Samenwerking met plaatselijke energieleverancier Een teruglevertarief is een beleidsinstrument waarbij energie- of nutsbedrijven, verantwoordelijk voor het nationale elektriciteitsnet, verplicht worden elektriciteit op te kopen uit hernieuwbare energiebronnen volgens een vooraf bepaalde prijs, voldoende aantrekkelijk om nieuwe investeringen in de sector te stimuleren. Dit zorgt vervolgens dat producenten van hernieuwbare energie zoals uit zon, wind en andere bronnen een gegarandeerde afzetmarkt en een aantrekkelijk investeringsrendement krijgen. Aspecten van een teruglevertarief zijn toegang tot het netwerk, opkoopovereenkomsten op lange termijn en een vastgestelde prijs per kilowattuur (kwh). Behalen van ambitieuze klimaatdoelstellingen door middel van het opzetten van een nieuw stadsverwarmingnetwerk. Het Delftse warmtebedrijf - ENECO Delft B.V. is een nieuw bedrijf met de specifieke doelstelling van het door de Gemeente Delft geïnitieerde nieuwe stadsverwarmingsysteem te bouwen, beheren en onderhouden. Het bedrijf levert verwarming en heet kraanwater aan naar schatting huishoudens. De warmte wordt geproduceerd door middel van cogeneratie en industriële restwarmte met een lage temperatuur. Het energienutsbedrijf Eneco New Energy is het moederbedrijf van het stadsverwarmingsbedrijf en eigenaar van 97% van de aandelen. Eneco bouwt en beheert het systeem. Aandeelhouders met 3% van de voorkeursaandelen zijn: de Gemeente Delft, de Gemeente Midden-Delfland, Eneco en drie woningbouwcorporaties. Investeringskosten: Ongeveer 120 miljoen euro (productie en distributie). Verwachte CO 2 -emissiereductie ten opzichte van 2008: min ton. Rendement op de investering voor het stadsverwarmingbedrijf: minimaal 7,4% inclusief belastingmaatregelen en een nationale subsidie voor het restwarmtepompstation. Het project is geïmplementeerd in het kader van het Europese SESAC-project en wordt gecofinancierd door het programma CONCERTO. Meer informatie (EN): Photo: Municipality of Delft 12 13

8 HET MOBILISEREN VAN MIDDELEN VAN LOKALE PARTNERS VIA GEMEENTELIJKE EN REGIONALE SUBSIDIES Ondertekenaars van het Burgemeestersconvenant verplichten zichzelf vrijwillig tot reductie van de CO 2 -uitstoot binnen hun grondgebied en is gericht op zowel particuliere als overheidssectoren. Motiveren en actief betrekken van lokale belanghebbenden en burgers is daarom cruciaal voor het bereiken van de doelstellingen van het Convenant. Lokale actoren hebben eigen visies en strategieën. Elke dag nemen ze beslissingen en doen ze investeringen. Huishoudens investeren bijvoorbeeld in de isolatie van hun huis of de aankoop van een auto, particuliere bedrijven investeren in gebouwen, apparatuur of processen. Het is van het grootste belang deze acties af te stemmen, zodat ze bijdragen aan de plaatselijke Convenantdoelstellingen. Lokale overheden en regio s hebben een unieke en sterke mogelijkheid tot het veranderen van gedrag en het mobiliseren van belangrijke hoeveelheden menselijke en financiële middelen door middel van diverse stimulansen zoals subsidies. COMMUNAUTÉ URBAINE DE DUNKERQUE (FRANKRIJK): Gemeentelijke subsidies ter stimulering van investeringen door burgers 1 2 De gemeente voert een luchtthermografie uit van alle gebouwen in de gemeente. De resultaten worden op de website van de gemeente gepubliceerd. De gemeente heeft een gratis groen telefoonnummer voor huishoudens die de resultaten van de thermografie willen bespreken, met betrekking tot energie-efficiëntie van hun huis personen hebben gesproken met energieadviseurs aanvragen goedgekeurd (296 voor isolatie, 23 voor zonnepanelen, 703 voor individuele condensatieboilers) 372 financiële subsidies toegekend (77 voor isolatie, 8 voor zonnepanelen, 280 voor individuele condensatieboilers) Twee energiemanagers en één projectcoördinator aangesteld. Meer informatie (FR): energie/index.html Energie-efficiënt opknappen van woongebouwen en groter gebruik van hernieuwbare energie. Voor de periode is een speciaal fonds van 1,1 miljoen euro opgezet, in samenwerking met de grootste elektriciteitsleverancier Electricité de France die een bijdrage deed van Geplande begroting voor de periode : 2,5 miljoen euro. De Gemeente geeft direct subsidies aan huishoudens: dakisolatie (10-12 /m 2 ), muurisolatie (6-8 /m 2 ), gecombineerde zonneverwarmingsystemen ( 1400), individuele zonneboilers ( 400) en individuele condensatieboilers ( ) 3 4 Gratis adviesdiensten aan alle huishoudens over: Voor het huis geschikte besparingsmaatregelen Informatie over het verkrijgen van gemeentelijke subsidie De gemeente publiceert een lijst met gecertificeerde bouwbedrijven voor het uitvoeren van de energiebesparende maatregelen. Photo: Communauté Urbaine de Dunkerque Het toegekende bedrag per huishouden is inkomensafhankelijk

9 PROVINCIE LIMBURG (BELGIË): Technische en financiële ondersteuning voor gemeenten REGIO PICARDIË (FRANKRIJK): Regionale subsidies betekenen rentevrije bankleningen Betrekken van lokale overheden bij het Burgemeestersconvenant en klimaatneutraal worden in Deelname van belangrijke lokale partners: Dubolimburg: Adviescentrum voor duurzame bouwen: biedt werk aan twee voltijds experts voor technisch advies bij het opstellen van lokale actieplannen. Deze worden gefinancierd vanuit Limburg Sterk Merk een specifieke subsidie voor initiatieven in Limburg. Infrax: Distributienetwerkoperator: levert financiële bijstand bij ESCO-contracten, gratis energie-audits voor gemeentelijke gebouwen, subsidies voor energiebesparende maatregelen aan bewoners en gemeenten (2-4 /m² bij thermische isolatie) en een monitoringsysteem voor energieverbruik in gebouwen. De experts worden gezamenlijk gefinancierd door het programma Intelligente Energie voor Europa (Intelligent Energy Europe), binnen het kader van het project Come2CoM. BBL: Vlaamse overkoepelende organisatie, vertegenwoordigt ongeveer 140 plaatselijke milieubewegingen in Vlaanderen. Promoot het Convenant, voert met belanghebbenden bewustwordingscampagnes uit en geeft technisch advies. Provincie: geeft subsidies voor kleinschalige duurzame projecten ( per jaar) en onderzoekt mogelijkheden tot de opzet van een klimaatfonds voor het financieren van grootschaliger projecten voor hernieuwbare energie. In 2011 doen alle gemeenten een politieke toezegging tot aanname van een klimaatsbeleid Meer informatie (NL,EN): Shutterstock Toekenning van een rentevrije lening aan huishoudens in een periode van vijf jaar (beginnend in 2006) en het behalen van een energiebesparing van 20 miljoen Euro. Herintroductie van de isolatiemarkt in Picardië door het genereren van werk voor vakmensen en bouwbedrijven ter waarde van 100 miljoen Euro. Dit levert in een periode van vijf jaar banen op. Betrekken van bank- en financiële sector bij de financiering van energiezuinige investeringen. Partners: Regio Picardië, GDF Suez, Solfea Bank, EDF, Domofinance en Crédit Agricole. Per huishouden wordt tot uitgekeerd voor isolatiewerkzaamheden. De lening is niet inkomensafhankelijk en kan in tot 7 jaar terugbetaald worden. Er wordt tot bestemd voor hernieuwbare thermische energietechnieken (warmtepompen, hout- en zonneboilers), deze kunnen in tot 10 jaar terugbetaald worden. De particulier stuurt de leningaanvraag naar de bank, met een stempel van een aannemer die het werk gaat uitvoeren. De bank geeft binnen 48 uur antwoord. De bank betaalt de aannemer direct na oplevering van het werk en na ontvangst van het getekende werkcertificaat. Deze wordt getekend door de klant en het bedrijf. De particulier betaalt geen rente aan de bank. De rente wordt betaald door de regio Picardië. Meer dan aanvragen behandeld in 3 jaar. In : isolatiewerkzaamheden gefinancierd (ongeveer euro per geval). In 2009: isolatiewerkzaamheden en hernieuwbare energieprojecten gecofinancierd (10 miljoen euro regionale cofinanciering). Hoeveelheid gegenereerde bouwactiviteiten: 100 miljoen euro, met een hefboomeffect van 10. Meer informatie (FR):

10 LAUSANNE (ZWITSERLAND): Zonne-energie uitwisselingsprogramma BIELSKO-BIALA (POLEN): Subsidies aan burgers Burgers de mogelijkheid geven groene elektriciteit in te kopen en bij te dragen aan de financiering van een zonne-energiecentrale. In 1999 is door de stad Lausanne een marktonderzoek naar ecologische heffingen uitgevoerd. Consumenten van elektriciteit waren bereid een hogere prijs per kwh te betalen voor energie die opgewekt werd uit hernieuwbare bronnen. De prijs is vastgesteld op CHF 0,90 ( 0,57) per kwh. Dit komt overeen met de kosten van een zonnepaneel, met een annuïteit berekend op basis van een levensduur van 20 jaar. Producenten van hernieuwbare energie financieren, ontwerpen en installeren zonnepanelen op particuliere woningen consumenten, ongeveer 4% van de elektriciteitsklanten van het bedrijf, hebben zich vastgelegd om met zonnepanelen tussen een totaal van kwh te produceren. In januari 2011 is het zonne-energie uitwisselingsprogramma omgedoopt tot Nativa Plus, een product dat door het WNF is gecertificeerd. Het nutsbedrijf levert nu standaard 100% hernieuwbare energie aan al haar klanten en de tarieven zijn sinds 2010 niet gestegen. Meer informatie (FR): asp?docid=34459 Aanmoedigen dat burgers kolengestookte boilers omwisselen voor meer ecologische types.. Financiële stimulansen worden geleverd in de vorm van subsidies voor de vervanging van verwarmingsinstallaties. De tarieven van de leningen zijn in de opeenvolgende jaren gewijzigd en variëren tussen 65 en 72,5%. Vervanging van ongeveer 450 kolengestookte boilers Reductie van CO 2 -emissies in Bielsko-Biala met meer dan t/jaar. Vermindering van gas- en stofvervuiling met meer dan 350 t/jaar. Jaar Total Modernisatie uitgevoerd tot einde 2009 Aantal boilers Ecologisch effect CO 2 (ton/jaar) 344,6 1546,9 667, ,6 Andere reducties zoals SO 2 (ton/jaar) 65,9 202,2 89,8 357,9 Meer informatie (EN): en.pdf Het nutsbedrijf van Lausanne onderhandelt overeenkomsten met producenten om de gehele productie van zonne-energie over een periode van 20 jaar op te kopen, eveneens tegen een prijs van CHF 0,90 ( 0,57) per kwh. Shutterstock Photo: Municipality of Bielsko Biala 18 19

11 NATIONALE FONDSEN EN PROGRAMMA S EU-FONDSEN EN -PROGRAMMA S TSECHISCHE REPUBLIEK: Programma Groene besparingen Stimuleren van investeringen vanuit de publieke sector en burgers in energiebesparing en hernieuwbare energietechnologieën. Programmabegroting ter waarde van 1 miljard euro, verdiend uit emissiehandel met Japan. Fonds verdeeld in de vorm van directe subsidies aan doelgroep huishoudens, huurdersorganisaties, woningbouwcorporaties, gemeenten (inclusief gemeentedistricten), bedrijven en andere rechtspersonen. De burgers kunnen bij één van de regionale programmakantoren ( INFO -centra) en/of lokale vestigingen van 9 deelnemende commerciële banken een subsidieaanvraag doen. Ondersteuning voor projectontwikkeling: tot 800. Een lijst met goedgekeurde ontwerpers/bouwbedrijven wordt aan de aanvragers geleverd. Mogelijkheid tot wijziging van de voorwaarden van het programma bij reëel belang voor de doelgroep. Kwaliteitsisolatie in particuliere woningen en woonblokken uitgezonderd paneelmuren. Vervanging van milieuonvriendelijke verwarmingsystemen door biomassagestookte boilers met lage emissiewaarden en efficiënte warmtepompen in nieuwe energiezuinige gebouwen. Bouw van nieuwe huizen volgens passieve energienormen. Een geschat percentage van 36% van de EU-begroting voor de programmaperiode wordt toegewezen aan Structuur- en Cohesiefondsen, beheerd door nationale of regionale beheersautoriteiten die zijn aangesteld door de Lidstaten. Grofweg 22% van de EU-begroting draagt bij aan programma s die centraal beheerd worden vanuit de Europese Commissie. Voorbeelden op het gebied van energie zijn onder andere het programma Intelligente Energie voor Europa. DE EU-LIDSTATEN EN REGIO S BESLISSEN OVER HET GEBRUIK VAN: STRUCTUURFONDSEN EN COHESIEFONDS JESSICA TECHNISCHE ONDERSTEUNING JASPERS TECHNISCHE ONDERSTEUNING SAMENWERKINGSPROGRAMMA S INTERREG IV A EN INTERREG IV B EUROPESE FONDSEN, CENTRAAL BEHEERD VANUIT DE EUROPESE COMMISSIE SAMENWERKINGSPROGRAMMA S INTERREG IV C EN URBACT INTELLIGENTE ENERGIE EUROPA PROGRAMMA (IEE) ELENA (GEFINANCIERD DOOR DE IEE) SMART CITIES De goedkeuring van het project is afhankelijk van de energieprestaties voor en na de verbouwing. Toepassing van hernieuwbare energietechnologieën (bv. zonnepanelen) Snelle procedure: 10 weken vanaf de indiening tot het Meer informatie (CS, EN): tekenen van het contract. about-the-green-savings-programme/ 20 21

12 STRUCTUURFONDSEN EN COHESIEFONDS REGIO FRANCHE-COMTÉ (FRANKRIJK): Energiezuinige sociale woningbouw Verbouw van 36 sociale huisvestingseenheden in de gemeente Dole. OPERATIEF PROGRAMMA Regio Franche-Comté FONDS Europees Regionaal Ontwikkelingsfonds (EROF) TOTALE KOSTEN FINANCIERING EROF cofinanciering: 14% Eigen financiering: 82% Bonus voor verbetering van huurhuizen: 4% Meer informatie (FR): Mission%20 ope-%c3%a9nergie-150ppi_0.pdf STAD KAUNAS (LITOUWEN): Modernisering van de stadsverwarming Modernisering van stadsverwarmingsnetwerken in de stad Kaunas, door middel van toepassing van moderne technieken. OPERATIEF PROGRAMMA economische infrastructuur. Ontwikkeling van sociale en FONDS Europees Regionaal Ontwikkelingsfonds (EROF) TOTALE KOSTEN GESCHATTE COFINANCIERING 70 % Meer informatie (LT, EN): sf_projects/map_of_projects/?prior=1&aps=1040 Shutterstock REGIO KARLOVARSKY (TSJECHISCHE REPU- BLIEK): Beroepstraining voor installateurs van zonnepanelen Photo: ISSTE Sokolov-Pavel Janus Solarter - beroepstraining voor installateurs van hernieuwbare energietechnieken OPERATIEF PROGRAMMA Human Resources-ontwikkeling FONDS Europees Sociaal Fonds (ESF) TOTALE KOSTEN GESCHATTE COFINANCIERING 80 % Meer informatie (CS, DE): EUROPEES REGIONAAL ONTWIKKELINGS- FONDS (EROF) voor verbeteringen van energieefficiëntie en gebruik van hernieuwbare energie in bestaande woningen In elke lidstaat zijn uitgaven voor verbetering van energie-efficiëntie en voor het gebruik van hernieuwbare energie in bestaande huisvesting subsidiabel tot een bedrag van 4% van de totale EROF-toewijzing.* Lidstaten moeten bestaande prioriteiten bijstellen om ontvangen (EROF)-fondsen opnieuw toe te wijzen aan energiebesparende maatregelen voor bestaande huisvesting. Er is geen formele goedkeuring van de operatieve programma s door de Europese Commissie vereist. Lidstaten hoeven niet tot het einde van 2013 te wachten om de noodzakelijke veranderingen door te voeren. *VERORDENING (EG) Nr. 397/2009 VAN HET EUROPESE PARLEMENT EN VAN DE RAAD van 6 mei 2009 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1080/2006 betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling met betrekking tot de subsidiabiliteit van investeringen in energie-efficiëntie en hernieuwbare energie op het vlak van huisvesting

13 JESSICA TECHNISCHE ONDERSTEUNING JESSICA: Joint European Support for Sustainable Investment in City Areas ANDERE INVESTEER- DERS (Publiek en privaat) STAD Inclusief bijdrages van leningen en gebouwen Structuurfondssubsidies STEDELIJKE ONTWIKKELING LIDSTAAT OF REGIO Via een aangewezen beheersautoriteit Investering (aandelen, lening of garantie) Shutterstock EUROPESE COMMISSIE Holdingfonds Leningen Optioneel Internationale financiële instituties en banken Projecten die deel uitmaken van een geïntegreerd plan voor duurzame stedelijke ontwikkeling LITOUWEN: Holdingfonds ter verbetering van energie-efficiëntie in woonblokken Verbeteren van energie-efficiëntie in woonblokken door middel van gunstige leningen aan huiseigenaren. Door het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Milieu van Litouwen is in juni 2009 een holdingfonds van 227 miljoen euro ingesteld. Dit wordt beheerd door de Europese Investeringsbank (EIB). Gefinancierde projecten: energiebesparende investeringen in woonblokken. Leningovereenkomst getekend tussen EIB, als manager van het JESSICA holdingfonds in Litouwen, de Šiaulių bank en de Swedbank. Beide banken leveren moderniseringsleningen voor efficiënter energieverbruik voor een totaalbedrag van 12 miljoen euro aan individuele appartementeigenaars. Deze eigenaars kunnen een aanvraag indienen voor een 20-jarige lening met lage en stabiele rentetarieven. De lening moet gebruikt worden voor energiebesparende investeringen die aanzienlijke besparingen op de energierekeningen opleveren. Shutterstock LONDEN (VERENIGD KONINKRIJK): Een JESSICA-fonds van 100 miljoen pond ter financiering van duurzame energieprojectenprojects Het Londen Jessica Fund bestaat uit 50 miljoen pond vanuit het Europees regionaal ontwikkelingsfonds, 32 miljoen pond vanuit de London Development Agency en 18 miljoen pond van de London Waste and Recycling Board. Gefinancierde projecten: gedecentraliseerde energieinfrastructuur met efficiëntere elektriciteit- en warmteproductie op korte afstand van de consument (minder transportverliezen), afvalinfrastructuur met verhoogde recyclingcapaciteit, gebruik van afval tot energie -faciliteiten en productie van hernieuwbare energie ter vermindering van vuilstorten en stimulering van investeringen in de milieusector. Projectfinanciering wordt geconcentreerd in herstelregio s met aanzienlijke armoede. VOORDELEN VAN HET GEBRUIK VAN JESSICA-FONDSEN Rotatie van fondsen: Fondsen die geïnvesteerd zijn in deelnemende projecten kunnen opnieuw gebruikt worden voor nieuwe investeringen, waarmee de effectiviteit aanzienlijk verhoogd wordt. Hefboom: JESSICA-fondsen kunnen door middel van een hefboomeffect investeringen vanuit de private sector uitlokken en profiteren van externe vaardigheden in projectbeheer. Flexibiliteit: JESSICA levert een flexibeler aanpak, door aanbieding van onderpand, schuld of garantie tot meer investeringen in duurzame stedelijke ontwikkeling. Kennis: Lidstaten, steden en regionale overheden kunnen profiteren van kennis uit de bank- en private sector. Meer informatie over JESSICA en bestaande opgerichte fondse: jessica/ Andere JESSICA-fondsen zijn opgericht in: Italië, Moravië-Silesië (Tsjechische Republiek), Andalusië (Spanje), Griekenland, Portugal, Wielkopoloska (Polen) en andere landen en regio s

14 JASPERS TECHNISCH ADVIES JASPERS: Joint Assistance to Support Projects in European Regions Jaspers helpt 12 Centraal- en Oost-Europese EU-lidstaten bij het opstellen van grote projecten die ingediend worden voor financiering van subsidies uit Structuur- en Cohesiefondsen. Het doel is het aantal en de kwaliteit te verhogen van projecten die ter goedkeuring worden aangeboden aan de Commissie. Het gratis technisch advies van JASPERS is gericht op het versnellen van opname van beschikbare fondsen. VOORBEELDEN VAN ONDERSTEUNDE PROJECTEN Geothermische verwarmingsbron in Litomerice (Tsjechische Republiek) Modernisering van de railverbinding tussen Nove Mesto en Zlatovce (Slowakije) Aankoop van vloot tramstellen met verlaagde vloeren in Poznan (Polen) Meer informatie (EN): Shutterstock SAMENWERKINGSPROGRAMMA INTERREG IV A & INTERREG IV B Interreg IV A: Grensoverschrijdende samenwerking: index_en.htm Interreg IV B: Transnationale samenwerking: EEN FRANS-ZWITSERS PROJECT: Rêve d Avenir De ontwikkeling van territorium-laboratoria die verder gaan dan de Europese energie- en klimaatsdoelstellingen van lokale overheden Ondertekenaars van het convenant met 3,5 miljoen inwoners testen verschillende instrumenten en methodes die burgers en actoren stimuleren tot bijdrage aan gemeenschappelijke convenantdoelstellingen. VERWACHTE Alle klimaatvriendelijke acties die worden uitgevoerd door lokale partners (MKB, verenigingen, burgers) zoals fietspendelen, plaatsing van energiezuinige lampen of efficiënte boilers worden op een webportaal getoond. Dit 3x20 platform is gekoppeld aan Google Maps en berekent de bespaarde energie en CO 2 uit individuele acties, plaatst deze op een kaart en geeft de mogelijkheid tot het uitwisselen van ideëen binnen de gemeenschap. Het platform wordt in 2012 geopend voor alle lokale overheden in Europa. Meer informatie (FR):

15 E E N C E N T R A A L - B A LT I S C H P R O J E C T: COMBAT SAMENWERKINGSPROGRAMMA S INTERREG IV C & URBACT Project ENGAGE Door het bundelen van krachten en het uitwisselen van ervaringen en ideeën ondersteunen vier Baltische hoofdsteden Stockholm, Helsinki, Tallinn en Riga elkaar bij het behalen van de doelstellingen van het Convenant. VERWACHTE Op maat gemaakte energie-actieplannen Brede netwerken van belanghebbenden Energiedagen Gezamenlijke richtlijnen over de implementatie van het Burgemeestersconvenant Interreg IV C & URBACT: Interregionale samenwerking interregional/index_en.htm PROGRAMMA INTELLIGENTE ENERGIE VOOR EUROPA (IEE) Het mobiliseren van gemeentelijke afdelingen, belanghebbenden en burgers van steden om gezamenlijk bij te dragen aan doelstellingen van het Burgemeestersconvenant op lokaal niveau. VERWACHTE Efficiënte, participatieve communicatiecampagne uitgevoerd in alle steden. Goed zichtbare posters met daarop de deelname van minstens belanghebbenden en burgers die klimaatvriendelijke acties uitvoeren. Online posterontwerpprogramma, open en gratis voor alle gemeenten. Rekenhulp voor CO 2 en energiebesparingen Meer informatie (EN): Poster: Municipality of Pamplona Photo: Municipality of Riga Meer informatie (EN): Het IEE-programma cofinanciert onder andere projecten die bijdragen aan het succes van het initiatief Burgemeestersconvenant, met name door middel van promotieacties, het faciliteren van netwerken tussen lokale overheden, regio s en lokale partners en technische ondersteuning aan ondertekenaars van het Convenant. Meer informative over het IEE-programma en gecofinancierde projecten (EN): index_en.html Grafisch ontwerp: Diane Morel 28 29

16 ELENA FACILITEIT EUROPEAN LOCAL ENERGY ASSISTANCE (EUROPESE HULP VOOR PLAATSELIJKE ENERGIE) PROVINCIE MILAAN (ITALIË): Opknappen van schoolgebouwen in 40 gemeenten De ELENA-faciliteit biedt subsidies voor technische bijstand. Subsidiabele maatregelen voor dergelijke financiële steun zijn onder andere: haalbaarheid- en marktstudies, structurering van investeringsprogramma s, businessplannen, energie-audits, opstellen van aanbestedingsprocedures en contractuele afspraken en toewijzing van investeringsprogrammamanagement aan nieuw aangenomen personeel. Het doel is om verspreide lokale projecten te bundelen in systematische investeringen en deze investeringen aantrekkelijk te maken voor bankfinanciering. Activiteiten in de gemeentelijke actieplannen en investeringsprogramma s moeten gefinancierd worden met andere middelen, zoals leningen, ESCO s of structuurfondsen. Meer informatie (EN): Het oplossen van begrotingsproblemen van individuele gemeenten en gebrek aan technische capaciteit voor het opknappen van scholen in hun grondgebied. Projecten van 40 gemeenten in de provincie Milaan zijn samengevoegd en worden gecoördineerd op provinciaal niveau. De nullijn van contracten en energiekosten is gestandaardiseerd en de methode van het Energie-prestatiecontract wordt toegepast. Plaatselijke banken zijn ondersteund door een lening van de Europese Investeringsbank en een subsidie op het rentetarief is geleverd door de provincie. Dit stimuleerde de plaatselijke energiedienstverlenende (ESCO) markt en financiële intermediairs. Partnerovereenkomst tussen DG-Tren & Prov-MI voor het Burgemeestersconvenant Promotie onder gemeenten Voorbereiding van duurzame actieplannen energie Financiële steun Overeenkomsten tussen EIB en Prov-MI Provinciale fondsen Door ELENA gecofinancierde acties Brandstofleveranciers Beoordeling van energie-audits van overheidsgebouwen Contractvoorwaarden EIBfondsen Aanbesteding voor FI Financiële intermediair Aanbesteding door Gemeenten Winnende ESCO s GEMEENTEN Betaling brandstof Besparingen Overmaking naar ESCO s Energie Prestatie Contracten voor energiebesparingen Shutterstock

17 PROVINCIE BARCELONA (SPANJE): Levering van financiële, technische, juridische en contractuele bijstand aan 146 ondertekenaars van het Convenant VILA NOVA DE GAIA (PORTUGAL): Gekwalificeerd team van experts opgezet binnen de gemeente DE PRESTATIES VAN DE PROVINCIE BARCE- LONA ALS ONDERSTEUNENDE STRUCTUUR VAN HET CONVENANT 146 van de 311 gemeenten binnen het grondgebied hebben het Burgemeestersconvenant ondertekend. De provincie financiert de ontwikkeling van gemeentelijke actieplannen (2,2 miljoen euro) De provincie heeft met succes een aanvraag gedaan voor technische bijstand aan ELENA Aangevraagde financiering bij ELENA Eigen financiering TOTAAL Directe personeelskosten Externe experts, onderaannemers 75 % 25 % 100 % 1,999, ,642 2,666, ,067 2,217,500 VILA NOVA DE GAIA ( INWONERS) Heeft het convenant in 2009 getekend Heeft een doelstelling van minstens 25% CO 2 -emissiereductie per 2020 opgesteld, met 2005 als nullijn. Heeft een actieplan opgesteld met prioriteiten die uitgevoerd moeten worden op het gebied van stedelijk transport (promotie, elektrische voertuigen), straatverlichting en gebouwen (publiek, privaat en sociale huisvesting). ELENA gaf de provincie de mogelijkheid tot: Totale subsidiabele kosten 2,666,567 ELENA gaf de gemeente de mogelijkheid tot: Uitvoering van 55 haalbaarheidsstudies ter evaluatie van mogelijke investeringskosten van duurzame energieprojecten in gemeenten. Resultaat: 3 miljard euro. Aannemen van nieuw personeel binnen de provinciale overheid en externe experts voor het aanbieden van technische, juridische en contractuele bijstand aan gemeenten. Uitvoer van verschillende studies ter evaluatie van de technische en economische haalbaarheid van verschillende technologische oplossingen in duurzame energieprojecten. Opstellen van een gekwalificeerd ELENA-team binnen de gemeente en het onderaannemen van externe experts voor de levering van technische, juridische en contractuele Foto: Gemeente Vila Nova de Gaia bijstand (voorbereiding van aanbestedingsprocedures, contractvoorwaarden en invoer van het investeringsprogramma). In de nabije toekomst creëren van banen 32 33

18 Projectnaam REBIDA CHP/ District Heating MADEV Efficacité Énergétique Écoles Paris Energy Efficiency Milan Burgemeestersconvenant Duurzaamheidsprogramma Vila Nova de Gaia Indiener Deputació de Barcelona Stadsverwarming Purmerend (NL) Provincie Milaan (I) Fundación Movilidad / Madrid De Stad Parijs (F) Gemeente Vila Nova de Gaia (P) DOELGROEP ELENA Status Contract getekend 4 mei 2010 Contract getekend 30 sept.2010 Contract getekend 26 okt Contract getekend 25 nov Contract getekend 15 dec Contract getekend 26 jan Geschat volume investeringsproject ELENA-bijdrage Geschatte hefboomfactor Meer contracten worden momenteel voorbereid. Deze vertegenwoordigen ongeveer 8,5 miljoen euro in ELENA-subsidies, waarmee ongeveer 500 miljoen euro in investeringen gemobiliseerd wordt DE KADERPROGRAMMA VOOR ONDERZOEK SMART CITIES Het initiatief Smart Cities ondersteunt een beperkt aantal, redelijk grote steden en regio s die baanbrekende maatregelen uitvoeren in de richting van ambitieuze klimaatdoelstellingen, door middel van duurzaam energiegebruik en -productie. Dit vereist een systematische benadering en organisatorische innovatie met inpassing van energie-efficiëntie, koolstofarme technieken en intelligent management van vraag en aanbod. Maatregelen op het gebied van gebouwen, lokale energienetwerken en transport zullen met name de belangrijkste componenten van het initiatief vormen. Het programma gebruikt de ervaringen van andere SET-Planinitiatieven (Strategisch plan voor energietechnologie), met name het initiatief Solar Europe en het Europees elektriciteitsnetwerk, evenals het EU samenwerkingsverband voor gebouwen en groene voertuigen, vastgesteld in het Europese economische herstelplan. Plaatselijke overheden betrokken bij het Burgemeestersconvenant zijn rond dit initiatief gemobiliseerd zodat het effect ervan wordt vermenigvuldigd. Meer informatie (EN): european-initiative-on-smart-cities FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN IN DE NABIJE TOEKOMST! ELENA: Toekomstige en geplande ontwikkelingen In 2011 plant de Commissie de reikwijdte van de ELENAfaciliteit uit te breiden en technische bijstandsubsidies te leveren voor projecten onder 50 miljoen euro. Twee nieuwe ELENA-afdelingen zijn gepland voor middelgrote investeringsprojecten, gemanaged door steden en regio s die op zoek zijn naar financiële ondersteuning. Deze nieuwe mechanismes zijn gericht op het combineren van duurzame energiemaatregelen met koolstofkrediet en investeringen in de sociale woningbouw. Meer informatie (EN): Nieuw energie-efficiëntiefonds Een nieuw Europees investeringsfonds voor duurzame energieprojecten wordt in 2011 gelanceerd. Dit fonds maakt gebruik van de niet bestede 146 miljoen euro uit het Europese economische herstelprogramma, aangevuld met cofinanciering van de EIB voor onderpand, garantie en leningproducten voor overheden en vertegenwoordigende instanties. Het fonds richt zich op investeringen in gebouwen, plaatselijke energie-infrastructuur, gedecentraliseerde hernieuwbare energie-installaties en stedelijke mobiliteit. Meer informatie (EN):

19 36 Commited to local sustainable energy

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo DE EUROPESE STRUCTUUR- EN INVESTERINGSFONDSEN (ESI-FONDSEN) EN HET EUROPEES FONDS VOOR STRATEGISCHE INVESTERINGEN (EFSI) HET VERZEKEREN VAN COÖRDINATIE, SYNERGIEËN

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds 2 medegefinancierd door het Cohesie Fonds zijn een duurzame en efficiënte manier om te investeren in het versterken van economische,

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij medegefinancierd door Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij zijn een duurzame en efficiënte

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Factsheet 3 WAAR GAAT HET GELD NAARTOE?

Factsheet 3 WAAR GAAT HET GELD NAARTOE? Factsheet 3 WAAR GAAT HET GELD NAARTOE? Het investeringsplan voor Europa zal bestaan uit een pakket maatregelen om in de komende drie jaar (2015 2017) voor ten minste 315 miljard EUR openbare en particuliere

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

ENERGIE? Beheer van Common Goods!

ENERGIE? Beheer van Common Goods! ENERGIE? Beheer van Common Goods! Fiene Biesbrouck & Daan Creupelandt Antwerpen 20 oktober 2015 Inleidende video 2 Overzicht 0. Inleidende video 1. Energietransitie 2. Energiedemocratie 3. REScoops 4.

Nadere informatie

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren

ENERGIEOPLOSSINGEN. De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren ENERGIEOPLOSSINGEN De bekendste organisaties van de wereld rekenen op ons om hun energiebeloften te realiseren Vandaag de dag kunnen we onze verplichtingen inzake energie-efficiëntie niet meer naast ons

Nadere informatie

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax)

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLimburg2020: het project Doel: versnelde realisatie energie-performante overheidsgebouwen Goede

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING ENERGIE-EFFICIËNTIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING IN DE BENELUX EN AANGRENZENDE GEBIEDEN MEMORANDUM OF UNDERSTANDING Energie-efficiëntie in de gebouwde omgeving in de Benelux en

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014 Frans van Wieren duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Financiering Esco s Terugverdientijd Vormen van financiering Esco

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 28 mei 2015 Verslag van de deputatie Bevoegd deputatielid: Peter Bellens Telefoon: 03 240 52 40 Agenda nr. 10/1 Europa. Beheers- en uitvoeringsovereenkomst Samenwerkingsprogramma

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO

Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Toekomstige vermarktingsmodellen: Van leasing tot ESCO Joris Haems Algemeen Directeur Upgrade Energy Inhoud 1 2 3 4 5 6 Introductie: Energie als schaars goed Uw gebouw als energieproducent Opportuniteit

Nadere informatie

De Europese Investeringsbank in kort bestek

De Europese Investeringsbank in kort bestek De Europese Investeringsbank in kort bestek Als bank van de EU bieden wij financiering en expertise aan gezonde en duurzame investeringsprojecten binnen en buiten Europa. De 28 EU-lidstaten zijn onze aandeelhouders,

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

COHESIEBELEID 2014-2020

COHESIEBELEID 2014-2020 GEÏNTEGREERDE TERRITORIALE INVESTERING COHESIEBELEID 2014-2020 De nieuwe wet- en regelgeving voor de volgende investeringsronde van het EU-cohesiebeleid voor 2014-2020 is in december 2013 formeel goedgekeurd

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020)

Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) Financieringsmogelijkheden Verenigingen of MKB (#020) (Voor)financiering door een derde 1. Zonline Doneer de zon: Zonline biedt in samenwerking met Urgenda de mogelijkheid om via crowdfunding zonnepanelen

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015 Energieavond Hilversum-Zuid 14 oktober 2015 Wat kunt u verwachten? Welkom door Heikracht Bethlehemkerk, Hilversum Verbonden, Heikracht HilverZon Ambities gemeente Hilversum Wie is Hoom? Hilversum Zuid

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Brussels Smart Cities Andere Europese financiering voor Brusselse Smart Cities

Brussels Smart Cities Andere Europese financiering voor Brusselse Smart Cities Brussels Smart Cities Andere Europese financiering voor Brusselse Smart Cities Camille LEPINAY, VSGB 4/12/2014 Association de la Ville et des Communes de la Région de Bruxelles-Capitale asbl Vereniging

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014

Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus. Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 Het Vlaams EnergieBedrijf Drie pijlers, één focus Project ESCO Limburg 2020 Andries Gryffroy 28 maart 2014 De Vlaamse Overheid als verbruiker De Vlaamse Overheid verbruikt circa 300 miljoen euro energie

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

JESSICA. Een nieuwe manier van investeren in stedelijke ontwikkeling

JESSICA. Een nieuwe manier van investeren in stedelijke ontwikkeling JESSICA Een nieuwe manier van investeren in stedelijke ontwikkeling JESSICA voor Rijks- en provinciale overheden? In deze info-sheet wordt ingegaan op de specifieke voordelen van het instrument JESSICA

Nadere informatie

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM)

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM) Financiering Duurzaamheid en Monumenten Maarten Maresch (IBPM) Opbouw presentatie Europese subsidiemogelijkheden energie Nederlandse subsidie mogelijkheden energie Fiscale ondersteuning Financieringsondersteuning

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis.

De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis. De HR-ketel die óók elektriciteit opwekt. De persoonlijke energiecentrale voor warmte, warm water én elektriciteit in huis. Introductiedatum: 1 november 2010. Inhoudsopgave Het belang van duurzame innovatie

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 december 2006 (OR. en) 16647/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/194 (CNS) REGIO 70 FIN 673 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: VERORDENING VAN DE

Nadere informatie

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL Introductie De ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie staan nooit stil. Heeft u ook belangstelling, dan kunt u zich als deelnemer aansluiten bij

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik)

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie is broodnodig: eerst besparen en dan zelf energie opwekken met de bronnen uit onze onmiddellijke omgeving.

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

DE EUROPESE INVESTERINGSBANK

DE EUROPESE INVESTERINGSBANK DE EUROPESE INVESTERINGSBANK De Europese Investeringsbank (EIB) bevordert de doelstellingen van de Europese Unie door projectfinanciering op de lange termijn, garanties en advies beschikbaar te stellen.

Nadere informatie

EU subsidies voor KRW opgaven

EU subsidies voor KRW opgaven EU subsidies voor KRW opgaven Themabijeenkomst op 26 november 2015 Govert Kamperman en Wimjan van der Heijden Waar staan we bij stil Kerndoelstellingen Europa Europa 2020-strategie EU subsidies, waar begint

Nadere informatie

Regeling Energielening Maatschappelijke Organisaties

Regeling Energielening Maatschappelijke Organisaties Regeling Energielening Maatschappelijke Organisaties Vastgesteld bij het besluit van de Directie van de Stichting Drentse Energie Organisatie d.d. 16 december 2015 en goedgekeurd bij het besluit van de

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Duurzaam bouwen Even voorstellen

Duurzaam bouwen Even voorstellen Duurzaam bouwen Even voorstellen 1 Even voorstellen: CeDuBo Informatie- en coördinatiecentrum In oude badzaal van de mijn van Zolder Gebouw Eigendom WTCB 10 000 m² Mede-bewoners Virtueel bouwen 2 Missie

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Raadsvergadering d.d. Casenummer R.V. Nummer Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Gemeente Bussum Vaststellen Subsidieverordening duurzame energie maatregelen aan bestaande woningen in particulier

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten uit ESI-fondsen Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten uit ESI-fondsen Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten uit ESI-fondsen Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling medegefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling zijn een duurzame en efficiënte

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA IN SAMENWERKING MET:

INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA IN SAMENWERKING MET: INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA IN SAMENWERKING MET: Wat als je zelf graag zonne- energie wil opwekken maar geen geschikt dak hebt? Breda DuurSaam heeft het initiatief genomen om iedereen de mogelijkheid

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA

INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA INFORMATIEBROCHURE ZONNEWIJDE BREDA IN SAMENWERKING MET: Wat als je zelf graag zonne- energie wil opwekken maar geen geschikt dak hebt? Breda DuurSaam heeft het initiatief genomen om iedereen de mogelijkheid

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiezuinige Woning Zaanstad 2014

Subsidieregeling Energiezuinige Woning Zaanstad 2014 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Zaanstad. Nr. 43867 5 augustus 2014 Subsidieregeling Energiezuinige Woning Zaanstad 2014 Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Europees Sociaal Fonds Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Europees Sociaal Fonds Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Europees Sociaal Fonds medegefinancierd door het Europees Sociaal Fonds zijn een duurzame en efficiënte manier om te investeren in de groei

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower Maak optimaal gebruik van uw dak lnvesteer in zonne-energie met SunPower Hoe werkt het? Verhoog uw inkomsten met zonne-energie 1 SunPower-zonnepanelen Tot voor enkele jaren was een investering met het

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Deel 2: Activiteiten MONITOR

Deel 2: Activiteiten MONITOR Deel 2: Activiteiten MONITOR Deze Monitor gaat over jullie activiteiten met, voor en door bewoners op het gebied van: 1. Inkoop energie 2. Collectieve inkoopacties zonnepanelen 3. Energiebesparingsacties

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

Raadsvoorstel Agendanr. :

Raadsvoorstel Agendanr. : Raadsvoorstel Agendanr. : Onderwerp: Revolving fund sportverenigingen - Evaluatie en Vervolg Reg.nr. : 3803259 B&W verg. : 20 mei 2014 Commissie : Cie_verg. : Raadsverg. : 24 juni 2014 1) Status Op grond

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE. Brussel, 11-VII-2006 C(2006) 3259. Betreft: Steunmaatregel nr. N 96/06 "Eneco duurzame energie " Excellentie,

EUROPESE COMMISSIE. Brussel, 11-VII-2006 C(2006) 3259. Betreft: Steunmaatregel nr. N 96/06 Eneco duurzame energie  Excellentie, EUROPESE COMMISSIE Brussel, 11-VII-2006 C(2006) 3259 Betreft: Steunmaatregel nr. N 96/06 "Eneco duurzame energie " Excellentie, De Commissie wenst Nederland ervan in kennis te stellen dat zij, na onderzoek

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1811 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Total Zero Antwoorden op uw vragen

Total Zero Antwoorden op uw vragen Wat is Total Zero? DPD Pakketservice heeft toegezegd om vanaf juli 2012 in zijn zes belangrijkste markten volledig CO 2 -neutraal te werken: dit nieuwe initiatief draagt de naam Total Zero. Als eerste

Nadere informatie

Een duurzame manier om de economische en sociale doelstellingen van de EU te bereiken

Een duurzame manier om de economische en sociale doelstellingen van de EU te bereiken Een duurzame manier om de economische en sociale doelstellingen van de EU te bereiken medegefinancierd door Europese Structuur- en Investeringsfondsen zijn een duurzame en efficiënte manier om te investeren

Nadere informatie