DERDE GRAAD OPTIE: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN VAK OPVOEDKUNDE 2 UUR / WEEK CW-P

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DERDE GRAAD OPTIE: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN VAK OPVOEDKUNDE 2 UUR / WEEK CW-P"

Transcriptie

1 TSO DERDE GRAAD OPTIE: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN VAK OPVOEDKUNDE 2 UUR / WEEK CW-P (96058)

2 1. OVERZICHT VAN HET AANTAL UREN / WEEK PER LEERJAAR. 1 1ste leerjaar van de 3de graad: 2 uur / week. 2de leerjaar van de 3de graad: 2 uur / week. 2. PROFIEL VAN DE OPLEIDING. De leerlingen uit het Technisch Onderwijs, studierichting "Sociale en technische wetenschappen" krijgen een vorming met het oog op voortgezette studies in de domeinen van het sociaalagogische, de gezondheidszorg en het onderwijs. Deze stellingname werd uitdrukkelijk aangetoond in een bevraging bij de afgestudeerden uit deze TSO-richting. Tevens bleek hieruit dat slechts een gering aantal zich, onmiddellijk na het beëindigen van hun secundaire studies, presenteerden voor allerlei functies op de arbeidsmarkt. Om de leerlingen voor te bereiden op een gefundeerde studiekeuze steunende op een goede zelfkennis, is het noodzakelijk dat zij een behoorlijk inzicht verwerven in zichzelf als een jongvolwassen persoonlijkheid met zijn vormingsachtergronden. Het bezitten van omgangsdeskundigheid en sociale vaardigheden zal hun belangstelling naar en het concreet omgaan met kinderen, leeftijdsgenoten en volwassenen verhogen en intenser doen verlopen. Bij dit laatste zal inzicht in het communicatieproces en het verwerven van communicatieve vaardigheden ondersteuning verlenen. 3. BEGINSITUATIE. Een aantal leerlingen hebben reeds vanaf de tweede graad deze studierichting gekozen. Anderen komen uit andere studierichtingen van het TSO of ASO. In de meeste gevallen betreft het leerlingen die, met het oog op verdere studies, belangstelling hebben voor het professioneel omgaan met kinderen of volwassenen. 4. ALGEMENE DOELSTELLINGEN. Het vak opvoedkunde streeft naar het bereiken van partiële, doch systematisch opgebouwde inzichten aangaande bepaalde domeinen, met name: - Omgaan met mensen, waarvoor naast communicatie, een behoorlijke zelfkennis het uitgangspunt vormt ; - Omgaan met kinderen uitgaande van de opgedane kennis van enkele hoofdkenmerken per grote ontwikkelingsfase; - Omgaan met leeftijdsgenoten; - Omgaan met volwassenen.

3 2 Dit wordt verwezenlijkt door het nastreven van volgende doelstellingen: - Inzicht verwerven in de factoren die de interactie bepalen. - Inzicht verwerven in het communicatieproces en daardoor streven naar beter communiceren met individuen en doelgroepen. - Kennis verwerven van de essentiële kenmerken van de psychische ontwikkeling waardoor de leerlingen inzicht verwerven aangaande pedagogisch verantwoorde omgangsvormen met kinderen en jongeren. - Kennis verwerven van opvoedingsproblemen eigen aan bepaalde ontwikkelingsperiodes en er initieel op inspelen. - Inzicht verwerven in de leeftijdsgebonden psycho-sociale kenmerken en er op een verantwoorde wijze mee kunnen omgaan. - De problemen aangaande partnerkeuze, samenlevingsvormen,studie- en beroepskeuze onderkennen en er mee rekening houden in persoonsgebonden situaties.door het hanteren van de "Sociale Kaart" van de regio weten welke ondersteunings- en adviesbureaus kunnen geraadpleegd worden bij specifieke opvoedings- en ontwikkelingsproblemen. Nagestreefde attitudes: - belangstelling voor de opvoeding van kinderen, jongeren en leeftijdsgenoten. - belangstelling voor individueel gedrag in relatie tot de context; - openstaan voor concrete opvoedingssituaties en maatschappelijke problemen in relatie tot opvoeding en relatiebekwaamheid. - bereidheid tot reflectie; - luisterbereidheid en uitkomen voor eigen mening; interactief participeren; - inlevingsvermogen in situaties; - kritische ingesteldheid; - assertiviteit en doorzettingsvermogen; - bereidheid om informatie op te nemen en correct te verwerken; - zin voor analyse en synthese. 5. VAKTYPISCHE DOELSTELLINGEN EN LEERINHOUDEN. Dit gedeelte wordt per hoofdstuk of leerstofitem opgesplitst in twee delen, namelijk leerinhouden en doelstellingen. Deze beide delen moeten echter samen gelezen worden en krijgen nog een duidelijker beeld via de methodologische wenken, zoals opgegeven in een volgend deel.

4 1. Inleiding Leerinhouden Het begrip: Opvoedkunde. De begrippen: opvoedkunde, psychologie en mensenkennis onderscheiden Het vak opvoedkunde in relatie tot de initiële belangstelling van de leerlingen voor verdere studies Doelstellingen Uit de initiële interesse voor het sociale beroepenveld bij de leerlingen de noodzaak aan het vak opvoedkunde afleiden. In relatie tot het voorgaande de inhouden van het vak toelichten De begrippen opvoedkunde, psychologie en mensenkennis onderscheiden en hun antwoorden door voorbeelden illustreren. 2. Omgaan met mensen Leerinhouden Menselijke interactie. Wederzijdse beïnvloeding Factoren die de interactie beïnvloeden. A. Zelfbeeld. Factoren die het zelfbeeld bepalen: - zelfconcept: - lichamelijk; - psychisch. - sociale zelf; - ideaal zelf. B. Sociale perceptie. Hoe kijk ik naar anderen? Hoe denk ik dat anderen over mij denken? Rollenpatronen en rollenconflicten. C. Context. - fysische omgeving - sociale omgeving; - psychisch Communicatie. A. Communicatieproces. Schematische voorstelling van het communicatieproces.

5 B. Aspecten van communicatie. Inhoudsniveau. Betrekkingsniveau. 4 C. Verbale en non-verbale communicatie. D. Moeilijkheden bij de communicatie. - zender: o.m. incongruentie verbaal - niet verbaal; moeilijkheden bij het verwoorden; vooroordelen en verwachtingspatroon. - ontvanger: o.m. interpretatie; feedback: verbaal, niet verbaal. - kanaal: o.m. taalgebruik; externe ruis. E. Communicatiebevorderende vaardigheden. - passief en actief luisteren; - ik-boodschappen; - non verbale ondersteuning Assertiviteit. 1. Assertiviteit, subassertiviteit, agressiviteit. 2. Relatie assertiviteit - situationele factoren (o.a. opvoeding, cultuur, rolgedrag, individuele verschillen, Toepassingen: o.a. eigen mening geven; neen-zeggen; omgaan met kritiek; 2.2. Doelstellingen Het begrip "menselijke interactie" omschrijven en illustreren door voorbeelden De algemene beïnvloedende factoren op het menselijk gedrag onderscheiden en in voorbeelden aantonen. De factoren waaruit het zelfbeeld is opgebouwd, onderscheiden. Reflecteren over eigen capaciteiten en zwakheden, over het eigen functioneren om een beter zelfbeeld te ontwikkelen. Verklaren waarom sociale perceptie en de contextuele gegevens het zelfbeeld en de interactie beïnvloeden Het communicatieproces schematisch weergeven en de passende begrippen met eigen woorden omschrijven.

6 Het belang van het betrekkingsniveau in de communicatie onderkennen. Verbale en non-verbale communicatie onderscheiden en de belangrijkheid van non-verbale communicatie aangeven gesprekken. Binnen het communicatieschema communicatiestoornissen onderkennen en ze illustreren met voorbeelden. De bruikbaarheid van ik-boodschappen, passief en actief luisteren, aantonen. Zicht hebben op eigen non-verbaal communicatief gedrag Factoren die assertief gedrag beïnvloeden, aanduiden en illustreren. Assertiviteit onderscheiden van subassertiviteit en het verschil met agressiviteit aanduiden in concrete situaties. Assertiviteit illustreren: - in het verwoorden van eigen mening; - in het "neen" durven zeggen op bepaalde vragen. - in het geven van en het reageren op kritiek. 3. Omgaan met leeftijdsgebonden doelgroepen Leerinhouden Inleiding: ontwikkelingspsychologische principes. - Interactie aanleg - milieu - gevoelige periode. - De ontwikkeling kan ingedeeld worden in een aantal fasen met eigen specifieke kenmerken Omgaan met kinderen van 0 tot 3 jaar. A. Typische ontwikkelingskenmerken: - Afhankelijkheid - basisvertrouwen; - Scheidingsangst - angst voor vreemden; - Streven naar autonomie: koppigheidsfase. B. Opvoedingsondersteuning: - Aandacht en geborgenheid; - Stimuleren van de ontwikkeling o.m. via spel. C. Problematische opvoedingssituaties: - Gebrek aan stimulering; D. Externe begeleidingsmogelijkheden: - Kind en Gezin; - Huisarts, kinderarts; - Kinderdagverblijf. 5

7 Omgaan met kinderen van 3 tot 6 jaar. 6 A. Typische ontwikkelingskenmerken. - Identificatie - Groeien naar schoolrijpheid. B. Opvoedingsondersteuning. - Belonen en straffen. - De ouders als model. Nabootsen van ouders. - Stimuleren van initiatief. o.m spel,taal,ruimtebeleving. spel als stimuli voor de cognitieve, motorische en sociale ontwikkeling, emotionele uitlaatklep. C. Problematische situaties. - Verwaarlozing - overbescherming. - Straffen versus mishandeling. Beloning versus verwennen. - Ontwikkelingsachterstand. D. Externe begeleidingsmogelijkheden. - Kind in nood. - Centra voor Vroegtijdige Opsporing. - Revalidatiecentrum: logopedist, ergotherapeut, kinesist. - Kleutertuin. - P.M.S-centrum. - Vertrouwenartsencentrum Omgaan met kinderen van 6 tot 12 jaar. A. Typische ontwikkelingskenmerken - Groeiende vaardigheden op het vlak van het: - fysieke; - gebruik van verstandelijke mogelijkheden om problemen op te lossen; - Opbouwen van sociale vaardigheden bij een eerste groepsvorming; - Vertrouwen in eigen kunnen, zelfrespect. Doch ook kans op onzekerheid, faalangst. B. Opvoedingsondersteuning. - Stimuleren van de ontwikkeling door: Vertrouwen te hebben in de mogelijkheden van het kind; - Bevorderen van een positief zelfbeeld door: - te geloven in het kind, - duidelijke regels, consequent optreden, - te luisteren naar het kind en het naar waarde te schatten, - Omgang met leeftijdsgenoten stimuleren om: - zich te meten met anderen, - sociale vaardigheden op te doen.

8 7 C. Problematische situaties. - Kinderen met concentratieproblemen, lees-, schrijf- en rekenmoeilijkheden: - Moeilijkheden in de opvoedingssituatie: - tekort aan ouderlijke vaardigheden; - opvoedingsarme milieus; - kind-bedreigende milieus; - sexueel geweld op kinderen. - Problemen in de sociale relaties: Pesten op school. D. Externe begeleidingsmogelijkheden. - P.M.S.-centrum; - Vertrouwenartsencentrum; - Kind in nood Omgaan met jong-adolescenten ( 12 tot 15 jaar). A. Typische ontwikkelingskenmerken. - Stereotiepe opvattingen over adolescentie. - Op zoek naar een nieuwe identiteit. - psychische implicaties van een veranderend lichaam. - het grote belang van het uiterlijk. - abstract en kritisch denken. - veranderende omgang met ouders. - omgang met leeftijdsgenoten. B. Opvoedingsondersteuning. - Zich erkend en herkend voelen. - steun bieden versus zelfstandigheid vragen. - ondersteunende/stimulerende identificatiefiguren. - vertrouwensrelatie verstevigen/opbouwen. - De betekenis van contacten met leeftijdsgenoten. - "goed-gezien" zijn bij leeftijdsgenoten. - experimenteren met rolpatronen. C. Problematische situaties. - Extreme preoccupatie voor het eigen lichaam: - vroege/late lichamelijke rijping. - anorexia nervosa en boulemie. - Normarme omgeving. - gebrek aan positieve identificatiefiguren. - negatieve gevolgen van groepsdruk. - experimenteren met alcohol en drugs. - Negatieve identiteit. - rolverwarring. - sociaal onaangepast gedrag. D. Externe begeleidingsmogelijkheden. Jongeren advies centrum. (J.A.C.) Hulpverlening binnen de Bijzondere Jeugdzorg.

9 3.2. Doelstellingen Het belang van aanleg, milieu en gevoelige periode voor de ontwikkeling van het kind formuleren en illustreren door voorbeelden Omschrijven van de ontwikkelingskenmerken: afhankelijkheid, basisvertrouwen, scheidingsangst, angst voor vreemden, streven naar autonomie. De belangrijkheid van aandacht en geborgenheid voor de ontwikkeling van het kind verklaren. De gevolgen van gebrekkige stimulering voor de ontwikkeling van het kind aangeven en illustreren. De rol van externe begeleidingsmogelijkheden specifiek voor deze leeftijdscategorie aanduiden. In eigen streek de besproken begeleidingsinstanties opzoeken en rubriceren Het belang van identificatie voor de ontwikkeling aanduiden. Het begrip schoolrijpheid omschrijven. Belonen en straffen onderscheiden en via voorbeelden toelichten. Aantonen waarom de aanwezigheid van de ouders als model belangrijk is voor de socialisatie van het kind. Aantonen in welke mate spel en speelgoed bijdragen tot schoolrijpheid. Verschillende vormen van verwaarlozing en overbescherming herkennen en hun kenmerken verwoorden. Aantonen dat er vaak een nauwe grens is tussen straffen en mishandelen enerzijds en tussen belonen en verwennen anderzijds. De rol van externe begeleidingsmogelijkheden specifiek voor deze leeftijdscategorie aanduiden. In eigen streek de besproken begeleidingsinstanties opzoeken en rubriceren De belangrijkste kenmerken van het schoolkind op het vlak van de lichamelijke, de verstandelijke en de psycho-sociale ontwikkeling weergeven. Factoren die bijdragen tot stimulering van de ontwikkeling, het bevorderen van een positief zelfbeeld en het ondersteunen van de sociale ontwikkeling bespreken.

10 9 Enkele belangrijke problemen die de opvoeding tijdens deze periode bemoeilijken, duiden. De rol van externe begeleidingsmogelijkheden specifiek voor deze leeftijdscategorie aanduiden. In eigen streek de besproken begeleidingsinstanties opzoeken en rubriceren Het beeld dat de samenleving heeft over jong-adolescenten bespreken. Verklaren hoe de vaardigheid van het abstract denken de jongere in staat stelt de werkelijkheid kritisch te beschouwen. Vergelijken van de, soms conflictueuze, veranderingen in de omgang met de ouders met de aan belang winnende omgang met leeftijdsgenoten. Een opvoedingsmilieu schetsen dat jong-adolescenten enerzijds steun biedt, anderzijds zelfstandigheid stimuleert. Gedragingen formuleren waarbij jongeren zich zullen erkend en herkend zien. Experimenteren met rolpatronen omschrijven als functie van de omgang met leeftijdsgenoten. De wisselwerking tussen overdreven aandacht voor het eigen lichaam en ideaalbeelden in de media analyseren. Bepaalde gedragsproblemen in verband brengen met opgroeien in een normarme omgeving. De rol van externe begeleidingsmogelijkheden specifiek voor deze leeftijdscategorie aanduiden. In eigen streek de besproken begeleidingsinstanties opzoeken en rubriceren. 4. Omgaan met leeftijdsgenoten Leerinhouden Ontwikkelingskenmerken. A. Persoonlijkheidsontwikkeling. Rol van "grote vriendschappen" en "liefdesrelaties" als middel tot zelfdefiniëring en vestiging van een psycho-sociale identiteit. B. Sociale ontwikkeling. - Psychosociaal functioneren: iemand willen zijn, en anderen helpen iemand te zijn.

11 - Uitbreiding van de sociale omgeving: diverse groepen van leeftijdsgenoten, volwassenen. - De jonge mens wil de maatschappij verbeteren terwijl de maatschappij van de jeugd vernieuwde kracht en dynamiek verwacht Opvoedingsondersteuning. Omgeving met voldoende positief stimulerende identificatiefiguren: ouders, vrienden, leerkrachten, Problematische situaties. A. Problemen in verband met de persoonlijkheidontwikkeling. - under- en overachievers; - Slaafse onderwerping aan zelfgekozen ideaalbeeld; - Negatieve identiteit; sociaal onaangepast gedrag. B. Problemen die verband houden met de sociale ontwikkeling. - Jongeren en subculturen; Externe begeleidingsmogelijkheden P.M.S.-centrum en studie- en beroepskeuze. Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg. Comité Bijzondere Jeugdzorg versus Jeugdrechtbank Doelstellingen Illustreren dat grote vriendschappen of experimentele liefdesrelaties middelen kunnen zijn ter zelfdefiniring. Een aantal specifieke kenmerken aangeven die eigen zijn aan de sociale ontwikkeling in deze leeftijdsperiode en beschrijf hun invloed op de persoonlijkheid Het belang beschrijven van positief stimulerende identificatiefiguren voor de sociale integratie Eigen beperktheden en mogelijkheden onderkennen en de gevolgen op de beroepsloopbaan inschatten. Houdingen van jongeren tegenover subculturen formuleren, positieve reactievormen beschrijven De rol van externe begeleidingsmogelijkheden specifiek voor deze leeftijdscategorie aanduiden. In eigen streek de besproken begeleidingsinstanties opzoeken en rubriceren.

12 11 5. Volwassenheid Leerinhouden Relatieve leeftijdsgrens. - Volwassenheid als eindpunt van de opvoeding. - Volwassenheid als geleidelijk proces. - De relativiteit van het begrip volwassenheid. - De jong-volwassene. - afbakening; - werkenden versus studerenden Partnerkeuze. A. Elementen die een rol kunnen spelen bij de partnerkeuze: opvoeding, opleiding, ras, buurt, godsdienst, sociale klasse,... B. Aandachtspunten bij het opbouwen van een relatie: - Communicatievaardigheid; - Persoonlijkheidsaspecten; - Belangstellingssfeer; - Geborgenheid. Liefde. Affectie; - Vertrouwen. C. Rolverdeling - Persoonlijke ruimte; - Taakverdeling. - Emancipatie. D. Externe begeleidingsmogelijkheden. - Centrum voor Gezins- en Levensvragen. - Centrum voor Gezins- en Sexuele Opvoeding. - Centrum voor Geestelijke Gezondheid. - Medisch Psychologisch Consultatiebureau. - Tele-onthaal Beroepskeuze. A. Betekenis van arbeid. - Gevoel van eigenwaarde; - Zin geven aan het bestaan; - Sociale contacten; - Inkomen; - Macht en status. B. Beroepskeuze. B.1. Informatie over opleidingen en studiefinanciering. - HOBU; - Universitair Onderwijs; - Sociale Promotie;

13 12 - Opleidingen van de VDAB; - Middenstandsopleidingen. - Studiefinanciering. B.2. Kennis van jezelf. - Intelligentie; - Waarden; - Aspiratieniveau; - Motivatie en belangstelling; - Belang van carrière, vrije tijd, gezin. C. Problemen bij werkloosheid. C.1. Persoonlijke problemen: cf. betekenis van arbeid. Bij alle factoren die betekenis geven aan arbeid kunnen problemen ontstaan. C.3. Gezinsproblemen. - Financieel; - Relatieproblemen; - Opvoedingsproblemen. C.4. Risicogroepen. - Vrouwen (aspiratieniveau cf. B.2); - Laaggeschoolden; - Kansarmen; - Discriminatiegevoelige groepen. D. Externe begeleidingsmogelijkheden. - P.M.S. - Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling; - O.C.M.W.; - Vakbonden; - Kinderopvang Doelstellingen Met eigen woorden verklaren waarom het moeilijk is precies te omschrijven wanneer iemand volwassen is. Uit observaties en ervaringen afleiden dat jongeren die langer studeren later als volwassen worden aanzien dan werkende jongeren. Belangrijke vragen, die men zichzelf stelt voor de nabije toekomst, formuleren en vergelijken met vragen van anderen De factoren van de maatschappelijke context bij de partnerkeuze omschrijven en motiveren. Herkennen op basis waarvan men een partner kiest en hierover eventueel durven reflecteren.

14 13 Vanuit voorbeelden uit het dagelijks leven/teksten/video afleiden dat de samenlevingsvorm ondergeschikt is aan de kwaliteit van de relatie. Motiveren dat het uitbouwen van een eigen persoonlijkheid een voorwaarde is voor een echte emancipatie zowel bij mannen als vrouwen. De eigen verwachtingen i.v.m. de rolverdeling kritisch evalueren en vergelijken met anderen. De rolverdeling in eigen gezin analyseren Motiveren waarom men later al dan niet een beroep wil uitoefenen en dit kritisch vergelijken met de anderen. De betekenis die arbeid in onze samenleving kan vervullen uitleggen en vergelijken met de eigen motivatie. De verschillen tussen de diverse opleidingsmogelijkheden uitleggen. Een aanzet in de eigen beroepskeuze maken uit de aangeboden beroepen en opleidingen. Zichzelf kritisch evalueren m.b.t. de beroepskeuze. Factoren die een rol spelen bij de beroepskeuze verklaren. Zelf analyseren welke elementen een doorslaggevende rol hebben gespeeld bij de keuze van zijn beroep. Bij het P.M.S.-centrum in de buurt zelfstandig de voorwaarden voor het verkrijgen van een studiebeurs inwinnen. Uit teksten/gesprekken... de persoonlijke problemen bij werkloosheid afleiden. Uit teksten/gesprekken... de gezinsproblemen bij werkloosheid afleiden. De belangrijkste risicogroepen van werkloosheid geven en uitleggen. Zelf een plan opstellen hoe men zich beter kan wapenen tegen werkloosheid en haar eventuele gevolgen.

15 6. METHODOLOGISCHE WENKEN Inleiding. De cursus opvoedkunde mag geen theoretische cursus worden. Bij elk onderdeel wordt uitgegaan van ervaringen van de leerlingen, hun belevingswereld, teksten uit tijdschriften, beelden... Het belangrijkste is dat ze inzichten verwerven in de opvoeding en het omgaan met kinderen en leeftijdsgenoten. Hiertoe is inzicht in de eigen persoonlijkheid noodzakelijk Opmerkingen bij het leerplan. In het leerplan is voor elk hoofdstuk opgenomen: Leerinhouden. Doelstellingen. De doelstellingen geven aan wat van de leerlingen verwacht wordt. Zij duiden ook de opvattingen van de commissie aan in verband met de te behandelen leerinhouden. De doelstellingen die in het leerplan zijn opgenomen bij elk hoofdstuk vormen het uitgangspunt van de evaluatie. Deze doelstellingen kan U aanvullen en diversifiëren. De leerlingen dienen deze, door u nagestreefde doelstellingen, te kennen Attitudes. Het zou ons te ver geleid hebben om bij het bepalen van de doelstellingen per hoofdstuk steeds terug te keren met dezelfde na te streven attitudes bij de leerlingen. Bij de behandeling van elk hoofdstuk streeft men de volgende attitudes na: - belangstelling voor de opvoeding van kinderen, jongeren en leeftijdsgenoten. - belangstelling voor individueel gedrag in relatie tot de context; - openstaan voor concrete opvoedingssituaties en maatschappelijke problemen in relatie tot opvoeding en relatiebekwaamheid. - bereidheid tot reflectie; - luisterbereidheid en uitkomen voor eigen mening; - interactief participeren; - inlevingsvermogen in situaties; - kritische ingesteldheid; - assertiviteit en doorzettingsvermogen; - nieuwsgierigheid en informatietolerantie; - zin voor analyse en synthese Vakoverschrijdend overleg. Vakoverschrijdend overleg met collega's van de optionele en levensbeschouwelijke vakken is noodzakelijk. Dit zal overlappingen vermijden.

16 6.5. Cursus. 15 Leerlingen veel laten noteren is uit den boze. Het is slechts aangewezen dat de leerlingen bijkomende notities nemen en dat er na elk hoofdstuk klassikaal een synthese wordt opgebouwd. De leerlingen moeten beschikken over een cursus, die u kan opstellen aangevuld met voorbeelden, tijdschriftartikels. Voor het eerste jaar dat u dit vak geeft kan de cursus geleidelijk samengesteld worden. In de cursus wordt voor elk hoofdstuk opgenomen: - de leerplandoelstellingen, desgevallend aangevuld met gedifferentieerde doelstellingen. - de leerstof, geïllustreerd door voorbeelden, case studies, teksten... - informatieve-, verwerkings-, synthese-, zelfevaluerende taken Jaarplanning. De commissie raadt volgende tijdsbesteding aan per leerplanonderdeel. Eerste jaar: 1. Inleiding : 4 lesuren. 2. Omgaan met mensen : 18 lesuren. 3. Omgaan met leefijdsgebonden doelgroepen 3.1. Inleiding. : 2 lesuren Omgaan met kinderen van 0-3 jaar : 10 lesuren Omgaan met kinderen van 3-6 jaar : 12 lesuren. Tweede jaar: 3.4. Omgaan met kinderen van 6-12 jaar: 10 lesuren Omgaan met jong-adolescenten : 10 lesuren. 4. Omgaan met leeftijdsgenoten : 14 lesuren. 5. Volwassenheid : 16 lesuren Uitleg bij de inhouden en methodologische wenken bij elk hoofdstuk De begrippen omschrijven o.m. na bespreking van een case-study, videofragment van een soapserie, een assisenverslag. Uitgaan van opvoedingsmilieus en eigen ervaringen (gezin, jeugdclub, school,...) het begrip opvoedkunde illustreren Uitgaan van bijvoorbeeld een rondvraag omtrent de studie- en beroepsinteresse Uitgangspunt vormen verschillende voorbeelden van concrete interacties in afgebakende situaties (leerlingen in klassituaties, jongeren in clubs, autobusreizigers, ). Tevens kunnen rollenspel, filmfragmenten gebruikt worden.

17 Uit de analyse van menselijke interacties in de in bestudeerde situaties worden de nodige theoretische begrippen, relaties en structuren, vulling gegeven. cf.bv. Holzhauer F. Omgaan met mensen Uitgangspunten: ervaringen, gesprekken tussen leerlingen, beeldfragmenten uit een populaire TV-reeks, stripverhalen. Hieruit worden de voorgeschreven inhouden in A, B, C en D afgeleid. De communicatiebevorderende vaardigheden worden afgeleid uit de voorbeelden in Ze worden in rollenspelen, kleine gespreksmomenten ingeoefend Uitgangspunten: verschillende concrete situaties laten spelen, reacties van de leerlingen analyseren en vergelijken. Daaruit de begrippen afleiden. Vragenlijst waarbij leerlingen schriftelijk hun reacties weergeven. De analyse van interactie in verschillende situaties geeft aanleiding tot het funderen van de begrippen. Belangrijk is dat leerlingen korte oefenmomenten krijgen waarbij hun assertiviteit in concrete situaties wordt verhoogd. Het bepalen van de eigen mening in relatie tot die van reclameboodschappen, kranten en tijdschriften, radioen TV-programma's kan voor de leerlingen een goede oefening betekenen Het is geenszins de bedoeling een cursus ontwikkelingspsychologie te geven. Bij elke ontwikkelingsperiode kan de leerkracht de opdracht formuleren de externe begeleidingsinstanties in eigen regio op te zoeken en te rubriceren in een persoonlijke sociale kaart. De "Sociale kaart" van de streek is te verkrijgen bij de sociale dienst van de gemeente/stad of OCMW. Voorbeelden van hulpverlenende diensten: Mutualiteit, Vlaams Fonds, Revalidatiecentra, Centra voor vroegtijdige opsporing, Buitengewoon Lager Onderwijs, Centra voor Levens- en Gezinsvragen, Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg, Dagcentra voor begeleiding van gezinnen met opvoedingsmoeilijkheden, Comité Bijzondere Jeugdzorg, Kind in Nood, Diensten voor Opvanggezinnen. Kindertelefoon,... De factoren aanleg en milieu, gevoelige periode, aantonen aan de hand van de wilde van Aveyron Een geleid bezoek aan een onthaalmoeder, een peutertuin, een gesprek met afgevaardigden van Kind en Gezin, het bekijken van videobeelden, schematische ontwikkelingen, kunnen een basis zijn.

18 Een uitgebreid studiebezoek aan een kleutertuin, een goed gesprek met kleuterleidsters of ouders met kinderen op deze leeftijd kunnen goede uitgangspunten zijn voor dit onderdeel, naast video-beelden, beschrijvende teksten. Belonen, straffen. In een aantal case-studies kunnen de leerlingen aangeven wat ze goed/fout vinden aan de aanpak die in het verhaal beschreven wordt. Hieruit worden de verschillende soorten straf/beloning afgeleid en in een leergesprek de voor- en nadelen van elke vorm besproken. Het is van groot belang dat de leerlingen inzien dat ouders/opvoeders heel wat kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van het kind. Het moet duidelijk zijn dat het spel hierbij een zeer belangrijke rol speelt en dat het niet "zomaar spelen" is. Voorbeelden laten geven van spellen en spelen ter ontwikkeling van de verschillende domeinen. Nodig een vertegenwoordiger van Kind in Nood uit.krantenknipsels aangaande kinderverwaarlozing, -mishandeling bespreken en de leerlingen confronteren met de echtheid van het probleem en de frequentie ervan in onze maatschappij. Eventueel brengt de klas een bezoek aan een revalidatiecentrum en de verschillende disciplines, of gebruikt men een video van een centrum Voorafgaande opdrachten voor het verzamelen van materiaal kan interessant zijn: gesprekken met onderwijzers, jeugdleiders, ouders, P.M.S.-medewerkers; bekijken van beeldfragmenten; analyseren van artikels, teksten. Leergesprekken waarbij men afleidend uit de ontwikkelingskenmerken de stimuli voor de opvoeding vastlegt, lijkt ons de meest aangewezen weg. Een gelijkaardige handelswijze kan gebruikt worden voor het onderkennen van probleemsituaties Algemene omschrijving van adolescentie. cf. Erikson. Adolescenten heroriënteren zich en ervaren zichzelf kritisch: via een proces van experimenteren maken zij zich vertrouwd met nieuwe mogelijkheden terwijl zij ook beperkingen accepteren. De adolescent wil zich erkend en herkend voelen door mensen die hij als belangrijk ervaart. In de interacties met hen komt hij tot keuzen en gaat hij verplichtingen aan die grote consequenties hebben voor de toekomst. De samenleving heeft vaak een stereotiep beeld van de jong-adolescent; door middel van interviews met personen van verschillende leeftijden (leerkrachten, ouders,

19 18 ouderen, hulpverleners, jonge leerlingen in de school) kunnen de leerlingen kennis nemen van het beeld dat de samenleving heeft over de jong-adolescent. Voor de psychische aspecten van lichamelijke veranderingen in de adolescentie behandeld worden, moeten de leerlingen een beeld hebben van die lichamelijke veranderingen. Dit kan gebeuren aan de hand van een video. Bijvoorbeeld "Puberteit" uit de reeks Gezond Leven. Overleg met collega's van aanverwante vakken is fundamenteel. De behoeften aan zelfstandigheid van de jong-adolescent enerzijds, de omgeving die meer zelfstandigheid eist anderzijds en daarbij de feitelijke afhankelijkheid van de ouders, kan aanleiding geven tot conflictueuze situaties. Concrete voorbeelden kunnen dit herkenbaar maken. De omgang met leeftijdsgenoten situeren als tussenstap in de groei naar zelfstandigheid. Laat de leerlingen het ideaalbeeld construeren dat de media ons voorhouden. Deviant gedrag gaat in de meeste gevallen samen met problematische ontwikkelingspatronen, die op hun beurt weer vaak samengaan met problematische opvoedingssituaties. De leerlingen moeten de relaties tussen de genoemde componenten vatten. Deze ontwikkelingsperiode kan soms turbulent verlopen, en door de samenleving als moeilijk omschreven worden, toch verloopt ze slechts zelden problematisch. De leerlingen dienen te beseffen dat in de meeste gevallen "alles weer goed komt" Als gevolg van de psychische ontwikkeling gedurende de vorige periode ontstaat geleidelijk het besef van identiteit. Namelijk de persoon die zichzelf beleeft als iemand met een herkenbare levensstijl die vrij consistent is en voor de omgeving als zodanig herkenbaar is. Uit de observatie van gedragingen van leeftijdsgenoten, case-studies en de literatuur (cf. de Wit; Verhofstadt; zie bibliografie) kunnen de onderwerpen aangekaart en daarna via leergesprekken gerealiseerd worden. Belangrijk hierbij is dat de leerlingen zich bewust worden van hun eigen kunnen en zijn, evenals van de problematieken die daaruit kunnen volgen in de omgang met ouders, volwassenen en leeftijdsgenoten Bespreking van eigen identificatiefiguren en het gebruik ervan in de media.(preventiecampagnes) Uitgangssituatie: observaties; artikels in tijdschriften, literatuur(cf. voorgaande),...

20 19 Belangrijk hierbij is dat via leergesprekken gestreefd wordt naar: - een duidelijke bewuste houding tegenover zichzelf en het eigen "kunnen" en "zijn". - de gevolgen van hun mogelijke "houdingen" tegenover hun relationele omgeving inschatten en de reactie erop begrijpen. Persoonlijkheid: belangrijk is het bewustworden van gedragingen in relatie tot anderen. Bespreken van modeverschijnselen, voorkeur voor muziekgenres, ontspanningsleven, kunnen uitgangspunten zijn. Soms vorming van negatieve identiteit waarbij houdingpatronen worden opgebouwd, verbonden met rollen en rolverwachtingen die door de maatschappij niet worden getolereerd. Gevolgen: sociaal isolement en uitstoting; sociaal onaangepasten of delinquenten Bij elke ontwikkelingsperiode kan de leerkracht de opdracht formuleren de externe begeleidingsinstanties in eigen regio op te zoeken en te rubriceren in een persoonlijke sociale kaart Uitgangspunten vormen leergesprekken, rollenspellen, discussies Leerlingen pogen een lijst van elementen op te stellen op basis waarvan men een partner kiest. Hierbij unnen ze op eigen ervaringen steunen of vanuit analyses van voorbeelden uit de directe omgeving. Een jonge migrant komt vertellen over de relatie- en gezinsmoraal in zijn/haar cultuur. De leerlingen kunnen hun persoonlijke verwachtingen weergeven aangaande een goede relatie en die vergelijken met de mening van anderen. Rolverdeling. Vertrekpunt kan een leergesprek, een rollenspel, zijn over de traditionele rolverdeling en wat de leerlingen zelf verwachten. Dit kan leiden tot discussie. Zeker interessant als je een gemengde klas hebt. Eigen gezin analyseren en in kaart brengen m.b.t. de rolpatronen en deze analyses onder elkaar vergelijken. De leerlingen alleen of in groep een plan laten opstellen omtrent hun toekomstige rol als partner. Belangrijk is dat terzelfdertijd de problemen in verband met de invloed van de rolpatronen op de vrouw worden besproken: o.m. - lager aspiratieniveau bij vrouwen;

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) 2014-2015 Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, studierichting,

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Personenzorg Studierichting: SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN SPECIFIEK GEDEELTE Vak(ken): TV

Nadere informatie

IMK Verzorging-voeding, 2 de graad

IMK Verzorging-voeding, 2 de graad 1 IMK Verzorging-voeding, 2 de graad Belangstellingsgebied Welzijn en sociale wetenschappen leertraject praktisch De opleiding Verzorging-voeding (VV) is gesitueerd in de 2 de graad van het beroepssecundair

Nadere informatie

PSYCHOLOGIE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht

PSYCHOLOGIE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht PSYCHOLOGIE EXAMENEISEN THEORIE SCHOONHEIDSVERZORGING B VERSIE JULI 2010 STICHTING KWALITEITSCENTRUM SCHOONHEIDSVERZORGING Exameneisen STRUCTUUR THEORIE-EXAMEN: PSYCHOLOGIE Examen Psychologie Structuur

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

De (vak)docent als Pedagoog en Sociaal Agent

De (vak)docent als Pedagoog en Sociaal Agent De (vak)docent als Pedagoog en Sociaal Agent Student : Grell, Soraima Module : De (vak)docent als Pedagoog en Sociaal Agent Opdracht : Studiewijzer 1 Docent : Drs. Jose Fernandes Perna Blok : 1.1 Studiewijzer

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30-

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Inleiding: De opleiding in en intergenerationele samenwerking is bedoeld voor

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie De overgang van het basis- naar het secundair onderwijs vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Annelies Somers i.s.m. Prof. Hilde Colpin Prof. Karine Verschueren ~ Centrum voor Schoolpsychologie

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie & Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie E HO DIT T RK AL E W ITA? G I D IER H CA mens & maatschappij specifieke visie van leerlijn naar methodiek van methodiek naar leerlijn

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar Alle studierichtingen Licap - Brussel: - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE...

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE

VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE TSO DERDE GRAAD 1ste en 2de LEERJAAR OPTIE : ONTHAAL EN PUBLIC RELATIONS VAK / TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE 2 UUR/WEEK CW -p (96118) vervangt 94056 1 1. OVERZICHT VAN HET AANTAL LESUREN/WEEK PER LEERJAAR. TSO

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp:

Nadere informatie

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren.

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. 1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. De leerlingen kunnen betekenis geven aan losse gegevens door ze te situeren in een context; door

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, afdeling, graad, leerjaar,

Nadere informatie

Secundair na secundair: Internaatswerking

Secundair na secundair: Internaatswerking Secundair na secundair: Internaatswerking Omschrijving Hier word je opgeleid tot opvoeder in een internaat. Als internaatsopvoeder zal je doorgaans met leerlingen van het lager en/of het secundair onderwijs

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Klas: 3 de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Grafische sector

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

Actualisatie Studierichting STW. Integrale Opdrachten. December 2010

Actualisatie Studierichting STW. Integrale Opdrachten. December 2010 Actualisatie Studierichting STW Integrale Opdrachten December 2010 Voeding binnen IO - inspectie: onderscheid leerplan voeding 2de en 3de graad - September 2011 - geen nieuw leerplan maar bestaande geëvalueerd:

Nadere informatie

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE

PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE PEDAGOGISCHE OPLEIDING THEORIE September 2012 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf... 6 Hoofdstuk 1: Communicatie en feedback... 7 1.1 De roos van Leary... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1.1.1 Acht leraarstypen...

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19. Voorwoord 13. Pictogrammen 14. Doelstellingen 15

INHOUDSTAFEL I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19. Voorwoord 13. Pictogrammen 14. Doelstellingen 15 INHOUDSTAFEL Voorwoord 13 Pictogrammen 14 Doelstellingen 15 I ONTWIKKELEN: EEN LEVENSLANG PROCES 19 A Wat is ontwikkeling? 21 1 Definitie en kenmerken 21 1.1 Definitie 21 1.2 Algemene kenmerken van ontwikkeling

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid 1ste leerjaar 2de graad 2 de leerjaar 2de graad Mijn Lichaam: Gezondheid: - Gezonde voeding - Roken (en drugs) - Gezonde geest, gezond lichaam - (top)sport

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, afdeling, graad, leerjaar,

Nadere informatie

Lesvoorbereidingsformulier

Lesvoorbereidingsformulier UC Leuven Limburg Lerarenopleiding kleuter- en lager onderwijs Lesvoorbereidingsformulier Het mentaal en schriftelijk voorbereiden van een les is iets anders dan het invullen van een lesvoorbereidingsformulier.

Nadere informatie

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT

TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT TRAJECT WELZIJN_METHODIEK VAN BEGELEIDEN_9789006815597_INHOUD_KORT Thema 1 Methodisch handelen 1 Methodisch handelen: wat is het? 1.1 Kenmerken 1.2 Stappenplan 2 Voor wie? 2.1 Doelgroep 2.2 Functionele

Nadere informatie

Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding. Opdrachtenbundel

Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding. Opdrachtenbundel Attitudes en gedrag i.v.m. de professionele rollen van leraren in opleiding Opdrachtenbundel Oefening 1: Oudercontact 1. Thema van de oefening Ouderavond. 2. Type oefening Individueel werk. 3. Opgave Algemene

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: groei naar volwassenheid Eerste leerjaar B Beroepsvoorbereidend leerjaar Onthaalperiode Betekenis en waarde van het klaslokaal voor nietconfessionele zedenleer De sociale omgang:

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Nederlands. Mondeling onderwijs

Nederlands. Mondeling onderwijs Nederlands Mondeling onderwijs - Kerndoel 1: De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. Gebruik

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Orthopedagogie Module Samenwerkingsvaardigheden 1

ECTS-fiche. Graduaat Orthopedagogie Module Samenwerkingsvaardigheden 1 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Graduaat Orthopedagogie Module Samenwerkingsvaardigheden 1 Code E1 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale 45 studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Het verhaal van school 1

Het verhaal van school 1 4 - gelijke onderwijskansen scheppen door (school)taalvaardigheid te bevorderen: het proces op gang zetten Het verhaal van school 1 Een school met een 500-tal leerlingen in ASO, TSO en BSO, heeft vooral

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID

PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID PROCESDOEL 2 MOREEL DENKEN TEGEN ONVERSCHILLIGHEID, VOOR BETROKKENHEID Bijzondere procesdoelen 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.2 Ontdekken van morele problemen 2.3 Ontwikkelen van

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012 Bijeenkomst 11: ontwikkeling Terugblik bijeenkomst 10 Presentatie ontwikkelingsgebieden Indeling ontwikkelingsgebieden Casus: stel je probleemverklaring op. Bijeenkomst

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: derde leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Naamloos jaar (zachte sector) Vak(ken): TV Toegepaste psychologie 2 lt/w Vakkencode: CW-p

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-cultureel werk

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-cultureel werk ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Graduaat Sociaal-cultureel werk Module Groepswerk Code Bc2 Lestijden 40 Studiepunten Ingeschatte totale 60 studiebelasting (in uren) 1 2.Inhoud Als sociaal-cultureel

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Jongeren in therapie

Jongeren in therapie Jongeren in therapie Jongeren in therapie: begrenzing verruimd Voorstelling For K Voorstelling team Begrenzing verruimd Nabijheid Teamproces Beleving jongere Interactie Literatuur Voorstelling For K Start:

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10

Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10 Strijlandstraat 40 1755 Gooik-Strijland Tel. 054/56 78 05 Fax. 054/56 86 10 Pedagogisch project Gemeentelijke lagere school De Oester met extra sportaanbod blz. 2 Pedagogisch project : Element 1: Gegevens

Nadere informatie

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar)

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) 1. Administratieve gegevens 1.1 Naam van het minorpakket psychiatrie van het jonge kind : The first Years last forever 1.2 Penvoerende Schooldirecteur Marij

Nadere informatie

GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET

GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET IDENTIFICATIEGEGEVENS LEERLING Voor- en achternaam Geboortedatum Geslacht Adres OUDERS Voor- en achternaam moeder Voor- en achternaam vader Adres (indien anders dan adres

Nadere informatie

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Gestichtstraat 4 9000 Gent 09/2401325 Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Binnen ambulante begeleidingsdienst ZigZag onderscheiden wij twee types van ondersteuning in

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen.

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Nederlands Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Technologische Opvoeding Onderwerp:

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Communicatie en overleg

Communicatie en overleg Communicatie en overleg Doelstellingen Kerncompetenties K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 Zich op de hoogte stellen van en discreet omgaan met gegevens over de leerling. Aan ouders/verzorgers informatie en advies verschaffen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN

GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN Onze school heet u van harte welkom in de studierichting: TSO 3 de graad GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN Inschrijvingen: tijdens schooldagen en zomervakantie van 9u tot 12u en van 13u tot 16u Opendeurdag:

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

Beroepsgeheim in de drughulpverlening

Beroepsgeheim in de drughulpverlening Beroepsgeheim in de drughulpverlening KU Leuven Broeders van Liefde Studiedag De8 Antwerps Integratiecentrum Antwerpen, 15 januari 2013 Inleiding Specifieke invalshoek Vanuit West-Europese en Vlaamse cultuur

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel FACTSHEET Cursus Bijlagen Professionaliseringsplan KOLOM Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel Algemeen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord bij de 24 e druk 11

Inhoud. Voorwoord bij de 24 e druk 11 Inhoud Voorwoord bij de 24 e druk 11 1 Inleiding Marcel van Aken en Wim Slot 13 1.1 Adolescentie: een eerste typering 13 1.2 Puberteit en adolescentie 14 1.2.1 Oorsprong van de begrippen puberteit en adolescentie

Nadere informatie

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester.

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Opleiding Orthopedagogie Code + officiële benaming van de module E2 Samenwerkingsvaardigheden 2 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 3 studiepunten Totale studietijd 60 Aantal lestijden 40 Aandeel

Nadere informatie

Toetstermen en taxonomiecodes

Toetstermen en taxonomiecodes Toetstermen en taxonomiecodes Door middel van toetstermen is vastgelegd wat deelnemers moeten kennen en kunnen. Een toetsterm is bepalend voor de inhoud van de opleiding en de toetsing. Dit betekent dat

Nadere informatie

ECTS- FICHE. Hoofdvestiging centrum CVO Horito Via secretariaat en/of website

ECTS- FICHE. Hoofdvestiging centrum CVO Horito Via secretariaat en/of website HBO5 Orthopedagogie ECTS- FICHE ECTS-Fiche Emancipatorisch werken 2 (G2) Code: G2 Cluster: 3 Academiejaar: 2014-2015 Studietijd: 40 lestijden Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: mogelijk Onderwijstaal:

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie