Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag"

Transcriptie

1 Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag Door dr. Maurice de Greef De gemeente Den Haag faciliteert sinds enkele decennia diverse taaltrajecten voor de inwoners van Den Haag. Deze trajecten hebben allereerst tot doel om de taalbeheersing van de inwoners te vergroten. Daarnaast heeft de gemeente Den Haag de wens dat de trajecten tot een betere plek in de samenleving en een betere arbeidsmarktpositie leiden. Vraag is of dat het geval is. De huidige taaltrajecten worden momenteel onder ander verzorgd door ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en via het project Taal in de Buurt. Stichting Lezen & Schrijven probeert in samenwerking met deze partners nog meer aandacht te vragen voor taalondersteuning in Den Haag door de realisatie van het programma Taal voor het Leven in de Haagse regio. In samenwerking met de bovengenoemde taalpartners heeft zij de afdeling Educational Research & Development (ERD) van de School of Business and Economics van Universiteit Maastricht gevraagd om de impact van de Haagse taaltrajecten van bovengenoemde partners in kaart te brengen. Belang van taaltrajecten Op basis van de onderzoeksresultaten van het recent gepubliceerde PIAAC onderzoek (Programme for the International Assessment of Adult Competencies) wordt duidelijk dat taaltrajecten voor volwassenen nog steeds noodzakelijk zijn. Het aantal laaggeletterden in Nederland is gestegen van 9.4% naar 12% (Buisman et al., 2013). Daarnaast lijken de kosten van laaggeletterdheid voor de samenleving aanzienlijk. Volgens De Greef, Segers en Nijhuis (2013) bedragen die 556 miljoen euro per jaar. Vraag is of investering in taaltrajecten deze kosten zou kunnen tegen gaan. Kok en Scholte (2013) geven aan dat taaltrajecten voor laaggeletterden renderend zijn en dat dat de samenleving 700 miljoen euro oplevert. Daarnaast toont onderzoek aan dat taaltrajecten ook zorgen voor een beter welzijn, een betere positie op de arbeidsmarkt en betere mate van gezondheid onder de deelnemers. Volwassen deelnemers aan taal-, reken en basisvaardigheidstrajecten ervaren een persoonlijke groei en een toename van zelfvertrouwen (Purcell-Gates et al., 2000) naast betere werknemersvaardigheden en meer vertrouwen en tevredenheid in hun baan (Tett et al., 2006; Department of Labour New Zealand, 2010). Ten slotte resulteert deelname aan taaltrajecten volgens Berkman et al. (2004) in een afname van depressies onder de deelnemers. Door de organisatie van taaltrajecten kunnen deelnemers (ook in Den Haag) een betere plek in de samenleving krijgen, oftewel hun sociale inclusie vergroten. Of men een betere sociale inclusie heeft verkregen wordt duidelijk aan de hand van concrete zaken, zoals het beter beheren van de eigen post en een grotere deelname aan wijkactiviteiten. Daarnaast leert een deelnemer bijvoorbeeld gebruik te maken van vergunningen of leert nieuwe mensen kennen. De deelnemer kan zich in ieder geval beter redden in het dagelijks leven. Volgens onderzoek van De Greef, Segers en Verté (2010) werd duidelijk dat sociale inclusie is op te delen in 4 categorieën, te weten: 1. Activering: De deelnemer kan zichzelf in en rondom huis redden.

2 2. Internalisatie: De deelnemer durft zichzelf te zijn en voelt zich daar goed bij. 3. Participatie: De deelnemer neemt deel aan activiteiten in de dagelijkse samenleving. 4. Connectie: De deelnemer gaat nieuwe contacten aan en optimaliseert de bestaande contacten. Daarnaast is bij dit onderzoek van de Haagse taalpartners in samenwerking met Stichting Lezen & Schrijven ook gekeken naar de impact van het taaltraject op de fysieke en psychische gezondheid, de opvoeding van de kinderen en neveneffecten op het gebied van arbeidsparticipatie, zoals onder andere: het hebben van een betaalde baan (met of zonder begeleiding), vrijwilligerswerk, een stage of het zoeken naar een baan. Onderzoeksmethodiek In het najaar van 2013 is onder een groot aantal deelnemers aan taaltrajecten van ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en Taal in de Buurt met medewerking van het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven een vragenlijst afgenomen. De vragenlijst is niet afgenomen onder deelnemers die geheel analfabeet zijn, vanwege het feit dat zij de vragenlijst niet konden invullen. Er zijn 2 meetmomenten geweest, T 0 in september 2013 met een respons van 1117 deelnemers en T 1 in december 2013 met een respons van 772 deelnemers. De uiteindelijke analyse is gebaseerd op de respons van 523 deelnemers. Het onderzoek is geïnitieerd door Stichting Lezen & Schrijven, die middels dit onderzoek inzage wil krijgen in het feit of deelnemers aan een taaltraject een betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt hebben verkregen. Naast de trajecten waar zij zelf bij betrokken is, heeft zij in samenwerking met de gemeente afgesproken dat bovengenoemde partners deel konden nemen aan het onderzoek. Tijdens de metingen zijn naast de socio-demografische kenmerken, zoals geslacht, nationaliteit, leeftijd, hoogste vooropleiding, aantal opleidingsjaren, het hebben van een diploma of een (vrijwilligers)baan op de volgende variabelen: 1. Sociale inclusie Nationale taalvaardigheden Digitale vaardigheden Assertiviteit Arbeids- en opvoedingsvaardigheden Ontmoeten & ondernemen Natuur- en sportactiviteiten Afname van sociaal isolement 2. Opvoeding Opvoeding en gesprekken Extern contact Lezen & ondernemen 3. Gezondheid Fysieke gezondheid Psychische gezondheid

3 4. Arbeidsmarktpositie Het hebben van of beter functioneren in een betaalde baan Het hebben van vrijwilligerswerk Stage gaan lopen Het zoeken naar een baan Het hebben van of beter functioneren in een betaalde baan met begeleiding Bij de meting is gebruik gemaakt van de gevalideerde SIT-vragenlijst (Sociale Inclusie na Transfer) van De Greef, Segers en Verté (2010). Voor de variabelen van fysieke en psychische gezondheid is gebruik gemaakt van schalen van de Belgian Ageing Studies (BAS) van Verté, De Witte en De Donder (2007). Middels een Principale Componentenanalyse zijn ten slotte de drie variabelen van het onderdeel opvoeding vastgesteld. Om de impact van het taaltraject in kaart te brengen, zijn middels SPSS 13.0 verschilvariabelen gemaakt en is per variabele het percentage deelnemers, dat een groei heeft doorgemaakt, bepaald. Aansluitend is met een logistische regressieanalyse in kaart gebracht welke factoren van de leeromgeving van invloed waren op de toename in sociale inclusie, opvoedingsvaardigheden, mate van gezondheid of arbeidsmarktpositie. De deelnemers van de Haagse taaltrajecten in beeld Het merendeel van de deelnemers van de Haagse taaltrajecten is volgens tabel 1 met 76.2% vrouw en is tussen de 26 en 65 jaar (82.1%). Volgens Josten (2010) zijn mensen laagopgeleid als ze hoogstens een VMBO- of gelijkwaardig diploma hebben (in feite dus vergelijkbaar met MBO-niveau 2). Op basis daarvan wordt uit tabel 1 duidelijk dat (inclusief de helft van de groep van het MBOniveau) circa 48.6% laagopgeleid is. Ook aan de hand van de opleidingsjaren kan men afleiden, dat 47.1% 12 of minder opleidingsjaren heeft gehad wat vergelijkbaar is met het aantal jaren om in ieder geval een VMBO- of gelijkwaardig diploma te kunnen behalen (zie tabel 1). Ten slotte toont tabel 1, dat slechts 34.4% een betaalde baan heeft. Uit tabel 1 wordt duidelijk, dat er verschillen tussen de groepen deelnemers per organisatie zijn. De deelnemers van OBV en Ouder en School Plus zijn allemaal vrouw, terwijl aan de trajecten van ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster en Taal in de Buurt ook mannen deelnamen (zie tabel 1). Bij Stichting Wereldvenster was zelfs bijna de helft man. Daarnaast wordt duidelijk dat het opleidingsniveau en van de groep deelnemers aan de trajecten van ROC Mondriaan en Taal in de Buurt gemiddeld hoger is dan dat van de groep deelnemers aan de trajecten van Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus (zie tabel 1). Het aantal opleidingsjaren bevestigt dit, doordat het aantal opleidingsjaren van de deelnemers aan de trajecten bij ROC Mondriaan en Taal in de Buurt gemiddeld hoger is dan dat van de deelnemers aan de trajecten bij Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus (zie tabel 1). Ten slotte blijkt uit tabel 1 dat circa 45 tot 50% van de deelnemers bij ROC Mondriaan en Taal in de Buurt een betaalde baan heeft, terwijl nog geen 10% van de deelnemers bij Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus een baan heeft. Op basis van deze doelgroepanalyse wordt duidelijk dat deze Haagse taalpartners samen

4 een diverse doelgroep in den Haag een aanbod bieden, dat naar alle waarschijnlijkheid elkaar aanvult. Tabel 1: Socio-demografische kenmerken deelnemers (N = 523) Kenmerk in % Den Haag ROC Mondriaan Stichting Wereldvenster OBV Ouder en School Plus Taal in de Buurt Aantal onderzochte deelnemers Geslacht Man Vrouw Herkomst Autochtoon Allochtoon Leeftijd Hoogste vooropleiding Geen of slechts enkele jaren Speciaal basisonderwijs Basisonderwijs Speciaal voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs MBO HBO Universiteit Anders Aantal opleidingsjaren Minder dan 5 jaar jaar jaar Meer dan 16 jaar Baan Betaalde baan Vrijwilligersbaan Betaalde baan en vrijwilligersbaan Geen baan Diploma Ja 56.0 Nee 44.0 Noot: Missing values zijn buiten beschouwing gelaten bij berekening percentages. Grote groep deelnemers krijgt betere plek in de samenleving Volgens Kirwan en Birchall (2006) blijkt uit onderzoek dat medewerkers slechts 10% tot 20% van de kennis en vaardigheden uit scholing implementeren in de praktijk. De onderwijssetting verschilde van dat van het onderzoek onder de Haagse taalpartners, maar ook hier stond de impact van leertrajecten voor volwassenen centraal. De meeste percentages van de Haagse taaltrajecten zijn veel hoger met name op het gebied van sociale inclusie en opvoeding (zie tabel 2). Ook in vergelijking met het landelijk onderzoek van 2012, waarbij dezelfde soort groep onderzocht is, die deelnam aan taal-, reken- en basisvaardigheidstrajecten in diverse (non-) formele onderwijssettingen voor volwassenen (De Greef et al., 2012). Volgens tabel 2 zijn vrijwel alle cijfers van de Haagse taaltrajecten hoger (m.u.v. de variabelen arbeids- en opvoedingsvaardigheden en betaalde baan en vrijwilligerswerk, waarvan de percentages in 2012 vrij dicht bij die van het huidig onderzoek lagen).

5 Kijkend naar de concrete percentages kan men constateren, dat er een grote groep een betere taalbeheersing krijgt, namelijk 76.2% (zie tabel 2). Daarnaast ervaart meer dan 50% een betere plek in de samenleving in vrijwel alle variabelen van sociale inclusie, wat zich onder ander vertaalt in het feit dat men bijvoorbeeld meer mensen ontmoet en men meer onderneemt, assertiever is geworden en meer deelneemt aan natuur- en sportactiviteiten (zie tabel 2). Wat betreft de mate van gezondheid ervaart een grotere groep een betere psychische gezondheid dan een betere fysieke gezondheid na deelname, te weten 44.6% ten opzichte van 27.3%. Voor wat betreft opvoeding wordt uit tabel 2 duidelijk dat ten minste 71.4% aangeeft betere opvoedingsvaardigheden te hebben gekregen. Ten slotte kan voor de neveneffecten op het gebied van de arbeidsmarktpositie geconstateerd worden dat deze redelijk groot zijn. Volgens tabel 2 is vanuit de Haagse taaltrajecten in Den Haag circa 17% beter gaan functioneren op de werkvloer of heeft een betaalde baan gekregen en dit geldt voor circa 34% van de deelnemers met betrekking tot een betaalde baan met begeleiding. Daarnaast is circa 33% een baan gaan zoeken, 20% vrijwilligerswerk gaan doen en circa 12% stage gaan lopen (zie tabel 2). Tabel 2: Percentage deelnemers met betrekking tot toename mate van sociale inclusie Leercontext Aantal deelnemers met toename sociale inclusie per variabele van sociale inclusie in % Den Haag ROC Stichting Mondriaan Wereldvenster OBV Ouder en School Plus Taal in de Buurt Landelijk onderzoek 2012 Sociale inclusie Nationale Taalvaardigheden Digitale Vaardigheden Assertiviteit Arbeids- en opvoedingsvaardigheden Ontmoeten & ondernemen Natuur- en sportactiviteiten Afname sociaal isolement *** Gezondheid Fysieke gezondheid * Psychische gezondheid * Opvoeding Opvoeding & gesprekken * - * - * 71.4 ** - * - * Extern contact * - * - * 80.7 ** - * - * Lezen & ondernemen * - * - * 80.5 ** - * - * Arbeidsmarktpositie Betaalde baan Vrijwilligerswerk Stage Op zoek naar baan Betaalde baan met begeleiding Noten: * Deze variabalen zijn na overleg met de betreffende organisatie(s) niet gemeten bij deze doelgroep, vanwege het feit dat deze uitkomstmaten niet van toepassing waren op de betreffende trajecten. ** Variabelen van het onderdeel Opvoeding zijn slechts gevalideerd op de deelnemers van de taaltrajecten van Ouder en School Plus, dat gering is voor een validatie en moeten bij een nieuwe meting opnieuw worden vastgesteld. *** Deze variabalen zijn na overleg met de betreffende organisatie(s) niet gemeten bij deze doelgroep, vanwege het feit dat deze uitkomstmaten niet van toepassing waren op de betreffende trajecten.

6 Haagse taalpartners nader bekeken Ondanks dat dit onderzoek in samenwerking met vijf grote taalaanbieders en Stichting Lezen & Schrijven is gerealiseerd moeten de verschillen tussen de taalpartners met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Een deel van deze trajecten zijn gerealiseerd in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven. Een hoog percentage betekent niet, dat de ene taalpartner het beter doet dan de andere. Reden hiervoor is dat de groepen deelnemers niet identiek vergelijkbaar zijn en dat sommige groepen kleiner zijn dan andere groepen. Wel kan per taalpartner in kaart worden gebracht waar de meest sterke kanten van het taaltraject zitten. 1. ROC Mondriaan Naast de grote impact op taalbeheersing wordt uit tabel 2 duidelijk, dat de trajecten van ROC Mondriaan ook een redelijke impact op de arbeidsmarktpositie van de deelnemers hebben. Meer dan een derde van de deelnemers gaat een baan zoeken en meer dan een kwart vindt een betaalde baan met begeleiding of functioneert beter in een betaalde baan met begeleiding. 2. Stichting Wereldvenster Naast een betere taalbeheersing valt bij Stichting Wereldvenster op, dat een grote groep aangeeft uit een sociaal isolementspositie te komen (zie tabel 2). Daarnaast is ook hier de impact op de arbeidsmarktpositie groot te noemen, aangezien bijna 45% een baan gaat zoeken, meer dan een derde stage gaat lopen en een betaalde baan met begeleiding vindt of beter functioneert in een betaalde baan met begeleiding. 3. OBV Duidelijk wordt uit tabel 2 dat een grote groep assertiever is geworden (76%), aan natuuren sportactiviteiten is gaan deelnemen (72%) en een betere taalbeheersing heeft gekregen. Enige nuancering van de scores van de deelnemers aan de trajecten van het OBV is wel noodzakelijk, omdat het hier een kleine groep betreft. Hierdoor wordt een verandering (en een hoge score) wellicht sneller zichtbaar, omdat het slechts een kleine groep betreft. Tabel 2 toont bijvoorbeeld aan, dat een groot deel van de deelnemers ook een betere arbeidsmarktpositie heeft gekregen, doordat men een betaalde baan met of zonder begeleiding vindt of beter functioneert in een betaalde baan met of zonder begeleiding. Door de vrij kleine groep deelnemers (die hier zijn benaderd) kan deze hoge scoring wellicht niet geheel representatief zijn voor de gehele groep deelnemers van OBV. Men krijgt wel een betere arbeidsmarktpositie, maar voor welke percentage deelnemers dat geldt, moet iets genuanceerd worden. 4. Ouder en School Plus Uit de resultaten van Ouder en School Plus blijkt volgens tabel 2 dat naast een betere taalbeheersing minstens 71.4% betere opvoedingsvaardigheden heeft gekregen in de vorm van het beter opvoeden op zich en het voeren van gesprekken met kinderen, het verbeteren van het contact met externe instellingen (zoals de school) en het meer lezen en activiteiten

7 ondernemen met de kinderen. Daarnaast heeft bijna 50% een betere psychische gezondheid gekregen (tabel 2). 5. Taal in de Buurt Ook de resultaten van de trajecten Taal in de Buurt tonen aan dat het merendeel van de groep een betere taalbeheersing heeft gekregen (zie tabel 2). Opvallend is dat ook hier bijna 50% een betere psychische gezondheid heeft gekregen en dat er een grote impact op de arbeidsmarkt is. Volgens tabel 2 gaat meer dan een derde van de deelnemers een baan zoeken en bijna de helft een betaalde baan met begeleiding of functioneert beter in een betaalde baan met begeleiding. Enige onderzoeksnuancering is wel noodzakelijk. Allereerst is niet duidelijk welke vorderingen de deelnemers die de vragenlijst niet hebben ingevuld, wel of niet hebben doorgemaakt. Deze groep zou de scores iets kunnen drukken. Ten tweede betreft het hier onderzoek op basis van zelfperceptie. Dit komt onder andere, vanwege het feit dat hier onderzocht wordt in hoeverre de deelnemer de vaardigheid of activiteit nu ook zelf toepast in de eigen praktijk. Eerder onderzoek van De Greef et al. (2009) toonde aan dat door het zelf scoren van de beheersing van diverse vaardigheden de verwachte overschatting van de deelnemers uitbleef, daar dezelfde scores door docenten (over de betreffende vaardigheden van de deelnemers) veel hoger bleken te zijn dan die van de deelnemers zelf. Daarnaast tonen Kok en Scholte (2013) door vergelijking van scores op de schalen van het SIT-instrument met scores op objectieve internationale taaltoetsen (Alamprese et al., 2011; Sabatini et al., 2011;, Greenberg et al., 2011; Hock & Mellard, 2011) aan, dat de gemiddelde stijging van de testscores van deelnemers vergelijkbaar zijn. Hierbij is de hoogte van de scores op de objectieve internationale taaltoetsen vergeleken met de hoogte van de scores via het SIT-instrument. Haagse taaltrajecten hebben grote impact Samenvattend kan men zeggen dat een groot aantal deelnemers van de Haagse taaltrajecten (gefaciliteerd door ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en Taal in de Buurt in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven) de doelen van het leertraject behaalt. De ondersteuning van het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven heeft bij sommige taalpartners de mogelijkheid geboden om extra ondersteuning tijdens het traject te geven door de inzet van een vrijwilliger en daarnaast nieuw ontwikkelde materialen te gebruiken. De hoofddoelen zoals een betere taalbeheersing, beter contact met anderen in de zin van een afname van de sociaal isolementspositie, een betere arbeidsmarktpositie en betere opvoedingsvaardigheden worden behaald. De toegenomen opvoedingsvaardigheden wordt met name duidelijk bij de deelnemers van de trajecten Ouder en School Plus. Een groot deel krijgt dus een betere plek in de samenleving na deelname aan het taaltraject zeker in vergelijking met het landelijk onderzoek van 2012 (De Greef et al., 2012) en het onderzoek van Kirwan en Birchall (2006). Wat bij de Haagse taaltrajecten opvalt, is dat een aanzienlijk deel van de deelnemers haar arbeidsmarktpositie verbetert, terwijl dit in feite geen

8 vooropgezet doel is. Wel wordt duidelijk dat de stap naar een betaalde baan met begeleiding (zoals bij een Sociale Werkvoorziening) eerder behaald wordt dan naar een betaalde baan met begeleiding. Daarnaast geldt voor de groepen waar het merendeel geen baan heeft eerder dat een grote groep naar een baan wordt toegeleid dan de groepen waarvan de helft al een baan heeft, vanwege het feit dat een groot deel daarvan uiteraard al een baan heeft. Voor sommige variabelen wordt zelfs bijna een score van 50% gehaald. Uit de logistische regressieanalyse blijkt dat de begeleiding van de docent, de lesmaterialen en -activiteiten, de directe omgeving van de deelnemer, de begeleiding van de vrijwilliger, maar ook de transfermogelijkheden (mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk) als onderdeel van de leeromgeving van invloed zijn op het verkrijgen van een betere plek in de samenleving, de arbeidsmarkt en een betere taalbeheersing. Dit houdt in dat voor het merendeel van de trajecten de inzet van de docent of de vrijwilliger ervoor zorgt, dat de deelnemer het geleerde gaat toepassen in de praktijk. Het werd wel duidelijk dat de gehanteerde lesmaterialen belangrijk waren en onlosmakelijk verbonden waren met de begeleiding van met name de docent. Daarnaast werd duidelijk dat de omgeving van de deelnemer een belangrijke rol speelt. Zijn of haar familie, vrienden en of kennissen kunnen ervoor zorgen dat de doelen van het traject eerder behaald worden. Hoe meer mogelijkheden er zijn om het geleerde toe te passen, hoe beter dat zal gaan. Een ideaal leertraject in Den Haag biedt de mogelijkheid om in interactie met de docent en een vrijwilliger met nieuw ontwikkelde materialen aan de slag te gaan, die specifiek voor de doelgroep ontwikkeld zijn en waar tijdens het traject voldoende mogelijkheden worden gecreëerd om het geleerde toe te passen in samenwerking met de directe omgeving (familieleden, vrienden en kennissen) van de deelnemer zelf. Daarbij is het hebben van een baan een stimulerende factor. Het hebben van een baan zorgt er bijvoorbeeld voor, dat men meer mogelijkheden heeft om zich assertief op te stellen en assertiever te worden met name ook op de werkvloer. Dit zorgt ervoor dat men eerder een groei in assertiviteit kan vertonen. Concluderend kunnen we zeggen dat de Haagse taalpartners (deels in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven): een diverse Haagse doelgroep bedienen en dat het aanbod van de partners elkaar aanvult; gemiddeld 75% van de deelnemers aan de taaltrajecten een betere taalbeheersing krijgt; gemiddeld 50% tot 65% van de deelnemers een betere plek in de samenleving krijgt; gemiddeld 30% tot 45% van de deelnemers een betere gezondheidstoestand krijgt; gemiddeld 15% tot 35% van de deelnemers een betere arbeidsmarktpositie krijgt. Daarnaast blijken de trajecten met name succesvol, doordat de leeromgeving uit verschillende onderdelen bestaat, zoals een interactie met en ondersteuning van de docent, vrijwilliger en de omgeving van deelnemer ondersteunt met nieuw ontwikkelde materialen en voldoende mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk.

9 Referenties Alamprese, J.A. et al. (2011). Effects of a structured decoding curriculum on adult literacy learners reading development. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): pp Berkman, N.D., DeWalt, D.A., Pignone, M.P., Sheridan, S.L., Lohr, K.N., Lux, L., Sutton, S.F., Swinson, T. & Bonito, A.J. (2004). Literacy and Health Outcomes. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality. Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W. & Van der Velden, R. (2012). PIAAC 2012: de belangrijkste resultaten. s- Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. De Greef, M., Hanekamp, M., Segers, M., Verté, D. en Lupi, C. (2012). Leren in verschillende contexten. s-hertogenbosch: CINOP. De Greef, M., Segers, M. & Nijhuis, J. (2013). Feiten en cijfers geletterdheid. Den Haag: Stichting Lezen & Schrijven. De Greef, M., Segers, M. & Verté, D. (2010). Development of the SIT, an instrument to evaluate the transfer effects of adult education programs for social inclusion, Studies in Educational Evaluation (36), De Greef, M. et al. (2009). Leren voor Leven een eigen plek in het dagelijks leven. Velp: Spectrum CMO Gelderland. Department of Labour New Zealand (2010). Upskilling Partnership Programme: Evaluation Report. Wellington: Department of Labour New Zealand. Greenberg, D. et al. (2011). A Randomized Control Study of Instructional Approaches for Struggling Adult Readers. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): pp Hock, M.F. & Mellard, D.F. (2011). Efficacy of learning strategies instruction in adult education. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): Josten, E. (2010). Minder werk voor laagopgeleiden? Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Kirwan, C. & Birchall, D. (2006). Transfer of learning from management development programmes: testing the Holton model. International Journal of Training and Development, 10: Kok, L. & Scholte, R. (2013). Rendement van cursussen voor laaggeletterden. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek. Purcell-Gates, V., Degener, S., Jacobson, E. & Soler, M. (2000). Affecting change in literacy practices of adult learners: impact of two dimensions of instruction. Cambridge: NCSALL. Sabatini, J.P. et al. (2011). Relative effectiveness of reading intervention programs for adults with low literacy. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): Tett, L., Hall, S., Maclachlan, K., Thorpe, G., Edwards, V. & Garside, L. (2006). Evaluation of the Scottish Adult Literacy and Numeracy (ALN) Strategy. Edinburgh: Scottish Executive Social Research. Verté, D., De Witte, N. & De Donder, L. (2007). Schaakmat of aan zet? Monitor voor lokaal ouderenbeleid in Vlaanderen. Brugge: Uitgeverij Van den Broele.

Door dr. Maurice de Greef

Door dr. Maurice de Greef Educatietrajecten van ROC ID College zorgen voor betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt onder inwoners in de regio Holland-Rijnland Door dr. Maurice de Greef In de regio Holland-Rijnland

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven. Prof. Dr. M. Segers

Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven. Prof. Dr. M. Segers Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven Prof. Dr. M. Segers Taal voor het Leven Taal voor het Leven creëert een netwerk en infrastructuur in de regio om laaggeletterden taal, digitale vaardigheden

Nadere informatie

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Dr. Jan Nijhuis

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

3 Doelstelling Het afsluiten van een overeenkomst met ROC Nijmegen voor de uitvoering van de opleidingen educatie zoals bedoeld in de WEB.

3 Doelstelling Het afsluiten van een overeenkomst met ROC Nijmegen voor de uitvoering van de opleidingen educatie zoals bedoeld in de WEB. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Overeenkomst met ROC Nijmegen Educatiemiddelen 2014 Programma / Programmanummer Onderwijs / 1073 BW-nummer Portefeuillehouder R. Helmer-Englebert Samenvatting De gemeente

Nadere informatie

Grundtvig Project Education against Marginalisation. Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers

Grundtvig Project Education against Marginalisation. Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers Grundtvig Project Education against Marginalisation Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers Uitdagingen anno 2010: Maatschappij evolueert in een zeer hoog tempo Niet iedereen kan dit tempo aan Omwille van

Nadere informatie

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Leren in verschillende contexten De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Colofon Titel Leren in verschillende contexten; De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden

Nadere informatie

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Dr. Jan Nijhuis Dr. Jo Fond Lam

Nadere informatie

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Kaders voor een digitale leer- en oefenomgeving Onderzoekssamenvatting Drs. Maurice de Greef Onderzoeker, Adviseur en Trainer Artéduc

Nadere informatie

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Presentatie voor We leren altijd!, 10 jaar ETV.nl 5 maart 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Waar hebben we het over Verschillende

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER Oktober 2012 2 Opdrachtnemer: Opdrachtgever: Team Financieel Advies, Onderzoek & Statistiek Camiel De Bruijn Ard Costongs Economie

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

Rendement van cursussen voor laaggeletterden

Rendement van cursussen voor laaggeletterden Rendement van cursussen voor laaggeletterden Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Stichting Lezen & Schrijven Rendement van cursussen voor laaggeletterden Lucy Kok Robert Scholte Roetersstraat 29-1018

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Presentatie voor landelijke dag laaggeletterdheid en digitale vaardigheden 13 november 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Vooruitblik Laaggeletterden

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven

Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven Onderzoeksresultaten outcome en invloed van volwasseneneducatie Inhoud Inleiding 2 4 7 9 10 11 12 13 13 Inleiding Onderzoek Leren voor Leven Trainingsdesign

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Feiten & cijfers geletterdheid

Feiten & cijfers geletterdheid Overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu Deze publicatie van Stichting Lezen & Schrijven is tot stand gekomen in samenwerking met: Dr.

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949 Onderwijs & Kwaliteit Eerste rapportage HBO-Monitor 2013 Op 3 april 2014 zijn de resultaten van de jaarlijkse HBO-monitor (enquête onder afgestudeerden) over 2013 binnengekomen. Het onderzoek betreft studenten

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

Feiten & cijfers geletterdheid. Overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu

Feiten & cijfers geletterdheid. Overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu Feiten & cijfers geletterdheid Overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu Overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan.

De gegevens die worden gebruikt door de benchmark worden door de gemeente zelf aangeleverd. De burgerpeiling levert een deel van deze gegevens aan. Burgerpeiling 2013 Eind 2013 is onder 2000 inwoners van de gemeente Noordoostpolder een enquete verspreid ten behoeve van de benchmark waarstaatjegemeente.nl. De enquete vormt een onderdeel van de benchmark.

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Auteur : Nick Elshof Datum: 25-09-2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Samenvatting... 4 Verantwoording en achtergrond...

Nadere informatie

tieve En Ect Educa traj

tieve En Ect Educa traj Educatieve trajecten Educatieve trajecten In opdracht van gemeentes verzorgt het ROC Kop van Noord- Holland opleidingen voor volwassenen om participatie in de samenleving of op het werk te vergroten: de

Nadere informatie

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar De Lage Landen Drs. Rita van Dijk & Prof. Dr. Maurice de Greef De kracht van taal http://www.youtube.com/watch?v=z06cbr1ox3a Opbrengsten taaltrajecten

Nadere informatie

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Rapportage: Analyse en tabellen: 4 Februari 2011 Mariëlle Verhoef Mike van der Leest Inleiding Het Graafschap College

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

CPS 2015 1. Onderzoekplan Geletterdheid op Bonaire

CPS 2015 1. Onderzoekplan Geletterdheid op Bonaire Onderzoekplan Geletterdheid op Bonaire Inleiding De Stichting Lezen & Schrijven Bonaire is in het voorjaar van 2015 opgericht en is een initiatief van Rotary Club Bonaire. De Stichting Lezen & Schrijven

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Online taalleren met professionele ondersteuning

Online taalleren met professionele ondersteuning Online taalleren met professionele ondersteuning Met NLvaardig volgen deelnemers hun taaltraject volledig online. Natuurlijk onder enthousiaste professionele begeleiding. Geen groepslessen dus, cursisten

Nadere informatie

FACTSHEET. Toptalenten VO in het vervolgonderwijs

FACTSHEET. Toptalenten VO in het vervolgonderwijs FACTSHEET Toptalenten VO in het vervolgonderwijs De onderwijsprestaties van Nederlandse leerlingen zijn gemiddeld genomen hoog, maar er blijft ruimte voor verbetering. Deze factsheet geeft inzicht in de

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015 Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015 Juli 2015 Samenvatting Van april tot en met eind juni 2015 heeft er een tevredenheidsonderzoek onder BPVbedrijven/instellingen

Nadere informatie

Highlights resultaten partnerenquête DNZ

Highlights resultaten partnerenquête DNZ Highlights resultaten partnerenquête DNZ Peter Brouwer 28 mei 2015 1 van 8 Inleiding Jaarlijks organiseert De Normaalste Zaak (DNZ) een enquête onder haar leden. De enquête levert nuttige informatie op

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

LOKAAL JEUGDRAPPORT - Houten

LOKAAL JEUGDRAPPORT - Houten LOKAAL JEUGDRAPPORT - Houten Jongeren en gezin Ontwikkeling van het aantal jongeren (2000-2011, index: 2000=100) Bron:CBS bevolkingsstatistiek, bewerking ABF Research In Houten is het aantal jongeren in

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

TPACK-NL vragenlijst een toelichting

TPACK-NL vragenlijst een toelichting TPACK-NL vragenlijst een toelichting Petra Fisser & Joke Voogt Universiteit Twente Curriculumontwerp & Onderwijsinnovatie http://www.tpack.nl In dit document is de Nederlandse versie van de TPACK vragenlijst

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Jeroen Lavrijsen Doctoraatsonderzoeker, HIVA - KU Leuven www.steunpuntssl.be Structuur secundair onderwijs Focus op twee kenmerken van het secundair

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN

INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN INBURGEREN IS MEER DAN INBURGERINGEXAMEN HALEN Welk aanbod is er voor inburgeraars en doorburgeraars? Een greep uit het aanbod Voor niet-inburgeringsplichtigen (autochtoon en allochtoon) Alfabetisering

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement, M. Heijmans, NIVEL, juni 2014) worden gebruikt.

Nadere informatie

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014

TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg. Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 TAAL: ons een zorg? Laaggeletterdheid in de zorg Michiel Sträter Stichting Lezen & Schrijven Lions Schiedam sept. 2014 Dit weet u na deze presentatie Taal: ons een zorg? 1. Laaggeletterdheid in de zorg

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

Groepskenmerken Aantal cliënten 103 Gemiddelde leeftijd 52 (Dit is gebaseerd op 42 cliënten) 56 Mannen, 47 Vrouwen en 0 niet ingevuld

Groepskenmerken Aantal cliënten 103 Gemiddelde leeftijd 52 (Dit is gebaseerd op 42 cliënten) 56 Mannen, 47 Vrouwen en 0 niet ingevuld Verslag Kwaliteit van Leven vragenlijst Vertrouwelijk verslag In opdracht van Floww International Periode 23--202 tot en met 0-2-204 De gebruikte vragenlijst heeft in de kern de Nederlandse vertaling van

Nadere informatie

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven

Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid. Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Verankering laaggeletterdheid in gemeentelijk beleid Soler Berk Stichting Lezen & Schrijven Dinsdag 30 oktober 2012 Stichting Lezen & Schrijven Stichting Lezen & Schrijven initiatief van H.K.H. Prinses

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Ingekomen stuk D14. Datum uw brief nvt

Ingekomen stuk D14. Datum uw brief nvt Directie Inwoners Ingekomen stuk D14 Aan de raad van gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

De relatie tussen leerkrachten-tekort en de taal- en natuurkundekennis en -vaardigheden van 15 jarige leerlingen.

De relatie tussen leerkrachten-tekort en de taal- en natuurkundekennis en -vaardigheden van 15 jarige leerlingen. De relatie tussen -tekort en de taal- en natuurkundekennis en -vaardigheden van 15 jarige leerlingen. Jaap Dronkers 1 Leerstoel International comparative research on educational performance and social

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Dienstverlening en deelnemers in de Bibliotheek [voorbeeld]... 2 2.1 Dienstverlening... 2 2.2 Deelnemers...

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie

Factsheet persbericht. Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie Factsheet persbericht Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie Inleiding Stageperiode Om een stageplek te vinden moeten vrijwel alle studenten solliciteren. Maar hebben allochtone

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN

LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN LAAGGELETTERDHEID IN DELFSHAVEN Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs.

Vrijwilligersbeleid. Rapportage flitsenquête ActiZ. ActiZ, organisatie van zorgondernemers. ICSB Marketing en Strategie Drs. Rapportage flitsenquête ActiZ Vrijwilligersbeleid Voor ActiZ, organisatie van zorgondernemers Van ICSB Marketing en Strategie Drs. Yousri Mandour Datum 7 maart 2011 Pag. 1 Voorwoord Voor u liggen de resultaten

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

~ Sterre: de cijfers ~

~ Sterre: de cijfers ~ ~ Sterre: de cijfers ~ rre_droog.indd 1 1-12-10 11:3 rre_droog.indd 2 1-12-10 11:3 voorwoord tekst: Joost Korsten, Directeur / bestuurder Spectrum CMO Gelderland Vol trots presenteert Spectrum CMO Gelderland

Nadere informatie

Effectieve maatregelen

Effectieve maatregelen Effectieve maatregelen In het taal- en rekenonderwijs Pieter Danes 27 maart 2012 Bijeenkomst Taal in mbo 01-11-2011 Presentatie toen: Van Anja Schaafsma (ROC Mondriaan) Over effectief onderwijs Presentatie

Nadere informatie

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen

Management samenvatting Ongekend Talent. De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen Management samenvatting Ongekend Talent De woorden Ongekend Talent zijn begonnen om een verhaal te vertellen De managementsamenvatting van Ongekend Talent is mede mogelijk gemaakt door Equal subsidiering

Nadere informatie

Thema-analyse. Een leven lang leren: Stand van zaken

Thema-analyse. Een leven lang leren: Stand van zaken 24 25 26 27 28 29 21* 211 212 213* 214 (x 1 ) % Thema-analyse Een leven lang leren: Stand van zaken Voor Nederland en Europa is een leven lang blijven leren een speerpunt. Met de toenemende globalisering,

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Was de Mammoetwet succesvol, ook vanuit interna5onaal perspec5ef?

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Was de Mammoetwet succesvol, ook vanuit interna5onaal perspec5ef? Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Was de Mammoetwet succesvol, ook vanuit interna5onaal perspec5ef? Jaap Dronkers www.roa.unimaas.nl/cv/dronkers/nw_dronkers.htm Doelen van de mammoet wet Het

Nadere informatie

BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE. Resumé bevindingen

BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE. Resumé bevindingen BESTANDSANALYSE SAMENLOPERS ZWOLLE Resumé bevindingen Inleiding Ekdé werk&mobiliteit BV is juli 07 gestart met een screening van samenlopers ingeschreven bij de gemeente Zwolle. Over elke kandidaat is

Nadere informatie

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Aanpak van laaggeletterdheid

Aanpak van laaggeletterdheid Aanpak van laaggeletterdheid 2016 Aanpak van laaggeletterdheid De tekst van het rapport Aanpak van laaggeletterdheid is vastgesteld op 18 april 2016. Het rapport is op 20 april 2016 aangeboden aan de Tweede

Nadere informatie

De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011

De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011 De Popularisering van het Internet in Nederland Trendrapport Internetgebruik 2011 Prof. Dr. Jan A.G.M. van Dijk Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Trendrapport Computer en Internetgebruik 2010

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@ nijmegen.nl Postadres Postbus 9105 6500

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking CIJFERS Studeren met een functiebeperking Gebaseerd op het onderzoek Studeren met een functiebeperking 2012 door ResearchNed/ITS in opdracht van het Ministerie van OCW. 1 De 10 meest voorkomende functiebeperkingen

Nadere informatie

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Factsheet september 2009. Contactpersoon: Daphne Hijzen, onderzoeker en lid van de Kenniskring beroepsonderwijs

Nadere informatie

Kinderdagverblijf ChouChou Klanttevredenheidsonderzoek 2010

Kinderdagverblijf ChouChou Klanttevredenheidsonderzoek 2010 Kinderdagverblijf ChouChou Klanttevredenheidsonderzoek 2010 Rapport klanttevredenheidsonderzoek Den Haag, Februari 2011 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Opbouw rapport 3 1.2 Werkwijze onderzoek

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008)

Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) The Diabetes Numeracy Test (DNT) Huizinga MM, Elasy TA, Wallston KA, Cavanaugh K, Davis D, Gregory RP, Fuchs L, Malone R, Cherrington A, DeWalt D, Buse J, Pignone M, Rothman RL (2008) Development and validation

Nadere informatie

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013 FACTSHEET Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht Platform Beleidsinformatie Mei 2013 Samenstelling: Pauline Thoolen (OCW/Kennis) Rozemarijn Missler (OCW/Kennis) Erik Fleur (DUO/IP) Arrian Rutten

Nadere informatie