Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag"

Transcriptie

1 Haagse taaltrajecten hebben impact op werk en leven inwoners Den Haag Door dr. Maurice de Greef De gemeente Den Haag faciliteert sinds enkele decennia diverse taaltrajecten voor de inwoners van Den Haag. Deze trajecten hebben allereerst tot doel om de taalbeheersing van de inwoners te vergroten. Daarnaast heeft de gemeente Den Haag de wens dat de trajecten tot een betere plek in de samenleving en een betere arbeidsmarktpositie leiden. Vraag is of dat het geval is. De huidige taaltrajecten worden momenteel onder ander verzorgd door ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en via het project Taal in de Buurt. Stichting Lezen & Schrijven probeert in samenwerking met deze partners nog meer aandacht te vragen voor taalondersteuning in Den Haag door de realisatie van het programma Taal voor het Leven in de Haagse regio. In samenwerking met de bovengenoemde taalpartners heeft zij de afdeling Educational Research & Development (ERD) van de School of Business and Economics van Universiteit Maastricht gevraagd om de impact van de Haagse taaltrajecten van bovengenoemde partners in kaart te brengen. Belang van taaltrajecten Op basis van de onderzoeksresultaten van het recent gepubliceerde PIAAC onderzoek (Programme for the International Assessment of Adult Competencies) wordt duidelijk dat taaltrajecten voor volwassenen nog steeds noodzakelijk zijn. Het aantal laaggeletterden in Nederland is gestegen van 9.4% naar 12% (Buisman et al., 2013). Daarnaast lijken de kosten van laaggeletterdheid voor de samenleving aanzienlijk. Volgens De Greef, Segers en Nijhuis (2013) bedragen die 556 miljoen euro per jaar. Vraag is of investering in taaltrajecten deze kosten zou kunnen tegen gaan. Kok en Scholte (2013) geven aan dat taaltrajecten voor laaggeletterden renderend zijn en dat dat de samenleving 700 miljoen euro oplevert. Daarnaast toont onderzoek aan dat taaltrajecten ook zorgen voor een beter welzijn, een betere positie op de arbeidsmarkt en betere mate van gezondheid onder de deelnemers. Volwassen deelnemers aan taal-, reken en basisvaardigheidstrajecten ervaren een persoonlijke groei en een toename van zelfvertrouwen (Purcell-Gates et al., 2000) naast betere werknemersvaardigheden en meer vertrouwen en tevredenheid in hun baan (Tett et al., 2006; Department of Labour New Zealand, 2010). Ten slotte resulteert deelname aan taaltrajecten volgens Berkman et al. (2004) in een afname van depressies onder de deelnemers. Door de organisatie van taaltrajecten kunnen deelnemers (ook in Den Haag) een betere plek in de samenleving krijgen, oftewel hun sociale inclusie vergroten. Of men een betere sociale inclusie heeft verkregen wordt duidelijk aan de hand van concrete zaken, zoals het beter beheren van de eigen post en een grotere deelname aan wijkactiviteiten. Daarnaast leert een deelnemer bijvoorbeeld gebruik te maken van vergunningen of leert nieuwe mensen kennen. De deelnemer kan zich in ieder geval beter redden in het dagelijks leven. Volgens onderzoek van De Greef, Segers en Verté (2010) werd duidelijk dat sociale inclusie is op te delen in 4 categorieën, te weten: 1. Activering: De deelnemer kan zichzelf in en rondom huis redden.

2 2. Internalisatie: De deelnemer durft zichzelf te zijn en voelt zich daar goed bij. 3. Participatie: De deelnemer neemt deel aan activiteiten in de dagelijkse samenleving. 4. Connectie: De deelnemer gaat nieuwe contacten aan en optimaliseert de bestaande contacten. Daarnaast is bij dit onderzoek van de Haagse taalpartners in samenwerking met Stichting Lezen & Schrijven ook gekeken naar de impact van het taaltraject op de fysieke en psychische gezondheid, de opvoeding van de kinderen en neveneffecten op het gebied van arbeidsparticipatie, zoals onder andere: het hebben van een betaalde baan (met of zonder begeleiding), vrijwilligerswerk, een stage of het zoeken naar een baan. Onderzoeksmethodiek In het najaar van 2013 is onder een groot aantal deelnemers aan taaltrajecten van ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en Taal in de Buurt met medewerking van het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven een vragenlijst afgenomen. De vragenlijst is niet afgenomen onder deelnemers die geheel analfabeet zijn, vanwege het feit dat zij de vragenlijst niet konden invullen. Er zijn 2 meetmomenten geweest, T 0 in september 2013 met een respons van 1117 deelnemers en T 1 in december 2013 met een respons van 772 deelnemers. De uiteindelijke analyse is gebaseerd op de respons van 523 deelnemers. Het onderzoek is geïnitieerd door Stichting Lezen & Schrijven, die middels dit onderzoek inzage wil krijgen in het feit of deelnemers aan een taaltraject een betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt hebben verkregen. Naast de trajecten waar zij zelf bij betrokken is, heeft zij in samenwerking met de gemeente afgesproken dat bovengenoemde partners deel konden nemen aan het onderzoek. Tijdens de metingen zijn naast de socio-demografische kenmerken, zoals geslacht, nationaliteit, leeftijd, hoogste vooropleiding, aantal opleidingsjaren, het hebben van een diploma of een (vrijwilligers)baan op de volgende variabelen: 1. Sociale inclusie Nationale taalvaardigheden Digitale vaardigheden Assertiviteit Arbeids- en opvoedingsvaardigheden Ontmoeten & ondernemen Natuur- en sportactiviteiten Afname van sociaal isolement 2. Opvoeding Opvoeding en gesprekken Extern contact Lezen & ondernemen 3. Gezondheid Fysieke gezondheid Psychische gezondheid

3 4. Arbeidsmarktpositie Het hebben van of beter functioneren in een betaalde baan Het hebben van vrijwilligerswerk Stage gaan lopen Het zoeken naar een baan Het hebben van of beter functioneren in een betaalde baan met begeleiding Bij de meting is gebruik gemaakt van de gevalideerde SIT-vragenlijst (Sociale Inclusie na Transfer) van De Greef, Segers en Verté (2010). Voor de variabelen van fysieke en psychische gezondheid is gebruik gemaakt van schalen van de Belgian Ageing Studies (BAS) van Verté, De Witte en De Donder (2007). Middels een Principale Componentenanalyse zijn ten slotte de drie variabelen van het onderdeel opvoeding vastgesteld. Om de impact van het taaltraject in kaart te brengen, zijn middels SPSS 13.0 verschilvariabelen gemaakt en is per variabele het percentage deelnemers, dat een groei heeft doorgemaakt, bepaald. Aansluitend is met een logistische regressieanalyse in kaart gebracht welke factoren van de leeromgeving van invloed waren op de toename in sociale inclusie, opvoedingsvaardigheden, mate van gezondheid of arbeidsmarktpositie. De deelnemers van de Haagse taaltrajecten in beeld Het merendeel van de deelnemers van de Haagse taaltrajecten is volgens tabel 1 met 76.2% vrouw en is tussen de 26 en 65 jaar (82.1%). Volgens Josten (2010) zijn mensen laagopgeleid als ze hoogstens een VMBO- of gelijkwaardig diploma hebben (in feite dus vergelijkbaar met MBO-niveau 2). Op basis daarvan wordt uit tabel 1 duidelijk dat (inclusief de helft van de groep van het MBOniveau) circa 48.6% laagopgeleid is. Ook aan de hand van de opleidingsjaren kan men afleiden, dat 47.1% 12 of minder opleidingsjaren heeft gehad wat vergelijkbaar is met het aantal jaren om in ieder geval een VMBO- of gelijkwaardig diploma te kunnen behalen (zie tabel 1). Ten slotte toont tabel 1, dat slechts 34.4% een betaalde baan heeft. Uit tabel 1 wordt duidelijk, dat er verschillen tussen de groepen deelnemers per organisatie zijn. De deelnemers van OBV en Ouder en School Plus zijn allemaal vrouw, terwijl aan de trajecten van ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster en Taal in de Buurt ook mannen deelnamen (zie tabel 1). Bij Stichting Wereldvenster was zelfs bijna de helft man. Daarnaast wordt duidelijk dat het opleidingsniveau en van de groep deelnemers aan de trajecten van ROC Mondriaan en Taal in de Buurt gemiddeld hoger is dan dat van de groep deelnemers aan de trajecten van Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus (zie tabel 1). Het aantal opleidingsjaren bevestigt dit, doordat het aantal opleidingsjaren van de deelnemers aan de trajecten bij ROC Mondriaan en Taal in de Buurt gemiddeld hoger is dan dat van de deelnemers aan de trajecten bij Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus (zie tabel 1). Ten slotte blijkt uit tabel 1 dat circa 45 tot 50% van de deelnemers bij ROC Mondriaan en Taal in de Buurt een betaalde baan heeft, terwijl nog geen 10% van de deelnemers bij Stichting Wereldvenster, OBV en Ouder en School Plus een baan heeft. Op basis van deze doelgroepanalyse wordt duidelijk dat deze Haagse taalpartners samen

4 een diverse doelgroep in den Haag een aanbod bieden, dat naar alle waarschijnlijkheid elkaar aanvult. Tabel 1: Socio-demografische kenmerken deelnemers (N = 523) Kenmerk in % Den Haag ROC Mondriaan Stichting Wereldvenster OBV Ouder en School Plus Taal in de Buurt Aantal onderzochte deelnemers Geslacht Man Vrouw Herkomst Autochtoon Allochtoon Leeftijd Hoogste vooropleiding Geen of slechts enkele jaren Speciaal basisonderwijs Basisonderwijs Speciaal voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs MBO HBO Universiteit Anders Aantal opleidingsjaren Minder dan 5 jaar jaar jaar Meer dan 16 jaar Baan Betaalde baan Vrijwilligersbaan Betaalde baan en vrijwilligersbaan Geen baan Diploma Ja 56.0 Nee 44.0 Noot: Missing values zijn buiten beschouwing gelaten bij berekening percentages. Grote groep deelnemers krijgt betere plek in de samenleving Volgens Kirwan en Birchall (2006) blijkt uit onderzoek dat medewerkers slechts 10% tot 20% van de kennis en vaardigheden uit scholing implementeren in de praktijk. De onderwijssetting verschilde van dat van het onderzoek onder de Haagse taalpartners, maar ook hier stond de impact van leertrajecten voor volwassenen centraal. De meeste percentages van de Haagse taaltrajecten zijn veel hoger met name op het gebied van sociale inclusie en opvoeding (zie tabel 2). Ook in vergelijking met het landelijk onderzoek van 2012, waarbij dezelfde soort groep onderzocht is, die deelnam aan taal-, reken- en basisvaardigheidstrajecten in diverse (non-) formele onderwijssettingen voor volwassenen (De Greef et al., 2012). Volgens tabel 2 zijn vrijwel alle cijfers van de Haagse taaltrajecten hoger (m.u.v. de variabelen arbeids- en opvoedingsvaardigheden en betaalde baan en vrijwilligerswerk, waarvan de percentages in 2012 vrij dicht bij die van het huidig onderzoek lagen).

5 Kijkend naar de concrete percentages kan men constateren, dat er een grote groep een betere taalbeheersing krijgt, namelijk 76.2% (zie tabel 2). Daarnaast ervaart meer dan 50% een betere plek in de samenleving in vrijwel alle variabelen van sociale inclusie, wat zich onder ander vertaalt in het feit dat men bijvoorbeeld meer mensen ontmoet en men meer onderneemt, assertiever is geworden en meer deelneemt aan natuur- en sportactiviteiten (zie tabel 2). Wat betreft de mate van gezondheid ervaart een grotere groep een betere psychische gezondheid dan een betere fysieke gezondheid na deelname, te weten 44.6% ten opzichte van 27.3%. Voor wat betreft opvoeding wordt uit tabel 2 duidelijk dat ten minste 71.4% aangeeft betere opvoedingsvaardigheden te hebben gekregen. Ten slotte kan voor de neveneffecten op het gebied van de arbeidsmarktpositie geconstateerd worden dat deze redelijk groot zijn. Volgens tabel 2 is vanuit de Haagse taaltrajecten in Den Haag circa 17% beter gaan functioneren op de werkvloer of heeft een betaalde baan gekregen en dit geldt voor circa 34% van de deelnemers met betrekking tot een betaalde baan met begeleiding. Daarnaast is circa 33% een baan gaan zoeken, 20% vrijwilligerswerk gaan doen en circa 12% stage gaan lopen (zie tabel 2). Tabel 2: Percentage deelnemers met betrekking tot toename mate van sociale inclusie Leercontext Aantal deelnemers met toename sociale inclusie per variabele van sociale inclusie in % Den Haag ROC Stichting Mondriaan Wereldvenster OBV Ouder en School Plus Taal in de Buurt Landelijk onderzoek 2012 Sociale inclusie Nationale Taalvaardigheden Digitale Vaardigheden Assertiviteit Arbeids- en opvoedingsvaardigheden Ontmoeten & ondernemen Natuur- en sportactiviteiten Afname sociaal isolement *** Gezondheid Fysieke gezondheid * Psychische gezondheid * Opvoeding Opvoeding & gesprekken * - * - * 71.4 ** - * - * Extern contact * - * - * 80.7 ** - * - * Lezen & ondernemen * - * - * 80.5 ** - * - * Arbeidsmarktpositie Betaalde baan Vrijwilligerswerk Stage Op zoek naar baan Betaalde baan met begeleiding Noten: * Deze variabalen zijn na overleg met de betreffende organisatie(s) niet gemeten bij deze doelgroep, vanwege het feit dat deze uitkomstmaten niet van toepassing waren op de betreffende trajecten. ** Variabelen van het onderdeel Opvoeding zijn slechts gevalideerd op de deelnemers van de taaltrajecten van Ouder en School Plus, dat gering is voor een validatie en moeten bij een nieuwe meting opnieuw worden vastgesteld. *** Deze variabalen zijn na overleg met de betreffende organisatie(s) niet gemeten bij deze doelgroep, vanwege het feit dat deze uitkomstmaten niet van toepassing waren op de betreffende trajecten.

6 Haagse taalpartners nader bekeken Ondanks dat dit onderzoek in samenwerking met vijf grote taalaanbieders en Stichting Lezen & Schrijven is gerealiseerd moeten de verschillen tussen de taalpartners met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Een deel van deze trajecten zijn gerealiseerd in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven. Een hoog percentage betekent niet, dat de ene taalpartner het beter doet dan de andere. Reden hiervoor is dat de groepen deelnemers niet identiek vergelijkbaar zijn en dat sommige groepen kleiner zijn dan andere groepen. Wel kan per taalpartner in kaart worden gebracht waar de meest sterke kanten van het taaltraject zitten. 1. ROC Mondriaan Naast de grote impact op taalbeheersing wordt uit tabel 2 duidelijk, dat de trajecten van ROC Mondriaan ook een redelijke impact op de arbeidsmarktpositie van de deelnemers hebben. Meer dan een derde van de deelnemers gaat een baan zoeken en meer dan een kwart vindt een betaalde baan met begeleiding of functioneert beter in een betaalde baan met begeleiding. 2. Stichting Wereldvenster Naast een betere taalbeheersing valt bij Stichting Wereldvenster op, dat een grote groep aangeeft uit een sociaal isolementspositie te komen (zie tabel 2). Daarnaast is ook hier de impact op de arbeidsmarktpositie groot te noemen, aangezien bijna 45% een baan gaat zoeken, meer dan een derde stage gaat lopen en een betaalde baan met begeleiding vindt of beter functioneert in een betaalde baan met begeleiding. 3. OBV Duidelijk wordt uit tabel 2 dat een grote groep assertiever is geworden (76%), aan natuuren sportactiviteiten is gaan deelnemen (72%) en een betere taalbeheersing heeft gekregen. Enige nuancering van de scores van de deelnemers aan de trajecten van het OBV is wel noodzakelijk, omdat het hier een kleine groep betreft. Hierdoor wordt een verandering (en een hoge score) wellicht sneller zichtbaar, omdat het slechts een kleine groep betreft. Tabel 2 toont bijvoorbeeld aan, dat een groot deel van de deelnemers ook een betere arbeidsmarktpositie heeft gekregen, doordat men een betaalde baan met of zonder begeleiding vindt of beter functioneert in een betaalde baan met of zonder begeleiding. Door de vrij kleine groep deelnemers (die hier zijn benaderd) kan deze hoge scoring wellicht niet geheel representatief zijn voor de gehele groep deelnemers van OBV. Men krijgt wel een betere arbeidsmarktpositie, maar voor welke percentage deelnemers dat geldt, moet iets genuanceerd worden. 4. Ouder en School Plus Uit de resultaten van Ouder en School Plus blijkt volgens tabel 2 dat naast een betere taalbeheersing minstens 71.4% betere opvoedingsvaardigheden heeft gekregen in de vorm van het beter opvoeden op zich en het voeren van gesprekken met kinderen, het verbeteren van het contact met externe instellingen (zoals de school) en het meer lezen en activiteiten

7 ondernemen met de kinderen. Daarnaast heeft bijna 50% een betere psychische gezondheid gekregen (tabel 2). 5. Taal in de Buurt Ook de resultaten van de trajecten Taal in de Buurt tonen aan dat het merendeel van de groep een betere taalbeheersing heeft gekregen (zie tabel 2). Opvallend is dat ook hier bijna 50% een betere psychische gezondheid heeft gekregen en dat er een grote impact op de arbeidsmarkt is. Volgens tabel 2 gaat meer dan een derde van de deelnemers een baan zoeken en bijna de helft een betaalde baan met begeleiding of functioneert beter in een betaalde baan met begeleiding. Enige onderzoeksnuancering is wel noodzakelijk. Allereerst is niet duidelijk welke vorderingen de deelnemers die de vragenlijst niet hebben ingevuld, wel of niet hebben doorgemaakt. Deze groep zou de scores iets kunnen drukken. Ten tweede betreft het hier onderzoek op basis van zelfperceptie. Dit komt onder andere, vanwege het feit dat hier onderzocht wordt in hoeverre de deelnemer de vaardigheid of activiteit nu ook zelf toepast in de eigen praktijk. Eerder onderzoek van De Greef et al. (2009) toonde aan dat door het zelf scoren van de beheersing van diverse vaardigheden de verwachte overschatting van de deelnemers uitbleef, daar dezelfde scores door docenten (over de betreffende vaardigheden van de deelnemers) veel hoger bleken te zijn dan die van de deelnemers zelf. Daarnaast tonen Kok en Scholte (2013) door vergelijking van scores op de schalen van het SIT-instrument met scores op objectieve internationale taaltoetsen (Alamprese et al., 2011; Sabatini et al., 2011;, Greenberg et al., 2011; Hock & Mellard, 2011) aan, dat de gemiddelde stijging van de testscores van deelnemers vergelijkbaar zijn. Hierbij is de hoogte van de scores op de objectieve internationale taaltoetsen vergeleken met de hoogte van de scores via het SIT-instrument. Haagse taaltrajecten hebben grote impact Samenvattend kan men zeggen dat een groot aantal deelnemers van de Haagse taaltrajecten (gefaciliteerd door ROC Mondriaan, Stichting Wereldvenster, OBV, Ouder en School Plus en Taal in de Buurt in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven) de doelen van het leertraject behaalt. De ondersteuning van het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven heeft bij sommige taalpartners de mogelijkheid geboden om extra ondersteuning tijdens het traject te geven door de inzet van een vrijwilliger en daarnaast nieuw ontwikkelde materialen te gebruiken. De hoofddoelen zoals een betere taalbeheersing, beter contact met anderen in de zin van een afname van de sociaal isolementspositie, een betere arbeidsmarktpositie en betere opvoedingsvaardigheden worden behaald. De toegenomen opvoedingsvaardigheden wordt met name duidelijk bij de deelnemers van de trajecten Ouder en School Plus. Een groot deel krijgt dus een betere plek in de samenleving na deelname aan het taaltraject zeker in vergelijking met het landelijk onderzoek van 2012 (De Greef et al., 2012) en het onderzoek van Kirwan en Birchall (2006). Wat bij de Haagse taaltrajecten opvalt, is dat een aanzienlijk deel van de deelnemers haar arbeidsmarktpositie verbetert, terwijl dit in feite geen

8 vooropgezet doel is. Wel wordt duidelijk dat de stap naar een betaalde baan met begeleiding (zoals bij een Sociale Werkvoorziening) eerder behaald wordt dan naar een betaalde baan met begeleiding. Daarnaast geldt voor de groepen waar het merendeel geen baan heeft eerder dat een grote groep naar een baan wordt toegeleid dan de groepen waarvan de helft al een baan heeft, vanwege het feit dat een groot deel daarvan uiteraard al een baan heeft. Voor sommige variabelen wordt zelfs bijna een score van 50% gehaald. Uit de logistische regressieanalyse blijkt dat de begeleiding van de docent, de lesmaterialen en -activiteiten, de directe omgeving van de deelnemer, de begeleiding van de vrijwilliger, maar ook de transfermogelijkheden (mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk) als onderdeel van de leeromgeving van invloed zijn op het verkrijgen van een betere plek in de samenleving, de arbeidsmarkt en een betere taalbeheersing. Dit houdt in dat voor het merendeel van de trajecten de inzet van de docent of de vrijwilliger ervoor zorgt, dat de deelnemer het geleerde gaat toepassen in de praktijk. Het werd wel duidelijk dat de gehanteerde lesmaterialen belangrijk waren en onlosmakelijk verbonden waren met de begeleiding van met name de docent. Daarnaast werd duidelijk dat de omgeving van de deelnemer een belangrijke rol speelt. Zijn of haar familie, vrienden en of kennissen kunnen ervoor zorgen dat de doelen van het traject eerder behaald worden. Hoe meer mogelijkheden er zijn om het geleerde toe te passen, hoe beter dat zal gaan. Een ideaal leertraject in Den Haag biedt de mogelijkheid om in interactie met de docent en een vrijwilliger met nieuw ontwikkelde materialen aan de slag te gaan, die specifiek voor de doelgroep ontwikkeld zijn en waar tijdens het traject voldoende mogelijkheden worden gecreëerd om het geleerde toe te passen in samenwerking met de directe omgeving (familieleden, vrienden en kennissen) van de deelnemer zelf. Daarbij is het hebben van een baan een stimulerende factor. Het hebben van een baan zorgt er bijvoorbeeld voor, dat men meer mogelijkheden heeft om zich assertief op te stellen en assertiever te worden met name ook op de werkvloer. Dit zorgt ervoor dat men eerder een groei in assertiviteit kan vertonen. Concluderend kunnen we zeggen dat de Haagse taalpartners (deels in samenwerking met het programma Taal voor het Leven van Stichting Lezen & Schrijven): een diverse Haagse doelgroep bedienen en dat het aanbod van de partners elkaar aanvult; gemiddeld 75% van de deelnemers aan de taaltrajecten een betere taalbeheersing krijgt; gemiddeld 50% tot 65% van de deelnemers een betere plek in de samenleving krijgt; gemiddeld 30% tot 45% van de deelnemers een betere gezondheidstoestand krijgt; gemiddeld 15% tot 35% van de deelnemers een betere arbeidsmarktpositie krijgt. Daarnaast blijken de trajecten met name succesvol, doordat de leeromgeving uit verschillende onderdelen bestaat, zoals een interactie met en ondersteuning van de docent, vrijwilliger en de omgeving van deelnemer ondersteunt met nieuw ontwikkelde materialen en voldoende mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk.

9 Referenties Alamprese, J.A. et al. (2011). Effects of a structured decoding curriculum on adult literacy learners reading development. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): pp Berkman, N.D., DeWalt, D.A., Pignone, M.P., Sheridan, S.L., Lohr, K.N., Lux, L., Sutton, S.F., Swinson, T. & Bonito, A.J. (2004). Literacy and Health Outcomes. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality. Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W. & Van der Velden, R. (2012). PIAAC 2012: de belangrijkste resultaten. s- Hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. De Greef, M., Hanekamp, M., Segers, M., Verté, D. en Lupi, C. (2012). Leren in verschillende contexten. s-hertogenbosch: CINOP. De Greef, M., Segers, M. & Nijhuis, J. (2013). Feiten en cijfers geletterdheid. Den Haag: Stichting Lezen & Schrijven. De Greef, M., Segers, M. & Verté, D. (2010). Development of the SIT, an instrument to evaluate the transfer effects of adult education programs for social inclusion, Studies in Educational Evaluation (36), De Greef, M. et al. (2009). Leren voor Leven een eigen plek in het dagelijks leven. Velp: Spectrum CMO Gelderland. Department of Labour New Zealand (2010). Upskilling Partnership Programme: Evaluation Report. Wellington: Department of Labour New Zealand. Greenberg, D. et al. (2011). A Randomized Control Study of Instructional Approaches for Struggling Adult Readers. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): pp Hock, M.F. & Mellard, D.F. (2011). Efficacy of learning strategies instruction in adult education. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): Josten, E. (2010). Minder werk voor laagopgeleiden? Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Kirwan, C. & Birchall, D. (2006). Transfer of learning from management development programmes: testing the Holton model. International Journal of Training and Development, 10: Kok, L. & Scholte, R. (2013). Rendement van cursussen voor laaggeletterden. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek. Purcell-Gates, V., Degener, S., Jacobson, E. & Soler, M. (2000). Affecting change in literacy practices of adult learners: impact of two dimensions of instruction. Cambridge: NCSALL. Sabatini, J.P. et al. (2011). Relative effectiveness of reading intervention programs for adults with low literacy. Journal of Research on Educational Effectiveness, 4, (2): Tett, L., Hall, S., Maclachlan, K., Thorpe, G., Edwards, V. & Garside, L. (2006). Evaluation of the Scottish Adult Literacy and Numeracy (ALN) Strategy. Edinburgh: Scottish Executive Social Research. Verté, D., De Witte, N. & De Donder, L. (2007). Schaakmat of aan zet? Monitor voor lokaal ouderenbeleid in Vlaanderen. Brugge: Uitgeverij Van den Broele.

Door dr. Maurice de Greef

Door dr. Maurice de Greef Educatietrajecten van ROC ID College zorgen voor betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt onder inwoners in de regio Holland-Rijnland Door dr. Maurice de Greef In de regio Holland-Rijnland

Nadere informatie

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Eerste tussenevaluatie landelijke implementatie taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Landelijke uitrolfase Dr. Maurice

Nadere informatie

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Eerste tussenevaluatie landelijke implementatie taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Landelijke uitrolfase Dr. Maurice

Nadere informatie

Educatietrajecten in Den Haag zorgen voor betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt bij inwoners

Educatietrajecten in Den Haag zorgen voor betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt bij inwoners Educatietrajecten in Den Haag zorgen voor betere taalbeheersing, plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt bij inwoners Door dr. Maurice de Greef De gemeente Den Haag heeft participatie hoog in het

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven. Prof. Dr. M. Segers

Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven. Prof. Dr. M. Segers Evaluatieonderzoek project Taal voor het Leven Prof. Dr. M. Segers Taal voor het Leven Taal voor het Leven creëert een netwerk en infrastructuur in de regio om laaggeletterden taal, digitale vaardigheden

Nadere informatie

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Deel A Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Dr. Jan Nijhuis

Nadere informatie

Laaggeletterdheid & Armoede:

Laaggeletterdheid & Armoede: Laaggeletterdheid & Armoede: Zijn er kansen voor de toekomst? Maurice de Greef Vrije Universiteit Brussel Belang van bijhouden van kennis voor je eigen financiën https://www.youtube.com/watch?v=oboz-6ympl4

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

academie voor Zelfstandigheid: Nieuwe kansen voor leren Maurice de Greef Vrije Universiteit Brussel

academie voor Zelfstandigheid: Nieuwe kansen voor leren Maurice de Greef Vrije Universiteit Brussel academie voor Zelfstandigheid: Nieuwe kansen voor leren Maurice de Greef Vrije Universiteit Brussel Shift Happens https://www.youtube.com/watch? v=pczg51il9no We hebben een probleem (1)! ü 15% van de inwoners

Nadere informatie

3 Doelstelling Het afsluiten van een overeenkomst met ROC Nijmegen voor de uitvoering van de opleidingen educatie zoals bedoeld in de WEB.

3 Doelstelling Het afsluiten van een overeenkomst met ROC Nijmegen voor de uitvoering van de opleidingen educatie zoals bedoeld in de WEB. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Overeenkomst met ROC Nijmegen Educatiemiddelen 2014 Programma / Programmanummer Onderwijs / 1073 BW-nummer Portefeuillehouder R. Helmer-Englebert Samenvatting De gemeente

Nadere informatie

Monitoring Sociale Inclusie via SIT-systeem

Monitoring Sociale Inclusie via SIT-systeem Monitoring Sociale Inclusie via SIT-systeem In dit document bevinden zich twee lijsten. Op onderdeel 2 na, zijn ze identiek. De eerste lijst kan gebruikt worden om te kijken wat iemand kan en doet voor

Nadere informatie

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Leren in verschillende contexten De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Colofon Titel Leren in verschillende contexten; De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden

Nadere informatie

Grundtvig Project Education against Marginalisation. Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers

Grundtvig Project Education against Marginalisation. Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers Grundtvig Project Education against Marginalisation Drs. M. de Greef Prof. dr. M. Segers Uitdagingen anno 2010: Maatschappij evolueert in een zeer hoog tempo Niet iedereen kan dit tempo aan Omwille van

Nadere informatie

Op weg naar een succesvol leertraject voor volwassenen

Op weg naar een succesvol leertraject voor volwassenen Op weg naar een succesvol leertraject voor volwassenen Een kwalitatief onderzoek naar de beïnvloedende factoren tijdens een taaltraject voor volwassenen Inge Habermehl, MSc. Prof. Dr. Mien Segers Dr. Maurice

Nadere informatie

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Presentatie voor We leren altijd!, 10 jaar ETV.nl 5 maart 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Waar hebben we het over Verschillende

Nadere informatie

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B

Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van schrijfvaardigheid Deel B Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Dr. Jan Nijhuis Dr. Jo Fond Lam

Nadere informatie

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER Oktober 2012 2 Opdrachtnemer: Opdrachtgever: Team Financieel Advies, Onderzoek & Statistiek Camiel De Bruijn Ard Costongs Economie

Nadere informatie

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Kaders voor een digitale leer- en oefenomgeving Onderzoekssamenvatting Drs. Maurice de Greef Onderzoeker, Adviseur en Trainer Artéduc

Nadere informatie

Weinig mensen sociaal aan de kant

Weinig mensen sociaal aan de kant Weinig mensen sociaal aan de kant Tevredenheid over de kwaliteit van relaties Hoge frequentie van contact met familie en vrienden Jongeren spreken of schrijven hun vrienden elke week 15 Drie op de tien

Nadere informatie

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden

Leren in verschillende contexten. De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Leren in verschillende contexten De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden voor laagopgeleiden Colofon Titel Leren in verschillende contexten; De opbrengsten van trajecten taal- en basisvaardigheden

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN HAAGSE HOUT

LAAGGELETTERDHEID IN HAAGSE HOUT LAAGGELETTERDHEID IN HAAGSE HOUT Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN LEIDSCHENVEEN-YPENBURG

LAAGGELETTERDHEID IN LEIDSCHENVEEN-YPENBURG LAAGGELETTERDHEID IN LEIDSCHENVEEN-YPENBURG Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN LAAK

LAAGGELETTERDHEID IN LAAK LAAGGELETTERDHEID IN LAAK Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD IN OPDRACHT

Nadere informatie

PIAAC: Kernvaardigheden voor Werk en Leven Resultaten van de Nederlandse survey Willem Houtkoop

PIAAC: Kernvaardigheden voor Werk en Leven Resultaten van de Nederlandse survey Willem Houtkoop PIAAC: Kernvaardigheden voor Werk en Leven Resultaten van de Nederlandse survey 2012 Willem Houtkoop Opzet Achtergrond bij PIAAC Prestaties van NL internationaal vergeleken Laaggeletterdheid in Nederland

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN. Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken. maart 2014

ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN. Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken. maart 2014 ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken Auteurs Marion Rozema, Conclusion Consultants in Learning maart 2014 Meer (resultaten) met minder (middelen). Dat is de

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Geletterdheid: waarom is het belangrijk en welke regio s blijven achter?

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Geletterdheid: waarom is het belangrijk en welke regio s blijven achter? Geletterdheid: waarom is het belangrijk en welke regio s blijven achter? Rolf van der Velden Het PIAAC project Program for the International Assessment of Adult Competencies (PIAAC) van OECD. 24 landen;

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007

LelyStadsGeluiden. De mening van de jongeren gepeild. School en werk 2007 LelyStadsGeluiden De mening van de jongeren gepeild School en werk 007 In 007 hebben.37 jongeren meegewerkt aan de jongerenenquête. Het onderzoek had als doel om in kaart te brengen wat jongeren doen,

Nadere informatie

LAAGGELETTERDHEID IN DEN HAAG

LAAGGELETTERDHEID IN DEN HAAG LAAGGELETTERDHEID IN DEN HAAG Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS ONTWIKKELD IN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 750 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2014 Nr. 120 BRIEF

Nadere informatie

Gemeente Roosendaal. Cliëntervaringsonderzoek Wmo over Onderzoeksrapportage. 26 juni 2017

Gemeente Roosendaal. Cliëntervaringsonderzoek Wmo over Onderzoeksrapportage. 26 juni 2017 Gemeente Cliëntervaringsonderzoek Wmo over 2016 Onderzoeksrapportage 26 juni 2017 DATUM 26 juni 2017 Dimensus Beleidsonderzoek Wilhelminasingel 1a 4818 AA Breda info@dimensus.nl www.dimensus.nl (076) 515

Nadere informatie

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Esther van Kralingen Tussen studiejaar 1995/ 96 en 21/ 2 is het aandeel van de niet-westerse allochtonen dat in het hoger onderwijs

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University LAAGGELETTERDHEID IN DEN HAAG - CONCLUSIES Uitgevoerd door: CINOP Advies Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE IS

Nadere informatie

Arbeidsparticipatie van mensen met een visuele beperking in Nederland

Arbeidsparticipatie van mensen met een visuele beperking in Nederland Arbeidsparticipatie van mensen met een visuele beperking in Nederland Yvonne Goertz 1, Inge Houkes 1, Frans Nijhuis 2 1 Sociale Geneeskunde, Universiteit Maastricht 2 Arbeids- en Organisatiepsychologie,

Nadere informatie

Laaggeletterdheid en werk Resultaten van het PIAAC onderzoek

Laaggeletterdheid en werk Resultaten van het PIAAC onderzoek Laaggeletterdheid en werk Resultaten van het PIAAC onderzoek Bijeenkomst O&O Platform Naar een aanpak van laaggeletterdheid op de werkvloer 14 oktober 2013 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl) KENMERKEN

Nadere informatie

Stichting Lezen & Schrijven

Stichting Lezen & Schrijven Laaggeletterden herkennen en dan? Clarine van Ommeren Apeldoorn 18 september 2014 Initiatief van H.K.H. Prinses Laurentien Doel: het voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid op zowel korte als lange

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Presentatie voor landelijke dag laaggeletterdheid en digitale vaardigheden 13 november 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Vooruitblik Laaggeletterden

Nadere informatie

Rendement van cursussen voor laaggeletterden

Rendement van cursussen voor laaggeletterden Rendement van cursussen voor laaggeletterden Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Stichting Lezen & Schrijven Rendement van cursussen voor laaggeletterden Lucy Kok Robert Scholte Roetersstraat 29-1018

Nadere informatie

7. Deelname en slagen in het hoger onderwijs

7. Deelname en slagen in het hoger onderwijs 7. Deelname en slagen in het hoger onderwijs Vergeleken met autochtonen is de participatie in het hoger onderwijs van niet-westerse allochtonen ruim twee keer zo laag. Tussen studiejaar 1995/ 96 en 21/

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Presentatie resultaten onderzoek laaggeletterdheid

Presentatie resultaten onderzoek laaggeletterdheid Presentatie resultaten onderzoek laaggeletterdheid Samir Achbab MSc Onderzoeksleider Lectoraat Management van Cultuurverandering s.achbab@hva.nl Prof.dr. Ruben Fukkink Lector Urban Education r.g.fukkink@hva.nl

Nadere informatie

Langdurige werkloosheid in Nederland

Langdurige werkloosheid in Nederland Langdurige werkloosheid in Nederland Robert de Vries In 25 waren er 483 duizend werklozen. Hiervan waren er 23 duizend 42 procent langdurig werkloos. Langdurige werkloosheid komt vooral voor bij ouderen.

Nadere informatie

Doelgroepen in kaart ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN. Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken. Kennisinstituut voor Taalontwikkeling (ITTA)

Doelgroepen in kaart ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN. Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken. Kennisinstituut voor Taalontwikkeling (ITTA) ORGANISEREN VAN ONDERWIJS AAN VOLWASSENEN Nieuwe doelgroepen, nieuwe methodieken Auteurs Marion Rozema, Kennisinstituut voor Taalontwikkeling (ITTA) september 2016 Meer (resultaten) met minder (middelen).

Nadere informatie

FACTSHEET MTO Villa Attent BV, Nijverdal 7,9

FACTSHEET MTO Villa Attent BV, Nijverdal 7,9 Het onderzoek FACTSHEET MTO 2017 Villa Attent BV, Nijverdal Online, van 10 april t/m 22 mei Aantal benaderde medewerkers: 11 Aantal ingevulde vragenlijsten: 11 Respons: 100% Algemene waardering voor Villa

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949 Onderwijs & Kwaliteit Eerste rapportage HBO-Monitor 2013 Op 3 april 2014 zijn de resultaten van de jaarlijkse HBO-monitor (enquête onder afgestudeerden) over 2013 binnengekomen. Het onderzoek betreft studenten

Nadere informatie

Aanpak laaggeletterdheid in de zorg

Aanpak laaggeletterdheid in de zorg Aanpak laaggeletterdheid in de zorg Stichting Lezen & Schrijven Initiatief: H.K.H. Prinses Laurentien Voorzitter: Marja van Bijsterveldt Visie: Door beter te leren lezen en schrijven vergroot je je kans

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. laaggeletterdheid. Geachte mevrouw Arib,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. laaggeletterdheid. Geachte mevrouw Arib, De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 342 43 44 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 20

Nadere informatie

Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland GoodHabitz

Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland GoodHabitz Online leren dat is wat we willen! Online trainingen overtuigend op nummer 1-positie in Nederland. 2016 GoodHabitz Over het onderzoek Populatie: 960 respondenten in de leeftijd van 25 t/m 55 jaar met een

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Aanpak van laaggeletterdheid. Jelle Vennik, Stichting Lezen & Schrijven

Aanpak van laaggeletterdheid. Jelle Vennik, Stichting Lezen & Schrijven Aanpak van laaggeletterdheid Jelle Vennik, Stichting Lezen & Schrijven Voorstellen Voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid. Agenderen. Ondersteuningsprogramma voor lokale samenwerking ter bevordering

Nadere informatie

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Datum. 8 november Onderwerp. Ons kenmerk. Taaleis BSW/ RIS294999

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Datum. 8 november Onderwerp. Ons kenmerk. Taaleis BSW/ RIS294999 Datum 8 november 2016 BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Onderwerp Taaleis RIS294999 De raadsleden mevrouw Van der Gaag en de heer Kapteijns hebben op 9 september 2016 een brief met daarin dertien vragen

Nadere informatie

De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein

De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein De Bibliotheek; óók partner in het sociale domein Laaggeletterden hebben vaker te maken met armoede, Schuldhulp en gezondheidsproblemen. Gemeenten, wijkteams en consulenten Werk en Inkomen zijn zich hier

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt

1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt 1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt 1.1 De beroepsbevolking in 1975 en 2003 11 1.2 De werkgelegenheid in 1975 en 2003 14 Halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw trok de gemiddelde Nederlandse

Nadere informatie

Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven

Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven Leren voor leven: een eigen plek in het dagelijks leven Onderzoeksresultaten outcome en invloed van volwasseneneducatie Inhoud Inleiding 2 4 7 9 10 11 12 13 13 Inleiding Onderzoek Leren voor Leven Trainingsdesign

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar

Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar Balans opmaken: Resultaten Taal voor het Leven eerste jaar De Lage Landen Drs. Rita van Dijk & Prof. Dr. Maurice de Greef De kracht van taal http://www.youtube.com/watch?v=z06cbr1ox3a Opbrengsten taaltrajecten

Nadere informatie

Age Stinissen September 2017

Age Stinissen September 2017 Age Stinissen September 2017 Inhoud Inhoud 2 Samenvatting 3 1. Inleiding 4 1.1 Aanleiding en doel van het onderzoek 4 2 De respons 6 3 De resultaten 8 3.1 Algemeen 8 3.2 Jongens en meisjes. 9 3.3 De Stadsdelen

Nadere informatie

Stromen door het onderwijs

Stromen door het onderwijs Stromen door het onderwijs Vanuit het derde leerjaar van het vo 2003/2004 Erik Fleur DUO/IP Juni 2013 1. Inleiding In schooljaar 2003/2004 zaten bijna 200 duizend leerlingen in het derde leerjaar van het

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015

Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Cliënttevredenheidsonderzoek Wmo 2014-2015 Afdeling: Maatschappelijke ontwikkeling Auteur : Nick Elshof Datum: 25-09-2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Samenvatting... 4 Verantwoording en achtergrond...

Nadere informatie

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35%

Nederland FACTS & FIGURES. Laaggeletterdheid in. Geletterdheid. VAN DE 1,3 MILJOEN laaggeletterden tussen de 15 en 65 jaar zijn: 65% 35% Laaggeletterdheid in Nederland FACTS & Ongeveer 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is laaggeletterd. In totaal zijn dat 1,3 miljoen mensen. Van deze groep is 65% autochtoon. Het aantal laaggeletterden

Nadere informatie

Aanbod van Arbeid 2016

Aanbod van Arbeid 2016 Aanbod van Arbeid 2016 Samenvatting Rapport over werken, zorgen en leren op een flexibele arbeidsmarkt. In het rapport wordt verslag gedaan van een langlopend onderzoek onder ca. 4500 werkenden en niet-werkenden

Nadere informatie

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Enschede Uitgevoerd door: Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Universiteit Maastricht Datum: 22 september 2015 DEZE FACTSHEETRAPPORTAGE

Nadere informatie

Deeltijdwerken in het po, vo en mbo

Deeltijdwerken in het po, vo en mbo Deeltijdwerken in het po, vo en mbo 1. Inleiding In Nederland wordt relatief veel in deeltijd gewerkt, vooral in de publieke sector. Deeltijdwerk komt met name voor onder vrouwen, maar ook steeds meer

Nadere informatie

tieve En Ect Educa traj

tieve En Ect Educa traj Educatieve trajecten Educatieve trajecten In opdracht van gemeentes verzorgt het ROC Kop van Noord- Holland opleidingen voor volwassenen om participatie in de samenleving of op het werk te vergroten: de

Nadere informatie

Afgestudeerden en uitvallers in Avans en het hoger beroepsonderwijs

Afgestudeerden en uitvallers in Avans en het hoger beroepsonderwijs Leer- en Innovatiecentrum Breda, 's-hertogenbosch, Tilburg NOTITIE ons kenmerk IR24052017 contactpersoon Daniël Rijckborst telefoon 0610359505 onderwerp Factsheet Vereniging Hogescholen e-mail d.rijckborst@avans.nl

Nadere informatie

BIJLAGEN. Wel of niet aan het werk. Achtergronden van het onbenut arbeidspotentieel onder werkenden, werklozen en arbeidsongeschikten

BIJLAGEN. Wel of niet aan het werk. Achtergronden van het onbenut arbeidspotentieel onder werkenden, werklozen en arbeidsongeschikten BIJLAGEN Wel of niet aan het werk Achtergronden van het onbenut arbeidspotentieel onder werkenden, werklozen en arbeidsongeschikten Patricia van Echtelt Stella Hof Bijlage A Multivariate analyses... 2

Nadere informatie

Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012

Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012 Zorg verlenen en zorg ontvangen 2012 Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl Colofon Dit is een onderzoeksrapportage gemaakt

Nadere informatie

Persoons Profiel Scan (PPS) Vluchtelingen

Persoons Profiel Scan (PPS) Vluchtelingen Persoons Profiel Scan (PPS) Vluchtelingen Versie: Adviseur Inhoud Achtergrondgegevens Testresultaten Belemmerende factoren en zelfredzaamheid Vertrouwelijk Naam A. Demo Geboortedatum 16-6 - 1973 Testdatum

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of, Geeke Waverijn & Monique Heijmans,

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers Research Centre for Education and the Labour Market ROA Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2014/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Factsheet. HBO-Monitor De arbeidsmarktpositie van hbo-afgestudeerden

Factsheet. HBO-Monitor De arbeidsmarktpositie van hbo-afgestudeerden HBO-Monitor 2016 De arbeidsmarktpositie van hbo-afgestudeerden Managementsamenvatting In deze factsheet staat de arbeidsmarktpositie van de hbo-afgestudeerden uit studiejaar 2014/2015 centraal. Eind 2016,

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Smallingerland

REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Smallingerland REGIONALE LAAGGELETTERDHEID Gemeente Smallingerland Uitgevoerd door: Etil Kohnstamm Instituut Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Universiteit Maastricht Datum: 22 september 2015 DEZE

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Rapport Cliëntervaringsonderzoek. Eilandzorg Schouwen-Duiveland Zierikzee. Hulp bij het Huishouden

Rapport Cliëntervaringsonderzoek. Eilandzorg Schouwen-Duiveland Zierikzee. Hulp bij het Huishouden 0 Rapport Cliëntervaringsonderzoek Eilandzorg Schouwen-Duiveland Zierikzee Hulp bij het Huishouden Uitgevoerd door Bureau De Bok, Franeker Verslagjaar 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Gemiddelde

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

Sociale kracht in Houten Burgerpeiling 2014

Sociale kracht in Houten Burgerpeiling 2014 in Houten Burgerpeiling 2014 Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Houten Projectnummer 598 / 2015 Samenvatting Goede score voor Sociale Kracht in Houten Houten scoort over het algemeen goed als

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

Nieuwe definitie beroepsbevolking Gevolgen voor HBO-Monitor cijfers en instellingsrapportages

Nieuwe definitie beroepsbevolking Gevolgen voor HBO-Monitor cijfers en instellingsrapportages Research Centre for Education and the Labour Market ROA Nieuwe definitie beroepsbevolking Gevolgen voor HBO-Monitor cijfers en instellingsrapportages ROA Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Naar een duurzame regionale infrastructuur voor scholing van laaggeletterden en laagopgeleiden. Festival van het Leren 2015

Naar een duurzame regionale infrastructuur voor scholing van laaggeletterden en laagopgeleiden. Festival van het Leren 2015 Naar een duurzame regionale infrastructuur voor scholing van laaggeletterden en laagopgeleiden Festival van het Leren 2015 Europese agenda Adult Learning Waarom een Europese agenda voor Adult Learning

Nadere informatie

Rapport tevredenheid burgers Wmo Gemeente Oss

Rapport tevredenheid burgers Wmo Gemeente Oss Rapport tevredenheid burgers Wmo Gemeente Oss Rapport tevredenheid burgers Wmo Gemeente Oss Juni 2008 COLOFON Samenstelling Michelle Rijken Mark Gremmen Vormgeving binnenwerk Roelfien Pranger Druk HEGA

Nadere informatie

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015

Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Monitor Klik & Tik de Bibliotheek [voorbeeld] september 2014 augustus 2015 Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Dienstverlening en deelnemers in de Bibliotheek [voorbeeld]... 2 2.1 Dienstverlening... 2 2.2 Deelnemers...

Nadere informatie

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Rapportage: Analyse en tabellen: 4 Februari 2011 Mariëlle Verhoef Mike van der Leest Inleiding Het Graafschap College

Nadere informatie

Arbeidsmarktanalyse Elektrotechnische detailhandel Chantal Nijhuis/Wilco Brinkman april en oktober 2014

Arbeidsmarktanalyse Elektrotechnische detailhandel Chantal Nijhuis/Wilco Brinkman april en oktober 2014 Arbeidsmarktanalyse Elektrotechnische detailhandel 2014 Chantal Nijhuis/Wilco Brinkman april en oktober 2014 1 Inhoud Blok 1: Werkgelegenheid in de sector Blok 2: Kenmerken van werknemers Blok 3: Kenmerken

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder autochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder autochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder autochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder autochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie