ABP Verslag Verantwoord Beleggen 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ABP Verslag Verantwoord Beleggen 2009"

Transcriptie

1 ABP Verslag Verantwoord Beleggen 2009

2

3 ABP Verslag Verantwoord Beleggen 2009

4 2 ABP

5 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 5 Voorwoord 7 Verantwoord Beleggen 9 Inleiding: ABP s portefeuille en verantwoord beleggen 9 Implementatie van verantwoord beleggen 11 Maatschappij en milieu 16 Nieuwe beleggingscategorie: wereldwijd duurzaamheidsonderzoek naar vastgoed 16 Nieuwe regio: ESG in Azië 18 Nieuw aandachtsgebied: oliezanden 19 Dialoog met bedrijven: het Global Compact als minimumstandaard 21 Bedrijven die in Birma of Soedan opereren 22 Mijnbouw: een sector met veel kanttekeningen 23 Arbeidsrechten: Wal-Mart en (on)tevreden werknemers 26 Overige contacten met ondernemingen 26 Klimaatverandering en Kopenhagen 28 Maximale invloed: de markt als geheel 29 Mensenrechten: richtlijnen voor bedrijven 29 Informatieverschaffing ESG en rapportagerichtlijnen 31 Investeren in duurzaamheid 32 Nieuwe investeringen 32 Nieuwe projecten binnen bestaande fondsen 33 Fondsen die zich uitsluitend op duurzame oplossingen richten 33 Algemene infrastructuurfondsen 33 Uitsluitingen 35 3 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

6 Corporate Governance 36 Stemmen op aandeelhoudersvergaderingen 36 Aandeelhoudersresoluties over ESG-vraagstukken 36 Bezoeken van aandeelhoudersvergaderingen 38 Dialoog rondom aandeelhoudersvergaderingen 39 Dialoog over het beloningsbeleid 39 Dialoog over de samenstelling van het bestuur 41 Dialoog met overheden en regelgevers 42 Schadeclaims 43 Vooruitblik 44 Bijlage: Beleid Verantwoord Beleggen van ABP 46 4 ABP

7 Managementsamenvatting In het strategisch beleggingsplan van ABP voor de periode is onder andere het volgende uitgangspunt geformuleerd: Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijke issues: door niet-financiële factoren mee te nemen in het beleggingsproces kan het risico-rendementsprofiel worden verbeterd. Het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP (zie de bijlage) biedt een gedetailleerd kader voor het beheer van de portefeuille in relatie tot maatschappelijke vraagstukken, milieu en ondernemings bestuur. Het Beleid omvat alle beleggingscate gorieën en de vermogensbeheerder namens ABP implementeert dit beleid in de hele portefeuille. Om het Bestuur van ABP in staat te stellen die implementatie te bewaken, staan er belangrijke prestatieindicatoren in de Service Level Agreement tussen ABP en de vermogensbeheerder. Aan de hand daarvan brengt de vermogensbeheerder regelmatig verslag uit over de dialoog met ondernemingen, nieuwe beleggingen met hoge duurzaamheids waarde en de integratie in de portefeuille van milieu, maatschappij en ondernemingsbestuur. Hierna wordt voor deze trits de Engelse afkorting ESG gebruikt: environment, social, governance. Dankzij de uitbreiding van het ESG-team bij de vermogensbeheerder zijn op twee belangrijke terreinen activiteiten gestart, te weten duurzaamheid in vastgoed en ESG in Azië. Als uitgangspunt voor de verbetering van de duurzaamheidstandaarden in vastgoed is wereldwijd een enquête over de milieuprestaties in direct en indirect vastgoed gehouden. In Azië zijn de aandelenportefeuilles op belangrijke ESG-vraagstukken doorgelicht en zijn ondernemingen op slechte ESG-prestaties aangesproken. Daarnaast zijn beleggingskansen in duurzame energie en andere milieuoplossingen benut en is bij beurzen in Azië voor een betere ESG-regelgeving gelobbyd (voor bijvoorbeeld de opname van ESG rapportage-eisen in de regels waaraan bedrijven moeten voldoen om aan de beurs genoteerd te kunnen zijn). Voor de analyse van de belangrijkste financiële vraagstukken zijn voor iedere sector nieuwe instrumenten ontwikkeld. De analyse van maatschappelijke en milieuvraagstukken is het afgelopen jaar in alle nieuwe illiquide beleggingen en externe aandelenmandaten en vastrentende mandaten geïntegreerd. De vermogensbeheerder heeft aan externe partijen eisen inzake specifieke ESG-standaarden gesteld, waaronder die van de Roundtable on Sustainable Biofuels en de Roundtable on Responsible Soy, evenals de richtlijnen voor maatschappelijke en milieuprestaties van de International Finance Corporation (onderdeel van de Wereldbank). De volledige aandelen- en bedrijfsobligatieportefeuilles zijn op ondernemingen doorgelicht die het Global Compact van de VN niet naleven of die anderszins bij controverses betrokken zijn. De engagementinspanningen met ondernemingen die het Global Compact niet bleken na te leven en ook met andere ondernemingen zijn voortgezet. Er zijn 78 ondernemingen actief aangesproken. Belangrijke voortgang is geboekt bij Freeport- McMoRan, Hankook Tire, Nestlé, Total, Unibail-Rodamco en Wal-Mart. In het jaar van de VN-klimaattop in Kopenhagen is samen met andere beleggers over de hele wereld op een voortvarende internationale aanpak van klimaatverandering aangedrongen. De vermogensbeheerder was actief betrokken bij het opstellen en promoten van een verklaring van 190 institutionele beleggers, die samen goed zijn voor een beheerd vermogen van miljard 5 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

8 dollar. Er zijn talloze nieuwe beleggingen gedaan die direct aan de aanpak van belangrijke maatschappelijke en milieuvraagstukken bijdragen, onder andere in biobrandstoffen, wind- en zonneenergie, energie-efficiëntie, microfinanciering en gezondheidszorg in Afrika. De doelstellingen van ABP voor 2010 zijn de volgende. Voor alle bouwstenen van de portefeuille wordt een eigen formele ESG-strategie ontwikkeld. (Een bouwsteen vertegenwoordigt een bepaalde categorie beleggingen, zoals aandelen ontwikkelde markten, vastgoed, infrastructuur, grondstoffen of private equity.) Die strategie bouwt voort op de bestaande werkzaamheden en moet ertoe leiden dat ESGfactoren nog dieper geïntegreerd raken in het portefeuillebeheer door de vermogensbeheerder. ABP richt zijn engagementinspanningen op vraagstukken met een hoge prioriteit voor wat betreft verantwoord ondernemen en financiële relevantie voor de portefeuille. Deze inspanningen worden ook op ondernemingen gericht waarvan het vermoeden bestaat dat ze in strijd met het Global Compact van de VN handelen. ABP ontwikkelt nieuwe projecten op het gebied van water en mensenrechten, arbeidsomstandigheden en de integratie van duurzaamheid in goede ondernemingsbestuur (inclusief de vaardigheden en de bezoldiging van bestuurders). ABP blijft zich inzetten voor een voortvarende internationale aanpak van klimaatverandering. ABP werkt verder aan de bewaking en verbetering van de ESG-kwaliteit van de portefeuille. ABP handhaaft de doelstelling om meer in activiteiten te beleggen waarin de aanpak van vraagstukken als klimaatverandering en armoede centraal staat en die tegelijkertijd aan financiële rendementseisen voldoen. Als aandeelhouder voor de lange termijn volgt ABP nauwlettend de acties van niet-uitvoerende bestuurders in de ondernemingen waarin wordt belegd. In voorkomende gevallen draagt ABP bij aan de voordracht van niet-uitvoerende bestuurders. Waar dat van toepassing is, gaat ABP voor en na de jaarvergaderingen van de omvangrijkere beleggingen in gesprek met het bestuur van de desbetreffende onderneming over de stemkeuze. 6 ABP

9 Voorwoord Na de financiële crisis van 2008 tekende zich in 2009 een aarzelend herstel af. Dat de dekkingsgraad van ABP eind 2009 tot 104 procent was gestegen, was reden voor voorzichtig optimisme over de toekomst. ABP bouwt aan de fundamenten voor de terugkeer naar volledige financiële gezondheid, maar kan het zich daarbij niet veroorloven om milieu, maatschappelijke vraagstukken en ondernemingsbestuur uit het oog te verliezen. Deze vraagstukken zijn nauw verbonden met de financiële prestaties van de beleggingen die voor de financiële zekerheid van onze deelnemers na pensionering moeten zorgen. Ook in 2009 is dit weer gebleken. Bovendien zijn we ons er maar al te zeer van bewust dat onze deelnemers verwachten dat ABP als het grootste pensioenfonds van Nederland en een van de grootste pensioenfondsen ter wereld zich als een maatschappelijk verantwoorde instelling gedraagt. In onze beleggingen streven we naar een afspiegeling van de waarden van publieke dienstverlening en van de ethiek van onze deelnemers. In dit verslag kunt u lezen dat we ook in 2009 veel aandacht hebben besteed aan vraagstukken als klimaatverandering, kinderarbeid en arbeidsomstandigheden, topinkomens en de rechten van de aandeelhouders. Klimaatverandering kan voor de beleggingen van ABP gevolgen in de vorm van kansen en risico s hebben. We hebben de inspanningen op dit terrein verhoogd. We willen immers in het belang van onze deelnemers ook hierin de beste keuzes maken. In december 2009 zijn de wereldleiders in Kopenhagen bijeengekomen om aan een internationale aanpak van klimaatverandering te werken. De vermogensbeheerder heeft zich gedurende 2009 namens ABP, samen met andere beleggers, ingezet om beleidsmakers te doordringen van de roep door institutionele beleggers om een krachtig overheidshandelen. Dat de top niet het resultaat opleverde waarop we hadden gehoopt laat onverlet dat dit onderwerp belangrijk blijft voor ABP. Ook in 2009 stonden de kranten vol mensenrechtenkwesties. Kinderarbeid, de effecten van mijnbouw en oliemaatschappijen op lokale gemeenschappen en de arbeidsomstandigheden van mensen over de hele wereld zijn nog altijd zorgpunten. Ook op deze terreinen heeft de vermogensbeheerder namens ABP de inspanningen verdubbeld om de ondernemingen waarin wordt belegd, zover te krijgen dat ze zich verantwoordelijk gedragen. Tot slot is ook de aandacht voor deugdelijk ondernemingsbestuur in 2009 niet verslapt. Onze belangrijkste prioriteiten zijn dat de beloning van bestuurders aan veeleisende prestatiedoelen wordt gekoppeld, dat het bestuur over de juiste vaardigheden en ervaring beschikt en dat ons stembeleid verder wordt geformaliseerd. In dit verslag lichten we de belangrijkste activiteiten toe die in de loop van het jaar door de vermogensbeheerder zijn ondernomen om het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP te implementeren. Graag horen wij uw reactie erop. Xander den Uyl Joop van Lunteren 1e en 2e vice-voorzitter bestuur van ABP 7 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

10 8 ABP Onderzoek naar smelttempo van een gletsjer in Groenland. Voor beleggers als ABP is het belangrijk dat er een duidelijk signaal wordt afgegeven dat de internationale gemeenschap klimaatverandering serieus gaat aanpakken.

11 Verantwoord Beleggen Inleiding: ABP s portefeuille en verantwoord beleggen Omvang van de portefeuille Het totale vermogen van ABP bedroeg op 31 december miljard euro en is wereldwijd in uiteenlopende vermogenscategorieën belegd. Ter illustratie van de omvang van de portefeuille: op 31 december 2009 had ABP een positie in ca beursgenoteerde ondernemingen en 120 niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. AlpInvest, de private equity-beheerder van ABP, belegde op 31 december 2009 in ongeveer 360 private equity-fondsen met zo n onderliggende bedrijven. In de tabel hiernaast is de samenstelling van de strategische portefeuille weergegeven naar verschillende beleggingscategorieën of soorten belegging. Milieu, maatschappij en ondernemingsbestuur Een onafhankelijke vermogensbeheerder beheert de portefeuille van ABP in overeenstemming met het strategisch beleggingsplan zoals dat door het Bestuur van ABP is goedgekeurd. In het strategisch beleggingsplan voor de periode is onder andere het volgende uitgangspunt geformuleerd: Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijke issues: door niet-financiële factoren mee te nemen in het beleggingsproces kan het risicorendementsprofiel worden verbeterd. Het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP (zie de bijlage) biedt een gedetailleerd kader voor het beheer van de portefeuille in relatie tot maatschappelijke vraagstukken, milieu en ondernemingsbestuur. Hierna wordt hiervoor de Engelse afkorting ESG gebruikt: environment, social, governance. Vastrentende waarden 38.7% Staatsobligaties 9.0% Inflatie gerelateerde obligaties 8.7% Bedrijfsobligaties 21.0% Zakelijke waarden 54.7% Aandelen ontwikkelde landen 29.8% Aandelen opkomende landen 5.7% Vastgoed 7.5% Private equity 4.4% Return Optimizing Strategies 3.3% Grondstoffen 2.8% Infrastructuur 1.2% Overige beleggingen 6.3% Hedgefondsen 5.3% Liability Hedging Alternatives 0.7% Innovaties 0.3% Overlay 0.3% Overlay Duration 0.8% Overlay Cash en overig -0.5% Totaal 100% 9 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

12 Beleid Verantwoord Beleggen De doelen van het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP zijn: het voor risico gecorrigeerde financiële rendement verbeteren, blijk geven van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het fonds en bijdragen aan de waarborging van de integriteit van de financiële markten waarvan ABP voor beleggingsmogelijkheden afhankelijk is. Verantwoord beleggen moet zo aan de realisatie van de hoofddoelstelling van ABP bijdragen: het verschaffen van aantrekkelijke pensioenen tegen een redelijke premie. Het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP omvat alle beleggingscategorieën en de vermogensbeheerder implementeert het beleid in de hele portefeuille. Om het Bestuur van ABP in staat te stellen die implementatie te bewaken, staan er prestatie-indicatoren in de Service Level Agreement tussen ABP en de vermogensbeheerder. Aan de hand daarvan brengt de vermogensbeheerder regelmatig verslag uit over de dialoog met ondernemingen, nieuwe beleggingen met hoge duurzaamheidswaarde en de integratie van ESG-factoren in de portefeuille. Intern en extern vermogensbeheer De vermogensbeheerder beheert circa 80 procent van de portefeuille van ABP intern en besteedt de rest uit aan externe beheerders die vooral voor gespecialiseerde beleggings strate gieën worden ingezet. ABP s Beleid Verantwoord Beleggen is van De governance van verantwoord beleggen ABP Strategisch beleggingsplan : principes ESG Beleid Verantwoord Beleggen Service Level Agreement inclusief prestatie-indicatoren ESG Vermogensbeheerder Intern vermogensbeheer (80 procent) Extern vermogensbeheer (20 procent) 10 ABP

13 toepassing op alle beleggingen, intern en extern beheerd. Tenzij het duidelijk is dat er bij een specifieke belegging geen enkele milieu- of sociale kwesties 1 spelen wordt in de overeen komst met externe beheerders de vereiste opgenomen dat zij het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP implementeren. Datzelfde geldt voor AlpInvest, de beheerder van private equity-fondsen voor ABP. Deze taakverdeling wordt in de voorgaande figuur weer gegeven. Implementatie van verantwoord beleggen sector bijvoorbeeld). De ESG-specialisten werken nauw met deze portfoliomanagers samen. In regelmatig overleg buigen zij zich over relevante vraagstukken en de invloed daarvan op de beleggingen. De volledige aandelen- en bedrijfsobligatie portefeuilles worden jaarlijks op ondernemingen doorgelicht die het Global Compact van de VN niet naleven of die anderszins bij controverses betrokken zijn. Waar nodig worden de desbetreffen de ondernemingen direct aangesproken (zie hoofdstuk Maatschappij en milieu). Team en doelstellingen Bij de vermogensbeheerder houdt een team van acht mensen zich met ESG-vraagstukken bezig. Deze specialisten doorgronden samen met de portfoliomanagers de ESG-consequenties voor het beleggen in alle beleggingscategorieën en signaleren beleg gings kansen in ondernemingen met superieure ESGpresta ties waar dat financieel aantrekkelijk is. Zij spreken ondernemingen direct aan en gebruiken de invloed van ABP om de ESG-presta ties te helpen verbeteren. Ze zoeken beleggingsmogelijkheden die een directe oplossing bieden voor belangrijke maatschappelijke vraagstukken en milieuproblemen, zoals armoede en klimaatverandering. Integratie van ESG in de besluitvorming: liquide beleggingen Liquide beleggingen, bijvoorbeeld aandelen in beursgenoteerde ondernemingen en de meeste bedrijfsobligaties, kunnen gemakkelijk op de belangrijkste beurzen worden aangekocht en verkocht. De beleggingsbeslissing bij liquide beleggingen is de verantwoordelijkheid van de portfoliomanager van de specifieke portefeuille (aandelen in beursgenoteerde ondernemingen in een bepaalde 1 Zie Implementatie van verantwoord beleggen Integratie van ESG in de besluitvorming: illiquide beleggingen Illiquide beleggingen, bijvoorbeeld niet-beursgenoteerd vastgoed, infrastructuur, sommige grondstoffen (bosbouw, landbouwgrond en mijnbouw), hedgefunds, private equity en extern beheerde aandelen- en vastrentende fondsen, zijn niet gemakkelijk verhandelbaar. De portfoliomanager stelt voor illiquide beleg gingen een beleggingsvoorstel op en legt dit voor aan een commissie van senior managers bij de vermogensbeheerder, onder het voorzitterschap van de Chief Investment Officer. Sinds 1 januari 2009 moet zo n beleggingsvoorstel een analyse van relevante ESGvraagstukken bevatten. De ESG-specialisten van de vermogensbeheerder zijn direct betrokken bij de voorbereiding van alle beleggingsvoorstellen waarbij ESG relevant is. Zij ana ly seren de maatschappelijke en milieugevolgen van de voorgestelde beleggingen en zien erop toe dat het Beleid Verantwoord Beleg gen van ABP wordt toegepast. Van externe partijen wordt verlangd dat ze passend beleid kunnen aantonen en regelmatig aan de vermogensbeheerder verslag over de prestaties uit brengen. Het kan voorkomen dat er volgens de ESG-specialisten geen maatschappelijke of milieukwesties spelen, bijvoorbeeld bij beleggingen in muziekrechten of bepaalde financiële producten. 11 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

14 Best in class ABP belegt niet systematisch uitsluitend in ondernemingen met de hoogste score op het gebied van milieu en maatschappij ( best in class ). ABP acht die benadering niet geschikt voor de aard en omvang van de portefeuille. ABP laat de ESG-score van de beursgenoteerde aandelen en vastrentende waarden in de portefeuille bewaken en laat onderzoek verrichten naar en gesprekken voeren met belangrijke ondernemingen die een lage rating hebben. Informatie en onderzoek De vermogensbeheerder van ABP heeft toegang tot een groot aantal informatiebronnen waarmee ESG nog beter in de beleggingsbeslissingen kan worden geïntegreerd. Tot die bronnen behoren om te beginnen gespecialiseerde onderzoeksaanbieders. In 2009 waren dat Riskmetrics (voorheen Innovest), Sustainalytics (voorheen DSR) en Asset4. Tot de bronnen behoren verder effectenhuizen, denktanken en academische instellingen (bijvoorbeeld World Resources Institute), jaarverslagen en jaarvergaderingen, Bloomberg, het Carbon Disclosure Project, adviseurs en diverse niet-gouvernementele organisaties. In de volgende tabel is aangegeven welke niet-gouvernementele organisaties zijn geraadpleegd en welke onderwerpen daarbij aan de orde zijn geweest. 12 ABP

15 Organisatie Onderwerp Land AidEnvironment Bedrijfsleven en mensenrechten; landbouw en duurzaamheid Nederland Amnesty International Mijnbouw in India Internationaal Bank Track RWE Nederland BothEnds Duurzame ontwikkeling en particuliere sector Nederland Business Human Rights Resource Centre Mensenrechten VK Collaborative for Development Action (CDA) Birma, Soedan Canada Earth Rights International Birma Birma Office Global Reporting Initiative Mensenrechten; duurzaamheid in vastgoed Internationaal Good Electronics Network Arbeidsomstandigheden toeleveringsketen Nederland HOPE International Development Agency Birma Birma Office Human Rights Watch Birma en Soedan VS IKV Pax Christi Soedan, wapens Nederland International Labour Organisation Birma Birma Office Campagne tegen Wapenhandel Wapens Nederland Landelijke India Werkgroep India Nederland Milieudefensie/Friends of the Earth NL Biobrandstoffen Nederland National Wildlife Federation Roundtable on Sustainable Biofuels VS Natuur en Milieu Nieuwe kolengestookte elektriciteitscentrales Nederland Oxfam/Novib Armoede in ontwikkelingslanden Nederland, VK Pembina Institute Oliezanden Canada Roundtable on Responsible Soy Duurzaamheid bij sojaproductie Argentinië SOMO Duurzaamheid en de sector telecommunicatie Nederland UN Global Compact Conflictgebieden Internationaal Utz Certified Kinderarbeid en cacao Nederland World Resources Institute Klimaatverandering, water, bossen, biobrandstoffen VS World Wildlife Fund (Wereldnatuurfonds) Bossen Internationaal In de tabel hierna zijn de werkzaamheden in alle beleggingscategorieën in 2009 beknopt samengevat. 13 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

16 Beleggingscategorie Belangrijkste activiteiten in 2009 Beursgenoteerde aandelen Met het oog op een beter inzicht van portfoliomanagers in de ESG-aspecten bij beursgenoteerde bedrijven waarin ze beleggen, zijn twee nieuwe instrumenten ingevoerd. De heatmap laat portfoliomanagers zien hoe de bedrijven op het gebied van duurzaamheid scoren. De issue matrix bevat een overzicht van de meest relevante duurzaamheidsaspecten per sector. De volledige aandelen- en bedrijfsobligatieportefeuilles zijn op ondernemingen doorgelicht die het Global Compact van de VN niet naleven of die anderszins bij controverses betrokken zijn. Waar nodig zijn deze ondernemingen, 78 in totaal, direct aangesproken (zie hoofdstuk Maatschappij en milieu). De vermogensbeheerder heeft het stembeleid geformaliseerd en bekendgemaakt. De vermogensbeheerder heeft bij ongeveer vergaderingen over de hele wereld gestemd. De lijst met uitsluitingen is geëvalueerd en geactualiseerd (zie hoofdstuk Uitsluitingen). Er is één nieuw aandelenmandaat aan een externe beheerder gegund. De beheerder kon het bewijs overleggen dat ESG in het beleggingsproces is verankerd en dat de analisten leren hoe ze de Principles for Responsible Investment van de VN moeten toepassen. Vastrentende waarden (bijvoorbeeld bedrijfsobligaties) Het Sustainability Team van de vermogensbeheerder en de portfoliomanagers vastrentende waarden zijn begonnen belangrijke maatschappelijke en milieuvraagstukken per sector te onderzoeken en de relatieve ESG-prestaties van ondernemingen in de portefeuille in kaart te brengen. Met het World Resources Institute 2 is onderzoek gestart naar de gevolgen van de Amerikaanse wet- en regelgeving voor klimaatverandering op bedrijfsobligaties in de Verenigde Staten. De volledige bedrijfsobligatieportefeuille is doorgelicht op ondernemingen die het Global Compact van de VN niet naleven of die anderszins bij controverses betrokken zijn. Er is één nieuw vastrentend mandaat aan een externe beheerder gegund. De beheerder wist voldoende aan te tonen dat ESG in het beleggingsproces kon worden geïntegreerd. Vastgoed Er is een uitgebreid nieuw programma over maatschappelijke en milieuvraagstukken in vastgoed gestart. De eerste stap was een wereldwijde enquête naar de milieuprestaties van de beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde vastgoedsector. Dit was een primeur in de wereld. Er is een dialoog met grote vastgoedbedrijven gestart, waarin concrete aanbevelingen voor verbetering van milieuprestaties zijn gedaan (zie hoofdstuk Maatschappij en milieu). Infrastructuur De maatschappelijke en milieuvraagstukken van alle nieuwe beleggingen zijn geanalyseerd. Waar nodig werd van de externe beheerder nieuw beleid en een regelmatige update over de invoering van dat beleid geëist. Onderwerpen waren onder andere klimaatverandering, milieubeheer in het algemeen en veiligheid en gezondheid. Binnen de infrastructuurfondsen is een aantal nieuwe beleggingen met een hoge duurzaamheidswaarde gedaan (zie hoofdstuk Investeren in duurzaamheid). 14 ABP

17 Grondstoffen, inclusief bosbouw en landbouwgrond De maatschappelijke en milieuvraagstukken van alle nieuwe beleggingen zijn geanalyseerd. Waar nodig werd van de externe beheerder nieuw beleid en een regelmatige update over de invoering van dat beleid geëist. Onderwerpen waren onder andere het effect van landbouwgebruiken op de biodiversiteit, het beheer van landbouwchemicaliën, effecten op de gemeenschap van de teelt van gewassen voor brandstoffen, het gevaar dat die gewassen de plaats van de voedselproductie innemen en de maatschappelijke en milieucertificering van productiesystemen. Van een fonds in biobrandstoffen (Biogreen Oil) werd verlangd dat het de standaarden van de Roundtable on Sustainable Biofuels 3 onderschrijft en naleeft (zie hoofdstuk Investeren in duurzaamheid). Bij een landbouwconcern in Argentinië werd de belegging afhankelijk gemaakt van de inzet voor de Roundtable on Responsible Soy. 4 Het beleid dat alle bosbouwbeleggingen moeten zijn gecertificeerd (FSC of SFI 5 ) werd gehandhaafd. Hedgefunds De maatschappelijke en milieuvraagstukken van nieuwe beleggingen werden waar relevant geanalyseerd. Zo werd erop toegezien dat het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP werd geïmplementeerd. Ten aanzien van een fonds in energieprojecten in ontwikkelingslanden werd verlangd dat de beheerder het beleid op de richtlijnen voor maatschappelijke en milieuprestaties van de International Finance Corporation zou enten en regelmatig informatie zou verstrekken over de implementatie van dat beleid. Private equity, inclusief microfinanciering AlpInvest, de private equity-partner van ABP, hanteert een beleid voor maatschappelijk verantwoord ondernemen dat volledig bij het Beleid Verantwoord Beleggen van ABP aansluit en dat in nauw overleg met de vermogensbeheerder is ontwikkeld. 6 Volgens de officiële overeenkomst tussen ABP en AlpInvest is AlpInvest verplicht dit beleid in te voeren. In 2009 ging de aandacht bij AlpInvest vooral uit naar de integratie van ESG-factoren in de processen voor nieuwe beleggingen en de opleiding en scholing van medewerkers in de nieuwe procedures. De vermogensbeheerder heeft regelmatig met AlpInvest overlegd en de geboekte voortgang geëvalueerd. De vermogensbeheerder en AlpInvest hebben aan een werkgroep deelgenomen in het kader van de Principles for Responsible Investment van de VN. De werkgroep heeft richtlijnen voor investeringen in private equity ontwikkeld. Er is één nieuwe belegging in microfinanciering gedaan (omvang: 30 miljoen dollar). Ook is 12,5 miljoen euro geïnvesteerd in een fonds dat zich gaat inzetten voor betere gezondheidszorg in Afrika (zie hoofdstuk Investeren in duurzaamheid) Forest Stewardship Council (http://www.fsc.org/) is een internationaal systeem voor de certificering van duurzame bosbouw. Naar de mening van ABP is FSC de beste certificeringsstandaard voor bossen. Het Sustainable Forestry Initiative (http://www.sfiprogram.org/) is een certificeringssysteem dat vooral in Noord-Amerika gangbaarder is. 6 Zie ook 15 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

18 Maatschappij en milieu Dit hoofdstuk gaat nader in op de belangrijkste activiteiten op het gebied van maatschappij en milieu in Dankzij de uitbreiding van het ESG-team bij de vermogensbeheerder zijn in 2009 belangrijke duurzaamheidsinitiatieven gestart op het gebied van ESG in Azië en vastgoed. Daarnaast werden de duurzaamheidseffecten van oliezanden bestudeerd en ondernemingen in deze sector aangesproken op beter beheer van maatschappelijke en milieuaspecten. De engagementinspanningen met ondernemingen die het Global Compact niet bleken na te leven en ook met andere ondernemingen werden voortgezet. In het jaar van de VN-klimaattop in Kopenhagen bleef klimaatverandering een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast bleef er een focus op specifieke beleggingsmogelijkheden die een oplossing voor belangrijke duurzaamheidsvraagstukken bieden. Nieuwe beleggingscategorie: wereldwijd duurzaamheidsonderzoek naar vastgoed Versnelde integratie van ESG In 2009 is de integratie van ESG binnen de beleggingscategorie vastgoed in een versnelling geraakt. Daar waren drie redenen voor: de allocatie naar vastgoed is aanzienlijk 7, de vastgoedsector is een van de grootste vervuilers (met een mondiaal aandeel van 40 procent in CO 2 -emissies, 30 procent van de totale afvalproductie en 20 procent van het watergebruik 8 ) en de financiële businesscase voor duurzaamheid binnen vastgoed is zeer sterk te noemen. Verscheidene onderzoeken tonen de relatie aan tussen 7 In het strategisch beleggingsplan werd de allocatie naar vastgoed op 9 procent vastgesteld. 8 Bron: UNEP SBCI, 2006 eco-efficiënte gebouwen en de waarde van deze gebouwen afgezet tegen conventionele gebouwen. 9 Win-win-situatie ABP heeft de visie dat een verbeterde vastgoedportefeuille, in termen van duurzaamheid, op termijn een beter risico-rendementsprofiel kent. In die win-win-situatie krijgt de inves teerder een verbeterd risico-rendementsprofiel, schept de huurder een beter klimaat voor werknemers (ziekteverzuim bij duurzame gebouwen ligt substantieel lager dan bij conventionele gebouwen) en is de maatschappij beter af met een gebouw dat minder CO 2 uitstoot. Nulmeting van de mate van duurzaamheid In 2009 werden criteria voor nieuwe investeringen gedefinieerd en werd inzicht verkregen in de mate van duurzaamheid van de bestaande vastgoedinvesteringen. Deze zogenoemde nulmeting vond in de zomer van 2009 plaats, in samenwerking met de Universiteit van Maastricht en andere pensioenbeleggers, zoals PGGM en USS. Het onderzoek werd door de Europese vastgoedassociaties INREV, 10 EPRA 11 en het Australische ACSI 12 ondersteund. GIC Real Estate participeerde in het onderzoek voor de Amerikaanse en Aziatische vastgoedmarkten. Het samenwerkingsverband, de wereldwijde omvang en de expertise van de Universiteit van Maastricht maken dit onderzoek uniek. ABP en de andere grote investeerders willen meer inzicht hebben in de wijze waarop vastgoedbedrijven en fondsen onder andere met 9 Onder andere het onderzoek van de Universiteit van Maastricht (Nils Kok en Piet Eichholtz) in 2008: Doing Well by Building Green. 10 European Association for Investors in Non-listed Real Estate Vehicles 11 European Public Real Estate Association 12 Australian Council of Superannuation Investors 16 ABP

19 Mijnbouw en maatschappij en milieu kunnen elkaar soms slecht verdragen. Aandacht is onder meer nodig voor de afvalverwerking, het verplaatsen van hele gemeen schappen en voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers. 17 Verslag Verantwoord Beleggen 2009

Verslag Verantwoord Beleggen

Verslag Verantwoord Beleggen Verslag Verantwoord Beleggen APG Verslag Verantwoord Beleggen 2009 Inhoud Inleiding 5 Implementatie van ESG in alle beleggingscategorieën 6 Verantwoord beleggen 8 Het Global Compact als minimumstandaard

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Zeist, 4 maart 2014 1. Inleiding De verklaring inzake beleggingsbeginselen beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

VERANTWOORD beleggen

VERANTWOORD beleggen VERANTWOORD beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede financiële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010 New Deal in Vastgoedbeleggingen Quares Finance Avenue 23/10/2010 Quares Group Residential Agency Quares Group Quality in Real Estate Services Opgericht in 2006, uit 2 reeds bestaande bedrijven 3 divisies

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Verantwoord beleggen: inspirerende noodzaak voor mens, milieu en onderneming.

Verantwoord beleggen: inspirerende noodzaak voor mens, milieu en onderneming. VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2010 Verantwoord beleggen: inspirerende noodzaak voor mens, milieu en onderneming. 2 In de beleggingsactiviteiten houdt PGGM Vermogensbeheer B.V. (PGGM)

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties Modernisering van bedrijfsmodellen is nodig voor meer flexibiliteit en om aan groeidoelstellingen

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Uw vermogen om te leven. Verslag Verantwoord Beleggen 2012

Uw vermogen om te leven. Verslag Verantwoord Beleggen 2012 Uw vermogen om te leven Verslag Verantwoord Beleggen 2012 3 ABP Verslag Verantwoord Beleggen 2012 Inhoudsopgave Verslag Verantwoord Beleggen 2012 Woord vooraf 5 Kengetallen in 2012 7 Het ABP beleid voor

Nadere informatie

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN Beleggingsstatuut JULI 2015 1. ALGEMENE RICHTLIJNEN 1.1. Statutaire doelstelling De Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, zich beroepend op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011

Kwartaalrapportage PMT. Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. 1 ste kwartaal 2011 Kwartaalrapportage PMT Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 ste kwartaal 2011 1 Inhoudsopgave Verantwoord Aandeelhouderschap...3 Stemmen...3 Uitsluiting...4 Dialoog...5 Class Actions...5 Integrale Benadering...6

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen NL samen naar de essentie 504452_DEXIA_tripyque_private_banking_NL.indd 3 11/19/10 8:44:20 AM Private Banking De essentie: een toekomst voor uw

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Advies vastgoed en integriteit

Advies vastgoed en integriteit Advies vastgoed en integriteit De Beleggingscommissies van OPF en VB hebben naar aanleiding van het onderzoek naar fraude bij vastgoedtransacties een werkgroep samengesteld om pensioenfondsbestuurders

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie