Open vragen. Het event als strategisch marketinginstrument. bij. Dorothé Gerritsen Ronald van Olderen. u i t g e v e r ij coutinho.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Open vragen. Het event als strategisch marketinginstrument. bij. Dorothé Gerritsen Ronald van Olderen. u i t g e v e r ij coutinho."

Transcriptie

1 Open vragen bij Het event als strategisch marketinginstrument Dorothé Gerritsen Ronald van Olderen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012

2 Deze open vragen horen bij Het event als strategisch marketinginstrument van Dorothé Gerritsen en Ronald van Olderen, met medewerking van Moniek Hover, Jacco van Mierlo, Margo Rooijackers en Thomas van Velthoven Uitgeverij Coutinho bv Alle rechten voorbehouden. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Uitgeverij Coutinho Postbus AH Bussum Noot van de uitgever Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rechten, wordt vriendelijk verzocht contact op te nemen met de uitgever. ISBN NUR van 23

3 1 Inleiding: het event als strategisch marketinginstrument Vraag 1 Vul elk van de genummerde vakken in figuur 1.1 van het boek in met minimaal één voorbeeld van een evenement. Licht vervolgens toe waarom jouw voorbeeld volgens jou in dat vlak thuishoort. Vraag 2 Events worden steeds meer ingezet voor verschillende doelstellingen, zoals relatiemarketing of citymarketing. Marketeers ontdekken steeds meer de kracht van events als marketinginstrument. a Wat maakt een event tegenwoordig tot een geschikt marketinginstrument? b Zoek drie artikelen uit de vakliteratuur van marketing, events en (live)communicatie waaruit blijkt dat events steeds belangrijker worden. Vraag 3 Zoek een event uit dat strategisch is ingezet en vul voor dit event het EVENTS-model in. Vraag 4 Bekijk de definitie van een strategisch ingezet marketinginstrument op p. 23 van het boek en zoek hierbij een aansprekend voorbeeld, zoals bijvoorbeeld Red Bull. Werk vervolgens de diverse onderdelen van de definitie uit. 3 van 23

4 2 Trends en ontwikkelingen: de consument op zoek naar geluk Vraag 1 Schrijf een betoog op basis van een van de vier onderstaande stellingen over Trends en ontwikkelingen: de consument op zoek naar geluk en neem daarin de rol van events mee. Gebruik minimaal vijf betrouwbare bronnen om je argumentatie te onderbouwen. Uiteraard vermeld je die bronnen volgens de APA-normen. Stellingen: 1 De populariteit van events zal in de komende jaren alleen maar toenemen omdat de economie zich ontwikkelt richting de zogenoemde gelukseconomie of transformatie-economie. 2 Events zijn meer dan live-ontmoetingen alleen. 3 Het belevingsconcept is aan devaluatie onderhevig, hetgeen voor de eventssector betekent dat men op zoek moet naar nieuwe concepten. 4 Duurzaamheid is een belangrijke trend geworden. Dit gaat grote gevolgen krijgen voor de eventsector. Vraag 2 Kies een organisatie uit (stad, bedrijf of stichting) en voer vervolgens een scenarioonderzoek uit dat resulteert in vier alternatieve toekomstscenario s op het gebied van events. 4 van 23

5 3 Eventmarketing Vraag 1 Er wordt onderscheid gemaakt in een aantal typen eventmarketing. De aanbieder kan het event: 1 zelf bedenken en organiseren; 2 laten aansluiten bij een bestaand event; 3 faciliteren of financieren. Geef van elk van de drie typen een voorbeeld en beargumenteer waarom het tot dat type behoort. Vraag 2 Zoek op internet van elke strategie (relatiemarketing, marketingcommunicatie, citymarketing, branding) een aansprekend voorbeeld en beschrijf de casus op maximaal één pagina. Vraag 3 Wat is de reden dat Bogra het event als strategisch instrument inzet? Welke overwegingen zouden hebben meegespeeld in het besluit van Bogra om events in te zetten? 5 van 23

6 4 Events en relatiemarketing Vraag 1 Op wie is de relatiemarketingstrategie van SNS Reaal gericht? Vraag 2 Licht aan de hand van het voorbeeld het 4P- en 3R-model toe. Vraag 3 Welke redenen zou SNS Reaal hebben gehad om het event in te zetten? Vraag 4 In welk segment zou je de intermediairs van SNS Reaal plaatsen? Onderbouw je antwoord met behulp van figuur 4.3 uit het boek. 6 van 23

7 5 Events en marketingcommunicatie Vraag 1 Noem drie goede redenen waarom events nieuwswaarde hebben en dus vrij eenvoudig tot free publicity leiden. Vraag 2 Lees de onderstaande casus goed door en werk dan de opdrachten uit. PAN Amsterdam en Van Lanschot Bankiers PAN Amsterdam is een negendaagse kunst- en antiekbeurs, die jaarlijks in november in de RAI in Amsterdam wordt gehouden. PAN Amsterdam is heel veelzijdig: hedendaagse en moderne kunst en design gaan hand in hand met kunstobjecten die een lange geschiedenis hebben, zoals een zestiende-eeuwse Madonna, een spectaculaire kristallen kroonluchter of een strandgezicht van Cézanne. Van Lanschot Bankiers is hoofdsponsor van de beurs. Op vijf minuten loopafstand van de RAI waar de beurs gehouden wordt, bevindt zich Kempen & Co, een dochteronderneming van Van Lanschot Bankiers. Gedurende de beurs zullen hier door Van Lanschot lezingen en presentaties gehouden worden om de relatie tussen klant en bankier te optimaliseren. Na de ontvangst en de presentatie van kunstconservator de heer Hijmersma worden de klanten met pendelbusjes van en naar de beurs gebracht. PAN Amsterdam wordt georganiseerd door het bedrijf Pictura Antiquairs Nationaal BV, gevestigd in Helvoirt. In 1987 namen zes vooraanstaande Nederlandse antiquairs en kunsthandelaren het initiatief voor de oprichting van PAN Amsterdam, die dit jaar voor de 25e keer wordt georganiseerd. PAN staat voor Pictura Antiquairs Nationaal en vormde de nationale tegenhanger van Antiquairs International & Pictura Fine Art Fair, de latere TEFAF in Maastricht. Er deden in 1987 al 83 Nederlandse handelaren mee. Ook moderne kunst was vertegenwoordigd. In 1993 fuseerde de Oude Kunst- en Antiekbeurs Delft met PAN Amsterdam waardoor de belangrijkste nationale kunst- en antiekbeurs ontstond. Vanaf dat jaar werd de beurs in de Parkhal van de RAI gehouden. In 2001 namen voor het eerst ook specialisten in fotografie deel aan de beurs. In 2008 werd het designpaviljoen aan PAN Amsterdam toegevoegd. Inmiddels doen er ongeveer 125 antiquairs, kunsthandelaren en galeriehouders mee uit allerlei disciplines, en de bezoekersaantallen zijn gestegen van bijna in 1987 naar ruim in Van de bezoekers in 2010 waren er bezoekers van Van Lanschot Bankiers. Voor de ontvangst bij Kempen & Co waren vorig jaar relaties uitgenodigd, dit is inclusief de Preview en de Chairman s Drink (speciale genodigdenavond vanuit PAN Amsterdam). Van Lanschot Bankiers is al enkele jaren hoofdsponsor van de beurs. (Bron: bewerking auteurs) 7 van 23

8 a Vul het communicatiemodel in figuur 5.2 uit het boek in voor Van Lanschot Bankiers en de relatie-evenementen tijdens de kunstbeurs PAN Amsterdam. b Vertaal de vier aspecten van de boodschap naar de relatie-evenementen van Van Lanschot Bankiers tijdens PAN Amsterdam. c Formuleer een kennis-, een houdings- en/of gedragsdoelstelling van de relatiemarketingevents voor Van Lanschot Bankiers. 8 van 23

9 6 Events en branding Vraag 1 Lees onderstaande casus goed door en beantwoord dan de vragen. Lichtfestival Glow in Eindhoven Eindhoven, techniek en licht horen bij elkaar. Het is een combinatie die het karakter van de stad en zijn inwoners toont. Want licht staat voor ideeën, design, innovatie en technologie, en dat past bij Eindhoven, de stad waar vroeger, nu en straks wordt uitgevonden en bedacht. Van televisies en radio s tot design waarmee mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Eindhoven behoort niet voor niets tot de technologische top van de wereld, en licht is daarvan het symbool. Het geeft aan dat Eindhoven zich ontwikkelt en groeit. Het past bij het karakter van toen en hoort bij het karakter van de toekomst. Aan dat alles refereert de naam van het Lichtfestival Glow, dat in 2010 zijn eerste lustrum vierde. Acht dagen lang stond de Eindhovense binnenstad in de spotlights. Licht werd door lichtkunstenaars op allerlei creatieve manieren getoond, met als gemeenschappelijk thema (Re)discovering Eindhoven. Een van de belangrijkste sponsors van Lichtfestival Glow is Philips. Eindhoven heeft immers al jaren het imago van Lichtstad, en dat komt natuurlijk doordat het internationale bedrijf Philips daar gevestigd is. (Bron: bewerking auteurs) a Leg uit op welke manier het event Lichtfestival Glow bij de bezoekers kan leiden tot imagotransfer op het imago van de stad Eindhoven. b Welk van de volgende typen events is Glow: merkeigen event, sponsored event, ingredient branding event of een cobranding event. Leg uit waarom. 9 van 23

10 Vraag 2 Lees onderstaande casus goed door, en geef dan antwoord op de volgende vraag: is het Groove Festival te beschouwen als een merk? Beargumenteer je antwoord. Festival Groove Garden Groove Garden is een tweedaags festival dat jaarlijks wordt georganiseerd in Sittard. Het festival vindt altijd in mei plaats en is daarom uitstekend geschikt als opening van het festivalseizoen. Tijdens het weekend draaien er maar liefst zestig verschillende deejays verdeeld over drie podiums. Gedurende een zevental jaren is het bezoekersaantal van een kleine 500 bezoekers uitgegroeid naar maar liefst mensen. Op het feest zijn verschillende muziekstijlen te horen, zoals club, deephouse, disco, eclectic, electro, groove, house, minimal, progressive, techhouse en techno. De line-up bestaat uit verschillende nationale en internationale deejays. Zo hebben er bijvoorbeeld al deejays uit België, Engeland, Zweden, Spanje en de Verenigde Staten gedraaid. Het evenement vindt overdag plaats. Het begint de eerste dag om uur s middags en duurt tot middernacht van de volgende dag. De organisatie achter dit evenement is Fun Sensation, een evenementenbureau gevestigd in Sittard. Op 5 mei 2005 vond Groove Garden voor het eerst plaats in het kader van het Bevrijdingsfestival in Sittard. Het was een kleinschalig feestje met slechts drie deejays. Het evenement werd gehouden in de Kloostertuinen, een prachtige stadstuin gelegen achter de Markt. In de jaren 2006 tot en met 2009 bleef dit de vaste locatie voor het evenement, maar in 2007 was het evenement wel uitgegroeid tot een tweedaags festival. Inmiddels heeft de organisatie het festival moeten verhuizen naar een grotere locatie. Er is gekozen voor De Nieuwe Hateboer, een zwembad met een grote ligweide. Sinds 2010 is dit de nieuwe thuisbasis van Groove Garden. Naast het festival Groove Garden Outdoor wordt er sinds 2009 ook jaarlijks een indooreditie georganiseerd. Dit feest duurt in tegenstelling tot het festival maar één dag en heeft ook geen vaste locatie. Het vond de eerste keer plaats in de Katsbek in Susteren. Het jaar daarop vond het plaats in de Mondial in Beek, en in 2011 vond het plaats in de Philipshal in Sittard. Tot slot is er in 2009 ook nog een Beach Edition georganiseerd in het Belgische Maaseik. Dit was helaas een eenmalige gebeurtenis. (Bron: bewerking auteurs) 10 van 23

11 Vraag 3 Kies een merk uit dat events strategisch inzet. Geef aan op welke manier invulling wordt gegeven aan de signaal-, zekerheids- en symbolische functie en wat daarbinnen de rol is van events. Vraag 4 Kies een event dat je als merk kunt beschouwen. Maak voor dit event een betekenisstructuuranalyse. Vul het model van Kapferer (figuur 6.8 uit het boek) in. Maak een means-end analysis. 11 van 23

12 7 Evenementen en citymarketing: de rol van evenementen in de stad Vraag 1 Kies een stad of regio in Nederland (bijvoorbeeld je woonplaats of de plaats waar de opdrachtgever van een project zit). Geef bij elk van de volgende zes domeinen van evenementenprogramma s aan wat de kritische succesfactoren zijn per domein in de door jou gekozen stad. De domeinen zijn: 1 cultuur 2 plaats 3 macht 4 relaties 5 middelen 6 planning Vraag 2 Van 5 april tot en met 7 oktober 2012 vindt het megagrote event Floriade plaats in Venlo. Deze Wereld Tuinbouw Expo vindt eens in de tien jaar plaats. De verwachting is dat er minimaal twee miljoen nationale en internationale bezoekers op af zullen komen. De regio, maar ook Nederland, gebruikt dit event om zichzelf aantrekkelijk te positioneren. Toch werkt dit bij dit soort grote publieksevents anders dan bij bedrijfsevents. a Wat is het verschil tussen de marketing door middel van een event door een merk of bedrijf en de marketing door middel van een event door een regio of land (citymarketing)? b Venlo zal ten tijde van de Floriade kunnen profiteren van doelen die je met een eventful city kunt bereiken. Noem minstens vijf mogelijke doelen die Venlo en de regio Noord-Limburg kunnen nastreven naar aanleiding van de Floriade Vraag 3 De hedendaagse rol van evenementen in de stad is aan het veranderen. Culturele evenementen wordt een nieuwe functie toegedicht, namelijk die van ontwikkelaar van betekenissen. Gemeenten in het zuiden van het land denken bijvoorbeeld na over hoe dat rond carnaval gestalte kan krijgen. Carnavalsoptochten zijn bijvoorbeeld een vorm van zelfexpressie, en er vindt een sterke wisselwerking plaats tussen, cultuur, economie en plaats. Dit geldt zowel voor de organisatoren en de inwoners als voor de bezoekers: dankzij evenementen kan een passende identiteit worden gecreëerd en ondersteund, en dit gebeurt van binnenuit, vanuit de cultuur en eigenheid van de stad. 12 van 23

13 Lees onderstaande informatie over carnaval in Nederland in het algemeen, het carnaval in Roosendaal in het bijzonder en de betekenis ervan voor Noord-Brabant goed door. Werk vervolgens de opdrachten uit. Carnaval in Nederland Carnaval is een feest dat voornamelijk in de provincies Limburg en Noord-Brabant drie dagen lang het dagelijks leven in zijn greep heeft. Carnavalsvierders trekken verkleed door de straten en zoeken elkaar op in kroegen en feestzalen. De feestlocaties zijn versierd met maskers en serpentines en de feestmuziek is vooral het eigen carnavalsrepertoire. Het tijdstip van carnaval is afhankelijk van de wisselende datum waarop Pasen jaarlijks gevierd wordt. De zevende zondag voorafgaande aan paaszondag is carnavalszondag. De prins neemt op carnavalszaterdag of -zondag voor drie dagen de macht over van de burgerlijke autoriteiten en viert met alle inwoners carnaval. Op een van de drie carnavalsdagen trekt de optocht door de straten: de zegetocht van Prins Carnaval. Op carnavalsdinsdag worden rond middernacht de mascottes en symbolen ritueel verbrand, en op Aswoensdag het begin van de vastentijd wordt het gewone leven weer opgepakt. Carnavalsoptocht Roosendaal Roosendaal is ieder jaar vanaf de 11e van de 11e (dat wil zeggen 11 november) Tullepetaonenstad. Jaarlijks trekt op carnavalszaterdag de carnavalsoptocht door de straten van de binnenstad van Roosendaal. De burgemeester overhandigt eerst de stadssleutel aan de prins en hierna volgt de reclameoptocht en vervolgens de optocht zelf. De wagens worden gejureerd en de mooiste of origineelste wagens ontvangen een geldprijs. De stichting reserveert jaarlijks om en nabij de ,- aan prijzengeld. De Roosendaalse optocht wordt bekeken door ongeveer toeschouwers (Vos, 2011). Doelstelling Stichting Carnaval Roosendaal De Stichting Carnaval Roosendaal is opgericht op 4 februari 1959 door leden van het Oranjecomité. Het doel van de stichting staat in de statuten van de KVK omschreven als: Het ten behoeve van de inwoners van Tullepetaonestad, zijnde de stad Roosendaal (gemeente Roosendaal), gedurende de periode vanaf elf november van een jaar tot Aswoensdag van het jaar daaropvolgend, creëren van omstandigheden die een gepaste beleving van carnaval mogelijk maken en voorts al hetgeen met een en ander rechtstreeks of zijdelings verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn, alles in de ruimste zin des woords (www.tullepetaonsnieuws.nl, 2010). Doelgroep De doelgroep van de Roosendaalse optocht is Roosendaal. Voorzitter van Stichting Carnaval Roosendaal dhr. A. Vos geeft aan dat carnaval een traditiefeest is dat georganiseerd wordt voor de primaire doelgroep: de Roosendalers (Vos, 2011). 13 van 23

14 Binnen deze primaire doelgroep maakt de stichting onderscheidt in de volgende groepen: Deelnemers Voor de Stichting Carnaval Roosendaal zijn de deelnemers van de carnavalsoptocht heel belangrijk, want zonder hen bestaat de optocht niet. Bezoekers De carnavalsoptocht in Roosendaal telt een geschat aantal bezoekers van De primaire doelgroep van de carnavalsoptocht zijn de Roosendalers, en 40 procent van de bezoekers komt dan ook uit Roosendaal. De overige bezoekers (60 procent) komen uit omliggende dorpen en van boven de rivieren. Er is nog geen onderzoek verricht naar de doelgroep en/of de bezoekers van de carnavalsoptocht en dit gaat er ook niet komen. Wel is er na iedere carnavalseditie een open avond waar alle Roosendalers naartoe mogen om feedback te geven op dat jaar. Dhr. A. Vos geeft aan dat uit de opkomst afgeleid kan worden of het een goed jaar is geweest. De feedback die gegeven wordt tijdens de open avond wordt vastgelegd en daar wordt later in een boerenvergadering (zo wordt het organiserend comité genoemd) over gediscussieerd. Wat er uiteindelijk gedaan wordt met de ontvangen feedback wordt altijd teruggekoppeld naar de betreffende persoon. Scholen Stichting Carnaval Roosendaal heeft als missie om de jeugd meer te betrekken bij carnaval. De stichting begint daar al heel vroeg mee. Zo is er een boekje voor kinderen vanaf 2 à 3 jaar. Daaropvolgend zijn er projecten voor basisscholen en middelbare scholen. Bijna alle scholen in Roosendaal werken aan deze projecten mee. De kennis van de leerlingen over carnaval wordt vergroot, maar ook hoopt de stichting op deze manier uiteindelijk meer jongeren betrokken te krijgen bij de organisatie. Verpleeg- en verzorgingshuizen Stichting Carnaval Roosendaal laat tijdens de Roosendaalse optocht Omroep Brabant komen om te filmen. Dit wordt niet gedaan om de optocht en/of Roosendaal meer bekendheid te geven, want daar is Roosendaal helemaal niet opuit, aldus dhr. A. Vos: het is een Roosendaals feest. De reden is dat de opnames ook kunnen worden uitgezonden in verpleeg- en verzorgingshuizen, zodat ook de mensen die daar wonen nog kunnen genieten van carnaval en de optocht kunnen bekijken. Instellingen Voor instellingen als S & L Zorg geldt hetzelfde als voor verpleeg- en verzorgingshuizen: de optocht uitzenden ten behoeve van de mensen die niet meer in staat zijn om de optocht live te bekijken. Evenementennota Roosendaal Een evenement is elke georganiseerde publieke gebeurtenis van vermaak, met name op het gebied van sport, cultuur, welzijn, toerisme en citymarketing. Een evenement heeft een tijdelijk karakter. 14 van 23

15 In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) worden hiervan uitgezonderd: 1 bioscoopvoorstellingen; 2 markten als bedoeld in artikel 160, eerste lid onder h van de Gemeentewet en artikel van de APV; 3 kansspelen als bedoeld in de Wet op de kansspelen; 4 het in een inrichting in de zin van de Drank- en Horecawet gelegenheid geven tot dansen; 5 betogingen, samenkomsten en vergaderingen als bedoeld in de Wet openbare manifestaties; 6 activiteiten als bedoeld in de artikelen , en van de APV. Er wordt onderscheid gemaakt in: Buitenevenementen: evenementen waarvoor een vergunning moet worden aangevraagd. Binnenevenementen: de gebruiks-, milieu-, exploitatie-, drank- en horecavergunningen et cetera bepalen het soort evenementen dat in de gelegenheid kan plaatsvinden. Dit geldt ook voor grootschalige evenementen in bijvoorbeeld evenementenhallen. Slechts als het evenement niet aansluit bij de vergunningen die verleend zijn, moet een evenementenvergunning worden aangevraagd. Kleine evenementen die alleen gemeld moeten worden, bijvoorbeeld straat- en buurtfeesten en sommige sporttoernooien (Evenementen in Roosendaal, 2006). Kenmerken van een publieksevenement Naar aanleiding van bovenstaande definities, worden de volgende algemene kenmerken van een publieksevenement genoemd: Een publieksevenement is publiekelijk toegankelijk. Bezoekers komen specifiek voor activiteiten. Het is een gebeurtenis met een begin- en einddatum. Het is een gebeurtenis die op één of meerdere locaties plaatsvindt. Publieksevenementen trekken (veel) bezoekers. Bij publieksevenementen zijn meerdere partijen betrokken met verschillende belangen. Publieksevenementen hebben niet altijd een opdrachtgever, en in dat geval geldt: de initiator is de organisator. Bij het evenement de carnavalsoptocht in Roosendaal gaat het voor de gemeente Roosendaal om een buitenevenement, waarvoor een vergunning aangevraagd dient te worden. Dit evenement is publiekelijk toegankelijk, de bezoekers komen specifiek voor de optocht naar de binnenstad, de gebeurtenis vindt plaats op één zaterdag tijdens carnaval, er zijn meerdere partijen bij betrokken met verschillende belangen, en de initiator is tevens de organisator van het evenement. De carnavalsoptocht in Roosendaal voldoet hiermee aan alle bovenstaande kenmerken van een publieksevenement. De organisatie van een publieksevenement begint bij het bepalen van de inhoud. De evenementen kunnen worden georganiseerd vanuit verschillende doelstellingen. Verschillende doelstellingen voor evenementen zijn bijvoorbeeld: een commercieel 15 van 23

16 doel (zoals de introductie van een product bij een publiek), een maatschappelijk doel, een economisch doel of een politiek c.q. religieus doel. De publieksevenementen worden openbaar georganiseerd, vanuit de inhoud, en zijn bedoeld voor consumenten. De publieksevenementenbranche is in te delen in de volgende verschillende subcategorieën: muziekevenementen festivals sportevenementen manifestaties attracties publieksbeurzen & tentoonstellingen markten culturele evenementen traditionele & herdenkingsevenementen optochten & parades De carnavalsoptocht in Roosendaal valt onder de subcategorie optochten en parades, maar heeft ook raakvlakken met de culturele evenementen en de muziekevenementen. Er is nog niet veel onderzoek verricht naar de economische, belevingsgerelateerde en sociaal-maatschappelijke effecten van carnaval op Brabant en al helemaal niet op Roosendaal. Wel heeft minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) op donderdag 24 februari 2011 in Den Haag het startsein gegeven voor een belangrijk onderzoek naar de economische waarde van carnaval. Uit dit onderzoek moet onder meer blijken wat de economische impact is van carnaval voor de horecasector (onderzoek naar waarde carnaval). Naar het belang van carnaval voor de Brabanders is wel onderzoek gedaan, namelijk door Erfgoed Brabant i.s.m. het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (VCN). Ook is er een peiling gehouden onder 5000 Brabanders door Omroep Brabant. Bij deze peiling werden mensen bevraagd op zaken als uitgaven, favoriete onderdelen et cetera. Van deze twee onderzoeken staan hieronder de uitkomsten vermeld. Top 10 Brabantse tradities Erfgoed Brabant is samen met het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (VCN) ter ere van het Jaar van de Tradities (2009) op zoek gegaan naar de waarde die Brabanders hechten aan de echt Brabantse tradities (Erfgoed Brabant Archief). Hieronder staat de lijst weergegeven van tradities die door Brabanders als belangrijk worden ervaren, waarbij carnaval op nummer 1 staat. 1 carnaval 2 Sinterklaas 3 samen eten 4 reuzen 5 religie 6 Kerstmis 7 driekoningenzingen 8 dialect 9 kermis 10 bloemencorso Zundert 16 van 23

17 Carnaval vieren: ja of nee? De Brabantse dagbladen en Omroep Brabant hebben onder 5000 Brabanders een carnavalspeiling gehouden (Omroep Brabant - Grote carnavalspeiling 2011). Hierbij kwamen de volgende voor dit onderzoek relevante onderwerpen aan bod: wel of geen carnaval vieren, leeftijden, waar en hoe vaak carnaval vieren, uitgaven tijdens carnaval en wat te doen tijdens carnaval. Uit dit onderzoek kan het volgende geconcludeerd worden: Iets meer dan de helft van de ondervraagden (55,2 procent) geeft aan een echte carnavalsvierder te zijn. Nog eens 20 procent geeft aan vroeger een echte carnavalsvierder te zijn geweest, maar nu niet meer. Driekwart van de ondervraagden geeft dus aan zichzelf ooit als een echte carnavalsvierder te hebben gezien. Slechts 3,5 procent geeft aan een hekel te hebben aan carnaval en 4,8 procent viert nooit carnaval. Gemiddeld starten Brabanders op hun negende met het vieren van carnaval en zij stoppen ermee op gemiddeld hun veertigste. Mensen die buiten Brabant zijn opgegroeid beginnen aanzienlijk later met het vieren van carnaval, namelijk op hun achttiende. De meeste ondervraagden stopten met carnaval vieren omdat ze het niet meer leuk vonden (34,3 procent), maar ook fysieke beperkingen (12,2 procent) en leeftijd (12,8 procent) werden genoemd. Bijna 60 procent van de ondervraagden viert carnaval in zijn of haar eigen woonplaats en nog eens ruim 30 procent viert het bovendien zowel in de eigen woonplaats als in andere plaatsen. Wanneer gekeken wordt naar de frequentie van het aantal gevierde carnavalsdagen wordt duidelijk dat veel mensen (60,6 procent) vier of meer dagen carnaval vieren. Dit zijn dan voornamelijk jongeren tussen de zestien en 29 jaar en mannen tussen de 30 en 55 jaar oud. Het favoriete onderdeel van de ondervraagden is de carnavalsoptocht. 80 procent van de ondervraagden bekijkt of neemt deel aan de optocht in de eigen woonplaats. Ook het uitgaan is populair: 90 procent van de ondervraagden gaat op stap tijdens carnaval. Bijna 35 procent geeft aan tussen de twintig en vijftig euro per dag uit te geven. Ruim 28 procent geeft tussen de vijftig en honderd euro uit en 6,3 procent van de mensen geeft meer dan honderd euro per dag uit. Dhr. Marijnen, voorzitter van de Stichting Carnaval Roosendaal, geeft aan dat de carnavalsoptocht positief bijdraagt aan het imago van de stad Roosendaal: de optocht onderstreept dat Roosendaal een gastvrije, gezellige, actieve en ondernemende stad is. Dhr. Marijnen geeft hierbij wel aan dat carnaval in de eerste plaats een volksfeest is van en voor de Roosendalers. Daarnaast trekt de carnavalsoptocht ook veel mensen van buiten de stad Roosendaal aan. Dit zijn dan veelal mensen uit de regio, familieleden en gasten van Roosendalers en ook de nodige toeristen. Van de vele jaarlijkse evenementen die de stad Roosendaal kent, is de carnavalsoptocht zonder meer een van de grootste. (Bron: interne uitgave van NHTV) 17 van 23

18 a Beschrijf de betekenis van de carnavalsoptocht in Roosendaal in ongeveer 500 woorden. Gebruik de theorie van hoofdstuk 7 en de gegeven informatie over carnaval. b Geef vijf verschillende doelstellingen die Roosendaal kan bereiken met carnaval en de carnavalsoptocht. c Noem ten minste vijf voordelen die evenementen hebben voor een stad ten opzichte van fysieke infrastructurele objecten, en illustreer die voordelen aan de hand van het carnaval in Roosendaal. d Evenementen zijn belangrijk voor een stad, en dus ook voor Roosendaal. Geef aan voor welke drie hoofdgroepen van Roosendaal carnaval van belang is en waarom. 18 van 23

19 8 De vertaalslag van strategie naar concept Vraag 1 Lees onderstaande casus goed door en werk dan de opdracht uit. Pilot-event voor vestigingsmanagers van D-Reizen In 2011 heeft D-Reizen twee initiatieven genomen: sinds juni het opzetten van vakantieveilingen en vanaf september de start van een pilot met het geven van vakantieadvies via sociale media. Omdat voor 2012 de verwachting is dat het aantal boekingen zal teruglopen vanwege de crisis, wil D-Reizen inzetten op korte stedentrips met een hoge mate van culturele reisbeleving. Daarbij worden de dure steden als Londen, Parijs, Rome, Berlijn wel nog steeds aangeboden, maar men wil de klant vooral verleiden om nieuwe schatten van Europa te ontdekken: steden als Metz, Lille, Dresden, Warschau, Vilnius, Lissabon, Valencia et cetera. In deze steden kan men nog hoge kortingen bedingen en dus de klant in prijs tegemoetkomen. D-Reizen stuit daarbij op twee problemen. Op de eerste plaats zijn die steden in de perceptie van de klant minder sterke merken, terwijl die steden wel degelijk zijn uitgegroeid tot plaatsen waar het goed toeven is en waar heel wat te beleven valt. Op de tweede plaats hebben senioren de doelgroep weliswaar tijd en geld en belangstelling voor cultuur, maar zijn ze geen fervente gebruikers van nieuwe media. Tijdens de vakantiebeurs 2011 werd een en ander duidelijk naar de consumenten gecommuniceerd, maar het verkopen van deze nieuwe schatten van Europa begint bij de motivatie van de vestigingsmanagers. Vandaar dat D-Reizen begin december 2011 als pilot een business-to-employee-event heeft georganiseerd voor ongeveer 60 vestigingsmanagers afkomstig uit de regio s Drechtsteden, Rotterdam en Den Haag. Hun leeftijd ligt tussen de 25 en de 35 jaar, en het zijn voor het merendeel dames. Als het concept aansloeg, kon men het event nog vóór de vakantiebeurs in januari 2012 organiseren voor de andere regio s. Eventbureaus werd gevraagd te pitchen met een voorstel voor deze regio. De bijeenkomst zou plaatsvinden op maandagmiddag 12 december 2011 van tot uur in een inspirerende, min of meer centraal gelegen locatie in deze regio. Programma: inloop vanaf uur. Om uur wilde men, na een welkomstwoord door de algemeen directeur Steven van Nieuwenhuijzen, de managers een verrassend, afwisselend en educatief programma presenteren, dat maximaal 2 uur zou mogen duren. Qua educatie moest het om drie verschillende onderwerpen gaan: het promoten van sociale media, de veilingen en de nieuwe schatten van Europa. Vooral niet te zwaar en graag ook met afwisselend entertainment. Het mocht plenair, maar de groep mocht ook worden opgesplitst. 19 van 23

Oefentoets met antwoorden

Oefentoets met antwoorden Oefentoets met antwoorden bij Het event als strategisch marketinginstrument Dorothé Gerritsen Ronald van Olderen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Deze oefentoets met antwoorden hoort bij Het event

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een Outlook.com-account aanmaken hoort bij

Nadere informatie

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 4 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Extra les: Verzekeringen

Extra les: Verzekeringen Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Verzekeringen Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over verzekeringen hoort bij Zwart op wit.

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 6 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Inhoud. Deel I Plan 19. 1 Inleiding: het event als strategisch marketinginstrument 20. 2 Trends en ontwikkelingen: de consument op zoek naar geluk 36

Inhoud. Deel I Plan 19. 1 Inleiding: het event als strategisch marketinginstrument 20. 2 Trends en ontwikkelingen: de consument op zoek naar geluk 36 Inhoud Deel I Plan 19 1 Inleiding: het event als strategisch marketinginstrument 20 1.1 De strategische inzet van events 21 1.2 De opkomst van het event als strategisch marketinginstrument 22 1.3 Eventmarketing

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 6 Stellen

Toetsvragen bij domein 6 Stellen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 6 Stellen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli Schaufeli

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

De essentie van administratieve organisatie. Stappenplan offerte. Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck. u i t g e v e r ij coutinho.

De essentie van administratieve organisatie. Stappenplan offerte. Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck. u i t g e v e r ij coutinho. De essentie van administratieve organisatie Stappenplan offerte Wim Fennis Jan-Pieter Schilderinck u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Dit stappenplan hoort bij De essentie van administratieve organisatie

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 1 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het aanmaken van een Outlook.com-account

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in de wereld van internet Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in de wereld van internet van Hannie van

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 5 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Extra les: Internetbankieren

Extra les: Internetbankieren Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Internetbankieren Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over internetbankieren hoort bij Zwart

Nadere informatie

Leerdoelen. Conferencemanagement. Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk. John E. Moreu. u i t g e v e r ij c o u t i n h o

Leerdoelen. Conferencemanagement. Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk. John E. Moreu. u i t g e v e r ij c o u t i n h o Conferencemanagement Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk Leerdoelen John E. Moreu u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze leerdoelen horen bij de derde, herziene uitgave

Nadere informatie

Webmail met Windows Live Hotmail

Webmail met Windows Live Hotmail Wegwijs in internet Webmail met Windows Live Hotmail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Webmail met Windows Live Hotmail hoort bij Wegwijs in internet van

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 12 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Sleutel bij hoofdstuk 1

Sleutel bij hoofdstuk 1 Sleutel bij hoofdstuk 1 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke Jacobs u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Deze sleutel hoort bij

Nadere informatie

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk?

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk? In de frontlinie tussen hulp en recht Spel Wie heeft gelijk? Dit spel Wie heeft gelijk? hoort bij In de frontlinie tussen hulp en recht door Jacquelien de Savornin Lohman & Hannie Raaff. 2001 Uitgeverij

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in PowerPoint 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in PowerPoint 2010 van Hannie van

Nadere informatie

Vragen en opdrachten

Vragen en opdrachten Conferencemanagement Congres- en vergaderorganisatie in theorie en praktijk Vragen en opdrachten John E. Moreu u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze vragen en opdrachten horen bij de derde,

Nadere informatie

Aanpassingen voor Picasa versie 3.9

Aanpassingen voor Picasa versie 3.9 Wegwijs in digitale foto's Aanpassingen voor Picasa versie 3.9 Hannie van Osnabrugge Tweede, herziene druk bussum 2012 Deze aanpassingen voor Picasa versie 3.9 horen bij de tweede, herziene druk van Wegwijs

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van internet

Wegwijs in de wereld van internet Wegwijs in de wereld van internet Werkbladen les 5 voor Windows Vista (Windows Mail) Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze werkbladen horen bij Wegwijs in de wereld van internet

Nadere informatie

Les 7 Doen: Windows Live Mail

Les 7 Doen: Windows Live Mail Wegwijs in Windows 7 Les 7 Doen: Windows Live Mail Vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 Hannie van Osnabrugge bussum 2011 Deze vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 hoort bij

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Windows 8 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Windows 8 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek

Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Steden vroeger en nu Vragen bij het boek Marlite Halbertsma Patricia van Ulzen 8 Deze vragen horen bij de tweede, herziene uitgave van Steden vroeger en nu van Marlite Halbertsma en Patricia van Ulzen.

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Word 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Word 2010 van Hannie van Osnabrugge en Marian

Nadere informatie

Training. Interdisciplinair samenwerken

Training. Interdisciplinair samenwerken Training Interdisciplinair samenwerken Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 7 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k o l o m s g e w i j s d e l e n Inleiding Het programma laat de leerlingen kennismaken met vernieuwende elementen

Nadere informatie

Training. Coachend begeleiden

Training. Coachend begeleiden Training Coachend begeleiden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Bertine Pruim Inhoudelijke redactie: Napona Smid Titel: Factor-E Coachend begeleiden

Nadere informatie

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012

Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Wegwijs in Windows 8 Extra les Werken met Windows Live Mail 2012 Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze extra les over het werken met Windows Live Mail 2012 hoort bij

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Excel 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Excel 2010 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in Windows 8.1 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in Windows 8.1 van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

1 Hele getallen. Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs. Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden

1 Hele getallen. Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs. Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden Rekenen en wiskunde uitgelegd Kennisbasis voor leerkrachten basisonderwijs Uitwerkingen van de opgaven bij de basisvaardigheden 1 Hele getallen Peter Ale Martine van Schaik u i t g e v e r ij c o u t i

Nadere informatie

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk Project Ondernemerschap in welzijnswerk Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Miriam de Heer Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Ondernemerschap

Nadere informatie

Extra les Muis en toetsenbord

Extra les Muis en toetsenbord Wegwijs in Windows 8.1 Extra les Muis en toetsenbord Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze extra les over het werken met de muis en het toetsenbord hoort bij Wegwijs

Nadere informatie

Thuis in de Wereld van Word

Thuis in de Wereld van Word Thuis in de Wereld van Word Les 6 Enveloppen en etiketten Aangepaste les voor Word 2000 Hannie van Osnabrugge & Marian Ponsioen-van der Hulst u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2005 Deze aangepaste

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

Een evenement organiseren

Een evenement organiseren P Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk op pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: COLOFON Uitgeverij: Auteur(s): Inhoudelijke redactie: Illustraties: Foto s: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie Zelfstandig werken Ajodakt Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie 9 789074 080705 Informatieverwerking Groep 7 Antwoorden Auteur P. Nagtegaal ajodakt COLOFON Illustraties

Nadere informatie

Organisatie van werkzaamheden

Organisatie van werkzaamheden Organisatie van werkzaamheden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Rubus Opleidingspartners, Richard Prins Inhoudelijke redactie: Jessica Satink

Nadere informatie

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Training Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g h e t t a f e l m o d e l Jaargroep instap Inleiding Middels het instapprogramma maken de leerlingen kennis met

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 8 naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n a n t w o o r d e n Les 1 Seconden 1 Vul in. 1 uur = 60 1 minuut = 60 1 uur = 3600 maaltijd tijd

Nadere informatie

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Cursus Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman en Floortje Vissers Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Start.nl deel 1. Sleutel

Start.nl deel 1. Sleutel Start.nl deel 1 Sleutel Katja Verbruggen Welmoed Hoogvorst bussum 2013 Deze sleutels horen bij Start.nl deel 1 van Katja Verbruggen en Welmoed Hoogvorst. 2013 Uitgeverij Coutinho bv Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Training. Zakelijk communiceren

Training. Zakelijk communiceren Training Zakelijk communiceren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E Welzijn

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Sociale en recreatieve activiteiten

Sociale en recreatieve activiteiten Sociale en recreatieve activiteiten Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Richard Prins Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Een website en applicatie ontwerpen en maken

Een website en applicatie ontwerpen en maken Profielvak Dienstverlening en Producten Een website en applicatie ontwerpen en maken Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk op pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: COLOFON

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 8 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k o l o m s g e w i j s o p t e l l e n e n a f t r e k k e n Jaargroep instap Inleiding Het instapprogramma

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

i n s t a p h a n d l e i d i n g

i n s t a p h a n d l e i d i n g jaargroep 8 reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs i n s t a p h a n d l e i d i n g k l o k k i j k e n Inleiding Het programma laat de leerlingen kennismaken met vernieuwende elementen uit de

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Open vragen bij De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Instellingen, besluitvorming en beleid Anna van der Vleuten (red.) bussum 2012 Deze open vragen horen bij het boek De bestuurlijke kaart van de

Nadere informatie

Onderhandelen in 90 minuten. Silvia Blankestijn

Onderhandelen in 90 minuten. Silvia Blankestijn Onderhandelen in 90 minuten Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen en Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Het Noorden Communiceert, Loon Binnenwerk: The DocWorkers, Almere Redactie: Richard

Nadere informatie

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden COLOFON Auteurs Frank Pollet Illustraties Liza-Beth Valkema Basisvormgeving LS Ontwerpers bno, Groningen Omslag illustratie Metamorfose ontwerpen BNO, Deventer

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Cursus. Activiteiten ontwikkelen

Cursus. Activiteiten ontwikkelen Cursus Activiteiten ontwikkelen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ingrid Mulder Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Activiteiten ontwikkelen

Nadere informatie

Activiteiten uitvoeren

Activiteiten uitvoeren Activiteiten uitvoeren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Jansen Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid Habraken

Nadere informatie

Stenvert. Rekenmeesters 5. Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden. Zelfstandig werken Stenvert Rekenen Rekenmeesters 5 Antwoorden Groep 7

Stenvert. Rekenmeesters 5. Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden. Zelfstandig werken Stenvert Rekenen Rekenmeesters 5 Antwoorden Groep 7 Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden Stenvert maakt deel uit van ThiemeMeulenhoff Zelfstandig werken (Z). Dit bestaat uit een groot assor ment leermiddelen voor alle leerjaren. Op onze Z-site vindt

Nadere informatie

Training. Pr en communicatiemiddelen

Training. Pr en communicatiemiddelen Training Pr en communicatiemiddelen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Floortje Vissers Titel: Pr en communicatiemiddelen ISBN: 978 90 3724 122

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van internet

Wegwijs in de wereld van internet Wegwijs in de wereld van internet Werkbladen les 4 voor Windows Vista (Windows Mail) Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze werkbladen horen bij Wegwijs in de wereld van internet

Nadere informatie

Keuzevak Milieu, hergebruik en duurzaamheid. Duurzaam consumeren en produceren

Keuzevak Milieu, hergebruik en duurzaamheid. Duurzaam consumeren en produceren Keuzevak Milieu, hergebruik en duurzaamheid Duurzaam consumeren en produceren COLOFON Uitgeverij: Auteur(s): Inhoudelijke redactie: Illustraties: Foto s: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl

Nadere informatie

Wegwijs in het Indonesische woordenboek

Wegwijs in het Indonesische woordenboek Indonesisch voor beginners Wegwijs in het Indonesische woordenboek Harmani Jeanne Ham uitgeverij c o u t i n h o c bussum 2010 Deze aanwijzingen horen bij de zesde, herziene uitgave van Indonesisch voor

Nadere informatie

Woordenlijst Nederlands Engels

Woordenlijst Nederlands Engels Taaltalent deel 1 Methode Nederlands voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Woordenlijst Nederlands Engels Hoofdstuk 1 De cursus Henny Taks Katja Verbruggen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014

Nadere informatie

Kies 1 SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT

Kies 1 SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT Kies 1 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS MENNO BEEKHUIZEN PETRI BENSCHOP ANNE-MARIE BRUNEN MARIEKE STRIK HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm,

Nadere informatie

Kennismaken met het werkveld

Kennismaken met het werkveld Kennismaken met het werkveld Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Gerda Verhey, Freda Kamphuis Inhoudelijke redactie: Jessica Satink Verbeek, Ludo

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Gesprekscommunicatie

Gesprekscommunicatie Gesprekscommunicatie Handboek voor leerkrachten in het primair onderwijs Extra hoofdstuk 5 Taalfuncties Adri van den Brand uitgeverij c o u t i n h o c bussum 2010 Extra hoofdstuk 5 Taalfuncties is extra

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Kiezen en kopen

Ik en de maatschappij. Kiezen en kopen Ik en de maatschappij Kiezen en kopen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Gerda Verhey Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens

Nadere informatie

Vervangende opdrachten

Vervangende opdrachten Wegwijs in de wereld van websites bouwen Vervangende opdrahten Hannie van Osnabrugge o u t i n h o bussum 2005 Deze informatie hoort bij Wegwijs in de wereld van websites bouwen van Hannie van Osnabrugge.

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Reizen

Ik en de maatschappij. Reizen Ik en de maatschappij Reizen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ferry van de Put Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens

Nadere informatie

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN Het zelfstudiepakket Zelf starten met Nederlands is ontwikkeld door Uitgeverij Boom in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nadere informatie

Werken aan communicatie 1

Werken aan communicatie 1 Communicatie Werken aan communicatie 1 Werken aan communcatie 1 Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: Colofon Uitgeverij: Edu Actief

Nadere informatie

Leisure! Inleiding in de vrije tijd. Leerdoelen. Martijn Mulder

Leisure! Inleiding in de vrije tijd. Leerdoelen. Martijn Mulder Leisure! Inleiding in de vrije tijd Leerdoelen Martijn Mulder bussum 2011 Deze leerdoelen horen bij Leisure! Inleiding in de vrije tijd van Martijn Mulder. 2011 Uitgeverij Coutinho b.v. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

Leercoaching in het hbo. Student

Leercoaching in het hbo. Student Leercoaching in het hbo Student Leercoaching in het hbo Student Een kapstok om jezelf uit te dagen de regie over je leren te nemen Jette van der Hoeven 2e druk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Ó 2009

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Petra de Bil Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Copyright: 2004, 2014 Uitgeverij Boom Nelissen & Petra de Bil Omslag: Garage, Kampen Binnenwerk: CO2 Premedia, Amersfoort ISBN: 9789024403332

Nadere informatie

Onderzoek Carnaval. Februari 2013

Onderzoek Carnaval. Februari 2013 Onderzoek Carnaval Februari 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 1 tot 8 februari 2013, deden 2650 jongeren mee. Van hen zijn er 413 opgegroeid in Brabant en 584 in Limburg. De

Nadere informatie

Product ontwerpen en 3D printen

Product ontwerpen en 3D printen Profielvak Dienstverlening en Producten Product ontwerpen en 3D printen Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk op pagina 5 van dit werkboek. Te activeren tot: COLOFON Uitgeverij:

Nadere informatie

Drukte in carnavalssteden. Waar komen de bezoekers vandaan?

Drukte in carnavalssteden. Waar komen de bezoekers vandaan? Drukte in carnavalssteden Waar komen de bezoekers vandaan? Drukte in carnavalssteden Waar komen de bezoekers vandaan? Datum 4 maart 2014 Kenmerk Locatie DAT001/Hdg/0015.01 Deventer Stokvissengat Inhoudsopgave

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie