Behandeling gameverslaving bij DD. Dr. Laura DeFuentes-Merillas Drs. Nicolle van Mil Drs. Patrick Leenders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Behandeling gameverslaving bij DD. Dr. Laura DeFuentes-Merillas Drs. Nicolle van Mil Drs. Patrick Leenders"

Transcriptie

1 Behandeling gameverslaving bij DD Dr. Laura DeFuentes-Merillas Drs. Nicolle van Mil Drs. Patrick Leenders 4 juni 2013

2 Inhoud Wat is het? Klinisch beeld gameproblematiek binnen VZ: kenmerken, symptomen & comorbiditeit Waarom een behandeling voor gameverslaving? Inhoud behandelingsprotocol Resultaten Gameverslaving + DD casus Ruimte voor vragen

3

4 Wat is het? Zembla ated

5 Verslaving aan games, gameverslaving, obsessief-compulsief gamen, pathologisch gamen, problematisch internetgebruik, etc. bestaat officieel niet Geen definitie = geen diagnose DSM 5 wel geclassificeerd onder GEDRAGSVERSLAVINGEN Griffiths (1999) beschreven algemene criteria voor gedragsverslavingen Ran Tao e.a. (2010, Addiction 105, ) Proposed diagnostic criteria for internet addiction NL: IVO en N-K -> C-VAT (2012)

6 Wat is er dan wel aan de hand? Symptomen die lijken op een Impulsbeheersing stoornissen (gokken) en/of Aan een Middel Gebonden stoornissen (Afhankelijkheid / Misbruik)

7 Symptomen Preoccupatie Aantrekkingskracht Stemmingswisseling Tolerantie? Controleverlies Ontwenningsverschijnselen Conflicten binnen interpersoonlijke relaties Conflicten met andere activiteiten

8

9

10 Klinisch beeld van gameverslaving binnen de VZ Wat zijn de demografische kenmerken? Welke symptomen van verslaving (of OCD) tonen cliënten? Is er sprake van comorbide problematiek en zo ja, welke?

11 Klinisch beeld van gameverslaving binnen de VZ vanuit de zaal? Wat is het % van cliënten onder de 25 jaar? Hoeveel uren gamen gemiddeld per dag? Wat is het % van cliënten met comorbiditeit?

12 Kenmerk (n (procent) of gemiddelde (SD)) Totaal (n = 55) Geslacht, aantal mannen (%) 52 (94,5%) Gemiddelde leeftijd (sd) Leeftijdscategorie (%) < jaar jaar jaar jaar jaar jaar >64 jaar Burgerlijke staat (%) gescheiden, weduwe staat getrouwd nooit getrouwd geweest Opleiding (%, n = 48/55) laag opgeleiden (LO, LBO) gemiddeld opgeleiden (VMBO/MAVO, MBO) hoog opgeleiden (HAVO, VWO, HBO, WO) onbekend Geboorteland Nederland Anders Demografische kenmerken 24,7 (9,3) 6 (10,9%) 32 (58,2%) 6 (10,9%) 3 (5,5%) 4 (7,3%) 2 (3,6%) 1 (1,8%) 1 (1,8%) 6,3% 4,2% 89,6% 16,7% 22,9% 29,2% 31,3% 81,8 % 19,2 %

13 Gamegedrag Kenmerk (n (procent) of gemiddelde (SD)) Totaal (n = 55) Gamen gemiddel aantal u.p.d. (sd; min -max) (n = 53/55) 7,6 (3,5; 3-16) Gamen gemiddel aantal u.p.d achterelkaar. (sd; min -max) (n = 49/55) 7,4 (3,5; 3-16) Begin leeftijd gamen (sd; min-max) 12,9 (9,1; 3-40) Online/offline gamen (%) Online Offline Beide Onbekend 43 (78,2%) 2 (3,6%) 4 (7,3%) 6 (10,0%) WorldW (%) 30 (54,6 %) Call of Duty (%) RunEsc (%) Redenen Ontspanning Beloning Sociale contacten Uitdaging Vluchtgedrag Structuur Zelfvertrouwen Onbekend 6 (11,9%) 5 (9,1%) 26,1 % 4,3 % 21,7 % 21,7 % 4,3 % 4,3 % 4,3 % 13,0%

14 Symptomen Totaal (n = 55) Preoccupatie 76,4% Terugtrekken 45,5% Tolerantie 45,5% Controle verlies 32,7% Verlies van interesses Werk / school Gezin Sociale contacten Verlies van meer dan één interesse gebied 29,1% 3,6% 10,9% 43,6% Gamen om negatieve gevoelens kwijt te raken 45,5% Vervelende kanten van gamen op school/werk Moeheid/concentratei problemen Pijbelen Geen huiswerkmaken / werken Slecht presteren(op school) Slecht presteren (op werk) Andere vervelende consequeties 7,3 % 9,1% 12,7% 25,5% 27,3% 27,3% Lichamelijke verwaarlozing 52.7% GAF Scores ,6 % 23,6% 30,9% 20,0% 7,3%

15 Comorbiditeit Gerapporteerd door hulpverleners Totaal (n = 55) Geen sprake van comorbiditeit (alleen gamen) 23,8% Comorbiditeit verslaving (vooral cannabis(afhankelijkheid, alcohol(misbruik)) 4,8% Comorbiditeit psychiatrische stoornis (vooral Autisme, Stemmingsstoornissen en ADHD) 47,6% 76% Beide; zowel verslaving als psychiatrische stoornis 23,8%

16 Conclusies 3,2% gamers ontwikkeld problemen (minderheid) 69% van gameverslaafden (VZ) is < 25 jaar en zijn hoger opgeleid dan cliënten met andere verslavingen Ze gamen gemiddeld 7,6 uur per dag, de meest gespeelde game is WoW en de redenen voor gamen zijn ontspanning, sociale contacten en uitdaging zoeken. De onderzochte cliënten voldoen aan DSM-IV symptomen van verslaving/gokken. Bij 76% van de onderzochte cliënten is sprake van comorbiditeit (verslavingen, psychiatrisch of beide)

17 Inhoud Wat is het? Waarom een behandeling voor gameverslaving? Inhoud behandelingsprotocol Resultaten Gameverslaving + DD casus Ruimte voor vragen

18 Waarom? Epidemiologische data laten zien dat een minderheid van de internetgebruikers compulsief internetgebruik ontwikkelt (3,2%, jongeren verslaafd aan gamen (Van Rooij, 2011) Compulsieve internet-gebruikers ervaren niet alleen dezelfde symptomen als verslaafden en/of OCS (gokken) -> ook op neurologisch niveau worden dezelfde mechanismen geactiveerd (Lemmens e.a., 2010) Sinds begin jaren 90 wordt N-K benaderd om deze doelgroep te behandelen adequate behandeling die aansluit bij de leefwereld en klachten van cliënt

19 Cliënten ervaren vaak een gebrek aan erkenning door behandelaren van hun ervaringen: De impact van de beleving van de aandoening Het huidige aanbod lijkt niet voldoende aan te sluiten bij belevingswereld van de cliënt Hulpverleners en opvoeders willen graag meer handvatten over het behandelen van deze doelgroep Een adequate behandeling aanbod voor problematisch gamen is nodig

20 Ontwikkeling fase Gebaseerd op. Evidence based behandelmethodes voor verslaving, OCS en andere stoornissen (CGT / CRA en andere) Based op meer dan 10 jaar klinische ervaring met gamers (hulpverleners en ervaringsdeskundigen) +

21 Behandeldoelen Controle krijgen over het problematisch internet gebruik en/of gameverslaving Het proactief zoeken van de natuurlijkste bekrachtigers van de cliënt (andere plezierig activiteiten) Balans vinden tussen reële en virtuele wereld

22 Behandel technieken: Functieanalyse Behandelmethode (realistische) doelen stellen/ psycho-educatie Motiverende gespreksvoering (voor- en nadelen van het gebruik ) Tevredenheid van Leven & Plezierige Activiteiten Lijst (PAL) Bekrachtiging van de toename van alternatieve positieve activiteiten Protocolen

23 Behandelprotocol Thema 1 & 2: Inventarisatie game/internetproblematiek (1) Thema 3: Ideale leven Thema 4: Functieanalyse voor initiële assessment en voor- en nadelenbalans Thema 5: Werkplan Tussenevaluatie Keuze-thema s Thema 6: Terugvalpreventie en management Thema 7: Weigeren van internetten/gamen Thema 8: Sociaal netwerk Thema 9: Sociale/ recreatieve vaardigheden Thema 10: Sociale communicatieve vaardigheden Thema 11: Probleemoplosssende vaardigheden Eindevaluatie

24 Additioneel: ADHD / Screeningslijst ADHD Autisme / Autisme Spectrum Vragenlijst (AQ-NL) Woordenboek of handige termen voor het werken met gamers

25 Richtlijnen en protocollen Behandeling voor gameverslaving en problematisch internetgebruik Laura DeFuentes-Merillas*, Marieke van Erp, Nicolle van Mil en Boukje Dijkstra Verslaving jaargang 8, nummer 4 (2012) p

26 Voorbeeld vanuit de behandeling Functieanalyse: initiële assessment Tevredenheid met het leven; inventarisatie Het cirkeldiagram

27 Functieanalyse: initiële assessment

28 Tevredenheid met het leven

29 Huidige situatie reële wereld

30 Huidige situatie virtuele wereld

31 Gewenste situatie reële wereld

32 Gewenste situatie virtuele wereld

33 Gewenste situatie combinatie van reële en virtuele wereld

34 Hoe? Onderzoeksopzet Naturalistisch multi-centre onderzoek waarin een behandel protocol voor gameverslaving is te vergelijken met TAU Alle cliënten die aangemeld zijn binnen N-K, Iris Zorg, VNN en VAD met gameproblematiek en die in aanmerking komen voor behandeling Behandelprotocol N=38 TAU groep N=17 Behandeling is conform een behandelprotocol voor problematisch internetgebruik en/of gameverslaving (CGT en CRA, DeFuentes- Merillas e.a., 2009) Dossieronderzoek (independent raters en standaard instrument) Vragenlijsten hulpverleners

35 Aantal uren gamen Tabel 5. Gemiddeld aantal uren gamen vóór en na de behandeling. Behandelingsvorm Gemiddeld aantal uren gamen per dag begin behandeling Gemiddeld aantal uren gamen per dag eind behandeling Behandelingsprotocol (n= 35) Voormalige behandeling (n= 14)

36 Deelname pro- sociale activiteiten Tabel 6. Deelname aan pro- sociale activiteiten na de behandeling. Behandelingsvorm Deelname aan pro- sociale activiteiten Geen toename in deelname aan Percentage (%) Toename in deelname aan Percentage (%) pro- sociale activiteiten (aantal cliënten) pro- sociale activiteiten (aantal cliënten) Behandelingsprotocol % % (n= 36) Voormalige behandeling (n= 14) % %

37 Conclusies Veelbelovende eerste resultaten gameprotocol-onderzoek N-K ( gamegedrag prosociaalgedrag) Er lijkt beter aan te sluiten bij de belevingswereld van gamers dan de voormalige behandeling Verder onderzoek op effectiviteit middels een multicenter onderzoek (Novadic-Ketron, IrisZorg, VNN, VAD 6 klinieken in België)

38 Inhoud Wat is het? Waarom een behandeling voor gameverslaving? Inhoud behandelingsprotocol Resultaten Gameverslaving + DD casus Ruimte voor vragen

39 Casus Dubbele Diagnose Cliënt is een 21-jarige jongen van Indonesische geboorte. Is op jonge leeftijd naar Nederland gekomen, autisme is op vroege leeftijd gediagnosticeerd. Cliënt woont binnen een beschermde woonvorm en krijgt ambulant behandeling bij DD. Onafhankelijke behandeling was door verwijzende instantie geprobeerd, niet gelukt.

40 Functie van gebruik In welk opzicht zal de functie van gebruik bij deze autistische, gameverslaafde jongen verschillen van een niet-autistische gameverslaafde jongen?

41 Functie van gebruik Met cliënt wordt de functie van zijn gebruik in kaart gebracht. Hij speelt het spel voor het verkrijgen van status en voor zijn plezier. Wat cliënt verder nog plezierig vindt, vindt hij lastig te vertellen, lijkt dan voornamelijk extrinsiek gemotiveerd.

42 Motivatie? Intrinsiek (gezamenlijk bereiken van doelen): Extrinsiek (beloningen): Cliënt excelleerde op beide vlakken in zijn gamegedrag.

43 Motivatie: game-design Binnen verschillende games wordt (bewust) gebruik gemaakt van de verschillende vormen van bekrachtigers. De ratio s worden steeds hoger, de intervallen steeds langer naarmate de game vordert. Dit concept heeft zich ook uitgebreid naar andere games.

44 Ernst Cliënt speelde gemiddeld 18 uur per dag Baseline werd gemeten met parental control

45 Plaatsing binnen de ASS- 1 Aansluiten bij cliënt luistert erg nauw Collega (niet bekend met gaming) maakt een grap over game over gaan. Cliënt is duidelijk: In World of Warcraft kan je niet game over moment stilte, begint te zweten en lacht zenuwachtig vraagt vervolgens of er iemand is die er wel verstand van heeft.

46 Plaatsing binnen de ASS- 2 Psycho-educatie wordt gegeven over ASS sterke- en zwakke punten. Communicatie is lastig; in real life lastiger dan ingame. Verkrijgen van status in real life ook lastiger dan in-game

47 Plaatsing binnen het ASS- 3 Parallellen tussen de game wereld en echte wereld worden getrokken. Generalisatie is daarbij een bekend probleem. Stap voor stap wordt cliënt s structuur veranderd. Cliënt heeft hierbij zelf de controle, bepaalt zelf zijn speeltijden en voor welke onderdelen hij dit vervangt.

48 Verloop behandeling Uiteindelijk gamed cliënt nog gemiddeld 10 uur per dag, wordt steeds minder. Merkt vooruitgang op verschillende levensgebieden: relatie, dagbesteding en sport Welke doelstelling is realistisch? Een casus is altijd ernstig/ernstig (Minkoff).

49 Terugval In een week waarin hij ruzie heeft met zijn vriendin over de series die gekeken moeten worden heeft cliënt het te moeilijk met de beperkte tijd. Hij kan niet vluchten. Cliënt kocht een extra account om op die manier te kunnen spelen. Hij bekend dit de eerstvolgende therapie sessie.

50 Systeem Aan het begin van de training is er een gesprek geweest met cliënt s pb er en sociaal netwerk (alleen zijn vriendin in dit geval). Deze worden nu ook bij elkaar geroepen, het conflict wordt opgelost en cliënt herpakt zich.

51 Toekomst Er moet ervaring opgedaan worden met het ernstig/ernstig kwadrant van de gameverslaafden. Tot op heden nog te klein aantal proefpersonen die de doorstroom vindt of nodig heeft naar DD.

52 Samenvatting Gepleegde (IDDT) interventies: psycho-educatie m.b.t. autisme en verslaving. Behandeling volgens oefeningen protocol. Aantal systeemcontacten. Metingen volgens parental control systeem laten afname in uren gamen met 50% zien, herstel na de terugval.

53 Inhoud Wat is het? Waarom een behandeling voor gameverslaving? Inhoud behandelingsprotocol Resultaten Gameverslaving + DD casus Ruimte voor vragen

54 Dank u voor uw aandacht! Meer informatie, vragen?

Jongeren en gamen. Joke Bollebakker Hella Schikkinger

Jongeren en gamen. Joke Bollebakker Hella Schikkinger Jongeren en gamen Joke Bollebakker Hella Schikkinger November 2015 Gameverslaving, onschuldig tijdverdrijf of obsessie? Onderwerpen van de Workshop: * Feiten en cijfers over gamen... * Waarom zijn computerspelletjes

Nadere informatie

Van fanatiek gamen naar gameverslaving

Van fanatiek gamen naar gameverslaving Van fanatiek gamen naar gameverslaving Paul Zonneveld Directeur Behandeling / Psychiater Rogier Buningh Hoofd Counselors / Ervaringsdeskundige Missie en visie Missie Als niets meer werkt bieden wij een

Nadere informatie

Hulpverlening aan problematische gamers. Wegwijzer. Femke Wijgaerts, VAD

Hulpverlening aan problematische gamers. Wegwijzer. Femke Wijgaerts, VAD Hulpverlening aan problematische gamers Wegwijzer Femke Wijgaerts, VAD Workshop: programma Opbouw Wegwijzer Algemene aandachtspunten (owv klinische beeld) over de delen heen Aan de slag met deel I Aan

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Welkom. Internetgebruik & Gamen

Welkom. Internetgebruik & Gamen Welkom Internetgebruik & Gamen Programma Internetgebruik & Smartphones Wat is gamen? Wat is gameverslaving? Cijfers Risicogroepen Signalen Wat komen jullie tegen? Tips Youz 2 Gamen 0 jaar: vegen en tikken

Nadere informatie

Sociale Media, Games en Jongeren (UU)

Sociale Media, Games en Jongeren (UU) Sociale Media, Games en Jongeren (UU) Februari 2015: 701 jongeren (12-15) van 4 schools 20% lager-, 42% middelbaar- en 38% hoger opleidingsniveau Februari 2016: 1950 jongeren (12-15) van 9 scholen 31%

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen

Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen 1 Verslaafd aan het internet? Inleiding en begrippen Tony van Rooij en Tim Schoenmakers In dit eerste hoofdstuk krijgen we een duidelijk beeld van de begrippen internetverslaving, gedragsverslaving en

Nadere informatie

Mijn kind, gamen en internet. Indigo Preventie

Mijn kind, gamen en internet. Indigo Preventie Mijn kind, gamen en internet Indigo Preventie Programma Welkom & kennismaking Vragenlijst Info gamen/internet Problematisch/normaal gebruik Tips Afsluiting en sites Vragenlijst Vragenlijstje Gamen Vragenlijst

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 1 1-1 Voorstellen Naam Kennis en kunde in Cognitieve gedragstherapie Eventuele specifieke leerwensen Maximaal 2 minuten 1-2

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Rebel (PvdA) over het bericht 'Gamen tot je niet meer kunt stoppen' (2015Z00316).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Rebel (PvdA) over het bericht 'Gamen tot je niet meer kunt stoppen' (2015Z00316). > Retouradres: Postbus, 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie

Liska Vulperhorst 2 november 2015

Liska Vulperhorst 2 november 2015 Liska Vulperhorst 2 november 2015 Programma Cijfers Gamen nader toegelicht Soorten games Positieve effecten Negatieve effecten Wat maakt een game verslavend Verslaving Wat kunt u doen? Tips Adviezen Gamen

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

GAMEVERSLAVING. 1 Wat is gameverslaving?

GAMEVERSLAVING. 1 Wat is gameverslaving? GAMEVERSLAVING Erno Mijland is zelfstandig trainer en adviseur op gebied van jongeren en mediagebruik. Herm Kisjes heeft een zelfstandige praktijk voor mensen met verslaving en werkt daarnaast voor SolutionS.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15

Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15 Inhoud Voorwoord 11 Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15 1 Kenmerken van eetstoornissen 17 1 Inleiding 17 2 Criteria voor anorexia nervosa 17 Wat zijn de criteria voor

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Geïntegreerde dubbele diagnose behandeling in een FACT-wijkteam. Jan van Oudenhoven, Cathrien Hoff

Geïntegreerde dubbele diagnose behandeling in een FACT-wijkteam. Jan van Oudenhoven, Cathrien Hoff Geïntegreerde dubbele diagnose behandeling in een FACT-wijkteam Jan van Oudenhoven, Cathrien Hoff Wie zijn wij?? Jan van Oudenhoven, casemanager Cathrien Hoff, psychiater FACT-wijkteam Alkmaar West Inhoud

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies

FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies FACT: van organisatiemodel naar effectieve interventies Bauke Koekkoek & Karin van Montfoort-de Rave Lectoraat Sociale en Methodische Aspecten van Psychiatrische zorg, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

Naar een nieuw perspectief. M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator

Naar een nieuw perspectief. M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator Naar een nieuw perspectief M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator Naar een nieuw perspectief Vragen naar aanleiding van Casus Omar Behandelvisie: perspectief van de jongere en doelrealisatie Doelgroeponderzoek

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes. mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs.

OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes. mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs. OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs. Vroegsignalering en geïndiceerde preventie Voormalige afdeling preventie Advies,

Nadere informatie

Internet. verslaving. Onder redactie van: BOOM HERM KISJES, DAVY NIJS EN TONY VAN ROOIJ. Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 3 18/12/ :41

Internet. verslaving. Onder redactie van: BOOM HERM KISJES, DAVY NIJS EN TONY VAN ROOIJ. Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 3 18/12/ :41 Internet verslaving Onder redactie van: HERM KISJES, DAVY NIJS EN TONY VAN ROOIJ BOOM Kisjes etal_internet verslaving_v5.indd 3 18/12/2014 21:41 Dit boek is mede tot stand gekomen dankzij onderzoeksbureau

Nadere informatie

Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie

Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie Dr Wencke de Wildt Directeur behandelzaken Jellinek GZ psycholoog VGCT 2016 Inhoud 15 jaar cognitieve

Nadere informatie

Gamen? Novadic-Kentron. Preventie, voorlichting en advies. Novadic-Kentron

Gamen? Novadic-Kentron. Preventie, voorlichting en advies. Novadic-Kentron Gamen? GAME OVER Preventie, voorlichting en advies Werkgebieden, regio s en vestigingen 2.600.000 inwoners - 1.100 medewerkers - 260 opnameplaatsen - 13.000 cliënten per jaar Dus Hoe heet het duurste spel

Nadere informatie

Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen

Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen Programma Brijder en Brijder Jeugd Wie zit er in de zaal? Middelengebruik en GGZ Wat is verslaving?

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Dr. Hanneke van Gestel-Timmermans Dr. Evelien Brouwers Dr. Marcel van Assen Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen Herstellen doe je zelf Ontwikkeld

Nadere informatie

Gameless! Arkin, Amsterdam GGZ/Verslavingszorg Jellinek Preventie Jeugdnet jarigen Doelgroep: ouders, jongeren, professionals

Gameless! Arkin, Amsterdam GGZ/Verslavingszorg Jellinek Preventie Jeugdnet jarigen Doelgroep: ouders, jongeren, professionals Gameless! Arkin, Amsterdam GGZ/Verslavingszorg Jellinek Preventie Jeugdnet 12 23 jarigen Doelgroep: ouders, jongeren, professionals Anita.oliemans@jellinek.nl 5901327 Programma Visie, filmpje, stellingen

Nadere informatie

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme dr. L.M. Kronenberg Prof. dr. van Achterberg Prof. dr. W. van den Brink Prof. dr. P. Goossens K. Slager-Visscher,

Nadere informatie

Autisme en speciale interesses: punt van zorg of kracht? Dr Rosa Hoekstra, Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience, King s College London

Autisme en speciale interesses: punt van zorg of kracht? Dr Rosa Hoekstra, Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience, King s College London Autisme en speciale interesses: punt van zorg of kracht? Dr Rosa Hoekstra, Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience, King s College London Overzicht Autisme en speciale interesses Motivatie achter

Nadere informatie

Verslaving en Werk. Rolf Swens Peter Couvee

Verslaving en Werk. Rolf Swens Peter Couvee Verslaving en Werk Rolf Swens Peter Couvee Programma 1. Voormeting (vragenlijst) 2. Voorkomen, risico en kosten 3. Professioneel Handelen 1. middelen, 2. neurobiologie, 3. interventies 4. Hulpverlening

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM

VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM Inleiding: Deze enquête is bestemd voor toekomstige bewoners en hun ouders en verzorgers. Zij kunnen

Nadere informatie

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Waarom video games? Nadelen van huidige interventies Effectiviteit Toegankelijkheid Stigmatisering Didactische

Nadere informatie

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 Onderzoeksbureau Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 In opdracht van HeartMath Benelux Periode november 2012 tot en met maart 2016 De stress-rem (Stress Reductie

Nadere informatie

ASS en Problematisch gamen. Hoe te begrijpen en hoe te beheersen?

ASS en Problematisch gamen. Hoe te begrijpen en hoe te beheersen? ASS en Problematisch gamen Hoe te begrijpen en hoe te beheersen? Intro-voorstelling Gameverslaving Diagnose? Welke games? Aantrekkelijkheid en motieven om te spelen Zelfdeterminatietheorie Ingezoomd op

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Welkom bij IrisZorg. Informatie voor cliënten

Welkom bij IrisZorg. Informatie voor cliënten Welkom bij IrisZorg Informatie voor cliënten IrisZorg is er voor u Het kan zijn dat uw leven anders loopt dan u wilt. Bijvoorbeeld door een verslaving of problemen op het gebied van wonen, werken en financiën.

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Ouderen met autismespectrumstoornissen.

Ouderen met autismespectrumstoornissen. Ouderen met autismespectrumstoornissen. Frédérique Geven, gezondheidszorgpsycholoog, cognitief gedragstherapeut VGCt, fem.geven@ggze.nl Rosalien Wilting, klinisch psycholoog psychotherapeut, rmhj.wilting@ggze.nl

Nadere informatie

Ouderatelier GAMEN. Iris Timmerman Dinsdag 26 januari 2016

Ouderatelier GAMEN. Iris Timmerman Dinsdag 26 januari 2016 Ouderatelier GAMEN Iris Timmerman Dinsdag 26 januari 2016 Filmpje: If books came after games www.ted.com Jane McGonigal Voordelen gamen Toegepast voor therapie, rehabilitatie en leerondersteuning Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen Programma 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen ADHD BIJ ADOLESCENTEN problemen EF/motivatie ADHD gedrag Adolescentie: Middelbare school Minder oudercontrole

Nadere informatie

Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat?

Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat? Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat? Hans Knoop Marianne Heins Gijs Bleijenberg CGT leidt tot een afname van klachten % patienten dat geen of duidelijk minder

Nadere informatie

Centrum Dubbele Problematiek

Centrum Dubbele Problematiek Centrum Dubbele Problematiek Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog Josje van den Heuvel, MSc, GZ-psycholoog Bert Teunissen, ervaringsdeskundige Utrecht, 22 oktober 2015 Programma Introductie

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, Opleider-supervisor IPT en groepspsychotherapie Cora Versteeg, supervisor IPT en groepspsychotherapeut i.o.

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg

Rapportage 2010. Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg Postbus 1568 3500 BN Utrecht Tel. 030-272 9700 Rapportage 2010 Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnspsychologen (LINEP) 2 Hieronder worden

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Gamen: probleem of niet? + Regio Waas en Dender

Gamen: probleem of niet? + Regio Waas en Dender + Programma Wat zijn games? Geweld in games Cynthia Deman Gamen: probleem of niet? Wie speelt er? Wat is er positief en negatief aan games? Preventie Hulp in de buurt Delta, deelwerking Centrum voor Geestelijke

Nadere informatie

Blended video. Module Dubbele Diagnose. Versie 2.1

Blended video. Module Dubbele Diagnose. Versie 2.1 Blended video Module Dubbele Diagnose Versie 2.1 Inhoud Blended video carrousel Dubbele Diagnose pag. 3-4 Samen met cliënt kijken of mail sturen pag. 5-6 Evaluatie ter voorbereiding vervolggesprek pag.

Nadere informatie

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst Nederlandse samenvatting Patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) hebben last van recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst veroorzaken. Om deze angst

Nadere informatie

Liefde & Behang Wat is Youz? Jongerenmerk van Bouman GGZ Advies en behandeling voor jongeren met problemen op het gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen. Youz is er ook voor ouders en de omgeving.

Nadere informatie

1 Problematisch. gebruik van sociale media en games

1 Problematisch. gebruik van sociale media en games 1 Problematisch gebruik van sociale media en games Tony van Rooij & Tim Schoenmakers IVO & Erasmus Universiteit Rotterdam Dike van de Mheen IVO, Erasmus Universiteit Rotterdam & Universiteit Maastricht

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Aanleiding onderzoek Meer kennis over cliëntgestuurde interventies nodig; belangrijk voor ontwikkelingen GGz Interventies door cliënten:

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Groepskenmerken Aantal cliënten 103 Gemiddelde leeftijd 52 (Dit is gebaseerd op 42 cliënten) 56 Mannen, 47 Vrouwen en 0 niet ingevuld

Groepskenmerken Aantal cliënten 103 Gemiddelde leeftijd 52 (Dit is gebaseerd op 42 cliënten) 56 Mannen, 47 Vrouwen en 0 niet ingevuld Verslag Kwaliteit van Leven vragenlijst Vertrouwelijk verslag In opdracht van Floww International Periode 23--202 tot en met 0-2-204 De gebruikte vragenlijst heeft in de kern de Nederlandse vertaling van

Nadere informatie

Opleidingsniveau Basisschool 46 VMBO 26 Havo / VWO 77 MBO 170 HBO / WO 343 Wil ik niet beantwoorden 7 Niet van toepassing 6 Missende waardes 128

Opleidingsniveau Basisschool 46 VMBO 26 Havo / VWO 77 MBO 170 HBO / WO 343 Wil ik niet beantwoorden 7 Niet van toepassing 6 Missende waardes 128 Onderzoeksbureau Groepsverslag stress REM vragenlijsten maart 2016 In opdracht van Robert Erdbrink Periode november 2012 tot en met maart 2016 De stress-rem (Stress-Reductie Effect Meting) meet de begrippen:

Nadere informatie

Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen

Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen Marc Bosma Psycholoog, Novadic-Kentron, dubbele diagnose programma Vught Senior beleidsmedewerker Novadic-Kentron, R&D Johan van Zanten Psycholoog, Novadic-Kentron,

Nadere informatie

Problematisch internetgebruik in Vlaanderen Jolien Vangeel Prof dr. Rozane De Cock

Problematisch internetgebruik in Vlaanderen Jolien Vangeel Prof dr. Rozane De Cock Politique Scientifique Fédérale Federaal Wetenschapsbeleid Problematisch internetgebruik in Vlaanderen Jolien Vangeel Prof dr. Rozane De Cock Introductie Belspo: Federal Research Program Drugs CLICK-project:

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Binnenplein Casus Methodieken 2 Binnenplein Onderdeel van Aveleijn (VG) Gericht op verstandelijke beperking en verslaving Ambulant

Nadere informatie

Huidig beeld casus 1: X. Autisme en Genderidentiteitsproblemen. X en Y. Huidig beeld casus 2:Y. Behandeldomein: diagnostiek X

Huidig beeld casus 1: X. Autisme en Genderidentiteitsproblemen. X en Y. Huidig beeld casus 2:Y. Behandeldomein: diagnostiek X Autisme en Genderidentiteitsproblemen Hoe verhouden ASD en GID zich met elkaar in de klinische behandelsetting? Huidig beeld casus 2:Y 14 jarige jongen, geboren als jongen Speelt als kind met meisjesspeelgoed

Nadere informatie

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek.

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek. Vervolgonderzoek Wij zijn erg benieuwd hoe de leerlingen zich verder zullen ontwikkelen op school en op sociaal gebied. We hopen daarom in de toekomst een vervolgonderzoek te doen. Wij hopen van harte

Nadere informatie

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence Lezing voor de NVA Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog Ontwikkelingsstoornissen Dimence Waarom diagnostiek? Hoe doen we eigenlijk diagnostiek? De DSM 5 Wijzigingen in de DSM 5 voor de autisme

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking. C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet

Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking. C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet Psychiatrische diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking C. de Vries, arts E. Calis, psychiater VGGNet je gaat het pas zien als je het doorhebt Casus 1 Monique Intake in 2003. Is dan 20 jaar.

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

Behandelprotocol voor Problematisch Internetgebruik en/of Gameverslaving 1

Behandelprotocol voor Problematisch Internetgebruik en/of Gameverslaving 1 Behandelprotocol voor Problematisch Internetgebruik en/of Gameverslaving 1 Dr. Laura DeFuentes-Merillas 2, Drs. Nicolle van Mil en Martin Reddemann, CMC Novadic-Kentron Abstract Sinds 10 jaar probeert

Nadere informatie

Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie

Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie 21 sept 2012 3 e congres GGzE Centrum autisme volwassenen Ervaringen met Autisme Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie Kenmerken Casemanagement is een vorm van hulpverlening.cliënten

Nadere informatie

De verslavende werking van gamen en whats app

De verslavende werking van gamen en whats app Welkom bij De verslavende werking van gamen en whats app Kathelijne Hazenoot Adviseur Gezondheidsbevordering Pubers en sociale media Mijn Engelse taal is stukken beter geworden Waarom zo verslavend? Beloningscentrum

Nadere informatie

(online) Gokken en gokverslaving. Verslaving 23/02/15. Aantal personen met gokprobleem

(online) Gokken en gokverslaving. Verslaving 23/02/15. Aantal personen met gokprobleem Ronny Willemen UC Leuven- Limburg 13.02.2015 (online) Gokken en gokverslaving Verslaving Ø DSM- III (1980) Pathologisch gokken onder stoornis in impulscontrole Ø DSM- V (2013) : Gokstoornis onder Middel-

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN

EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN 2 Hoogleraar Klinische Psychologie VU POH- GGZ in huisartsenpraktijk 3 E-health Wat bedoel ik daarmee? 4 Uitgangspunt:

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

EMDR effectief bij volwassenen met autisme

EMDR effectief bij volwassenen met autisme EMDR effectief bij volwassenen met autisme Ella Lobregt- van Buuren e.lobregt@dimence.nl 01-04-17, EMDR congres Cliënten, bedankt! En ook: Therapeuten Dimence: Angst & Stemming Deventer: Barbara Kemps

Nadere informatie

De trekthermometer. Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ GGZ Drenthe Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ

De trekthermometer. Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ GGZ Drenthe Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ De trekthermometer Over het begeleiden van craving bij cliënten met triple-problematiek Carin Wiering Carin Wiering Verpleegkundig Specialist GGZ GGZ Drenthe carin.wiering@ggzdrenthe.nl GGZ Drenthe Verpleegkundig

Nadere informatie

Onderzoek Maatschappelijk Steunsysteem stad Utrecht Uitkomsten, oktober 2008

Onderzoek Maatschappelijk Steunsysteem stad Utrecht Uitkomsten, oktober 2008 Onderzoek Maatschappelijk Steunsysteem stad Utrecht Uitkomsten, oktober 2008 Wilma Swildens, Agnes Blom, Barbara Gramsma,, Irene de Graaff Financiering Altrecht divisie Willem Arntsz SBWU, Centrum Maliebaan

Nadere informatie

Health Advisory Services 08-03-06

Health Advisory Services 08-03-06 Health Advisory Services 08-03-06 Oolgaardtlezing 4 maart 2008 Van Disease Management naar levensloopbegeleiding voor mensen met een Autisme Spectrum Stoornis (ASS) Ir. W. (Wine) te Meerman MSc, Managing

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Psychische stoornissen komen geregeld voor bij ouderen (65-plus).

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

ROM met de OQ-45. Kim la Croix, sheets: Kim de Jong. Discover the world at Leiden University

ROM met de OQ-45. Kim la Croix, sheets: Kim de Jong. Discover the world at Leiden University ROM met de OQ-45 Kim la Croix, sheets: Kim de Jong Vraag Gebruikt u op dit moment de OQ-45? a. Nee, maar ik overweeg deze te gaan gebruiken b. Ja, maar ik gebruik hem nog beperkt c. Ja, ik gebruik hem

Nadere informatie

Individuele Rehabilitatiebenadering (IRB) en ouderen. Grip houden op je leven, Als afhankelijkheid dreigt!

Individuele Rehabilitatiebenadering (IRB) en ouderen. Grip houden op je leven, Als afhankelijkheid dreigt! Individuele Rehabilitatiebenadering (IRB) en ouderen Grip houden op je leven, Als afhankelijkheid dreigt! Psychiatrische Rehabilitatie Divisie Ouderen (GP) Doel van de behandeling Mensen met psychiatrische

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Herstelondersteunend omgaan met mensen met psychische aandoeningen

Herstelondersteunend omgaan met mensen met psychische aandoeningen Herstelondersteunend omgaan met mensen met psychische aandoeningen Jos Dröes Marianne Klein Bramel Nadelen van het gebruik van ziektediagnoses: * Normaal conflict-, of copinggedrag, en normale reacties

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

oudertraining contact & communicatie

oudertraining contact & communicatie oudertraining contact & communicatie gebaseerd op de Pivotal Respons Treatment (PRT) methode een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth en de Polikliniek in Amsterdam februari 2013 centrum voor autisme

Nadere informatie