Plastic wordt... plastic

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Plastic wordt... plastic"

Transcriptie

1 Plastic wordt... plastic MICHAEL BIDDLE DIRECTEUR EN OPRICHTER MBA POLYMERS, OVER PLASTICRECYCLING

2 61 BIDDLE Als kind liep ik voortdurend het huis rond om in alle kamers de lampen uit te doen. Ik maakte mijn ouders gek met mijn opmerkingen over hoe ze beter met het milieu moesten omgaan... Ik heb altijd van het buitenleven gehouden, altijd het milieu gerespecteerd en van kinds af aan begrepen dat als wij niet voor de natuur zorgen, zij dat niet voor ons kan doen. En nu maak ik mijn kinderen gek met dezelfde opmerkingen die ik ooit tegen mijn ouders maakte: Draai de kraan dicht! Doe de lamp uit! Aan het woord is Mike Biddle, scheikundig ingenieur en oprichter van MBA Polymers, een bedrijf dat van oud plastic nieuw plastic maakt. tijd het materiaal van de toekomst. De plasticindustrie groeide als een bezetene, er kwamen steeds meer nieuwe soorten plastic bij... Binnen een jaar zat ik bij GE Plastics. Later werd ik door Dow Chemical ingehuurd om te werken aan hoge kwaliteit plastics: materiaal dat in Stealths en andere gevechtsvliegtuigen wordt gebruikt. Als jonge ingenieur vond ik dat fantastisch, maar toch merkte ik dat ook hier mijn hart niet echt lag. Ik ben toen onderzoek gaan doen naar de mogelijkheden om plastic te recyclen. Daar was niet iedereen even blij mee. Mijn directeur zei letterlijk: We hebben geen gepromoveerde ingenieur aangenomen om onderzoek te doen naar afval. Wij richten ons op het recyclen van het plastic uit solide artikelen, vertelt Mike. Auto s, elektronica, telefoons, computers... We krijgen meestal niet de complete apparaten aangeleverd hoewel dat ook wel voorkomt. De wet in veel Europese en Aziatische landen verplicht de metaal- en computerindustrie om vervuilende onderdelen, zoals de batterijen, uit de goederen te halen voordat ze mogen worden weggegooid. Hier in de Verenigde Staten zijn we nog barbaren: wij gooien de meeste spullen zo op de vuilnisbelt. Wij krijgen meestal versnipperd materiaal aangeleverd ongeveer ter grootte van je hand waar de grote delen metaal al uit zijn gehaald. Wat is achtergebleven, is een hoop afval: het grootste deel ervan is plastic, maar er zitten ook nog kleine metaaldeeltjes in, printplaten, foam, papier, hout, folies, glas, letterlijk vuil, soms zelfs stenen. Wij sorteren het versnipperde materiaal eigenlijk delven we, net als dat gebeurt in een mijn: we delven bovengronds plastic uit het versnipperde afval. VAN KOELKASTEN VIA GEVECHTSVLIEGTUIGEN NAAR AFVAL Hoe wordt een jongetje dat de lampen achter de rug van zijn ouders uitdoet, een plasticdelver? Mike lacht: Eigenlijk ging ik vooral een opleiding tot scheikundig ingenieur volgen, omdat daar op dat moment veel werk voor was. Maar na mijn studie kwam ik bij General Electric terecht, en voor ik het wist was ik koelkasten aan het ontwerpen. Dat vond ik nou niet bepaald interessant. Ik vroeg me af waarom ik eigenlijk ingenieur was geworden. Maar toen ontdekte ik plastic: plastic was zeker in die Een halfjaar later gebeurden er verschillende dingen tegelijkertijd. Het werd duidelijk dat de Verenigde Staten een afvalprobleem hadden. Er was een schip vol met as van verbrand afval uit Philadelphia dat nergens mocht afmeren omdat mensen zich zorgen maakten over de inhoud. Tegelijkertijd werden in Berkeley, Californië en Suffolk County, New York, bekers van polystyreen foam verboden die je meekrijgt in coffeeshops. Dow was de grootste producent van polystyreen foam, dus er moest iets gebeuren. Nu zei mijn directeur: Ik geef je één kans: je hebt zes maan-

3 62 P L A S T I C S O E P den tijd om te onderzoeken of er op het gebied van plasticrecycling mogelijkheden liggen. Ik vormde een groep die uitgroeide tot twintig medewerkers en bewees dat er allerlei mogelijkheden waren. Het hele recyclingproject dat ik opzette, is uiteindelijk binnen de muren van het laboratorium gebleven. Ik denk dat de twee belangrijkste redenen daarvoor waren dat recycling inging tegen het belang van Dow recycling zorgt er immers voor dat chemische fabrieken minder werk krijgen, terwijl Dow miljarden had geïnvesteerd om dat soort fabrieken te bouwen. Ten tweede was er geen grote toevoer van afvalmateriaal waarmee we konden werken. Het afval was er natuurlijk wel, maar er was nog geen georganiseerd systeem om het in te zamelen. DE STRIJD OM ZELF IETS OP TE ZETTEN Bij Dow sloten ze op een gegeven moment mijn laboratorium. Ik had de keus om op hun hoofdkantoor in Michigan of in hun onderzoekscentrum in Texas te gaan werken. Maar ik was jong, alleenstaand en had geen zin om Californië te verlaten, dus ik verzamelde vrienden om me heen mensen die ik onder meer bij Dow had leren kennen en begon een eigen be-

4 63 MOORE drijf: Michael Biddle and Associates, wat later MBA Polymers is geworden. Ik moet de plasticindustrie danken dat ze ons in die beginperiode verschillende onderzoeken hebben laten uitvoeren. Ze wisten dat recycling een bedreiging voor ze zou vormen, maar de auto- en computerindustrie hadden gedreigd dat als er geen onderzoek naar plasticrecycling zou worden gedaan, zij hun apparaten uitsluitend nog van metalen zouden maken. De plasticindustrie koos eieren voor zijn geld en besloot goede wil te tonen door dit soort onderzoek te financieren. De eerste vijf jaar kregen we geld van de plastic-, de auto- en de computerindustrie. Daarna werd het commercieel aantrekkelijk en kon ik fondsen gaan werven bij investeerders. Maar het was niet gemakkelijk. GEHEIME TECHNIEKEN Inmiddels bestaat MBA Polymers al vijftien jaar. De trots is van het gezicht van Mike af te lezen als hij erover praat: Op het ogenblik hebben we vier verschillende fabrieken. Hier, in Richmond, richten we ons voornamelijk op onderzoek en verdere ontwikkeling van de technieken. In Wenen en in China staan twee fabrieken waar vooral elektronica-afval wordt verwerkt van mobiele telefoons tot kopieermachines. En op het ogenblik wordt er een grote fabriek in Groot-Brittannië gebouwd waar we vooral auto-onderdelen, en zelfs hele auto s, zullen gaan verwerken. Het eerste dat we in onze fabrieken doen is alles wat niet plastic is uit het afval halen: met behulp van geavanceerde technologie schiften we de restanten metaal en andere niet-plastics uit het materiaal. Ik kan niet precies vertellen hoe we dat doen die kennis is beschermd maar we hebben technieken aangepast die in de mijnen werden gebruikt. In een goudmijn wordt drie gram goud gewonnen uit een ton erts. Wij hebben een erts waarin meer van de stof zit die wij willen ontginnen, maar die stof is een stuk minder kostbaar. Maar hoe hoger de prijs van olie wordt, hoe waardevoller plastic zal worden... Als er alleen nog maar plastic over is, komt het moeilijkste: het scheiden van de plastics naar soort. Plastic heb je in allerlei kleuren, veel soorten plastic wegen bijna hetzelfde en bovendien komen de elektrotechnische eigenschappen van de soorten voor een groot deel overeen. Drie methoden die normaal gesproken gebruikt worden om materialen te scheiden kleur, gewicht en elektrotechnische eigenschappen zijn dus niet bruikbaar om plasticsoorten te scheiden. Wij hebben zelf technieken ontworpen om dat te doen. En dat is gelukt; maar het heeft ons wel vijftien jaar gekost om die te perfectioneren.

5 64 P L A S T I C S O E P RECYCLEN IS BETER EN GOEDKOPER Je vraagt je af waarom iemand al die moeite neemt om plastic naar soort te scheiden. Plastic is toch plastic... Maar zo eenvoudig ligt het niet, legt Mike uit. De meeste soorten plastic kunnen het niet met elkaar vinden. Ze zijn incompatibel. Als je van twee verschillende soorten plastic één nieuwe soort plastic maakt, is dat een zwakker, slechter materiaal dan de twee onafhankelijke plasticsoorten waaruit het bestaat. Daarom is het vruchtbaarder om plastic te scheiden naar soort, en die soorten opnieuw op de markt te brengen. Er is geen plastic dat niet te recyclen is het is alleen de vraag hoe makkelijk of moeilijk bepaalde plastics te recyclen zijn. Wij richten ons op plasticsoorten die goed te recyclen zijn én die uiteindelijk een hoogwaardige kwaliteit nieuw plastic opleveren. Daarnaast hebben we een bijproduct een kleine hoeveelheid waarvan het niet de moeite waard is om die nog verder te scheiden dat we in een gemengde vorm houden en waar we bijvoorbeeld plastic constructiemateriaal van maken. En ten slotte is er nog een klein percentage dat helemaal nergens meer goed voor is en dat moeten we weggooien of verbranden. Ondanks al het werk dat er in het scheiden van het plastic gaat zitten, is het toch nog goedkoper om op deze manier plastic te maken, dan om nieuw plastic te produceren dat net zo n hoge kwaliteit heeft, vertelt Mike. Hoewel het technisch gezien heel moeilijk is om oud plastic te scheiden, is het maken van nieuw plastic nog veel ingewikkelder: daarvoor wordt op moleculair niveau gewerkt. Dat kost heel veel energie er wordt onder hoge druk en bij hoge temperaturen gewerkt. Er komt veel complexe chemie bij kijken, en er komt veel afval bij vrij. Wij werken over het algemeen bij kamertemperatuur, behalve tijdens het smeltproces om de uiteindelijke plastickorrels te maken. Wij gebruiken alleen maar lucht, water en elektriciteit. Afhankelijk van het soort plastic dat we recyclen, gebruiken we tussen de vijf en tien procent van de energie die het vervaardigen van nieuw plastic kost, en slechts één procent van het water dat een chemische fabriek gebruikt: we gebruiken niet alleen minder water eigenlijk vooral om het plastic te wassen we hergebruiken dat water ook. Wij werken aan een beter milieu én we maken plastic op een manier die aantrekkelijker is voor de economie. We kunnen een fabriek bouwen die ton gerecycled plastic produceert, die de helft of minder kost van een fabriek die dezelfde hoeveelheid nieuw plastic produceert. Maar het blijft veel geld: zo n fabriek kost 25 miljoen dollar. EEN HEKEL AAN VERSPILLING De plasticindustrie heeft gemengde gevoelens over wat wij doen. Enerzijds weten ze dat er iets moet gebeuren, maar anderzijds concurreert recycling met de multimiljarden dollars verdienende fabrieken die zij over de hele wereld hebben gebouwd. De plasticlobby is buitengewoon machtig. In Europa heb je Plastics Europe, in de Verenigde Staten The American Chemistry Council. Wij werken met ze samen in sommige opzichten promoten ze recycling, maar daarnaast besteden ze veel meer geld aan het promoten van de verbranding van plastic afval. Ik begrijp dat natuurlijk wel: als plastic verdwijnt moet er nieuw plastic gemaakt worden. Maar ik ben absoluut tegen plasticverbranding, dat is pure verspilling: als je plastic een nieuw leven kunt geven, is dat zoveel beter! Om dezelfde redenen vind ik afbreekbaar plastic een slecht idee. Waarom zou je iets produceren om weg te gooien? Alles wat je maar één keer gebruikt is slecht voor de omgeving: je gebruikt een hoop energie om iets te maken, vervolgens gebruik je veel energie om het een bepaalde vorm te geven waarom zou je dan willen dat dat weer letterlijk tot stof vergaat? Het is natuurlijk een oplossing voor het afval dat in het milieu terechtkomt, maar we kunnen beter werken aan een gesloten afvalmanagementsysteem. Ik heb altijd een afkeer gehad van verspilling. Ik vind het verschrikkelijk om verspilling te zien: verspilling van tijd, van materiaal, van mensen... Wij geven in onze fabrieken dan ook niet alleen plastic, maar ook mensen een tweede kans: een deel van ons personeel zeker hier in Richmond bestaat uit mensen die ergens anders moeilijker aan het werk zouden komen. De markt is aan het veranderen. Vijf jaar geleden wilden bedrijven niet eens met ons praten onder meer vanwege de verkeerde aanname dat het plastic dat wij produceren van mindere kwaliteit zou zijn dan nieuw plastic: dat is wat de plasticindustrie graag beweert. Maar tegenwoordig

6 65 MOORE zijn er zelfs bedrijven die alleen maar met gerecycled plastic willen werken. En ze zouden meer gerecycled plastic gebruiken als het voorhanden was dus we bouwen zo snel als we kunnen nieuwe fabrieken. HET RECYCLEN VAN DE PLASTIC SOEP Als Mike gevraagd wordt of hij iets met het plastic uit de Great Pacific Garbage Patch zou kunnen, lacht hij opnieuw: Ik wist dat deze vraag zou komen en ik hoor hem niet voor het eerst. Er is ons al vaker gevraagd of het mogelijk is om plastic dat in zee heeft gelegen, te recyclen. Waarschijnlijk is dat mogelijk. We hebben hier in ons onderzoekscentrum een hoop wetenschappers die niets liever doen dan problemen oplossen. Om daaraan te werken hebben we wel eerst een voorbeeld van het materiaal nodig waarop we tests kunnen uitvoeren. We krijgen bijna iedere week wel een voorbeeld toegestuurd van een nieuw soort afval met de vraag: kunnen jullie hier iets mee? Als het er na wat testen interessant voor ons uitziet, vragen we meer materiaal op en als het dan nog steeds veelbelovend is, vragen we om een complete scheepslading, die we vervolgens door onze fabriek in Richmond halen. Werkt dat, dan kan het materiaal ook in onze andere fabrieken worden verwerkt. Hetzelfde zou moeten gebeuren met plastic dat afkomstig is uit de Great Pacific Garbage Patch. Als we een voorbeeld krijgen, onderzoeken we of we het plastic in soorten kunnen scheiden, hoe beschadigd het is door de werking van het zeewater en het zonlicht want plastic kan daardoor in kwaliteit achteruitgaan zodat we uiteindelijk kunnen bepalen op welke manier we het het beste kunnen verwerken. In principe is het mogelijk om met de verwerkingsmethode die wij ontwikkeld hebben, van iedere plastic afvalstroom ook van het plastic uit de oceanen nieuw materiaal te maken. Alleen de kwaliteit van het uiteindelijke product verschilt. We zouden het geweldig vinden om een bijdrage te kunnen leveren aan de oplossing van dit probleem.

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje AFVAL Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Minder afval, minder CO2, minder kosten

Minder afval, minder CO2, minder kosten Minder afval, minder CO2, minder kosten Nog maar dertig jaar geleden kostte het storten van een ton ongesorteerd afval hooguit iets meer dan 4 euro. Nu is dat bijna vijftig keer zo veel: 200 euro. Het

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken Missies Achtergrond De TRASH TREK SM Challenge gaat over wat er gebeurt met spullen wanneer we denken dat we er klaar mee zijn of wanneer we denken dat ze niet meer bruikbaar zijn. Met een beetje fantasie

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit 2 Maak verbods borden Maak ter grote van het karton een soort verkeersbod tegen het dumpen van afval. Aantal regels waar dit aan moet beantwoorden: Groot met signaal kleuren (Rood) Geen tekst Eenvoudige

Nadere informatie

Zoek de. 10 verschillen

Zoek de. 10 verschillen oek de 10 verschillen 4 Wecycle-woordzoeker Kun jij alle woorden vinden in deze Wecycle-woordzoeker? De woorden staan van links naar rechts, van boven naar benden, schuin en van achter naar voren. Streep

Nadere informatie

Inhoud Slaapkamer 6 Opwarming 8 Een jaar later 10 Genoeg 12 Terrorist 14 Geheim 16 Olie 20 R.O.A. 23 Betty 26 Vertrouwen 29 Feiten 32 G.O.F. 35 Protest 38 Warm 42 Reuzenmachine 44 Een bewaker! 47 Terrorist?

Nadere informatie

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken MISSIES M01 Gerecycled materiaal gebruiken Bouwmaterialen zijn vaak afkomstig uit de natuur, maar veel van deze materialen zijn schaars of het duurt vele jaren of zelfs eeuwen om de bouwmaterialen aan

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt houden over afval, afvalscheiding of recycling. Een super interessant onderwerp

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Waar op de wereld wordt het afval nog verwerkt op de manier van vroeger? Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt

Nadere informatie

Afval is geen NORBERT VÖLL, MICHAEL HEYDE, WOORDVOERDER EN

Afval is geen NORBERT VÖLL, MICHAEL HEYDE, WOORDVOERDER EN Afval is geen NORBERT VÖLL, WOORDVOERDER EN MICHAEL HEYDE, DIRECTEUR TECHNIEK & ONTWIK- KELING VAN DUALES SYSTEM DEUTSCHLAND OVER DE KRING- LOOP VAN VERPAKKINGSMATERI- AAL DER GRÜNE PUNKT 41 VÖLL probleem

Nadere informatie

Recyclingsymposium 2015. Coen Kolthof

Recyclingsymposium 2015. Coen Kolthof Recyclingsymposium 2015 Coen Kolthof Historie Ontwikkeling Inverko 1997 Ontstaan van de Inverko Groep met de oprichting van Inverko Plastics BV 2001 Acquisitie van Poly-Grind BV & uitbreiding van de activiteiten

Nadere informatie

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Maatschappelijke functie Inboedelservice Inleveren/ophalen goederen Ruim gevulde winkel Afvalbrengpunt Kringloopbedrijf n Roondgaank

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland PERSEN DROGEN GLADSTRIJKEN SNIJDEN BEDRUKKEN GEBRUIKEN KRANT KARTON RECLAME KRANT 1 6 5 2 VAN OUD NAAR NIEUW 3 4 PULP WEKEN ONTINKTEN

Nadere informatie

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel)

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Gepubliceerd van 06.07.2011 tot 20.07.2011 197 respondenten 83 antwoorden (83 uniek) 42% responsepercentage 1 Bewust met water omgaan 54,2 % 45 2 Biologische consumptiegoederen

Nadere informatie

Product naam: MM00156

Product naam: MM00156 Product naam: MM00156 Specificaties MM00156: Levensduur: 10000u Wattage: 23.00W Kleur: 2700K (warmwit) Lumen: 1371 lu RA: 82 Lamp soort: Globe Lampvoet: E27 Lengte: Diameter: Gewicht: Spanning: Beschermingsklasse:

Nadere informatie

ANTHONY ZOLEZZI ONDERNEMER-ACTIVIST, OVER SAMENWERKING MET DE PLASTICINDUSTRIE. Een wereldwijde. omarming

ANTHONY ZOLEZZI ONDERNEMER-ACTIVIST, OVER SAMENWERKING MET DE PLASTICINDUSTRIE. Een wereldwijde. omarming ANTHONY ZOLEZZI ONDERNEMER-ACTIVIST, OVER SAMENWERKING MET DE PLASTICINDUSTRIE Een wereldwijde omarming 109 ZOLEZZI Anthony Zolezzi wandelt zongebruind en fit de lobby binnen van het Sofitel, op de hoek

Nadere informatie

Wij zijn een Mooi Schoon school

Wij zijn een Mooi Schoon school Wij zijn een Mooi Schoon school Lesbrief groepen 4, 5 en 6 WIJ ZIJN SUPPORTER VAN MOOI SCHOON Lesbrief groepen 4, 5 en 6 Onderwerp: Zwerfvuil. Doelgroep: Groepen 4, 5 en 6. Lesdoel: Inhoud: Tijdsduur:

Nadere informatie

Elementen Thema 1 MAterialen. de kringloop tussen mens / dier en plant uiteggen mbv CO2 en O2

Elementen Thema 1 MAterialen. de kringloop tussen mens / dier en plant uiteggen mbv CO2 en O2 Toetstermen Hout (H1) Stofeigenschappen 5 soorten hout onderscheiden in kleur, structuur en toepasbaarheid 5 verschillende houtsoorten herkennen 5 verschillende houtsoorten - wisselw. mens, dier Gebruik

Nadere informatie

Hoofdstuk 14. Afval en milieu

Hoofdstuk 14. Afval en milieu Hoofdstuk 14. Afval en milieu Samenvatting Leiden heeft een Milieustraat aan de J.C. de Rijpstraat. Vergeleken met voorgaande jaren is de bekendheid hiervan gelijk gebleven en het gebruik toegenomen. In

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

Amsterdammers. December 2009 Susanne van den Buuse

Amsterdammers. December 2009 Susanne van den Buuse Afvalscheiding onder Amsterdammers December 2009 Susanne van den Buuse Inleiding In Nederland wordt veel gedaan om de afvalstroom zo klein mogelijk te houden. Een belangrijke manier om dit te bereiken,

Nadere informatie

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee ANTWOORDMODEL PROEFLES PLASTIC SOUP SURFER mei 2016 Antwoordmodel opdracht A (T1) A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist Inhoudsopgave Inhoud van de leskist... Inleiding... Leerdoelen... Opbouw van de les 1. Voorbereiding voor de leerkracht... 2. Introductie Brief van de jutter... 3. Veldwerk in de schoolomgeving Afval jutten...

Nadere informatie

Aluminium en duurzaamheid

Aluminium en duurzaamheid Aluminium en duurzaamheid samenvatting van het rapport Duurzaamheidsaspecten van aluminium geschreven in opdracht van het Aluminium Centrum. Niels Jonkers, Lieke Dreijerink Amsterdam, april 2011 IVAM research

Nadere informatie

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen lesprogramma les 1: maken lesprogramma 4 lessen over duurzaamheid: Les 1: Maken Les 2: Gebruiken Les 3: Hergebruiken Les 4: Eindopdracht lesprogramma lesprogramma Les 1: Maken Hoe word ik een flesje water?

Nadere informatie

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826 Auteur Yvonn van de Grootevheen Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/75826 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Papier maken in de klas

Papier maken in de klas Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 5 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Colofon COLOFON

Nadere informatie

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop Ook u kunt nog veel kilo s scheiden Veel Amsterdammers scheiden hun afval al. De een wat meer, de ander wat minder. Toch komt er nog steeds veel herbruikbaar

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, DAR, Gemeente Ede en ACV. Mei 2013-05-20 Het Kringloopspel is ontwikkeld door Het Dijkmagazijn Beuningen

Nadere informatie

Professionele uitstraling, duidelijke uitleg en behulpzame adviezen; dat waren voor Mike en Nina doorslaggevende factoren om met Vision Line in zee

Professionele uitstraling, duidelijke uitleg en behulpzame adviezen; dat waren voor Mike en Nina doorslaggevende factoren om met Vision Line in zee Professionele uitstraling, duidelijke uitleg en behulpzame adviezen; dat waren voor Mike en Nina doorslaggevende factoren om met Vision Line in zee te gaan voor de nieuwe vloer. Siergrind is het geworden.

Nadere informatie

Stadsenquête Leiden 2001

Stadsenquête Leiden 2001 Hoofdstuk 9. Milieu Samenvatting De Milieustraat is een (vrij nieuwe) voorziening waar bewoners zich kunnen ontdoen van hun grof huishoudelijk afval. Ruim twee op de tien Leidenaren heeft hier al eens

Nadere informatie

Team Milieu. Afval scheiden: dat doen we samen! Arbo & Milieu. Met het oog op een gezond milieu!

Team Milieu. Afval scheiden: dat doen we samen! Arbo & Milieu. Met het oog op een gezond milieu! Team Milieu Afval scheiden: dat doen we samen! Arbo & Milieu Met het oog op een gezond milieu! De basis van de werkzaamheden van de sector Arbo & Milieu van de directie Personeel van Erasmus MC is neergelegd

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

RH en duurzaam ondernemen

RH en duurzaam ondernemen RH en duurzaam ondernemen Milieubeleid Zoals het een Scandinavisch bedrijf betaamt, werkt RH volgens een strikt milieubeleid. Onze vooruitstrevende mening is dat bedrijven behalve winst maken nog een andere

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Campagneteksten glas en papier

Campagneteksten glas en papier Campagneteksten glas en papier Voor de glas-en-papier-campagne zijn twee uitgewerkte campagneteksten geschreven in de vorm van: DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER GLAS DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER PAPIER Deze

Nadere informatie

2015-153. BIJLAGE 2: Scenario's afvalbeleidsplan Nieuwegein

2015-153. BIJLAGE 2: Scenario's afvalbeleidsplan Nieuwegein BIJLAGE 2: Scenario's afvalbeleidsplan Nieuwegein Behorend bij raadsinformatieavond 8 januari 2015 Toelichting op de gebruikte termen vindt u aan het einde van dit document 2015-153 Scenario 1: Geen nieuwe

Nadere informatie

Oefentoets polymeren havo en vwo

Oefentoets polymeren havo en vwo Oefentoets polymeren havo en vwo Opgave 1 Kunststofrecycling Sinds een aantal jaar wordt in Nederland kunststof op verschillende manieren apart ingezameld. In het scheikundige tijdschrift chemische feitelijkheden

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL

HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL Module Massaproduct blok 1.1 ONDERZOEKS RAPPORT HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL FOTOLIJSTJE Rick van Dam, studentnummer: 09004610 26 oktober 2009 Voorwoord In het eerste jaar van de studie Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval

Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval Les 1 Samenvatten Leestekst: Afval "Goedemorgen.. De vorige lessen zijn we bezig geweest met het ophelderen van moeilijke woorden in de tekst. Vandaag gaan we een andere manier proberen om de tekst beter

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Wat is afval? Hoeveel is dat per dag? 538 / 365 dagen = 1,47 kilo per dag Hoeveel gooien we samen thuis elk jaar weg? 538 x 2,2 = 1183,6 per gezin

Nadere informatie

Kopen en milieu vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73704

Kopen en milieu vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73704 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73704 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2.

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2. 1 1. Bent u een man of een vrouw? Aantal respondenten: 405 Antwoord Aantal Percentage 1. Vrouw 238 59% 2. Man 167 41% 2 2. Wat is uw leeftijd? Aantal respondenten: 414 1. 20 jaar en jonger 0 0% 2. 20-29

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Werken in de olie- en gasindustrie

Werken in de olie- en gasindustrie Werken in de olie- en gasindustrie Beste gastdocent, Dit lespakket biedt u de handvatten om een leuke en leerzame gastles te kunnen geven in de groepen 6 t/m 8 van het basisonderwijs. Het bestaat uit kant-en-klaar

Nadere informatie

Glasvanger. Opdracht van poppodium 013 Glasvanger

Glasvanger. Opdracht van poppodium 013 Glasvanger Glasvanger Live concerten, dance- en clubavonden, non-pop programmering en activiteiten gericht op beginnende muzikanten: het unieke 013 in het hart van Tilburg is hét podium voor pop- en dancecultuur.

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

Afbeelding 1 t/m 3: Van een nieuwe LEGO serie maakt men eerst een 'artist impression', een schets met allerlei dingen die bij dit thema passen.

Afbeelding 1 t/m 3: Van een nieuwe LEGO serie maakt men eerst een 'artist impression', een schets met allerlei dingen die bij dit thema passen. Stap 1: Ontwerp Elk jaar brengt LEGO honderden nieuwe dozen uit. Dat betekend erg veel werk voor het ontwerpteam. Hieronder zie je wat er allemaal bij komt kijken om een nieuwe LEGO set te maken. Afbeelding

Nadere informatie

Ropox opklapbaar douchezitje. gebruikershandleiding. Houd deze handleiding altijd bij het product

Ropox opklapbaar douchezitje. gebruikershandleiding. Houd deze handleiding altijd bij het product Ropox opklapbaar douchezitje gebruikershandleiding Houd deze handleiding altijd bij het product PDF 6072 / 01.01.2015 Inhoudsopgave Product informatie... 3 Opties... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Nadere informatie

Draadloze stereo headset 2.0

Draadloze stereo headset 2.0 Draadloze stereo headset 2.0 Veiligheidsgids CECHYA-0083 WAARSCHUWING Om gehoorschade te voorkomen, mag u nooit gedurende een lange periode naar geluiden met een hoog volume luisteren. Veiligheid en voorzorgsmaatregelen

Nadere informatie

Afval vroeger en nu. Naam: Vroeger was alles anders. De mensen leefden heel primitief. Dat heb je gezien in het filmpje van Schooltv.

Afval vroeger en nu. Naam: Vroeger was alles anders. De mensen leefden heel primitief. Dat heb je gezien in het filmpje van Schooltv. Afval vroeger en nu Naam: Vroeger was alles anders. De mensen leefden heel primitief. Dat heb je gezien in het filmpje van Schooltv. 1. Wat betekent primitief? 3 antwoorden zijn goed. eenvoudig simpel

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A PR41 1,4 145 7,9 3,6 0,58

Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A PR41 1,4 145 7,9 3,6 0,58 Product Zink-luchtbatterij Modelnaam IEC Nominaal Nominaal Diameter Hoogte Gewicht Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Recycle je frituurvet en verdien

Recycle je frituurvet en verdien Recycle je frituurvet Hey wat doe je daar?!! Gebruikt frituurvet dumpen in het riool veroorzaakt verstoppingen en kost de gemeenschap vele miljoenen euro's!" "Door mij wordt het gebruikte frituurvet gerecycled

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

We staan nog maar. aan het begin JACQUES JOOSTEN DIRECTEUR DUTCH POLYMER INSTITUTE (DPI), OVER DE MOGELIJKHEDEN VAN PLASTIC

We staan nog maar. aan het begin JACQUES JOOSTEN DIRECTEUR DUTCH POLYMER INSTITUTE (DPI), OVER DE MOGELIJKHEDEN VAN PLASTIC We staan nog maar aan het begin JACQUES JOOSTEN DIRECTEUR DUTCH POLYMER INSTITUTE (DPI), OVER DE MOGELIJKHEDEN VAN PLASTIC 127 MOORE Het kantoor van Jacques Joosten is gevestigd in de Kennispoort een toepasselijke

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Urban Mining. Onderdeel 1 - Grondstoffen. Afgedankte mobieltjes. Spaarlampen. Inleiding. Wecycle lesbrief Onderbouw Voortgezet onderwijs

Urban Mining. Onderdeel 1 - Grondstoffen. Afgedankte mobieltjes. Spaarlampen. Inleiding. Wecycle lesbrief Onderbouw Voortgezet onderwijs Urban Mining Wecycle lesbrief Onderbouw Voortgezet onderwijs Inleiding Een mobiele telefoon hebben we allemaal. En verlichting in huis natuurlijk ook. We kunnen niet meer zonder. Maar weet je eigenlijk

Nadere informatie

Cradle to cradle Glas

Cradle to cradle Glas Cradle to cradle Glas Glasafval wordt aan de bron gescheiden. Na het scheiden wordt glas gewassen en fijngemalen door een glasrecycling bedrijf. De fabricage van glasproducten uit glasscherven bespaard

Nadere informatie

Stadsenquête Leiden 2003

Stadsenquête Leiden 2003 Hoofdstuk 21. Milieu Samenvatting Zeven op de tien Leidenaren kent de Milieustraat, aan de J.C. de Rijpstraat, een voorziening waar inwoners van Leiden op vertoon van een legitimatie hun grof huishoudelijk

Nadere informatie

Recycling. Thermoharders & Glasvezel afval. Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743

Recycling. Thermoharders & Glasvezel afval. Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743 Recycling Thermoharders & Glasvezel afval Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743 REPROCOVER IN EEN NOTENDOP Technologie en infrastructuur om afval afkomstig van thermohardende kunststoffen

Nadere informatie

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip doe je vaak opdrachten om de verwijswoorden in een tekst te begrijpen. Wat zijn verwijswoorden?

Nadere informatie

Dit gevoel bekruipt mij soms bij het trending topic circulaire economie. Nemen we niet iets voor juist aan wat nog moet worden bewezen?

Dit gevoel bekruipt mij soms bij het trending topic circulaire economie. Nemen we niet iets voor juist aan wat nog moet worden bewezen? De cirkelredenering voorbij Column van Kees Kerstens, projectleider Kennisinstituut Duurzaam Verpakken. Uitgesproken tijdens de Verdiepingsbijeenkomst van het KIDV op 24 maart 2016: Circulaire economie:

Nadere informatie

Stadsenquête Leiden 2004

Stadsenquête Leiden 2004 Hoofdstuk 16. Milieu Samenvatting Leiden heeft een Milieustraat aan de J.C. Rijpstraat. Vergeleken met voorgaande jaren zijn zowel de bekendheid als het gebruik verder toegenomen. In de Stadsenquête van

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen - De leerlingen bepalen zelfstandig hoe ze in welbepaalde bewegingssituaties eenvoudige leertaken individueel of in groep aanpakken en oplossen. Algemene doelen

Nadere informatie

Nora Kansas. Het gebeurde op een maandagochtend. Hét. Datgene waarnaar we allemaal op zoek zijn. Liefde. Op een maandagochtend.

Nora Kansas. Het gebeurde op een maandagochtend. Hét. Datgene waarnaar we allemaal op zoek zijn. Liefde. Op een maandagochtend. Nora Kansas Het gebeurde op een maandagochtend. Hét. Datgene waarnaar we allemaal op zoek zijn. Liefde. Op een maandagochtend. Mijn moeder noemde maandag altijd de Dag van de hartaanval, omdat op die dag

Nadere informatie

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil!

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Kijkje in de keuken 'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Tussen de productie van voeding en het opeten

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709)

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709) NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 201 Deze nieuwsbrief beschrijft in het kort de resultaten van een peiling over grondstoffenbeleid. Uit de resultaten komt naar voren dat driekwart van

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 2: ICT Milieu Betrokkenen: Frerik van de Pas Michiel Cuijpers Lieke van Rossum Joost van Capellen Lonneke de Graaff-van der Kamp NL Energie en Klimaat (Agentschap

Nadere informatie

Grondstof tot nadenken

Grondstof tot nadenken Grondstof graad 3 Grondstof tot nadenken Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print en knip de gevallen zin uit voor elke leerling

Nadere informatie

PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep

PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep Auteur: Tom De Meester PVDA Studiedienst Datum: Maandag 24 maart 2014 De staking bij ArcelorMittal in Gent bedreigt de toekomst

Nadere informatie