Inleiding Computergebruik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding Computergebruik"

Transcriptie

1 Inleiding Computergebruik

2 Inhoudsopgave I Welkom... 2 II Module Basis... 4 II.1.1 Module Basis... 5 II Inleiding... 6 II.2 Handleiding X-Win32 t.b.v. TeleScience III Module LabVIEW III.1.1 Module LabVIEW IV Module LaTeX V Module Maple V.1.1 Module Maple VI Module UNIX VI.1.1 Module UNIX

3 I Welkom 2

4 Welkom Deze pagina's zijn bedoeld om studenten (en medewerkers) aan de Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica 1 (voortaan kortweg FNWI) van de Radboud Universiteit Nijmegen 2 wegwijs te maken op het gebied van computerapparatuur die op de faculteit gebruikt wordt. Daarnaast wordt een deel van deze pagina's gebruikt bij het vak Inleiding Computergebruik 3 (NP018B) uit de bachelorfase van de opleiding Natuuren Sterrenkunde. Dit vak is als cursus opgenomen in de digitale leeromgeving Blackboard 4. De stof is in modules verdeeld. Voor een bepaald practicum kan geëist worden dat een bepaalde module gehaald is. De modules zijn: Basis Wat is een computer? En verder de basis voor computergebruik: e- mail, tekstverwerken, het Web, Blackboard, waar zijn printers te vinden, enz. LabView Grafisch software systeem voor het uitlezen, verwerken en presenteren van meetgegevens. LaTeX Tekstopmaaksysteem gebaseerd op TeX. Maple Computer algebra systeem. UNIX Inleiding tot het UNIX operating system. Informatie die specifiek voor UNIX of MS-Windows is, wordt getoond op pagina's getiteld "UNIX Specifiek" en MS-Windows Specifiek". Auteurs Module Basis: Peter Klok en Gillis de Wijs (2000). Module LabVIEW: Irina Grigorieva (voor 2000) en Peter Klok. Module LaTeX: Bernt Souvignier, Ben Polman, Wieb Bosma. Module Maple: voormalige Subfaculteit Wiskunde (voor 2000). Module UNIX: Peter Klok

5 II Module Basis 4

6 II.1.1 Module Basis Deze module is bedoeld om zowel een inleiding tot de mogelijkheden van computergebruik (in algemene zin) te geven en als een overzicht van de mogelijkheden op dit gebied bij FNWI. 5

7 II Inleiding 6

8 Inleiding In dit blok worden de volgende onderwerpen besproken: RSI-preventie Waarschuwing ter voorkoming van blijvende fysieke schade! Hardware Software Besturingssystemen Windowsystemen UNIX MS-Windows Blackboard KISS/TIS/Kizz 7

9 RSI-preventie RSI ("Repetitive Strain Injury" of "muisarm") is een complex van aandoeningen dat door werken met computers op kan treden. Voorwaarden daarvoor zijn o.a. werkdruk, extreem lang achter elkaar werken waarbij bepaalde houdingen lang vastgehouden worden, een slechte lichamelijke conditie. Meer informatie over het voorkomen van klachten is te vinden via Informatie voor Studenten 5 (kies bij rubriek "Voorzieningen" de optie "Studentenvoorzieningen" en daar in de linkerkantlijn de optie "RSIpreventie") en op rsi.startpagina.nl

10 Hardware Met de term hardware wordt het tastbare deel van een computer aangeduid. Ofwel het deel dat kapot kan gaan als je het laat vallen! Een computer bestaat uit een CPU (central processing unit, centrale verwerkingseenheid of CVE) en uit een geheugen. De CPU interpreteert instructies die in het geheugen staan en voert deze zo mogelijk uit. Tijdens de uitvoering kunnen gegevens, die in datzelfde geheugen staan, gemanipuleerd worden. Om gegevens en instructies in het geheugen toegankelijk te maken, is het geheugen ingedeeld in hokjes die elk een uniek adres hebben. Om instructies en gegevens van buitenaf in en uit het geheugen te krijgen, is er invoer- en uitvoerapparatuur beschikbaar. Invoer en uitvoer worden verkort met I/O (Engelse uitspraak, komt van Input/Output) aangeduid, zoals bijvoorbeeld in I/O-apparatuur. Invoer- en uitvoerapparatuur wordt ook met randapparatuur of met de Engelse term peripherals aangeduid. Voorbeelden van randapparatuur zijn toetsenbord, schijf, cd-lezer, dvd-lezer, microfoon (invoer) en beeldscherm, schijf, cd-rewriter, geluidsboxen, printer (uitvoer). Het geheugen van een computer wordt ook intern of primair geheugen genoemd, dit in tegenstelling tot extern of secundair geheugen in de vorm van bijvoorbeeld diskettes, cd's, dvd's of schijven. Een verzameling bij elkaar behorende gegevens die op een secundair geheugen opgeslagen is, wordt een bestand of file genoemd. De verbinding tussen CPU en geheugen wordt bus genoemd. Analoog is er een bus tussen de CPU en de verschillende soorten randapparatuur. Omdat er altijd de nodige omzettingen gedaan moeten worden, wordt randapparatuur via een speciaal doosje, het interface, aan de bus gekoppeld. In het geval van een schijfeenheid bijvoorbeeld, "weet" het interface hoe de schijf ingedeeld is, hoe er op de schijf geschreven moet worden en geeft het interface aan of er fouten gemaakt worden bij lezen of schrijven. Een ander voorbeeld van een interface is een communicatie-interface, dat via een kabel of draadloos met een dergelijk interface in een andere computer verbonden is: de twee computers kunnen direct "met elkaar praten", het begin van een computernetwerk. De bovengenoemde componenten van een computer worden samen de hardware genoemd. Een voorbeeld van de hardware van een PC: de CPU is een chip, het geheugen bestaat uit chips, de invoerapparatuur bestaat uit toetsenbord, muis, cd-rom, harde schijf, diskette, modem, microfoon en de uitvoerapparatuur uit beeldscherm, cd-rewriter, harde schijf, diskette, printer, modem, luidsprekers. Interfaces zijn de grafische kaart voor het beeldscherm, de geluidskaart voor luidsprekers en microfoon, de ethernetkaart of de modemkaart om een netwerk op te gaan. 9

11 Vrijwel alle hedendaagse computers zijn digitaal, d.w.z. dat de kleinste eenheid van informatie slechts twee concrete waarden kan hebben (aan/uit, wel/niet, 0/1). Gevolg hiervan is dat gegevens en instructies (die uit een aantal van die kleinste eenheden opgebouwd zijn) intern weergegeven kunnen worden door middel van een binair (2-tallig), octaal (8-tallig) of hexadecimaal (16-tallig) talstelsel. Voor de menselijke gebruiker worden die getallen omgezet (geconverteerd) naar het decimale (10-tallige) talstelsel. 10

12 Software Een reeks instructies die dient om een bepaalde functie door een computer uit te laten voeren, wordt een programma genoemd, het opstellen van een programma voor een computer heet programmeren en degene die dat doet heet programmeur (m/v). Bij de oudste digitale computers bestond een programma uit instructies die direct door de CPU begrepen en uitgevoerd worden. Een programma had de vorm van een reeks machinecode-instructies (reeksen nullen en enen) van de betreffende computer. Om programmeren voor een breder publiek toegankelijk te maken en om het sneller en efficiënter te maken, zijn de zogenaamde assembleertalen ontwikkeld. Hierbij worden namen gebruikt in plaats van binaire codes om instructies en geheugenlocaties aan te geven. Een speciaal programma zet de assembleertaalinstructies om in machinecode-instructies, waarbij er een vrijwel één-éénduidige afbeelding van assembleertaalinstructie naar machinecode-instructie is. Verder had elk type computer zijn eigen assembleertaal, dus wat dat betreft geen standaardisatie. MOVE.L 8(A6),D7 * get count BLE _L32 * nothing to do! SUBQ.L #1,D7 * prepare for DBRA LEA 8(A4),A0 * start address _L31 MOVE.L D7,(A0) * copy word DBRA D7,_L31 * branch if not ready _L32 * done Voorbeeld van MC68000 assembleercode De volgende stap bestond uit de ontwikkeling van hogere programmeertalen. Instructies van dergelijke talen zijn niet meer typisch voor een bepaalde computer, maar zijn voor algemeen gebruik of voor gebruik bij een specifieke toepassing. Een programma geschreven in een hogere programmeertaal wordt door een vertaalprogramma of compiler omgezet in machinecode-instructies. Om een hogere programmeertaal op een bepaalde computer te kunnen gebruiken, is daarop dus een compiler voor de gewenste programmeertaal nodig. Door het hogere abstractienivo zijn hogere programmeertalen nog meer aan menselijk gebruik aangepast: de taal lijkt meer op gesproken taal en/of er worden algemeen geaccepteerde schrijfwijzen gevolgd (bijvoorbeeld wiskundige notaties). for (count=beginvalue; count>endvalue; count--) tovalues[count] = fromvalues[count]; Voorbeeld van een hogere programmeertaal Nadat de hogere programmeertalen min of meer "doorgrond" waren, begon het onderzoek zich meer te richten op goed en efficiënt programmeren. Onder de term gestructureerd programmeren vallen een aantal methodes 11

13 die hiervoor ontwikkeld zijn. De laatste jaren wordt ook steeds meer aan object-georiënteerd programmeren gedaan. Hierbij worden klassen ontworpen die zowel definities van objecten als bewerkingen op die objecten bevatten. Gegevens die in de objecten opgeslagen zijn, kunnen alleen bewerkt worden door de in de klasse gedefinieerde bewerkingen. Voorbeelden van talen waarmee object-georiënteerd geprogrammeerd kan worden, zijn C++ en JAVA. 12

14 Besturingssystemen Het besturingssysteem van een computer is een programma dat zorgt voor het beheer van bestanden die gebruikt kunnen worden en voor de communicatie tussen systeem en gebruiker. De communicatie met de gebruiker wordt het gebruikersinterface genoemd. Een primitief gebruikersinterface via beeldscherm en toetsenbord verloopt als volgt: Er wordt een speciaal teken, de prompt, door het besturingssysteem op het scherm gezet om aan te geven dat de gebruiker een commando kan intikken. Dit commando wordt vervolgens door het besturingssysteem geï ½nterpreteerd en, indien mogelijk, uitgevoerd. Is de afhandeling van het gegeven commando klaar, dan verschijnt de prompt weer, waarna het volgende commando ingegeven kan worden. Met MS-DOS en met UNIX shells wordt de hierboven beschreven communicatie bijvoorbeeld onderhouden. Aan het besturingssysteem kan bijvoorbeeld opdracht gegeven worden om een door de gebruiker ontwikkeld programma uit te voeren. In het algemeen zal dit programma op schijf staan. Het wordt dan door het besturingssysteem van schijf naar het interne geheugen gekopieerd en vervolgens wordt met de uitvoering (of executie) van het programma begonnen, d.w.z. de eerste instructie van het programma wordt geïnterpreteerd door de CPU en uitgevoerd, daarna de volgende, enzovoorts, totdat er een instructie komt die zorgt dat er teruggegaan wordt naar het besturingssysteem: het programma is afgelopen en de prompt van het besturingssysteem verschijnt weer op het scherm als teken dat er een nieuw commando gegeven kan worden. Een besturingssysteem kan dus beschouwd worden als een laag boven de hardware, terwijl gebruikersprogramma's weer een laag boven het besturingssysteem vormen. 13

15 Windowsystemen Omdat het door het besturingssysteem verzorgde "gebruikersinterface" een aantal beperkingen heeft en omdat er steeds snellere computers met steeds betere grafische mogelijkheden kwamen, zijn er grafische gebruikersinterfaces (Graphical User Interface of GUI) ontwikkeld die nieuwe ideeën en ontwikkelingen bevatten en "gebruiksvriendelijker" zijn, de zogenaamde windowsystemen. Zie voor de geschiedenis van windowsystemen: WikipediA, History of the graphical user interface 7. De tekst van de dialoog tussen gebruiker en besturingssysteem (een sessie) verschijnt op het beeldscherm, dat vaak maar een beperkte hoeveelheid tekst kan bevatten (vroeger meestal 24 regels van 80 tekens) en waarbij oude tekst van het scherm verdwijnt. Het beeldscherm is als het ware een venster (window) waar de tekst langs loopt. Met een windowsysteem is het mogelijk om verschillende vensters op een een beeldscherm met hoge resolutie te beheren. Toegevoegde waarden van een windowsysteem zijn: Het maken en weer laten verdwijnen van vensters. Het wijzigen van formaat en positie van vensters. Het terug kunnen bladeren in de volledige tekst van een sessie in een venster. Het gebruik van afbeeldingen (ikonen) in plaats van tekst. Het gebruik van menubalken in vensters, die een aantal knoppen (met tekst of met ikoon) bevatten die gekozen kunnen worden. Het gebruik van zogenaamde "pull-down" menu's die verschijnen als er op een menuknop geklikt wordt. Het uitvoeren van speciale toepassingen in een eigen venster, bijvoorbeeld een analoge of digitale klok of een bestandsbeheerprogramma. De mogelijkheid om op één werkstation een aantal windows met sessies op verschillende typen computers te hebben. Met een windowsysteem is het niet meer nodig om commando's te kennen, want deze worden via menubalken getoond. Alleen het kunnen werken met windows is nodig voor gebruik. Een windowsysteem ligt als een extra laag tussen besturingssysteem en gebruikersprogramma's in. Voorbeelden van windowsystemen: MS-Windows 3.x, dat bovenop MS-DOS draait

16 MS-Windows-9x, MS-Windows-NT, MS-Windows-ME, MS- Windows-XP, waarbij het windowsysteem in het besturingssysteem (MS-DOS) geïntegreerd is. X-windows, dat bovenop UNIX draait, bijvoorbeeld een PC met Linux en X-windows. Dit windowsysteem is speciaal ontwikkeld om ook het werken via een netwerk te vergemakkelijken: vanaf een "eigen" computer kunnen programma's op andere computers gedraaid worden, waarbij de I/O voor die programma's via één of meer vensters op de eigen computer afgehandeld kan worden. 15

17 UNIX Op FNWI wordt het besturingssysteen UNIX veel gebruikt. Eigenlijk is UNIX een verzamelnaam van een aantal verschillende systemen. Computerfabrikanten en softwarebedrijven hebben vaak hun eigen versie, maar voor de "niet zo geavanceerde" gebruiker is er geen verschil tussen die versies. Voor pc's is er een volwaardig, betrouwbaar en gratis te verkrijgen UNIX, dat Linux heet. Zie het blok UNIX van module Basis en module UNIX voor meer informatie. Korte specifieke opmerkingen over UNIX zijn onder het kopje "UNIX Specifiek" opgenomen bij de betreffende tekst. 16

18 MS-Windows Er zijn inmiddels een aantal verschillende versies op de markt verschenen (o.a. WindowsME, WindowsNT, Vista). Korte specifieke opmerkingen over MS-Windows zijn onder het kopje "MS- Windows Specifiek" opgenomen bij de betreffende tekst. Zie het blok MS-Windows voor meer informatie. 17

19 Blackboard Blackboard is de naam van het programma dat als digitale leeromgeving aan de universiteit gebruikt wordt. Werken met Blackboard begint door in te loggen op de webpagina met adres 8. Informatie over Blackboard is te vinden op adres 9. Werkwijze(r) 10 voor Inleiding Computergebruik

20 KISS/TIS/Kizz KISS (KU Nijmegen Internet Studenten Services) Internetdiensten voor studenten: 11. TIS Voor tentamenresultaten bekijken, inschrijving tentamens, adreswijziging: 12 (deze pagina was er niet op 16 augustus 2007, maar https://oashos01.hosting.kun.nl/isisweb/owa/menu 13 was er wel). Kizz Alternatief voor KISS: https://oashos01.hosting.kun.nl/isisweb/owa/menu

21 UNIX UNIX algemeen 15 Een korte inleiding tot UNIX, door de voormalige Subfaculteit Wiskunde. UNIX handleiding 16 (pdf-formaat) Een overzichtelijke en snelle inleiding tot UNIX, door P. van Oostrum 17, Universiteit Utrecht. Introduction to UNIX (Engels, PostScript: gzipped 18, pkzipped 19 or not zipped 20 ) Inleiding door Michaela K. Harlander, Physik Department TU München, 20 oktober UNIX manual pages Hoe bekijk/zoek je UNIX manual pages voor beschrijvingen van commando's. Module UNIX van Inleiding Computergebruik Een algemene inleiding met voorbeelden uit de FNWI-praktijk

22 X-Windows Het windowsysteem X-windows bestaat grofweg uit twee delen, het basissysteem en een windowmanager. Het basissysteem kan verschillende handelingen uitvoeren (zoals window maken, verplaatsen, sluiten) en de windowmanager vormt het gebruikersinterface. Standaard bevat X-windows een vrij eenvoudige, maar snelle windowmanager, maar er zijn verscheidene andere windowmanagers, die veel meer functionaliteit hebben (fvwm, Gnome, KDE) en die zonder problemen op het basissysteem van X-windows passen. Een gebruiker kan meestal zelf kiezen welke windowmanager gebruikt wordt. 21

23 Commando's Een Unix commando wordt gegeven door het na de prompt op het scherm in te typen. De commandoregel wordt afgesloten met de ENTER- (of RETURN- )toets, waarna het commando wordt uitgevoerd. De algemene vorm van een commando bestaat uit de naam van het commando, eventueel gevolgd door éénletterige "vlaggetjes", eventueel gevolgd door argumenten. Een vlaggetje wordt altijd voorafgegaan door een min-teken; meerdere vlaggetjes kunnen na één min-teken aan elkaar geplakt worden: commando -v -V arg1 arg2 commando -vv arg1 arg2 Hieronder wordt een aantal veelgebruikte commando's beschreven. In de kopregels staan de commando's met meestgebruikte vlaggetjes en argumenten genoemd. Vlaggetjes en argumenten tussen rechte haken [ en ] mogen weggelaten worden. pwd Dit commando vertelt in welke subdirectory je je bevindt. Het geeft het absolute pad, d.w.z. alle directories vanaf de root. Voorbeeld: wn5> pwd /home/esm/dewijs ls [-al] [directory] Dit commando geeft een lijst met alle files en subdirectories in de directory waarin je je bevindt. Het commando laat het hele pad naar de directory waarin je staat weg, waardoor je de relatieve i.p.v. de absolute filenaam krijgt. Voorbeeld: wn5> ls appl.f fort.10 olifant/ Het commando heeft veel verschillende mogelijkheden, die je met vlaggetjes op kan geven. Met het vlaggetje -l van "long" kan je zien of het directories of files betreft, een d in de eerste kolom geeft aan dat olifant een directory is. Hiermee kan je ook zien wanneer een file of directory voor het laatst veranderd is. wn5> ls -l total 6 -rw-r--r-- 1 dewijs esm 19 Jul 12 17:36 appl.f -rw-r--r-- 1 dewijs esm 14 Jul 12 17:36 fort.10 drwxr-sr-x 2 dewijs esm 512 Jul 12 17:37 olifant/ 22

24 Met het vlaggetje -a van "all" worden alle files, dus ook de "onzichtbare" files waarvan de naam met een punt begint, getoond: wn5> ls -a./../ appl.f fort.10 olifant/ wn5> ls -a olifant./../ slurf/ Hierbij zijn altijd twee speciale files, die. en.. heten. De eerste verwijst naar de directory zelf, het is als het ware een afkorting van het hele pad naar de files in de directory. De tweede verwijst naar de directory een trede dichterbij de root, d.i. die directory waarvan de huidige directory een subdirectory is. cd [directory] Hiermee beweeg je binnen het filesysteem door een relatief (t.o.v. de huidige directory) of een absoluut pad als argument mee te geven: wn5> cd olifant wn5> pwd /home/esm/dewijs/olifant wn5> cd.. wn5> pwd /home/esm/dewijs wn5> cd /home/esm/dewijs/olifant wn5> pwd /home/esm/dewijs/olifant mkdir directory Dit is het commando om een directory te maken. Er kunnen meerdere directories tegelijk gemaakt worden, door meerdere argumenten te geven: wn5> > mkdir staart slagtanden wn5> ls slurf/ slagtanden/ staart/ cp origineel kopie Het commando om files te kopiëren. Dit commando heeft tenminste twee argumenten, waarvan het laatste argument de bestemming aangeeft. Bij meer dan twee argumenten geeft het laatste argument de directory aan waarnaar de voorgaande argumenten gekopieerd worden. wn5> cd.. wn5> pwd /home/esm/dewijs wn5> > cp fort.10 fort.20 wn5> ls appl.f fort.10 fort.20 olifant/ wn5> > cp fort.10 fort.20 olifant/slurf/ wn5> ls olifant/slurf/ 23

25 fort.10 fort.20 mv oud nieuw Het commando om files te verplaatsen of een andere naam te geven. wn5> cd.. wn5> > mv fort.20 fort.30 wn5> ls appl.f fort.10 fort.30 olifant/ wn5> > mv fort.30 olifant/slurf/ wn5> ls olifant/slurf/ fort.10 fort.20 fort.30 rm file [tweede_file] rm -r directory [tweede_directory] Het commando om files en directories weg te gooien. Een gevulde directory kan je in één keer weggooien m.b.v. het vlaggetje -r. wn5> rm olifant/slurf/fort.10 wn5> ls olifant/slurf/ fort.20 fort.30 wn5> rmdir -r olifant wn5> ls appl.f fort.10 In tegenstelling tot MS-DOS (waar het weggooien met speciale programma's ongedaan gemaakt kan worden) zijn files onder Unix niet meer terug te halen! Dit is een zeer gevaarlijk commando!!! Je kan er al je files en directories in één keer mee weggooien!!! more tekstfile Het commando om de tekst in grote files pagina voor pagina (of scherm voor scherm) te kunnen bekijken. Door een spatie in te typen wordt de volgende pagina getoond, door een return in te typen wordt de tekst één regel opgeschoven. wn5> more appl.f Unix programma's (dus ook commando's) kunnen gegevens lezen van "standaard invoer" (standard input) en resultaten schrijven naar "standaard uitvoer" (standard output), dit in plaats van bijvoorbeeld een specifieke inputresp. output file. Normaal is de "standaard invoer" gelijk aan invoer van het toetsenbord en is de "standaard uitvoer" gelijk aan uitvoer naar het scherm (ervan uitgaande dat er op een werkstation of PC gewerkt wordt). In Unix is het mogelijk om de standaard uitvoer van het ene programma aan de standaard invoer van het andere programma te koppelen door middel van een "pijp" (pipe). Dit wordt aangegeven door het symbool. wn5> ls more 24

26 < Het symbool om de "standaard invoer" voor een programma uit een file te halen. wn5> more < appl.f cat tekstfile tekstfile > tekstfile cat tekstfile Het commando om files aan elkaar te plakken. Wordt ook gebruikt om tekstbestanden op het scherm te bekijken, door geen "output redirection" > te gebruiken. wn5> cat appl.f fort.10 > combi.x wn5> ls appl.f combi.x fort.10 *? In filenamen kun je ook handige symbolen gebruiken, die je ineens toegang tot een heel stel files geven. Dit zijn `*' en `?'. Het eerste symbool staat voor een willekeurig aantal willekeurige karakters. Zo geeft `ls *' je informatie over alle files (in de huidige directory), en `ls *f' over alle files die eindigen op een f. Het symbool `?' staat voor een willekeurig karakter. Zo vallen onder `f??t' bijvoorbeeld: `fant', `font', `f..t', etc. maar niet `fat'. ^C Dit is een teken waarmee programma's afgebroken kunnen worden. Het wordt gemaakt door de CONTR-toets ingedrukt te houde en dan de c-toets (hoeft geen hoofdletter C te zijn!) in te drukken. Als het goed is komt na de onderbreking de prompt weer terug en kan er verder gewerkt worden. wn5> programmadatmaarblijftlopen ^C wn5> man commandonaam man -r zoekwoord Onder Unix heb je voor vrijwel elk commando een manual page ter beschikking, een informatieve tekst waarin alle details en vlaggetjes van het commando uit de doeken gedaan worden. Het opvragen van deze teksten gaat door de naam van het gewenste commando als argument mee te geven. Maar welke commando's zijn er? Het vlaggetje -k geeft een lijst van commando's die alle iets met het argument te maken hebben. Zo geeft man -k file alle commando's die iets met een file doen. Onder X-Windows is het programma xman beschikbaar, hiermee kan je vanuit een lijst met commando's de bijbehorende man-pagina's oproepen. Omdat de "man pages" op een speciale manier geformatteerd worden, is direct afdrukken op papier niet goed mogelijk. Maar met het speciale programma man2ps kan dit wel gedaan worden. wn5> man which wn5> man which man2ps > man_page_of_which.ps Enkele meer geavanceerde commando's (o.a. gerelateerd aan processen) worden behandeld onder algemene vaardigheden alg.shtml 25

27 26

28 Manual pages Op een UNIX systeem zijn standaard handleidingen (manual pages) beschikbaar van de op dat systeem werkende commando's. Deze manual pages worden getoond met het commando "man". Om de handleiding van een specifiek commando te vinden, bij voorbeeld het "cp" commando, geef je het volgende in: man cp waarop de handleiding van het commando verschijnt. De volledige beschrijving van het "man" commando zelf kan verkregen worden door: man man Als je niet weet welke UNIX commando's er zijn, kan dit commando gebruikt worden om korte (Engelse) beschrijvingen van commando's te doorzoeken op een bepaald sleutelwoord. Om het UNIX commando voor copiëren te vinden geef je bijvoorbeeld: man -k copy waarbij de vlag "-k" aangeeft dat het volgende woord een sleutelwoord (keyword) is. Een lijst met commando's gevolgd door een beknopte beschrijving verschijnt dan op je scherm. Is deze lijst erg lang, dan kun je het zoeken bijvoorbeeld verfijnen door: man -k copy grep -i file Hierbij worden alleen die regels getoond waar zowel het woord "copy" als het woord "file" in voorkomen. Als je het commando "grep" niet kent, weet je nu hoe je de manual page daarvan kan bekijken! 27

29 MS-Windows Met de term "MS-Windows" worden de verschillende besturingsystemen van Microsoft aangeduid. Al wordt er op de faculteit voornamelijk Windows XP gebruikt. Website van Microsoft

30 X-Win32 Omdat op de faculteit veel gebruik gemaakt wordt van het Unix besturingssysteem, is het pakket X-Win32 in gebruik dat het mogelijk maakt om gemakkelijk vanaf een PC met MS-Windows op een computer met Unix te kunnen werken. Met het pakket wordt X-Windows, het meest onder Unix gebruikte windowsysteem, geëmuleerd. Het opstarten en het gebruik van X-Win32 wordt beschreven in de Handleiding X- Win32. Als er via het netwerk van de faculteit ingelogd wordt vanaf een PC onder MS-windows, is er een schijf H: beschikbaar, die identiek is aan de homedirectory van de gebruiker onder Unix. 29

31 X-Win32 Handleiding II.2 Handleiding X-Win32 t.b.v. TeleScience 2 september Inleiding X-Win32 van Starnet Communications 23 is een X-terminal emulatiepakket dat draait onder MS-Windows95/98 en -NT. Met dit pakket kan de pc als X-terminal gebruikt worden, dat wil zeggen dat er op de pc een X Window System server 24 draait, die gegevens op het beeldscherm kan schrijven en van het toetsenbord kan lezen. X- clients, die op dezelfde of op een andere computer draaien, kunnen dan via de X- server van scherm en toetsenbord van de pc gebruik maken. Zo kan bijvoorbeeld een toepassing (client programma) op een Unix machine gedraaid worden, terwijl in- en uitvoerwindow op het pc-scherm staan en het pctoetsenbord voor interactie met de toepassing gebruikt kan worden. En nu kan eenvoudig met "cut-and-paste" informatie van "Unix"-window naar "pc"- window gekopieerd worden en omgekeerd. Zie ook de X-Win32 pagina van C&CZ Wat is er nodig Om X-Win32 te kunnen gebruiken, is het volgende nodig: 1. Een pc met 386 processor of beter. 2. Minimaal 6 MB vrije ruimte op de harddisk (vóór installatie). 3. Een versie van het pakket X-Win Connectie via netwerk of modem met een X-client. 5. Loginnaam en wachtwoord op de X-client. 6. Een.rhosts file in de home directory op de X-client. 3. Installatie van het pakket X-Win32 Installeren van het pakket gaat als volgt: 1. Kopieer de X-Win32 bestanden naar een aparte directory, C:\XWIN32 bijvoorbeeld. De bestanden zijn te vinden via pagina

32 Win.6.1.1/ Start het installatieprogramma. Dat kan door vanuit een DOS-window C:\XWIN32\install.exe te starten, of door vanaf de menubalk via start naar run te gaan en daarna C:\XWIN32\install.exe te starten. Volg de instructies op het scherm. Als resultaat verschijnt er een window met twee ikonen, X-Win32 en X-Util, de twee programma's van het pakket. Programma X-Util dient om sessies te definiëren en programma X-Win32 om sessies te starten. 4. Programma X-Win32 X-Win32 bevat onder andere de volgende opties: Sessions Deze optie bevat een aantal voorbeeldsessies en door de gebruiker gedefinieerde sessies. Door een sessie aan te klikken, wordt deze gestart. Show Messages Hier worden foutmeldingen getoond als er iets is misgegaan tijdens een sessie. X-Util Deze optie start het programma X-Util om sessies te definiëren. Page Setup Hier kunnen pagina-opmaak en printer geselecteerd worden. Copy X-Selection Met dit optie kan je een geheel of gedeeltelijk window van een X-Win32 applicatie selecteren en dan kopieren naar: o to Clipboard o to Printer o to File Met Copy X-Selection kun je alleen horizontaal selecteren en kopieren. Je moet eerste selecteren, vervolgens klik je linksboven aan het window en dan selecteren welke van de bovengenoemde mogelijkheden om te plakken. De geselecteerd data(gegevens) wordt als een tekstbestand bewaard. Als je de geselecteerde naar de clipboard copieert, moet je vervolgens MS-Word starten om die gegeven op het scherm te plakken. Dat doet u door op Edit van de menu bar te kiezen en dan vervolgens plakken. Copy In tegenstelling to Copy X-Selection, kan je met de copy optie zowel horizontaal als vertikaal selecteren en kopieren. o from Rectangle Hiermee kan een rechthoek geselecteerd worden. o from Window Hiermee wordt een geheel window geselecteerd. Vervolgens kunnen de geselecteerde gegevens gestuurd worden:

33 o to Clipboard o to Printer o to File Help Hiermee kan een on-line hulpbestand geraadpleegd worden. 5. Programma X-Util X-Util dient om sessies te definiëren, te veranderen of te verwijderen. Het programma heeft de volgende onderdelen: Sessions Hiermee kan een nieuwe sessie aangemaakt worden of een bestaande sessie gewijzigd of verwijderd worden. Met optie Exit wordt het programma beëindigd. Options Bevat o.a.: o Window Setting Met deze optie kunt bepalen of een en/of meerdere windows te hebben, tevens kunt u ook bepalen hoe groot een window mag worden. o Xhost U kunt hier de naam van de hostmachine invullen. o Display Hier staat de IP-nummer van uw computer aangegeven. U kunt hier niets invullen. o Access control Om u systeem te beschermen kunt u deze optie selecteren. Als u de optie hebt gechekt, zult u elke keer een dialogbox krijgen op de scherm als een remote host probeert een connectie te maken met uw systeem. o Last session terminate De optie zorgt ervoor dat elke keer dat ik close drukt dat niet alleen de sessie wordt afgesloten maar ook de X-Win32 applicatie. Keyboard U kunt de setting van de keyboard bekijken en wijzigen. De beste is om default te laten. Fonts Hiermee kunnen lettertypen gekozen worden. Colors Hiermee kunnen kleuren gezet worden. Help Hiermee kan een on-line hulpbestand geraadpleegd worden. 6. Configuratie Sessions Om X-Win32 te kunnen gebruiken, moet er een sessie op de remote host aangemaakt worden om de connectie met een remote host te bewerkstelligen. Is de connectie 32

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum

studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum Hendrik Jan Hoogeboom h.j.hoogeboom@liacs.leidenuniv paleistuin (computers) tijd 10.45 15.00 studievaardigheden

Nadere informatie

Overzicht. Tekstmanipulatie. Doel van de cursus. Doel van de cursus. Tekstmanipulatie: tekst automatisch bewerken en onderzoeken. Waarom Linux?

Overzicht. Tekstmanipulatie. Doel van de cursus. Doel van de cursus. Tekstmanipulatie: tekst automatisch bewerken en onderzoeken. Waarom Linux? Overzicht Tekstmanipulatie Week 1 Gosse Bouma g.bouma@rug.nl Informatiekunde Rijksuniversiteit Groningen 2007/2008 Doel van de cursus Tekstmanipulatie: tekst automatisch bewerken en onderzoeken Bewerken

Nadere informatie

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Introductie Linux/UNIX Erik Poll Martijn Warnier http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Concrete doel van vandaag Basisvaardigheden UNIX/Linux werken met de command line shell file beheer proces beheer Betere

Nadere informatie

Installatie Software - Opdrachten Les 2

Installatie Software - Opdrachten Les 2 Installatie Software - Opdrachten Les 2 ROC van Amsterdam Gooi en Vechtstreek Naam: Klas: Datum: 2010 Jansn 1 van 11 is een operating system dat ten grondslag ligt aan de verschillende versies van Windows.

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Introductie tot het werken met een commandoregel

Introductie tot het werken met een commandoregel Introductie tot het werken met een commandoregel 23 december 2004 (C) AT Computing, Nijmegen, 2004 Introductie Het volgen van een cursus waarbij een commandoregel wordt gebruikt, wil nog wel eens tegenvallen

Nadere informatie

Installatie Handleiding voor Modelit Applicatieprogrammatuur

Installatie Handleiding voor Modelit Applicatieprogrammatuur Modelit Elisabethdreef 5 4101 KN Culemborg Telefoon +31 345 521121 info@modelit.nl www.modelit.nl Installatie Handleiding voor Modelit Applicatieprogrammatuur Datum 27 April 2007 Modelit KvK Rivierenland

Nadere informatie

Algemene computerhandleiding

Algemene computerhandleiding Algemene computerhandleiding HWG A Eskwadraat 25 Juni 2004 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Hoe werkt het systeem? 2 3 De eerste keer inloggen 2 3.1 Het beginscherm........................... 2 3.2 Handige

Nadere informatie

Propa e d e u s e taak 2

Propa e d e u s e taak 2 Propa e d e u s e taak 2 Introductie Cygwin voor studenten HTS Elektrotechniek Inhoudsopgave Installatie van Cygwin......1 Wat is Cygwin?......1 Waarom gebruiken wij Cygwin?...2 Systeemveiligheid...2 Installatie

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave Handleiding Telewerken met Windows Inhoudsopgave Inleiding Systeemvereisten Software installatie Inloggen op de portal Problemen voorkomen Probleemoplossingen Inleiding Voor medewerkers van de GGD is het

Nadere informatie

Unix Console Gebruik

Unix Console Gebruik Unix Console Gebruik Inleiding tot het gebruik van de Unix console... met wat Linux en distributiespecifieke zaken ertussen. Presentatie van 16/04/2007 voor de HCC-Vl : Mechelen Sven Vermeulen 1 Unix Console

Nadere informatie

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Uitleg over het implementeren van Microsoft Windows XP Professional op de werkstations en de bijbehorende management tools. Dit boekje

Nadere informatie

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Laatste revisie: 29 juli 2009 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Installatie ODBC driver... 2 2 Systeeminstellingen in AbiFire5... 3 2.1 Aanmaken extern profiel...

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Inloggen SAP Selfservice FWN

Inloggen SAP Selfservice FWN Inloggen SAP Selfservice FWN Handleiding Nederlands maart 2013 - 2 - Inhoud Besturingssysteem en browser 4 Windows gebruikers 5 Gebruik Terminal server met Windows 6 Gebruik Terminal server met Linux 8

Nadere informatie

Handleiding installatie Hannôt Online (nieuwe omgeving 2011)

Handleiding installatie Hannôt Online (nieuwe omgeving 2011) Handleiding installatie Hannôt Online (nieuwe omgeving 2011) Auteur : Hannot Finance Organisatie : Hannôt Finance Datum : 12 december 2010 Versie : 3.0 Handleiding installatie Hannôt Online 3.0 Pagina

Nadere informatie

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0 Navigator CMS 2009 Beknopte handleiding v1.0 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Inloggen... 4 3. Menustructuur... 5 4. Document Verkenner... 6 5. Mappen beheren... 7 5.2 Map hernoemen... 7 5.3 Map verplaatsen...

Nadere informatie

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN MTSO-INFO-EXTRA 4 VAKGROEP MTSO 2001 Faculteit PSW Universiteit Antwerpen Contact: prof. dr. Dimitri Mortelmans (dimitri.mortelmans@ua.ac.be) Tel : +32 (03) 820.28.53 - Fax

Nadere informatie

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Voorbereiden van vware virtueel machine: 1. Select linux Suse linux 2. Maak disksize 5Gb Denk er als je virtual machine wilt draaien op FAT32 vink

Nadere informatie

WAVIX Installatie Handleiding

WAVIX Installatie Handleiding Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl in opdracht van RIKZ WAVIX Installatie Handleiding Modelit KvK Rotterdam 24290229 Datum 27 September

Nadere informatie

Inhoud. A Eskwadraat Linuxcursus UNIX. GNU/Linux. Slackware. Red Hat. GNU/Linux Bestanden Thuiswerken Shell Editors Opdracht.

Inhoud. A Eskwadraat Linuxcursus UNIX. GNU/Linux. Slackware. Red Hat. GNU/Linux Bestanden Thuiswerken Shell Editors Opdracht. Inhoud A Eskwadraat Linuxcursus Jitse Klomp Sysop 10 december 2013 GNU/Linux Bestanden Thuiswerken Shell Editors Opdracht Deze presentatie is terug te vinden op home.a-eskwadraat.nl/~sysop/linuxcursus2013/

Nadere informatie

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis 142.1 Inleiding Titel Aanwinsten Geschiedenis wordt gebruikt om toevoegingen en verwijderingen van bepaalde locaties door te geven aan een centrale catalogus instantie.

Nadere informatie

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail.

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. INLOGGEN Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. Vul hier je gebruikersnaam en wachtwoord in en klik op Inloggen. Bij succesvolle login

Nadere informatie

Handleiding. Beheeromgeving

Handleiding. Beheeromgeving Handleiding Beheeromgeving Kant en Klare Site Veluwelaan 80 8443 AH Heerenveen www.kantenklaresite.nl - info@kantenklaresite.nl - fax: 084-8368243 KvK 01134248 Inhoud Inloggen op de beheeromgeving...3

Nadere informatie

Windows Verkenner. 1. Enkele basiselementen. 1. Bestanden

Windows Verkenner. 1. Enkele basiselementen. 1. Bestanden 16 Windows Verkenner Wanneer we een bestand willen bewaren, is het van belang goed te weten waar we het gaan opslaan. Hiervoor is het nuttig om eerst de structuur van onze computer te bekijken. Dit kunnen

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 22 oktober 2015 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via: telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Landelijk Indicatie Protocol (LIP)

Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Handleiding Landelijk Indicatie Protocol programma pagina 1 of 18 Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Welkom bij LIP Lip is ontstaan uit een toegevoegde module aan het kraamzorg administratie pakket van

Nadere informatie

Aanmelden Na installatie wordt de service automatisch gestart en kunt u meteen aanmelden van op afstand:

Aanmelden Na installatie wordt de service automatisch gestart en kunt u meteen aanmelden van op afstand: Remote administratie Als administrator hebt u verschillende mogelijkheden om een Linux systeem van op afstand te beheren. Populaire toepassingen zijn bijvoorbeeld Webmin en VNC. Het gebruik van deze twee

Nadere informatie

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Inhoudsopgave 1. Algemeen - 3-2. Installatie PostgreSQL database server - 4-3. Installatie FTP server - 9-4. Aanmaken account in FileZilla server - 13

Nadere informatie

Documentatie. Remote Access Voorziening Etam (RAVE)

Documentatie. Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Documentatie Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Versie 1.5 Datum: 16 april 2009 1. INLEIDING 3 2. ÉÉNMALIGE INSTALLATIE CITRIX WEB CLIENT 4 3. VERBINDING MAKEN MET HOOFDKANTOOR 9 3.1 Starten RAVE 10

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Central Station. CS website

Central Station. CS website Central Station CS website Versie 1.0 18-05-2007 Inhoud Inleiding...3 1 De website...4 2 Het content management systeem...5 2.1 Inloggen in het CMS... 5 2.2 Boomstructuur... 5 2.3 Maptypen... 6 2.4 Aanmaken

Nadere informatie

Installatie Handleiding voor: TiC Narrow Casting Certified. System Integrators

Installatie Handleiding voor: TiC Narrow Casting Certified. System Integrators Installatie Handleiding voor: TiC Narrow Casting Certified System Integrators Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Inhoudsopgave 1. Algemeen - 3-2. Installatie PostgreSQL database server -

Nadere informatie

+XLVZHUN:LQGRZV$SDFKHLQVWDOODWLH

+XLVZHUN:LQGRZV$SDFKHLQVWDOODWLH +XLVZHUN:LQGRZV$SDFKHLQVWDOODWLH De Apache webserver is een typisch Linux projekt: geschreven onder copyleft en portable (draagbaar) naar andere besturingssystemen. Je kunt Apache dus ook installeren in

Nadere informatie

Basis handleiding CMS

Basis handleiding CMS Basis handleiding CMS Inhoud Basis handleiding CMS... 1 Inloggen... 3 Pagina beheren... 4 Pagina toevoegen/wijzigen... 6 WYSIWYG editor... 8 externe / interne link toevoegen... 9 Plaatjes toevoegen...

Nadere informatie

BSCW-WebDAV Handleiding

BSCW-WebDAV Handleiding BSCW-WebDAV Handleiding Strategische informatievoorziening Februari 2005 versie 2 Gebruik van deze handleiding Deze handleiding is bedoeld om medewerkers en studenten te ondersteunen bij het gebruik van

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 HANDLEIDING VIEW DESKTOP Document: Auteur: Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 Handleiding VIEW Desktop M. Huibers P. de Gooijer Inleiding Het Hoornbeeck College en Van Lodenstein maakt gebruik van VMware View.

Nadere informatie

MWeb 4.0. Handleiding Basis Modules Versie 1.0

MWeb 4.0. Handleiding Basis Modules Versie 1.0 MWeb 4.0 Handleiding Basis Modules Versie 1.0 Index 1. Algemeen 3 1.1. Gebruikersnamen en Wachtwoorden 3 1.2. Inloggen 3 1.3. Uitloggen 3 1.4. Belangrijk 3 2. User Manager 4 2.1. Gebruikers lijst User

Nadere informatie

Handleiding voor het inloggen op Terminal Server van GLT-PLUS

Handleiding voor het inloggen op Terminal Server van GLT-PLUS Handleiding voor het inloggen op Terminal Server van GLT-PLUS Voor inloggen vanuit huis, GLT en NAM Geschreven door: Business Information Datum: 4-5-2011 ENOVIA: 01335559-0001 rev D ENOVIA nummer: 01335559-0001

Nadere informatie

Instructie: Thuiswerken / remote werken

Instructie: Thuiswerken / remote werken Instructie: Thuiswerken / remote werken Om vanaf thuis te kunnen werken zijn er wat extra stappen noodzakelijk. Zo dien je bijvoorbeeld naar een bepaalde internet pagina te gaan en éénmalig op iedere pc

Nadere informatie

Handleiding Telewerken Altrecht. Voor medewerkers zonder een SMS token

Handleiding Telewerken Altrecht. Voor medewerkers zonder een SMS token Handleiding Telewerken Altrecht Voor medewerkers zonder een SMS token 1 Wat is Altrecht Telewerken? 3 Eerst een Citrix client installeren 3 Hoe log ik nu in op Telewerken zonder Token? 4 FAQ, Tips en Trucs:

Nadere informatie

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0

Externe toegang met ESET Secure Authentication. Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Externe toegang met ESET Secure Authentication Daxis helpdesk@daxis.nl Versie 2.0 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 1 Inleiding:... 2 Stap 1: Download eenmalig Eset Secure Authentication op uw smartphone...

Nadere informatie

Spraakmakers 1 Handleiding Multimedia voor docenten Pagina 1-1 van 17. Handleiding voor docenten bij Spraakmakers Multimedia

Spraakmakers 1 Handleiding Multimedia voor docenten Pagina 1-1 van 17. Handleiding voor docenten bij Spraakmakers Multimedia Spraakmakers 1 Handleiding Multimedia voor docenten Pagina 1-1 van 17 Handleiding voor docenten bij Spraakmakers Multimedia Spraakmakers 1 Handleiding Multimedia voor docenten Pagina 1-2 van 17 INHOUD

Nadere informatie

Handleiding theocms2 K.U.Leuven - Faculteit Godgeleerdheid Stijn Van Baekel 1/19. - HANDLEIDING CMS2 - http://theo.kuleuven.be/

Handleiding theocms2 K.U.Leuven - Faculteit Godgeleerdheid Stijn Van Baekel 1/19. - HANDLEIDING CMS2 - http://theo.kuleuven.be/ Stijn Van Baekel 1/19 - HANDLEIDING CMS2 - http://theo.kuleuven.be/ laatste aanpassing: 08/10/2008 Stijn Van Baekel 2/19 Index Index... 2 Inleiding... 3 1. Tonen van pagina s... 4 2. Beheer van pagina

Nadere informatie

CMS Template Handleiding

CMS Template Handleiding CMS Template Handleiding Inhoudsopgave Inloggen in het CMS... 3 Pagina s toevoegen... 4 Pagina s bewerken... 6 Een link toevoegen... 7 Een afbeelding toevoegen... 9 Foto s plaatsen op de fotopagina...

Nadere informatie

Inhoud S003. Vak: Windows 7 niv 3/4

Inhoud S003. Vak: Windows 7 niv 3/4 Inhoud Windows 7 imaging.... 3 Voorbereiding; een ingerichte installatie strippen met Sysprep:... 4 Een Image maken met ImageX.... 7 De nieuwe schijf voorbereiden op de installatie van de image.... 9 Uitrollen

Nadere informatie

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4 Handleiding CMS Inhoud 1 Inloggen 2 Algemeen 3 Hoofdmenu 4 Pagina s 4.1 Pagina s algemeen 4.2 Pagina aanpassen 5 Items 5.1 Items algemeen 5.2 Item aanpassen 6 Editor 6.1 Editor algemeen 6.2 Afbeeldingen

Nadere informatie

Instructies bij eerste gebruik na migratie van uw PC

Instructies bij eerste gebruik na migratie van uw PC Instructies bij eerste gebruik na migratie van uw PC Uw computer is aangepast om gebruik te maken van de nieuwe Centrale ICT dienstverlening. Voordat u de PC gaat gebruiken voor uw normale werk is het

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op ipad.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op ipad. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 5 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Zimplit is een CMS (content management system). Dat betekend dat je een website kunt ontwerpen en veranderen terwijl die online staat.

Zimplit is een CMS (content management system). Dat betekend dat je een website kunt ontwerpen en veranderen terwijl die online staat. Een website maken met ZIMPLIT. Geen kennis van html nodig. www.acc.dds.nl/lesonline/zimplit/ Download Zimplit handleiding pdf Download de Zimplit bestanden Zimplit CMS Handleiding Zimplit is een CMS (content

Nadere informatie

Welkom bij BOEKLEZER

Welkom bij BOEKLEZER Welkom bij BOEKLEZER Claro Boeklezer is een boek lezer die gebruikers in staat stelt om PDF bestanden te lezen of laten voorlezen met de ingebouwde schermlezer. Met deze boeklezer is het mogelijk om digitale

Nadere informatie

Handleiding OSIRIS Self Service. Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten

Handleiding OSIRIS Self Service. Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten Schermen en procedures in OSIRIS voor docenten en studenten Onderhoud en versiebeheer Dit document is eigendom van de projectleider Implementatie Osiris Volg. Wijzigingen aan het document worden geïnitieerd

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

ROBOMIND ACADEMY DESKTOP LICENTIE HANDLEIDING

ROBOMIND ACADEMY DESKTOP LICENTIE HANDLEIDING ROBOMIND ACADEMY DESKTOP LICENTIE HANDLEIDING Wanneer je een gratis RoboMind Academy Account aanmaakt krijg je daarbij ook een gratis 30-dagen trial licentie voor de offline RoboMind Desktop software.

Nadere informatie

Handleiding Icespy MR software

Handleiding Icespy MR software Handleiding Icespy MR software Versie 4.40.04 Wij danken u voor de aanschaf van deze IceSpy producten en adviseren u om deze handleiding goed door te nemen. 2 INHOUDSOPGAVE: 1. Installeren van de software...

Nadere informatie

Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014

Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014 Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Server Online Windows voor het eerst gebruiken 4 2.1 Inloggen op Zelfservice Cloud

Nadere informatie

MS Virtual pc 2007 Handleiding

MS Virtual pc 2007 Handleiding MS Virtual pc 2007 Handleiding Start de Virtual PC 2007 console en klik op [New...] om een nieuwe virtuele pc aan te maken. De wizzard voor het aanmaken van een nieuwe, virtuele pc start op. New Virtual

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING Content Management Systeem. Gebruikershandleiding RelaxWeb CMS

GEBRUIKERSHANDLEIDING Content Management Systeem. Gebruikershandleiding RelaxWeb CMS GEBRUIKERSHANDLEIDING Content Management Systeem 1 Gebruikershandleiding RelaxWeb CMS Gebruikershandleiding RelaxWeb CMS 2 Inhoud Inhoud 3 1. Inleiding 5 2. Inloggen in het CMS 6 3. Control panel 7 4.

Nadere informatie

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010

Terminal Services. Document: Terminal Services T.b.v. relatie: Isaeus Auteur: Martin Waltmans Versie: 2.3 Datum: 20-3-2007 KB nummer: 100010 Terminal Services Dit document beschrijft hoe op afstand kan worden ingelogd op een Terminal Server. Lees dit document zorgvuldig, voordat u voor het eerst hiervan gebruik maakt! Isaeus Solutions Tel:

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Facto minifmis

Installatiehandleiding. Facto minifmis Installatiehandleiding Facto minifmis 1. Installatie Facto MiniFMIS 1.1 Achtergrond Facto MiniFMIS biedt facilitaire organisaties een eenvoudige en gebruikersvriendelijke hulpmiddel bij het uitvoeren van

Nadere informatie

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1-1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows Server

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Inleiding. Het bijhouden, wijzigen en aanpassen van de inhoud van de website met je standaard web browser. De website maakt gebruik van CMS (content managment system) Door in te loggen

Nadere informatie

Remote Access Voorziening Etam (RAVE)

Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Remote Access Voorziening Etam (RAVE) Versie 1.6 Datum 2 juli 2009 1. INLEIDING 3 2. INSTALLATIE CITRIX CLIENT 4 3. VERBINDING MAKEN MET HOOFDKANTOOR 7 3.1 Starten RAVE 8 3.2 Taakbalk verbergen 9 3.3 Afsluiten

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding versie: 18 maart 2013 Multrix Desktop Portal Toegang tot uw applicaties via het internet Handleiding Multrix Desktop Portal - NED Pagina 1 van 12 Inleiding Dit document biedt u een

Nadere informatie

Trippeltrap Content Management System

Trippeltrap Content Management System Handleiding Trippeltrap Content Management System versie 2.4 Aanmelden Voordat u de tekst op uw webpagina kunt aanpassen, moet u zich eerst aanmelden. Bovenaan de pagina vindt u een link naar het intranet.

Nadere informatie

JPTrain. JPTrainBeta versie 25 mei 2015. Android client voor GBtrainHost

JPTrain. JPTrainBeta versie 25 mei 2015. Android client voor GBtrainHost JPTrain JPTrainBeta versie 25 mei 2015 Android client voor GBtrainHost Inhoud 1. Benodigd voor JPTrain... 3 2. Installatie JPTrain... 3 2.1 Conversie van oude versie(s)... 3 3. Eerste kennismaking met

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

Multiboot systeem maken

Multiboot systeem maken Multiboot systeem maken Met de opkomst van Linux stappen steeds meer mensen over op een multiboot systeem, waarbij meerdere Operating Systemen op de harde schijf worden geplaatst. Ook als u alleen bij

Nadere informatie

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem (2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem Raadpleeg eerst de Quick-Start Guide voor het installeren van uw DSL-aansluiting voordat u deze handleiding leest. Versie 30-08-02 Handleiding

Nadere informatie

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS Inleiding. Het komt vaak voor dat iemand thuis meer dan 1 computer heeft, bijvoorbeeld een desktop computer en een laptop. Denk maar eens aan de situatie dat

Nadere informatie

De eerste stappen. Helpdesk, S4.09a helpdesk@few.vu.nl 16 oktober 2009

De eerste stappen. Helpdesk, S4.09a helpdesk@few.vu.nl 16 oktober 2009 De eerste stappen Helpdesk, S4.09a helpdesk@few.vu.nl 16 oktober 2009 1 Welkom Welkom op het computersysteem van de Faculteit der Exacte Wetenschappen aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. In dit document

Nadere informatie

OpenVPN Client Installatie

OpenVPN Client Installatie OpenVPN Client Installatie Windows Vista, Windows 7 Auteurs: Sven Dohmen Laatste wijziging: 23-09-2013 Laatst gewijzigd door: Sven Dohmen Versie: 2.4 Inhoud Ondersteuning... 3 Troubleshooting... 4 Windows

Nadere informatie

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 ONSCREENKEYS 5 Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 [ PRODUCT BESCHRIJVING ] [ Dit vernuftige on-screen toetsenbord met virtuele muis klik mogelijkheden en spraak uitvoer maakt snel typen

Nadere informatie

Als je geen email-adres hebt kun je bij Google een gmail account aan maken. Als je niet weet hoe dat moet klik dan op: Gmail account aanmaken

Als je geen email-adres hebt kun je bij Google een gmail account aan maken. Als je niet weet hoe dat moet klik dan op: Gmail account aanmaken Om het online programma te kunnen gebruiken het je een account nodig. Wat heb je nodig om een account voor Photo Collage te kunnen aanmaken: Username (gebruikersnaam) Email account Password (wachtwoord

Nadere informatie

Om in te loggen in het CMS (Content Management Systeem) gaat u naar http://domeinnaam.nl/admin Hier ziet u het inlogscherm:

Om in te loggen in het CMS (Content Management Systeem) gaat u naar http://domeinnaam.nl/admin Hier ziet u het inlogscherm: CMS Handleiding Inhoudsopgave Inloggen in het CMS... 3 Pagina s toevoegen... 4 Pagina s bewerken... 7 Een link toevoegen... 8 Een afbeelding toevoegen... 10 Foto s plaatsen op de fotopagina... 12 Media...

Nadere informatie

The Nanny Personeel. Lokaal inloggen

The Nanny Personeel. Lokaal inloggen The Nanny Personeel Lokaal inloggen Inleiding Binnen uw organisatie wordt gebruik gemaakt van The Nanny Personeel. The Nanny Personeel is een webapplicatie. Echter, in tegenstelling tot de meeste websites,

Nadere informatie

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Created by Benny Wouters on December 26, 2003 (1) Telnet commando s 1.1 Tabel met telnet commando s TELNET [host [port]] Open host [port] telnet sessie opstarten Maak

Nadere informatie

Gebruikershandleiding FSW-terminal server

Gebruikershandleiding FSW-terminal server Gebruikershandleiding FSW-terminal server Uitgegeven door: Helpdesk DIOS Lokatie: 1B01, naast de Servicedesk Faculteit Sociale Wetenschappen Pieter de la Court gebouw Wassenaarseweg 52 2333 AK Leiden Versie:

Nadere informatie

Werken op afstand via internet

Werken op afstand via internet HOOFDSTUK 12 Werken op afstand via internet In dit hoofdstuk wordt uitgelegd wat er nodig is om op afstand met de ROS artikel database te kunnen werken. Alle benodigde programma s kunnen worden gedownload

Nadere informatie

Badge it. Inhoudsopgave. 1. Installatie... 3

Badge it. Inhoudsopgave. 1. Installatie... 3 Badge it voor Windows 95/98/NT/2000/XP Inhoudsopgave 1. Installatie... 3 2. Start... 4 2.1. Nieuwe database maken... 5 2.2. De geselecteerde database openen... 5 2.3. De naam van de geselecteerde database

Nadere informatie

Auteur : MM-Pro Datum : 09-02-09 Versie : 0.1.5. Handleiding Beheer Standaard Website

Auteur : MM-Pro Datum : 09-02-09 Versie : 0.1.5. Handleiding Beheer Standaard Website Auteur : MM-Pro Datum : 09-02-09 Versie : 0.1.5 Handleiding Beheer Standaard Versie Datum Opmerkingen 0.1.2 29-01-09 Note opgenomen op pagina 7 over subpagina's en weergave in menu structuur. 0.1.3 02-02-09

Nadere informatie

INSTALLATIE HANDLEIDING

INSTALLATIE HANDLEIDING INSTALLATIE HANDLEIDING REKENSOFTWARE MatrixFrame MatrixFrame Toolbox MatrixGeo 1 / 9 SYSTEEMEISEN Werkstation met minimaal Pentium 4 processor of gelijkwaardig Beeldschermresolutie 1024x768 (XGA) Windows

Nadere informatie

KPN Server Back-up Online

KPN Server Back-up Online KPN Server Back-up Online Snel aan de slag met Server Back-up Online Server Versie 6.1, built 2011 d.d. 20-08-2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Ondersteunde besturingssystemen... 3 2 Installatie...

Nadere informatie

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd

CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd CMS Made Simple eenvoudig uitgelegd CMS MADE SIMPLE- Eenvoudig uitgelegd Introductie Deze handleiding heeft tot doel een eenvoudige stap voor stap handleiding te zijn voor eindgebruikers van CMS Made Simple

Nadere informatie

Menu. Open een document. Zoomen. Het Claro Boeklezer's menubalk bevat een aantal nuttige functies.

Menu. Open een document. Zoomen. Het Claro Boeklezer's menubalk bevat een aantal nuttige functies. Welkom Claro Boeklezer is een boek lezer die gebruikers in staat stelt om PDF bestanden te lezen of laten voorlezen met de ingebouwde schermlezer. Met deze boeklezer is het mogelijk om digitale boeken

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

1. Inleiding. 1. Inleiding... 1. 1.1. Installatieprocedure...2. 1.1.1. De installatie van LisCAD 5.0... 3. 1.2. Licentieprocedure...

1. Inleiding. 1. Inleiding... 1. 1.1. Installatieprocedure...2. 1.1.1. De installatie van LisCAD 5.0... 3. 1.2. Licentieprocedure... 1. Inleiding... 1 1.1. Installatieprocedure...2 1.1.1. De installatie van LisCAD 5.0... 3 1.2. Licentieprocedure...8 1.2.1. Introductie... 8 1.2.2. Evaluatielicenties... 8 1.2.3. Het bestellen van een

Nadere informatie

HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM

HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM HANDLEIDING DOIT BEHEER SYSTEEM ALGEMENE INFORMATIE Het Doit beheer systeem is een modulair opgebouwd systeem waarin modules makkelijk kunnen worden toegevoegd of aangepast, niet iedere gebruiker zal dezelfde

Nadere informatie

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten

RTE. Handleiding. Publiceren Documenten RTE Handleiding Publiceren Documenten Datum: December 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 2 2. Aan de slag 3 2.1. Het opstarten van de applicatie 3 2.2. WebHare Applicaties 3 2.3. De RTE applicatie 3 3.

Nadere informatie

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket.

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket. 1. Licentieovereenkomst BELANGRIJK! LEES DEZE OVEREENKOMST ALVORENS DE SOFTWARE TE INSTALLEREN! Het aanvaarden van deze overeenkomst geeft u het recht tot gebruik van deze software, de software blijft

Nadere informatie

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren. Alle stappen voor de installatie

Nadere informatie