Nieuws. Woord van de voorzitter. In dit nummer. Nummer 113, december `Zie verder pagina 3 derde kolom AANGESLOTEN BIJ

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuws. Woord van de voorzitter. In dit nummer. Nummer 113, december 2013. `Zie verder pagina 3 derde kolom AANGESLOTEN BIJ"

Transcriptie

1 AANGESLOTEN BIJ Nieuws Nummer 113, december 2013 Woord van de voorzitter Terwijl u dit leest staan de feestdagen voor de deur en wellicht zijn ze al voorbij. Voordat we naar de toekomst kijken wil ik eerst kort terugblikken op Stumico in het jaar Er zijn het afgelopen jaar weer een aantal goed bezochte leerzame bijeenkomsten georganiseerd. Wij hadden als bestuur de intentie om er enkele meer te houden, maar het vinden van de juiste sprekers is soms een uitdaging en we willen de kwaliteit hoog houden. Elke bijeenkomst moet u wel iets bieden en ik denk dat we daarin zijn geslaagd. Je zou dan zeggen dat we als bestuur tevreden op 2013 terugkijken. Dat is echter maar ten dele waar. Eind 2012 hebben wij vanuit het bestuur een ambitieniveau neergelegd, op basis waarvan wij zowel de positie van Stumico willen versterken, als meer richtinggevend willen zijn. Het meer aandacht geven aan wat Stumico doet en wie we als vereniging zijn is zeker gelukt. We hebben met artikelen in diverse vakbladen gestaan, een presentatie op de Bouw en ICT beurs gegeven en ook de Bouw Informatie Raad weten te interesseren voor het werk van Stumico. Kortom, met de naamsbekendheid gaat het de goede kant op en die ontwikkeling moeten we daarom zeker vasthouden en samen aan blijven werken. Over het richting geven ben ik minder positief. Wij hadden de intentie om meer een Stumico geluid te laten horen. Meningen over een bepaalde ontwikkeling, een stelling, of een visie. Daarvan hebben we als bestuur geconcludeerd dat dit onvoldoende uit de verf is gekomen. De vraag is natuurlijk of u als lid zit te wachten op een richtinggevend Stumico. Verwacht u een visie, een mening van Stumico en zo ja wie is Stumico dan? Dat bent u!!! Als gezamenlijke leden zou je een mening/visie moeten ontwikkelen maar om dat te doen kom je al snel in werkgroepen of iets gelijkwaardigs terecht. In het verleden bleek dit moeilijk te organiseren. Of wilt u geen kritische meningvormende Stumico, maar een vereniging die gezellige bijeenkomsten organiseert waarop u wordt bijgepraat over de laatste ontwikkelingen en dat dit vooral praktijkgerichte avonden zijn? Dat brengt ons op de toekomst. In de vorige nieuwsbrief heb ik al aangegeven dat wij ons zorgen maken om het ledenbestand van Stumico. Wil je als Stumico gezien en gehoord worden, dan moet je een achterban hebben en juist die fundering wordt steeds kleiner. Over de reden kan je gissen, maar tegenwoordig is het voor veel verenigingen moeilijk om het ledenbestand te handhaven. De vraag is daarom gerechtvaardigd of een vereniging voor Stumico, met haar bijbehorende doelstelling, nog de beste organisatievorm is. Er zijn begin 2014 nog veel vragen die beantwoord moeten en zullen worden. Wat zeker is dat Stumico voorlopig doorgaat zoals we nu bezig zijn en uit de goede bijeenkomsten halen we weer nieuwe energie. Als u naar de agenda kijkt is en blijft Stumico een bruisende vereniging. Als bestuur zijn wij de afgelopen jaren gegroeid tot een team en als team hebben we ook van alles weten te realiseren. Dat kost veel energie want het moet naast een volledige baan gebeuren en dat geeft regelmatig prioriteitsproblemen. Ook hier is de vraag gerechtigd of dit team na ruim 10 jaar niet eens een frisse wind nodig heeft. Wij zijn ruim 10 jaar ouder geworden en daarom is het toetreden van een jongere generatie met frisse ideeën zeer welkom. Om die verjonging te ondersteunen hebben wij min of meer afgesproken dat de huidige bestuursleden zich niet meer herkiesbaar gaan stellen, om voldoende ruimte te maken voor een jongere generatie en frisse wind. `Zie verder pagina 3 derde kolom In dit nummer Woord van de voorzitter 1 CB-NL - Stand van zaken 2 Advertorial: Elementen die BIM aan Stabu koppelen Systems Engineering en BIM 5 Virtuele Laboratotia 6 Activiteiten Advertorial: BIM+ reimagine the building industrie Connect&Construct 10 Column Peter Gloudemans Donateurs

2 CB-NL - Stand van zaken Het uitwisselen van digitale objectgegevens tussen partijen (via BIM) gaat pas goed als iedereen dezelfde definities, beschrijvingen en interpretaties hanteert. We kunnen stellen dat deze partijen nu nog een verschillende taal spreken. Objectgegevens zijn niet of nauwelijks efficiënt (geautomatiseerd) herbruikbaar, wat weer een obstakel is voor ketenintegratie en verdere implementatie van BIM. Er is overduidelijk behoefte aan één gestandaardiseerde taal voor de hele sector. De Nederlandse conceptenbibliotheek voor de gebouwde omgeving, ofwel CB-NL, beoogt de definiëring van deze taal. Met de slogan Samen-werken aan één taal is de CB-NL community aan de slag gegaan. In dit artikel wordt nog eens kort beschreven wat de CB-NL is, en tevens wordt de laatste stand van zaken gegeven. Meer weten of geïnteresseerd om een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van de CB-NL? Zie voor meer informatie. Wat is de CB-NL? De CB-NL richt zich op het eenduidig beschrijven van concepten in de gebouwde omgeving. Denk hierbij niet alleen aan concepten die fysieke objecten beschrijven, zoals een deur, een dak of een raam. Het gaat ook om concepten die ruimtelijke objecten beschrijven zoals een vergaderzaal, een parkeerplaats of zelfs een stad. De inhoud van de CB-NL is van toepassing op de hele levenscyclus en beslaat alle deelsectoren in de bouw, zowel B&U als GWW en de ruimtelijke (geo) omgeving. De CB-NL wordt een slim opgebouwd woordenboek voor de Nederlandse gebouwde omgeving, wat een einde maakt aan de huidige miscommunicatie. Complex van opzet, maar eenvoudig gepresenteerd naar de gebruiker. Waarom een CB-NL? Met het ontwikkelen van taalafspraken op nationaal niveau worden belangrijke voordelen behaald bij de toepassing van BIM: 1. Nationale taalafspraken maken het mogelijk om een BIM toe te passen over de grenzen van één enkele (project)organisatie heen; Objectinformatie is gebaseerd op de standaard concepten en kan hierdoor gebruikt en hergebruikt worden in de hele bouwketen en levenscyclus waarbij vele partijen betrokken zijn (ontwerp, calculatie, inkoop, uitvoering, beheer & onderhoud, etc.). Alleen een bibliotheek op nationaal niveau kan al deze partijen afdekken; Er wordt een basis gelegd voor de aansluiting op systemen van fabrikanten en groothandel; Informatie wordt in een eenduidige taal gecommuniceerd waardoor misinterpretaties worden voorkomen (en ICTsystemen deze gegevens automatisch kunnen interpreteren en gebruiken); Het is efficiënter om gezamenlijk taalafspraken te maken dan ieder voor zich. Ook voorkomt dit het ontstaan van allerlei dialecten in de sector die elkaar niet kunnen verstaan. Positionering en communicatie tussen verschillende werelden In een conceptenbibliotheek kunnen in principe oneindig veel concepten ondergebracht worden. Om te bepalen wat er in de CB-NL thuishoort, is de positionering van de CB-NL ten opzichte van andere bibliotheken van belang. De CB-NL staat namelijk niet op zichzelf. Deze is onderdeel van een groter geheel. Op een hoger internationaal niveau, zoals INSPIRE en buildingsmart, kunnen er (wettelijk bindende) afspraken gemaakt zijn waar alle Europese landen bij moeten aansluiten. Onze eigen nationale concepten zijn subtypes van deze internationale concepten. Internationaal zijn alleen die zaken geregeld die op dat internationaal niveau voor alle landen hetzelfde en van toepassing zijn. Op nationaal niveau constateren we eenzelfde principe, we willen alleen die aspecten op een nationaal niveau regelen die voor meerdere partijen binnen Nederland van toepassing zijn. Concepten die hieraan niet voldoen zouden op een lager niveau in een domein specifieke of organisatie specifieke conceptenbibliotheek opgenomen moeten worden. Het gebruik in de context van de hiërarchie, is dat de CB-NL een kapstok functie vervult voor onderliggende bibliotheken, om vervolgens zelf te hangen aan internationale standaarden. De CB-NL staat dus niet op zichzelf, maar is een sleutel in een netwerk van bibliotheken die gezamenlijk de gestandaardiseerde taal definiëren. Alle bestaande classificaties waarvan partijen afhankelijk zijn blijven bestaan, en verbonden worden via de nationale taal, de CB-NL. De CB-NL is een eenduidige taal op zich, maar alleen dat wat we generiek met elkaar kunnen vaststellen. Roadmap (planning) Voor de ontwikkeling van de CB-NL is een roadmap opgesteld. Hierin zijn alle activiteiten opgenomen die tot 1 januari 2015 uitgevoerd zullen worden. Deze is tijdens de plenaire sessie op 3 december jl. gepresenteerd en vond gretig aftrek. De roadmap is te vinden op de website van de CB-NL (www. cb-nl.nl). De eerste belangrijke mijlpaal staat gepland op 1 maart 2014:

3 De ICT infrastructuur is dan gereed. Nu al functioneert er een basis configuratie, kan ermee gewerkt worden en is de CB-NL ontsloten. Maar dit is nog niet ingericht op professioneel gebruik. Dit moet 1 maart 2014 wel het geval zijn en dan dienen ook de sleutels (URI s) die toegang geven tot de termen in de CB-NL definitief zijn. Belangrijk voor diegene die de CB-NL willen implementeren; Op dit moment is de CB-NL gevuld met een initiële vulling. Deze kan nu bekeken worden (zie Maar deze dient verder opgeschoond en gestructureerd te worden. 1 Maart moet er een eerste opgeschoonde versie beschikbaar zijn. Klaar voor initieel gebruik; Een aantal essentiële deelverzamelingen (contexten) zoals bijvoorbeeld IFC, RWS OTL, NEN en IMGeo zijn op 1 maart 2014 via de CB-NL beschikbaar. Van belang omdat deze vervolgens gemapt worden aan de CORE van de CB-NL. Verderop in 2014 komen er op 1 juni en 1 oktober versies beschikbaar waar deze mapping in terug is te vinden. Deze versies worden gebruikt om de CB-NL te testen en zijn een Beta versie van de definitieve CB-NL die op 1 januari 2015 klaar moet zijn. Stand van zaken De genoemde roadmap maakt duidelijk wat wanneer beschikbaar is. Ook wat er op dit moment al beschikbaar is. Kort samengevat is de huidige stand van zaken: ICT 1. De modeling guide versie 1.0 is beschikbaar. Ook wel het geheime Coca-Cola recept voor de CB-NL genoemd. Onze modeling guide is alleen een een levend recept en voor iedereen toegankelijk; 2. Een basis configuratie voor de CB-NL is gerealiseerd en wordt de komende maanden robuust gemaakt; 3. Een aantal software leveranciers hebben een demonstratie gemaakt hoe zij de CB-NL kunnen integreren in de software (zie voor meer informatie). De komende maanden wordt dit verder uitgewerkt. Relatie met andere (context) bibliotheken 1. Er is een overeenkomst ondertekend met buildingsmart. Op basis van deze overeenkomst heeft de sector toegang tot de bsdd. Ook zal de CB-NL onderdeel gaan uitmaken van de bsdd. Hiermee is de CB-NL in belangrijke mate internationaal verankerd. De CB-NL gaat ook onderdeel uitmaken 2. van de stuurgroep van de bsdd Met diverse bronhouders zijn overeenkomsten gesloten. Enerzijds om concepten van de bronhouders over te kunnen nemen in de CB-NL, anderzijds om de eigen concepten (classificaties) aan te laten sluiten aan de CB-NL. Deze bronhouders zijn o.a. CROW, STABU, ETIM, NEN, Geonovum, BRIS, RIONED, RWS en Prorail. Content werkgroepen (inhoud) Op dinsdag 3 december is er een speciale bijeenkomst georganiseerd voor de werkgroepen GWW, RO en B&U van CB-NL. Doel was het maken van concrete afspraken over de bemensing van de activiteiten tot en met Deze bijeenkomst markeerde het startpunt voor de concrete werkzaamheden van de sector zelf in relatie tot de inhoud van de CB-NL. Voor zowel GWW/Ruimtelijke Informatie (die samen gaan optrekken) als B&U is er op dit moment een basisvulling beschikbaar. Overgenomen uit respectievelijk CHEOBS van de CROW en Semantic Concepts. Beide werkgroepen gaan samen met de markt vanaf nu hard aan de slag om op 1 maart 2014 deze basis vulling opgeschoond te hebben. Deze basisvulling kan dan vanaf 1 maart reeds toegepast worden. Deelname aan de CB-NL De CB-NL is een even noodzakelijk als gedurfd initiatief van, voor en door de Nederlandse Bouwsector. Opdrachtgevers, opdrachtnemers, adviseurs, modelleurs en softwareleveranciers werken momenteel enthousiast aan diverse onderdelen van de CB-NL. We kunnen als CB-NL team nog steeds alle hulp en denkkracht gebruiken! Voor meer informatie zie Doe mee! Waarom deelnemen? Deelnemende bedrijven komen met naam en logo op de CB-NL website te staan. De deelnemers bouwen kennis en ervaring op over principes, ontwikkeling en toepassing van CB-NL, die benut kan worden in tenders waarin het gebruik van CB-NL is voorgeschreven. Woord van de voorzitter Vervolg pagina 1 Het is concreet ons plan dat het volledige Stumico bestuur in 2016 vervangen zal zijn, of eerder als er zich goede kandidaten aanmelden. Dit plan kan dramatisch overkomen, maar zo is het zeker niet bedoeld. Het is niet voor niets dat in alle verenigingsstatuten een zittingstermijn voor het bestuur is opgenomen. Dat moet er juist voor zorgen dat er voldoende doorstroming is. Zover is het echter nog lang niet en mocht u denken dat wij er geen zin meer in hebben, dan heeft u het verkeerd geïnterpreteerd. Wij hebben er nog steeds lol in en gaan gewoon door met het organiseren van goede bijeenkomsten en hopen u daar te ontmoeten. Zo aan het einde van 2013 wilde ik u toch deelgenoot maken van de zaken waar wij ons in het bestuur mee bezighouden, maar voor nu wil ik u namens het hele bestuur vooral ook bedanken voor uw steun in Tenslotte wensen wij u hele fijne feestdagen en een gelukkig en voorspoedig Ruud van Tongeren - Voorzitter OPROEP Zoals u hierboven kunt lezen zijn wij op zoek naar nieuwe bestuursleden. Wij hebben het volgende profiel opgesteld: Geen leverancier om neutraliteit uit te stralen Interesse in wat Stumico doet Beide benen in de praktijk Geinteresseerd in ICT toepassingenvoor de Bouw. Geen ICT er Energiek persoon, gedreven en gemotiveerd om de vereniging vooruit te helpen. Bent u geinteresseerd laat het ons dan even weten door een mail te sturen naar of benader een van de bestuursleden. Hun adressen staan op de site

4 Advertorial Elementen die BIM aan De wens om bestekken in te delen volgens een elementenstructuur komt voort uit de behoefte het bestek te laten aansluiten bij de entiteiten die men onderscheidt bij de ontwikkeling van een bouwplan en bij de beoordeling van het bouwresultaat. Een bestek dat is geordend volgens een elementenstructuur, kan in principe op twee manieren ingericht worden: Als een prestatiebestek, waarin de te leveren elementen in termen van gevraagde prestaties beschreven worden (zoals onder andere de stichting Roges propageert), Als een bestek met technische omschrij- vingen. Hierin worden de gevraagde elementen onderverdeeld in zogenoemde technische oplossingen, die worden voorzien van specificaties in werksoorten. De elementenmodule van Kubus Stabu ondersteunt beide manieren van werken. Op elk niveau in de elementen-classificatie kunnen specificaties ingevuld of gekoppeld worden. Hieronder wordt deze tweede vorm van elementenbestekken verder beschreven, uitgaande van de NEN 2699 catalogus van EcoQuaestor als onderdeel van de elementenmodule van Kubus Stabu. Deze vorm sluit aan op de behoefte vanuit de huidige praktijk in bouwprojecten en op de toepassing van BIM-instrumenten. Stabu koppelen een groot positief effect hadden. Het doel was brede en snelle acceptatie. De voorliggende uitwerking van een elementenbestek volgens NEN 2699 is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: Gebruik maken van de STABUstandaard 2012 met alle bijbehorende know-how en administratieve gereedschappen. Gebruik maken van de werksoortenspecificaties (kortteksten) van de STABU catalogus. Aansluiten bij de elementenstructuur van NEN 2699, en daarmee aansluiten op het?bouwkundig/economische besluitvormingstraject dat voorafgaat aan een bouwopdracht. Gebruik maken van de EcoQuaestor database met recepten van technische oplossingen waarmee de koppeling tussen NEN 2699 en STABU-2 gelegd wordt. De recepten faciliteren, het maken van bouwkostenbegrotingen, milieulastenberekeningen, onderhoudskostenberekeningen (binnen de levenscyclusbenadering conform NEN 2699), koppelen van technische oplossingen in het elementensysteem aan STABUkortteksten, en een rol spelen in de toekenning van kwaliteiten aan ontwerpelementen in BIM-modellen. Administratieve en technische bepalingen Een elementenbestek bevat dezelfde voorbladen, administratieve- en technische bepalingen als een traditioneel STABU bestek. Bij het kiezen van een andere sortering worden deze door Kubus Stabu aan elkaar gelijk gehouden. Selecteer de benodigde artikelen en bepalingen op de gebruikelijke manier uit de STABU catalogus. Technische bepalingen worden in het elementenbestek automatisch in een apart bestekdeel geplaatst. Codering is open-source: download gratis Om een breed toegepaste indeling van technische oplossingen te krijgen, wordt de ontwikkelde codering (niet de recepten) gratis aangeboden via een nog op te zetten website onder auspiciën van meerdere partijen, waaronder de Coöperatie Bouwprojecteconomie. De catalogus met de koppeling aan STABU kortteksten wordt meegeleverd met Kubus Stabu. Suggesties voor uitbreiding of verbeteringen van de codering kunnen aan KUBUS doorgegeven worden. En tegelijk een traditioneel bestek Het mooie van de elementenmodule van Kubus Stabu is dat je tegelijk met het opbouwen van een elementenbestek een traditioneel bestek opbouwt. Alle voorbladen, artikelen en korttesten verschijnen automatisch ook in de traditionele STABU sortering. Met één druk op de knop schakel je van de ene naar de andere weergave. Sterker nog: je gebruikt ze beide om sneller een beter bestek samen te stellen. Hoofdindeling NEN 2699 De indeling van NEN 2699 is als volgt: Niveau 1. rubrieken Niveau 2. Clusters Niveau 3. Elementclusters Niveau 4. Elementen Niveau 5. technische oplossingen Maatregelcodes EcoQuaestor combineert elke (sub-)elementcode met een maatregelcode. Hierdoor wordt de elementmethode toepasbaar voor de levenscyclus van een gebouw. Niet alleen voor nieuwbouw, maar ook voor onderhoud en renovatie. De maatregelcode geeft aan wat er met het element moet gebeuren in een project. De positie van de maatregelcode in het geheel van de codering is zo gekozen dat zinvolle categorieën ontstaan voor de besluitvorming in bouw-, renovatieof onderhoudsprojecten. Uitgangspunten NEN 2699 De commissie die de NEN 2699 heeft vastgesteld is uitgegaan van een classificatie die al breed geaccepteerd was in de markt (Nlsfb), en heeft enkel aanpassingen gedaan die gering van omvang waren en

5 Systems Engineering en BIM De sleutel tot faalkostenreductie In tijden van economische crisis is het vaak lastig om tegen de groeiende concurrentie en de onstuimige markt op te kunnen boksen. Om het hoofd boven het water te houden zoekt men allerlei manieren om klanten te trekken en het bedrijf te optimaliseren, zodat faalkosten zoveel mogelijk gereduceerd worden. Faalkosten door onjuiste informatie en samenwerking bron: epicfails.com Echter, in de bouwbranche stijgen de faalkosten gestaag. Momenteel liggen ze tussen de vijf en vijfendertig procent, aldus Marcel Noordhuis - promovendus op het onderwerp faalkostenreductie door ketensamenwerking aan de Nyenrode Business Universiteit. (bron 1) De laatste tijd komen steeds meer innovaties op de markt, met als doel deze faalkosten te reduceren en toch een kwalitatief goed product te kunnen leveren. Termen zoals BIM, maar ook LEAN bouwen en ketenintegratie vallen steeds vaker. Allemaal methodieken die gericht zijn op de samenwerking tussen verschillende partijen. Dit is inderdaad een zeer belangrijk punt in het reduceren van de faalkosten. Maar een effectieve samenwerking kan pas plaats vinden wanneer er goed met de informatie wordt omgegaan. De methodiek Systems Engineering in het bouwproces, veelal toegepast in de Civiele Techniek, maar zeer onderbelicht in de bouwbranche, beschrijft dit proces en gaat goed gepaard met het samenwerken, wat de kern vormt van BIM, LEAN bouwen en ketenintegratie. tiemodel of meerdere gekoppelde modellen. Het informatiemodel bestaat uit een 3D visualisatie van het project, met daaraan gekoppeld allerlei informatie, zoals kosten, planning, uitvoering et cetera. Door actief met verschillende partijen binnen één, al dan niet gekoppeld, model te werken worden eventuele problemen sneller ingezien en verholpen. Maar de hele fase vóór de uitwerking van het project in een 3D BIM model wordt niet belicht, terwijl hier vaak de problemen ontstaan. Een goede samenwerking en vastlegging van correcte informatie is hier noodzakelijk. Het BIM, noch het LEAN bouwen of ketenintegratie heeft een meerwaarde wanneer het project slecht is bedacht of uitgewerkt. Daarom zal men al in een vroeg stadium moeten ingrijpen en zorgen voor een goed uitgangspunt. Een goede start levert uiteindelijk ook een goed vooruitzicht op het eindresultaat op. Een methodiek als Systems Engineering kan hierbij helpen. In combinatie met BIM vormt het een goede methode om een project aan te pakken, omdat de gehele bouwfase onder de loep wordt genomen. In het onderzoek BIM en Systems Engineering, door V. Jongman (bron 2) wordt beschreven hoe de samenwerking tot stand komt. In het kort komt het neer op drie stappen. De eerste stap As Required is gericht op het omzetten van een bedacht ontwerp tot een accuraat en up-to-date informatiemodel, waarin precies staat vermeld wat er moet worden gedaan om te voldoen aan de wens van de opdrachtgever(s) en de partijen die met het project te maken hebben (stakeholders). Deze informatie wordt gestructureerd vastgelegd in een informatiedatabase. De input voor deze informatie ontstaat in de gedachten van de mens, in de vorm van een Systems Engineering en BIM zijn twee methodieken om het bouwproces te optimaliseren. BIM, ofwel Building Information Model(ling), is daarbij de meest bekende. De kern van deze methodiek is het samenwerken met verschillende partijen binnen één informabehoefte of wens, en moet worden omgezet in informatie om mee te kunnen ontwerpen. Hierbij wordt de informatie omgezet in bruikbare gegevens. Via de stappen die in Systems Engineering worden beschreven wordt de informatie bruikbaar, overzichtelijk en meetbaar. Door de input van kennis van de uitvoerende en ontwerpende partijen ontstaat uiteindelijk een model, welke alle informatie verschaft om het project uit te kunnen werken binnen de grenzen die door de partijen en de wetgeving zijn opgesteld. Het is belangrijk om dit model oplossingsvrij te houden, zodat de ontwerpvrijheid niet wordt aangetast. De tweede stap As Built omvat het daadwerkelijke ontwerpen. Hier wordt de eerder vastgelegde informatie omgezet in een 3D model, met daaraan gekoppeld de benodigde informatie om dit model te kunnen bouwen. Dit vormt de kracht van BIM. Het gebouw wordt dermate gedetailleerd uitgewerkt, dat het in feite al virtueel is gebouwd. De informatie uit het As Required model helpt het As built model te controleren. Zo kan er bijvoorbeeld gecontroleerd worden of het model voldoet aan alle eisen en de wetgeving. De samenwerking tussen de verschillende partijen binnen het informatiemodel helpt om een compleet geheel te krijgen, welke eenvoudig kan worden gecontroleerd op eventuele fouten. Dit proces kost wellicht extra tijd in de beginfase van het project, maar zal ervoor zorgen dat fouten tijdig worden ingezien en verholpen. Hoe eerder problemen worden ingezien, hoe makkelijker het is om de fouten te verhelpen zonder dat het al te veel geld, tijd of kwaliteitsverlies kost. Het proces levert zelfs een geldbesparing en kwaliteitsverhoging op, beschrijft Dhr. Honour in zijn onderzoek naar de waarde van Systems Engineering. (bron 3) Daarnaast zal het daadwerkelijke bouwen ook veel gemakkelijker worden, omdat het gebouw in feite

6 Autodesk and Revit are registered trademarks of Autodesk, Inc., in the USA and/or other countries. All other brand names, product names, or trademarks belong to their respective holders. Autodesk reserves the right to alter product offerings and specifications at any time without notice, and is not responsible for typographical or graphical errors that may appear in this document Autodesk, Inc. All rights reserved. al helemaal virtueel is uitgewerkt en gecontroleerd. Daarbij wordt de communicatie ook beter, omdat iedereen dezelfde en de juiste informatie beschikbaar heeft. De derde stap en laatste stap, Build as Built omvat het letterlijk kopiëren van het As Built model tot een tastbaar object. Het bouwen. Tijdens het bouwen kan de informatie uit het As Required model en het As Built model worden gebruikt als controle middel. Hierbij wordt er geverifieerd of er gebouwd wordt volgens de gegevens die in het informatiemodel zijn vastgelegd. Om dit te kunnen realiseren is een goede samenwerking, maar ook transparantie van zeer groot belang. De vastgelegde informatie moet goed gestructureerd, helder en duidelijk zijn. Alle partijen moeten toegang hebben tot hun informatie en moeten het ook kunnen gebruiken. Om de informatie vast te leggen en de verschillende partijen toegang te geven, moet er een softwareprogramma beschikbaar zijn. In het onderzoek BIM en Systems Engineering, door V. Jongman (bron 2) wordt het programma Relatics beschreven, waar alle informatie kan worden beheerd en bijgehouden. Daarnaast kunnen er relaties tussen de verschillende onderdelen worden gelegd, zoals de relatie tussen eisen met stakeholders, verificatie en objecten. Door actief samen te werken in de omgeving wordt er een up-to-date informatiemodel gevormd, dat een goed uitgangspunt vormt voor het verdere ontwerpen. Ook latere stadia in het bouwproces kunnen in het programma worden beheerd. Eén voorbeeld zijn de keuringsplannen, die op de bouwplaats kunnen worden ingezien. Daarbij kan er ter plekke bewijsmateriaal, zoals foto s en documenten, bij de betreffende keuring worden geüpload. De Relatics omgeving vormt het omhullende Building Information Model. Binnen dit model bevindt zich alle benodigde informatie, waaronder de 3D modellen. Informatie, die in het gehele bouwproces kan worden gebruikt. Het werken volgens deze drie stappen helpt om de informatie goed te analyseren, beheren en te gebruiken. De informatie is altijd actueel en voor iedereen beschikbaar. Hierdoor ontstaat een eenvoudigere communicatie, wat de samenwerking ook verbetert. Daarnaast wordt het project toegankelijker voor mensen die minder bekend zijn in de bouw. Zowel de duidelijke, transparante informatiestroom uit Systems Engineering, als de totale visualisatie vanuit BIM geeft inzicht in het project. Hierdoor zijn fouten, door alle partijen, vroegtijdig in te zien en te verhelpen. Een reducering van fouten en een betere samenwerking en communicatie vormt uiteindelijk de sleutel tot het verminderen van de faalkosten en het verkrijgen van een kwalitatief goed product. Een stap in de goede richting om de bouw weer volledig boven het woeste water van de stagnerende economie te laten prijken. Literatuur: bron 1. Corporaties in ban van Fyra denken. (2013). bron 2. Jongman, V. (juni 2013). Systems Engineering en BIM. Enschede: Saxion Hogescholen. bron 3. Honour, E.C. (z.d) Understanding the value of Systems Engineering. Virtuele laboratoria Edwin Dado, Nederlandse Defensie Academie Eddie Koenders, Technische Universiteit Delft Sinds de mens heeft geleerd om met symbolen een bepaalde expressie of betekenis uit drukken bestaat de wens om kennis vast te leggen en deze over tijd en plaats te distribueren. Mozes gebruikte hamer en beitel en stenen tafels om de tien geboden vast te leggen voor het nageslacht. Papyrus werd later door de Egyptenaren gebruikt als een methode om kennis te verschepen (via een boodschapper) van de ene locatie naar de andere. In feite is er sinds dien weinig veranderd in de wijze waarop kennis wordt vastgelegd en gedistribueerd over tijd en plaats. Alleen de hulpmiddelen zijn veranderd. De hamer en beitel zijn vervangen door de tekstverwerker. De stenen tafel en papyrus zijn vervangen door de harddisk. De boodschapper is vervangen door . Nieuwe hulpmiddelen leiden ook tot nieuwe mogelijkheden. Zoals prof. van Breugel in zijn inauguratierede getiteld Van Vitruvius tot Virtueel Lab (uit 2000!) heeft verwoord is dat nieuwe ontwikkelingen met name die in de Internet arena kunnen leiden tot een volledige nieuwe manier om kennis ter beschikking te stellen die veel verder gaat dan het eenvoudig vastleggen van kennis in traditionele documenten of geïsoleerde computermodellen zoals in meeste gevallen nu het geval is. Van Breugel gebruikte de term Virtueel Laboratorium om dit idee vorm te geven. Achtergrond Op nationaal en internationaal niveau zijn diverse initiatieven ontplooid op het terrein van kennisdistributie via het Internet. Met de acceptatie van het Internet als communicatie infrastructuur zijn deze initiatieven al jaren geleden geïnitieerd en oplossingen ontwikkeld. Zo zijn op universitaire schaal initiatieven ontwikkeld op het gebied van kennisdistributie via zogenaamde Kenniscentra. De nadruk bij deze centra ligt op het aanbieden van breed georiënteerde domeinkennis via het ontsluiten van gesloten databases zoals bijvoorbeeld aanwezig bij de centrale bibliotheken van de drie technische universiteiten. Vanuit de industrie hebben initiatieven zich hoofdzakelijk gericht op de ontwikkeling van zogenaamde centrale portalen. Het betreft hier vaak portalen voor het doorlussen van kenniszoekers naar verschillende onderliggende websites met specifieke informatie en Experience Revit Architecture now Architectural software that works the way you do. Revit Architecture 2008 works the way you think, building information modelling (BIM), any changes you letting you create naturally and design freely. Mirroring make, anywhere, are automatically updated throughout the real world, it treats information in terms of the your project. The result: your design and documentation entire building, rather than separate floors, sections stay co-ordinated, consistent and complete. or elevations. And because it s purpose-built for Customisable reseller call to action here. Customisable reseller call to action here. Reseller Company Name Address, Address Address, Postcode Supplier logo here Tel: Fax:

7 kennis. In de Verenigde Staten en Japan zijn initiatieven ontwikkeld voor het ontwikkelen van Virtuele Laboratoria. Hierbij wordt specifieke kennis (vaak het resultaat van onderzoek op universiteiten) via technologische producten (bijvoorbeeld simulatiemodellen) aangeboden aan de industrie (vaak op een commerciële basis). In Tabel 1 is een overzicht gegeven van de initiatieven met kenmerken en enkele voorbeeld sites. Tabel 1. Rubricering gelijkende initiatieven op het gebied van kennisdistributie. Systeemidentificatie Kenmerken Voorbeeld sites Kenniscentra Ontsluiten kennis in gesloten databases Gericht op documenten Gericht op brede doelgroep Centrale portaal Virtuele laboratoria Het NIST (National Institute of Standards and Technology) uit Amerika wordt beschouwd als de grondlegger van het concept Virtuele Laboratoria voor (composiete) materialen in de bouw. Hun Virtual Cement and Concrete Testing Laboratory (VCCTL) was de blauwdruk voor andere Virtuele Laboratoria voor composiete bouwmaterialen wereldwijd. Het doel van het VCCTL word op de NISTwebsite als volgt beschreven: The purpose of VCCTL is to provide a webbased platform for a virtual testing laboratory that can be used by concrete scientists, engineers, and technologists to explore the properties of cement paste and concrete materials. With this software, the user can create virtual materials, using carefully characterized cement powders, supplementary cementitious materials, and aggregates, simulate the curing of these materials, and calculate their thermal, mechanical, and transport properties as a function of curing conditions. De eerste versie van het VCCTL (versie 1.0 uit 2001) was niet meer dan een collectie van websites waar kennis in de vorm van documenten en (te downloaden) software modules via het web beschikbaar is Gericht specifieke kennisthema s Verzameling websites Gericht op specifieke doelgroep Kennisaanbod via gesloten systeem Gericht op technologische producten Gericht op specifieke doelgroep com/ ac.jp/en/demos/ducom/ gemaakt voor eindgebruikers. De huidige versie 2.2 is een stand-alone applicatie en gratis beschikbaar voor educatieve doeleinden via materials/evcctl.cfm. Ontwikkelingen TU Delft Met het VCCTL van het NIST als referentie zijn de beide auteurs van dit stuk gestart met de ontwikkeling van een Virtueel Laboratorium voor cementgebonden composiete materialen in De initiële doelstelling van dit project was vergelijkbaar met die van het VCCTL, namelijk het toegankelijk maken van kennis en simulatiemodellen voor andere onderzoekers en bedrijfsleven. Het simulatiemodel Hymostruc is een voorbeeld van een simulatiemodel dat via het web toegankelijk is gemaakt (zie Figuur 2). Mede door de snelle ontwikkelingen in de ICT en door veranderde wensen en eisen van eindgebruikers is het concept Virtual Laboratorium en de doelstelling van het project regelmatig aangepast. De huidige keywords zijn: modelintegratie en gedistribueerde omgeving. Met modelintegratie wordt de mogelijkheid bedoeld om complementaire (simulatie-)modellen aan elkaar te koppelen zodat zij gezamenlijk rekenwerk kunnen verrichten. In feite komt het er op neer dat deze simulatiemodellen worden voorzien van interfaces waarmee het mogelijk wordt om onderling de relevante resultaten of bepaalde parameters aan elkaar door te geven of bepaalde deelroutines aan te roepen. Veel van de ontwikkelde simulatiemodellen zijn het resultaat van onderzoeksprojecten uitgevoerd door universiteiten en onderzoeksinstellingen. In de regel zijn zij eigenaar van deze simulatiemodellen en vindt de verdere ontwikkeling en onderhoud vaak in eigen beheer plaats. Voor modelintegratie is het derhalve van belang dat de uitwisseling van de resultaten, parameters en het aanroepen van deelroutines kan plaatsvinden in een (open) gedistribueerde omgeving. De infrastructuur daarvoor is beschikbaar, namelijk het Internet. In dat kader spreken we liever over een netcentrisch omgeving waarbij een Virtueel Laboratorium als volgt is gedefinieerd: A netcentric virtual laboratory is considered as a part of an evolutionary, complex community of people (users), devices, experimental data and (computational) simulation models and supporting computer tools that are interconnected by the internet. De technologie Figuur 3 geeft de basisgedachte weer van de huidige ontwikkeling van een Virtueel Laboratorium omgeving voor cementgebonden composiete materialen aan de TU Delft conform de hierboven vermelde definitie. Figuur 3. Basisgedachte netcentric Virtual Laboratorium omgeving. Technologisch gezien is een netcentric Virtual Laboratorium omgeving een netwerk van kennis knooppunten waarachter de feitelijke kennisaanbieders schuil gaan. Een kennisknooppunt is een softwarelaag tussen het fysieke Internet en de computer/server van de kennisaanbieder. Deze software laag vormt de zogenaamde middleware en bestaat uit één of meer Web Services. Deze Web Services bieden een eenvoudig, flexibel, op Internet standaarden gebaseerd model voor het koppelen van databases, simulatiemodellen en ondersteunende computer tools via de bestaande infrastructuur

8 Figuur 3 Basisgedachte netcentric Virtual Laboratorium omgeving. Agenda februari BIM en GIS operabiliteit 20 maart 2014 Bespreken groot BIM project ALV 20 april 2014 BIM en uitvoering samen met Stubeco 12 juni 2014 BIM en de rol van de model leur deel 2 25 september 2014 Mobiel werken, Apps en Augmented Reality 30 oktober 2014 Excursie timmerfabriek 27 november 2014 Beheer en Onderhoud 11 december 2014 Excursie naar staalfabriek van het Internet. De eerder genoemde interfaces worden op dit niveau gedefinieerd en geimplementeerd. Bij het ontwikkelen van de eerste prototypes is voor de implementatie gebruik gemaakt van state-of-the-art technologie waaronder HTML5, CSS3 and JavaScript voor de front-end en de RESTful API en AJAX Calls voor de back-end. Voor de interoperability zaken wordt momenteel gekeken naar de toepassing van de belangrijkste concepten van het Semantic Web, waaronder de toepassing van ontologieën op basis van XML/OWL. DelftCode Recentelijk is begonnen met het ontwikkelen van de eerste onderzoeksprototypen die als belangrijkste doel hebben om aan te tonen dat de hierboven genoemde concepten met de genoemde technologieën ook in werkelijkheid te realiseren zijn. Het eerste werkende prototype heeft aangetoond dat het mogelijk is om tussen verschillende complementaire simulatiemodellen de relevante resultaten of bepaalde parameters tussen verschillende schaalniveaus uit te wisselen waardoor het mogelijk is om het gedrag van cementgebonden composiete materialen op verschillende schaalniveaus te simuleren (multi-scale simulatie). In Figuur 4 is de onderliggende workflow voor de eindgebruiker weergegeven. De workflow geeft de interacties weer zoals uitgewerkt in The DelftCode, en representeert het prototype zoals dat in ontwikkeling is bij de TU Delft. Figuur 5, 6 en 7 tonen screenshots van de ontwikkelde front-ends. Figuur 4. De workflow voor multi-scale simulatie. Gerefereerde en geraadpleegde literatuur en websites Dado, E, Koenders, E. en Carvalho, D. (2012). Netcentric Virtual Laboratories for Composite Materials, Composites and Their Properties, Prof. Ning Hu (Ed.), ISBN: , InTech, DOI: / Dado, E, Koenders, E. en Beheshti, R. (2009). Theory and Applications of Virtual Testing Environments in Civil Engineering, International Journal of Design Sciences and Technology, 16:2.

9 Op 5 november dit jaar is bim+ gelanceerd: een cloud gebaseerde open BIM server voor optimale samenwerking tussen de verschillende partijen betrokken bij een BIM project. Bim+ is een open platform bedoeld om het bouwen sneller en beter te laten verlopen. Het biedt een eenvoudige manier om informatie op te slaan, te visualiseren en met elkaar te verbinden. bim+ is een cloud-gebaseerde service voor iedereen die betrokken is bij het ontwerpen, bouwen en onderhouden van bouw projecten.het combineert alle informatie van een project en geeft de mogelijkheid deze met anderen te delen, te visualiseren en interactief te werken met 3D modellen en 2D tekeningen overal op elk gewenst moment met gebruikmaking van een ipad, laptop of PC. bim+ verbetert en versnelt de samenwerking tussen alle partijen betrokken bij het bouw project en zorgt ervoor dat iedereen dezelfde actuele informatie ter beschikking heeft. bimos is de kern van bim+. Hier wordt de informatie op een intelligente (semantic) manier opgeslagen en zijn er speciale functies ter beschikking om het BIM proces te ondersteunen zoals: revisie management, status/progres management, rechten en rollen, issue management, verbinden van de verschillende modellen komende van de verschillende vakdisciplines. Bim+ is gebaseerd op de open standaard IFC voor import van modellen. Maar ook SketchUp wordt ondersteund. De verschillende vakdisciplines (Architectuur, Bouwkundig, Installatie techniek etc. ) kunnen hun modellen via Ifc in bimos laden. In bimos worden deze modellen samen genomen om een zogenaamd geaggregeerd model te verkrijgen. Een rechten en rollen systeem is beschikbaar om vast te leggen wie welke modellen mag zien, importeren en eventueel informatie toe mag voegen. Hiermee wordt voorkomen dan iedereen Advertorial bim+ Reimaging The Building Industry overal maar informatie kan wijzigen, toevoegen of inzien, dat zou de betrouwbaarheid van de informatie niet ten goede komen. Via beschikbare APP s op een ipad, een webviewer (gebaseeerd op webgl) of een desktop applicatie kunnen de modellen gevisualiseerd worden of informatie opgevraagd worden. Via een collision checker worden clashes gedetecteerd. Een zogenaamde Issue Manager is beschikbaar waarmee issues in ontwerp, constructie of onderhoudsfase vastgelegd en opgelost kunnen worden. Via een speciale ipad app kunnen foto s op de bouwplaats gemaakt worden van onvolkomenheden en deze kunnen gekoppeld worden aan het 3D model. Vervolgens wordt een verantwoordelijke aangewezen en een termijn vastgelegd waarbinnen het probleem opgelost moet worden. Automatisch wordt een mail verzonden naar de verantwoordelijke waarin het issue beschreven staat inclusief de foto. Via status management kan de voortgang van het issue gevolgd worden. Het is mogelijk attributen toe te kennen aan bouwelementen, aan bouwdelen of aan het gehele project. Deze attributen kunnen bijvoorbeeld coderingen zijn voor kostberekeningen. Ook attachments kunnen gedefinieerd worden. Hiermee kunnen allerlei documenten gekoppeld worden aan 3D modellen zoals specificaties. Daarnaast kunnen hyperlinks gedefinieerd worden waarmee externe applicaties gekoppeld kunnen worden aan bim+. Zo kunnen ook hyperlinks gelegd worden tussen bim+ en een document management systemen in plaats van het opslaan van documenten in het bimos platform.. Maar ook b.v. planning applicaties kunnen via deze hyperlink gekoppeld worden aan de 3D modellen. Revisie management om revisies van de modellen bij te houden is op korte termijn beschikbaar. Bij elke upload van een model kan dan aangeven worden of het een nieuwe revisie is of dat het bestaande model overschrijven moet worden. Daarnaast is er een open API (web gebasseerd) beschikbaar. Hiermee kunnen eigen appli- caties (zoals ipad app, web applicaties of desktop applicaties) geschreven worden die volledig geintegreerd zijn met het bimos platform. Deze apps kunnen vervolgens in onze shop ter beschikking gesteld worden aan een ieder die gebruikt maakt van bim+. U bepaalt zelf wat voor kosten u hiervoor in rekening brengt. Onze app store zal deze apps dan aanbieden en zorgen voor de financiele afhandeling. Bim+ heeft verschillende apps beschikbaar. Met deze apps kunt u de services die bim+ u biedt gebruiken zoals: visualisatie, verkrijgen van informatie, Issue management. Bim+ is nu beschikbaar in beta. Komende periode zullen vele nieuwe functionaliteiten beschikbaar komen. In de beta fase is het gebruik van bim+ kostenloos. Test het zelf en ga naar en maak een account aan, nodig mensen uit, laad uw model in de cloud en deel het model met uw team genoten via onze webviewer of ipad viewer. Begin 2014 zal ook de issue manager officieel gereleased worden. Voor vragen kunt u mailen naar: herman.

10 Connect & Construct makkelijkere informatieuitwisseling in de bouw De Europese Commissie probeert met projecten in verschillende sectoren (bijv. Automobielindustrie, voedselindustrie) de digitale informatieuitwisseling te stimuleren, met het oogmerk op het midden- en kleinbedrijf (MKB). Ook in de bouwsector loopt een project, onder de naam Connect & Construct. Hoofdaannemer Capgemini Consulting werkt hierin samen met een aantal onderaannemers, waaronder ARCADIS Nederland BV. Problemen en oplossingen In een omvangrijke marktanalyse en workshops met experts uit heel Europa zijn de meest voorkomende problemen met betrekking tot informatieuitwisseling in de bouw geïnventariseerd. Hierbij zijn drie groepen van problemen geïdentificeerd: 1. Problemen veroorzaakt door bestandsformaten, zoals het verspreiden van informatie op papier of als PDF in plaats van het (intelligente) bronbestand. 2. Semantische problemen veroorzaakt door verschillende definities, standaarden en bibliotheken. 3. Procesmatige problemen, zoals onduidelijke afspraken over uitwisselmomenten. 4. Het project heeft niet als doel om nieuwe standaarden of oplossingen te gaan ontwikkelen, maar maakt gebruik van bestaande standaarden en koppelt bestaande oplossingen. Op het gebied van de semantiek lopen veel initiatieven, hieruit is echter tot op heden geen Europese standaard voortgekomen. Het Connect & Construct project richt zich daarom, ook gezien de beperkte tijd binnen het project, op punt 1 en 3. Kern van de oplossing is een online-platform voor het elektronisch samenwerken (e-collaboration). Dit platform bestaat uit vier bouwstenen: 1. Een documentmanagementsysteem (gebaseerd op Alfresco) voor centrale opslag van alle bestandsgebaseerde informatie. Het DMS biedt versiebeheer en toegangsrechten. Een server voor IFC modellen (geba seerd op de BIM server), die uitwisseling van deze modellen op objectniveau mogelijk maakt. Een service interface waardoor DMS en modellenserver voor software rechtstreeks benaderbaar zijn. Een webinterface voor toegang tot DMS en modellenserver en daarmee het uploaden, downloaden en bekijken van informatie. Het webinterface bevat tevens hulpmiddelen voor de proceskant (bijv. een agenda, workflowmanagement voor documenten en templates voor een communicatieplan). Webinterface voor DMS Viewer voor IFC modellen Voordelen van het Connect & Construct platform Door het Connect & Construct platform te gebruiken kunnen bouwbedrijven gemakkelijker digitaal informatie uitwisselen met andere bedrijven, zonder dat zij daarvoor nieuwe software hoeven te kopen of bestaande software hoeven aan te passen. Het enige dat nodig is, is een internetverbinding. Bedrijven met weinig ervaring in het digitaal samenwerken kunnen zo op een laagdrempelige manier en aan de hand van kant-en-klare templates leren hoe handig digitale informatieuitwisseling vorm te geven. Bedrijven met veel ervaring kunnen gemakkelijker aansluiting vinden bij bedrijven die nog niet zo ver zijn. Doe mee met de pilots! Het ontwikkelde platform wordt in twee rondes van pilots getest. De eerst ronde is reeds van start gegaan, de tweede ronde volgt in maart Het Connect & Construct project is hiervoor op zoek naar bedrijven die interesse hebben om mee te doen om het platform gratis te testen. Hiervoor is geen nieuwe software of investering in ICT tools vereist. De pilots hebben de volgende doelen: De functionaliteit van het platform in verschillende scenario s demonstreren; Meer inzicht in de meerwaarde van het platform voor bedrijven in de bouwsector te verkrijgen. Gedurende de pilots ontvangen deelnemers hulp bij het starten of verbeteren van hun digitale informatieuitwisseling. De pilots worden geëvalueerd, wat deelnemers de kans geeft hun bevindingen te delen. Dit feedback zal leidend zijn in de verdere doorontwikkeling van het platform. Als u interesse heeft om deel te nemen, neem dan contact op via Meer informatie over het project is op onze website te vinden.

11 Colofon Column Stumico Nieuwsbrief is een officiële uitgave van de Studievereniging voor Microcomputers. Wanneer worden wij ons eigen wachtwoord? Missie Stumico heeft als missie om voor en door haar leden richtinggevend te zijn in bouw-ict, waarbij wij de volgende twee strategische doelstellingen willen bereiken: Aan het einde van een jaar is iedereen weer druk bezig om zowel de lopende business af te ronden, als de nieuwe plannen voor 2014 op te stellen. Bij dat plannen is het belangrijk om rekening te houden met trends die onze werk- en leefomgeving gaan beïnvloeden. Nu ben ik niet van plan om via deze column de indruk te wekken een trendwatcher te zijn, maar door mijn vak als PR- en marketingadviseur kom ik wel vaak in een vroegtijdig stadium in aanraking met nieuwe ontwikkelingen. Eentje daarvan heeft mij als zo vanzelfsprekend getriggerd, dat ik die op de valreep van 2013 nog graag met jullie wil delen. Namelijk het gebruik van biometrische identificatiemethodes om identiteitsdiefstal en -fraude te voorkomen. 1. Hèt kennis- en praktijkplatform voor ICT in de bouw, de traditionele rol van Stumico. Een vereniging van en voor praktijkmensen die actief zijn in het bouwproces, om te leren van elkaars ervaring. 2. Richtinggevend in bouw-ict, de nieuwe doelstelling vanaf Hierbij gaat het om het mede-bepalen van de strategische sectorale agenda, stellingname en meningen over actuele thema s en toegepast onderzoek. Fundament van dit alles is nadrukkelijk de praktijkervaring van Stumico-leden. Statement Het plaatsen van een logo, advertentie, of een artikel waar een product wordt beschreven betekent niet dat Stumico een voorkeur uitspreekt voor de genoemde leverancier en/of producten Bestuur Voorzitter Ruud van Tongeren Penningmeester Frens Pries Secretaris Herman Oogink Leden Edwin Dado Hans Galjaard Bastiaan de Bevere Nico Ruikes Secretariaat Postbus AK Gouda Lidmaatschap Aan- en afmeldingen of wijzigingen kunnen schriftelijk of via aan het secretariaat worden doorgegeven Website De combinaties van gebruikersnamen en wachtwoorden waarmee mensen inloggen op ICTsystemen en een snelgroeiend aantal websites, worden een steeds gevaarlijkere zwakke schakel voor de beveiliging. Uit gegevens die minister Plasterk dit jaar naar de Tweede Kamer stuurde blijkt dat identiteitsfraude vaker voorkomt dan tot nu toe gedacht. In de periode van 2007 tot en met 2012 heeft 13,3% van de Nederlandse bevolking hiermee te maken gehad, waarvan alleen in 2012 al zo n tot mensen. De geleden schade lag vorig jaar tussen de 390 en 510 miljoen euro. De groei van de laatste jaren komt door het snel toenemend gebruik van cloudservices en online betalingen. Behalve voor de betreffende personen is identiteitsfraude tevens bedreigend voor de bedrijven waar zij werken, omdat er ook criminelen zijn die interesse hebben in bedrijfsinformatie, of het manipuleren van transacties en betalingen. Mensen die veel digitaal werken en op Internet surfen, gebruiken gemiddeld vijf combinaties van namen en wachtwoorden om de risico s en gevolgen van diefstal of verlies te spreiden. Behalve dat deze in ICT-systemen moeten worden beheerd, vergeten mensen die combinaties met enige regelmaat en zijn er dus ook weer oplossingen nodig om op een veilige manier nieuwe wachtwoorden uit te geven. Al met al, een sterk verouderde manier van werken, die niet veilig en onnodig kostbaar is! Een aanzienlijk veiligere methode is het identificeren van mensen op basis van hun unieke biometrische kenmerken. Zoals de bekende vingerafdruk, maar ook ons gezicht, of alleen de ogen, onze stem en ga zo nog maar even door. Iedereen kent die toepassingen al uit science fiction films of spannende series met geheimagenten. Vingerafdrukidentificatie is al 15 jaar commercieel beschikbaar, maar desondanks nog amper doorgedrongen. Wellicht gaat dat veranderen als Apple de technologie van het overgenomen Authentic breder gaat toepassen dan alleen in de nieuwste iphone. Een vingerafdruk is zowel een veel veiliger als makkelijker te gebruiken identificatiemiddel, omdat je die altijd bij je draagt en nooit verliest. Uiteraard zijn er ook voorbeelden van fraude met gekopieerde vingerafdrukken en zelfs een uitgesneden oog in de film Da Vinci Code, maar die zijn uitzonderlijk en wegen niet op tegen het gebruiksgemak van biometrische identificatie. Deze technologie is inmiddels zo volwassen geworden dat ook het aderpatroon onder een vingerhuid wordt mee gescand, terwijl biometrisch identificeren tevens te combineren is met de al bekende sms-codes. Dus als onderdeel van multi-factor authenticatie. Volgens mij gaat biometrische identificatie als beveiligingsmethode in 2014 verder doorbreken. Wie daar meer over wil lezen kan ik de volgende links aanbevelen: en Peter Gloudemans DE DUITSE MARKTLEIDER IS IN NEDERLAND RFEM, TOPKWALITEIT REKENSOFTWARE VOOR EEN SCHERPE PRIJS ONTDEK WAT MEER DAN 7000 INGENIEURS AL WETEN: - eenvoudig gebruik van volu me-ele menten - superieure koppeling met MS Excel - duidelijke weergave van resultaten - snelle docu ment w izard - BIM functionaliteit met Allplan, Tekla, Revit, IFC en Inventor - plastisch rekenen in staal vooreindige elementen RFEM is een product van Ing.-Software Dlubal GmbH

DE CB-NL DE CONCEPTEN BIBLIOTHEEK VOOR DE GEBOUWDE OMGEVING

DE CB-NL DE CONCEPTEN BIBLIOTHEEK VOOR DE GEBOUWDE OMGEVING DE CB-NL DE CONCEPTEN BIBLIOTHEEK VOOR DE GEBOUWDE OMGEVING 2 e ICT Vendor bijeenkomst 26 augustus 2013 Bram Mommers Namens de CB-NL Agenda Nr Onderwerp 1 Welkom en kort voorstelrondje 5 minuten 2 Doel

Nadere informatie

Open Specificaties Formaat

Open Specificaties Formaat Open Specificaties Formaat 11-11-2015 Erik Pijnenburg directeur @kubusbv Open Specificaties Formaat Voorstellen BIM voor fabrikanten OPEN standaarden Open Specificaties Formaat Korte demonstratie Vragen

Nadere informatie

Succesvol verbinden met CB-NL

Succesvol verbinden met CB-NL Ikwil jullie allemaal van harte welkom heten bij de presentatie van de koppeling tussen CB-NL en ETIM en de toepassing hiervan in Revit en Cadac Flexline. Lees ook meer op: http://www.cadac.com/nl/nieuws/pages/integratie-conceptenbibliotheek-cb-nl-etim-birevent.aspx

Nadere informatie

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een "Social Business"

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een Social Business Behoeftepiramide van een "" (Naar analogie piramide van Maslow) Maslow rangschikte de volgens hem universele behoeften van de mens in een hiërarchie. Volgens zijn theorie zou de mens pas streven naar bevrediging

Nadere informatie

Nieuw in deze versie Versie: 2.3

Nieuw in deze versie Versie: 2.3 Perceptive Reflect Nieuw in deze versie Versie: 2.3 Product Documentation, R&D datum: November 2012 2012 Lexmark International Technology SA. All rights reserved Perceptive Reflect is a trademark of Lexmark

Nadere informatie

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013 Hilvarenbeek, 22-05-2013 Definities BIM: proces of product? Ontwikkelingen in de bouw Ontwikkelingen, software, werkwijze Ondersteuning voor architecten Schüco Revit Families Ondersteuning voor klanten

Nadere informatie

Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement

Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement Informatievoorziening met BIM de basis voor assetmanagement GeoBuzz BIM Programma - 24 november 2015 Niels Reyngoud Provincie Gelderland 1 Assetmanagement Assetmanagement Pijlers (1/2) Assetmanagement

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Algemene Ledenvergadering

Jaarverslag 2012. Algemene Ledenvergadering Jaarverslag 2012 Algemene Ledenvergadering 21 maart 2013 Agenda 1. Goedkeuring verslag ALV 2012 2. Jaarverslag 2012 3. Financiën ië 2012 4. Begroting 2011 5. Planning 2013 6. Samenstelling bestuur 7. Stumico

Nadere informatie

Succesvol verbinden met CB-NL

Succesvol verbinden met CB-NL Ikwil jullie allemaal van harte welkom heten bij de presentatie van de koppeling tussen CB-NL en ETIM en de toepassing hiervan in Revit en Cadac Flexline. Lees ook meer op: http://www.cadac.com/nl/nieuws/pages/integratie-conceptenbibliotheek-cb-nl-etim-birevent.aspx

Nadere informatie

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet

Qsuite in een mobiele applicatie. Geschikt voor telefoon en tablet Qsuite in een mobiele applicatie Geschikt voor telefoon en tablet Er is geen stoppen meer aan Het internetgebruik in de wereld neemt iedere dag toe. IT is overal,. Internet is steeds meer, vaker en sneller

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Van ontwerpen tot fabriceren in BIM

Van ontwerpen tot fabriceren in BIM Van ontwerpen tot fabriceren in BIM Van concept tot exploitatie Create, manage & share digital design information Connect Wi-Fi Netwerk: Uw Informatie Centraal Wachtwoord: congres2015 #BIMCongres15 Agenda

Nadere informatie

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM

Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Integratie locatie-informatie in de bouw met BIM Dik Spekkink Programmateam BIR Open Geodag, Utrecht, 2 september 2015 Bouw Informatie Raad Overheidsopdrachtgevers Branche-organisaties Architecten Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Een standaard voor objectenbibliotheken in de installatiemarkt

Een standaard voor objectenbibliotheken in de installatiemarkt Een standaard voor objectenbibliotheken in de installatiemarkt Even voorstellen Peter Zwakhals Informatiseringzaken T 079 325 06 30 E p.zwakhals@uneto-vni.nl Eén standaard voor objectenbibliotheken? Een

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Webuniversum. www.vlaanderen.be

Webuniversum. www.vlaanderen.be Webuniversum www.vlaanderen.be 1 Webuniversum doelstelling Onze primaire focus is de Vlaamse overheid en lokale besturen. Federale diensten worden maximaal meegenomen Burger kijkt naar de overheid, los

Nadere informatie

Verdatarisering van bouwsector

Verdatarisering van bouwsector Verdatarisering van bouwsector Kostenmanagement & BIM 19 september 2013 2013 1 Imagine the result Gastspreker ir. T.A.L. (Ted) Peek ARCADIS, Financial Engineers T. 026-377 88 10 E. financialengineers@arcadis.nl

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Voor de S@les in de Bouw dag, september 2013 Jan Paul Schop, managing partner September 2013 USP Marketing Consultancy:

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Orbis Software. Portal4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Portal4U van Orbis Software Benelux BV.

Orbis Software. Portal4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Portal4U van Orbis Software Benelux BV. Orbis Software Whitepaper Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct van Orbis Software Benelux BV Orbis Standaard Product Maak eenvoudig uw eigen Portals Met beschikt u over een

Nadere informatie

Moduleoverzicht Moduleoverzicht Scorion Datum: 9 april 2008 1 Parantion 2008

Moduleoverzicht Moduleoverzicht Scorion Datum: 9 april 2008 1 Parantion 2008 Moduleoverzicht Datum: 9 april 2008 1 Parantion 2008 Scorion: het instrument Scorion ondersteunt professionals bij de persoonlijke professionele ontwikkeling op basis van competenties. Scorion stelt een

Nadere informatie

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK Eenvoudig informatie beheren en vinden Er is veel informatie over een onderwerp of klant. Het blijft echter lastig om de informatie te bundelen en gemakkelijk terug te vinden.

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Introductie Rekensoftware RFEM

Introductie Rekensoftware RFEM KOPPELING Integratie TUSSEN Rekenen RFEM en EN Tekenen AUTOCAD Introductie Rekensoftware RFEM RFEM Nederland, verdeler van Dlubal Software GmbH Ing. Emiel Peltenburg MSEng, RC Een van de grootste leveranciers

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009

Bouw Informatie Raad. De Bouw Informatie Raad. Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse. Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 De Bouw Informatie Raad Invoering ICT in bouwprojecten Wintercourse Universiteit Twente, De Lutte, 29 januari 2009 Drs. J.P.J. Nijssen Waar gaat het om? Ontwikkelen afsprakenstelsels, standaarden (proces

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7 Inhoud Wat is Power BI?... 3 Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4 Beginnen met Power BI... 6 Werkruimte uitleg... 7 Naar een dashboard in 3 stappen... 8 Stap 1: Gegevens ophalen... 8 Stap 2: Rapport maken...

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Enabling Mobile Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Door Rutger van Iperen Mobile Developer bij AMIS Services Introductie Het gebruik van

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

Productdag. Loenen, 28 september 2011. Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau

Productdag. Loenen, 28 september 2011. Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau Productdag Loenen, 28 september 2011 Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau Programma 10:00-10:05 Inleiding 10:05-10:30 Laatste verbeteringen aan ALFAmail 2.0 10:30-10:45 Conceptversie

Nadere informatie

Rapport Credit Management Software 2015-2016. Presentatie: Marcel Wiedenbrugge

Rapport Credit Management Software 2015-2016. Presentatie: Marcel Wiedenbrugge Rapport Credit Management Software 2015-2016 Presentatie: Marcel Wiedenbrugge Credit Expo, 5 november 2015 Agenda 1. Het rapport Credit Management Software 2. CMS. De huidige stand van zaken 3. Hoe ziet

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Netconnex is opgericht in 2004 (Gezeteld in Belgie maar het hoofd datacenter gelegen in Nederland [omgeving Amsterdam]). Zeer gestaag groeiende onderneming

Nadere informatie

Preekbeurten Regelen. Eenvoudig, Efficient en Online

Preekbeurten Regelen. Eenvoudig, Efficient en Online Preekbeurten Regelen Eenvoudig, Efficient en Online Agenda Doel en voordelen webapplicatie Mogelijkheden preekafspraken Toegang webapplicatie Applicatie in algemeen Procedures & Functionaliteit Inzicht

Nadere informatie

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI TBI is een groep van ondernemingen die onze leefomgeving

Nadere informatie

Werken in de Cloud. Prijzen.xls. Geschikt voor. Werken in de cloud

Werken in de Cloud. Prijzen.xls. Geschikt voor. Werken in de cloud Pag. 1 Downloads.xls Facturatie.xls Voorraad.xls Prijzen.xls Prijzen.xls Werknemers.xls Klantgegevens.xls Prijzen.xls Voorraad.xls xls Werknemers.xls Voorraad.xls Werknemers.xls Downloads.xls Werknemers.xls

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk zorgpakketten aanbieden Uw cliënten ondersteunen met online agenda, notificaties en herinneringen Direct online

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

Orbis. Partnerportal. Orbis Software

Orbis. Partnerportal. Orbis Software Orbis Software Orbis Partnerportal Deze handleiding geeft u meer informatie over de gebruikersinstellingen in de Orbis Partnerportal van Orbis Software Benelux BV. Orbis Partnerportal Handleiding Alle

Nadere informatie

Plan van Aanpak beschikbaar stellen broncode Basisregistratie Personen (BRP)

Plan van Aanpak beschikbaar stellen broncode Basisregistratie Personen (BRP) Plan van Aanpak beschikbaar stellen broncode Basisregistratie Personen (BRP) Samenvatting De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft in de Tweede Kamer toegezegd de broncode

Nadere informatie

"WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015

WAAR STAAN WIJ?... Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen Inhoud "Waar staan wij?..." De BIM Levels Internationale BIM ontwikkelingen

Nadere informatie

PRODUCT SHEET WHAT WE DO

PRODUCT SHEET WHAT WE DO ESDNOW, onderdeel van DISC BV, is dé Europese specialist als het gaat om het beheren, beveiligen, verkopen, toegang verschaffen tot, en distributie van digitale content. ESDNOW helpt uitgevers bij het

Nadere informatie

DE JURIDISCHE KANT VAN BIM

DE JURIDISCHE KANT VAN BIM DE JURIDISCHE KANT VAN BIM Ervaringen uit de praktijk Hans Hendriks hhs@debimspecialist.nl @debimspecialist donderdag 14 februari 2013 Indeling presentatie 1. Thema s vanuit praktijk 2. Termen & Definities

Nadere informatie

FAQ Taxatool. Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012. Frequently Asked Questions/Veelgestelde vragen

FAQ Taxatool. Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012. Frequently Asked Questions/Veelgestelde vragen FAQ Taxatool Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012 Inhoud: Wie heeft Taxatool ontwikkeld? 3 Wanneer kan ik gebruik maken van Taxatool? 3 Wat kost het gebruik van Taxatool? 3 Moet ik een programma

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM MEMO: ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM Boek.be 1 INHOUDSTAFEL 1 INHOUDSTAFEL... 2 2 ALGEMENE INFORMATIE... 3 2.1 DOCUMENT INFO... 3 2.2 NASCOM INFO... 3 2.3 KLANT INFO... 3 3 INTERPRETATIE

Nadere informatie

Perceptive Process. Release Notes. Version: 3.5.x

Perceptive Process. Release Notes. Version: 3.5.x Perceptive Process Release Notes Version: 3.5.x Written by: Product Knowledge, R&D Date: December 2015 2015 Lexmark International Technology, S.A. All rights reserved. Lexmark is a trademark of Lexmark

Nadere informatie

research manager wij maken kwaliteit in de zorg meetbaar

research manager wij maken kwaliteit in de zorg meetbaar research manager wij maken kwaliteit in de zorg meetbaar research manager is een product van: Cloud9 Software B.V. www.cloud9software.nl wij maken kwaliteit in de zorg meetbaar U kunt via onderstaande

Nadere informatie

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis is het eerste en grootste BIM-software project in Nederland. Uniforme Bouwdeelbibliotheek Het is bovendien het enige project dat

Nadere informatie

Model driven Application Delivery

Model driven Application Delivery Model driven Application Delivery Fast. Flexible. Future-proof. How Agis streamlines health procurement using Mendix Model driven Application Platform Mendix in a nutshell Mendix delivers the tools and

Nadere informatie

Alfresco Document Management

Alfresco Document Management Pagina 1 van 6 Alfresco Document Management Efficiënter kunnen (samen)werken, altijd en overal kunnen beschikken over de benodigde informatie en geen zorgen hoeven maken over IT en back-up? Lagere kosten

Nadere informatie

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel ALFAmail Productdag 23 september 2014 Even voorstellen.. Merel de Jong Marketing & Communicatie E-mail: m.de.jong@infostrait.nl Opleiding: HAN Arnhem, Marketing & Communicatie Werkervaring: 2013-heden

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Missie Bouwkwaliteit verhogen door samenwerking in de keten te verbeteren, ondersteund door Bouw Informatie Modellen

Nadere informatie

FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS)

FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS) FS 150610.2D FORUM STANDAARDISATIE 10 juni 2015 Agendapunt 2. Open standaarden, lijsten Stuk 2D Intake-advies voor Dutch Revit Standard (DRS) Advies Het Forum Standaardisatie wordt geadviseerd om de Dutch

Nadere informatie

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties Versie: maart 2002 mei 2002 Beknopte dienstbeschrijving

Nadere informatie

Wat is BIM. BIM model

Wat is BIM. BIM model Sacon en BIM Bij Sacon worden sinds 2009 projecten ontworpen, uitgewerkt en virtueel gebouwd in een Bouwwerk Informatie Model of BIM met behulp van de software Revit van Autodesk. Met de opgebouwde ervaring

Nadere informatie

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud The Cloud Agenda Wat is de cloud? Ontwikkelingen en trends in de markt Bedrijfsstrategie Voordelen en vraagtekens Werken in de cloud: Hoe? Veiligheid & privacy Toepasbaarheid in breder verband Demo Borrel

Nadere informatie

NHibernate als ORM oplossing

NHibernate als ORM oplossing NHibernate als ORM oplossing Weg met de SQL Queries Wat is ORM? ORM staat in dit geval voor Object Relational Mapping, niet te verwarren met Object Role Modeling. ORM vertaalt een objectmodel naar een

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden:

De informatie adapter vormt de basis voor uitwisseling van digitale informatie in projecten waarbij de volgende uitgangspunten gekozen worden: Op het vlak van informatie uitwisseling tussen bedrijven valt veel te verbeteren. Veel van die verbeteringen vinden hun oorzaak in het niet goed op elkaar aansluiten van de verschillende softwaretoepassingen

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering)

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering) Virtueel Bouwen met BIM 1 2 ++ CAD: COMPUTER AIDED DESIGN 2D / 3D ++ Van dom model 3 ++ Naar intelligent model Een Bouwwerk Informatie Model is een informatiemodel dat gemaakt en gebruikt wordt bij een

Nadere informatie

Het BIM procesin het kort. U als fabrikant bent heel belangrijk in dit proces. Zowel voor de civiele-,bouwkundige-, constructieve-en

Het BIM procesin het kort. U als fabrikant bent heel belangrijk in dit proces. Zowel voor de civiele-,bouwkundige-, constructieve-en 1 Het BIM procesin het kort. U als fabrikant bent heel belangrijk in dit proces. Zowel voor de civiele-,bouwkundige-, constructieve-en installatietechnischedisciplines is de fabrikant van onschatbare waarde

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

De BouwConnectie met S@les in de Bouw

De BouwConnectie met S@les in de Bouw De BouwConnectie met S@les in de Bouw Doel Verbetering van de communicatie in de bouw Terugdringen faalkosten en CO2-uitstoot Rendement verbeteren Hoe? Eén centrale bibliotheek met Integrale Eenduidige

Nadere informatie

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 30 APRIL 2015 HANS VOORDIJK BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 BIM volwassenheid op zeven criteria Best practices in zeven deelsectoren

Nadere informatie

Websites aanpassen. Voor iedereen.

Websites aanpassen. Voor iedereen. Websites aanpassen. Voor iedereen. Teksten aanpassen en afbeeldingen toevoegen. Links naar andere pagina s of documenten. Pagina s toevoegen, kopiëren en verplaatsen. Ondersteuning voor meerdere talen.

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Heeft u zich ook al eens afgevraagd waarom uw concurrent zo veel goedkoper kan zijn? Waarschijnlijk

Nadere informatie

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen Kaseya Onderzoek De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen 2011 www.kaseya.nl Over dit rapport In dit rapport worden de resultaten gepresenteerd van een onderzoek dat door Kaseya is geïnitieerd en uitgevoerd

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw In de whitepaper waarom u eigen documenten niet langer nodig heeft schreven we dat het rondmailen van documenten geen

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Be the change you want to see in this world Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen

Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen 2 TAX Onze organisatie is inmiddels een decennium geleden begonnen met het ontwikkelen van geautomatiseerde hulpmiddelen in het kader van

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

SharePoint 2013 maakt Gemeente Halderberge in control

SharePoint 2013 maakt Gemeente Halderberge in control SharePoint 2013 maakt Gemeente Halderberge in control Case study Gemeente Halderberge Maart 2014 SharePoint 2013 maakt Gemeente Halderberge in control Pagina 2/6 SharePoint 2013 maakt Gemeente Halderberge

Nadere informatie

Nieuw in KUBUS Spexx 5

Nieuw in KUBUS Spexx 5 Nieuw in KUBUS Spexx 5 KUBUS Spexx5 is een grote update ten opzichte van haar voorganger in diverse opzichten. De belangrijkste vernieuwing is de flexibiliteit bij het kiezen van de gewenste data-bronnen

Nadere informatie

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN: A SHARP CHOICE IN INTELLIGENT SCANNING SimplifyScan maakt het voor gebruikers mogelijk om documenten op een eenvoudige wijze te scannen

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Bijdrage voor Ronde tafel gesprek BIM voor infra en civieltechniek Brussel, 25 maart 2015 Jan-Hein Poodt Hoofd Havens, Vaarwegen & Tunnels Grontmij

Nadere informatie

Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving

Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving Aansluiten op de CVDR. Inhoudsopgave Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving...1 Introductie...2 De wettelijke standaard...2 Twee invoeropties...2 Invoeroptie

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2 Inhoud Over Endnote... 3 Endnote installeren... 4 Een library aanmaken... 5 Voordat je begint!... 6 Tussenvoegsels in namen... 6 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 7 Handmatig

Nadere informatie

Marlin Family. Marlin

Marlin Family. Marlin PCA Mobile PCA Mobile Organisatie PCA Mobile BV maakt deel uit van de Mobile Solution Group en biedt met ruim 40 enthousiaste collega s een veelomvattend pakket van innovatieve en gebruiksvriendelijke

Nadere informatie