Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen"

Transcriptie

1 Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen

2 Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen Irene van der Woude

3 2 Inspectie Leefomgeving en Transport

4 Inhoud 1. LNG Inleiding Gezondheidseffecten LNG 5 2. Biogas Inleiding Gezondheidseffecten biogas Inleiding Zonnepanelen (Gezondheids)effecten zonnepanelen Lithiumbatterijen Inleiding (Gezondheids)effecten van lithium Algemene gegevens gangbare batterijen Inleiding Waterstof / hybride (Gezondheids)effecten van waterstof Aardgas / CNG Inleiding (Gezondheids)effecten van CNG In het kort 26 Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 3

5 1. LNG 1.1 Inleiding LNG is de afkorting van Liquefied Natural Gas, dat ook vloeibaar aardgas wordt genoemd. LNG is aardgas dat bij atmosferische druk wordt afgekoeld tot circa -160 C waardoor het vloeibaar wordt. LNG staat niet onder druk, is geurloos, is niet giftig en niet corrosief; het is alleen maar koud. De samenstelling van LNG kan variëren, afhankelijk van het gasveld of andere bron waaruit het is gewonnen. LNG bestaat voornamelijk uit methaan. Daarnaast bevat LNG hogere koolwaterstoffen (zoals ethaan) en inerte gassen (zoals stikstof ). LNG bevat geen significante hoeveelheid kooldioxide (< 50 ppm). LNG is weinig giftig, maar het levert in hoge concentraties verstikkingsgevaar op. LNG is uitsluitend brandbaar als het na verdamping in aanraking komt met een ontstekingsbron en de hoeveelheid gas in de lucht tussen de 5 en 15 procent ligt. De ontstekingstemperatuur voor zelfontbranding in lucht ligt op ongeveer 620 C. Aardgas is onder atmosferische omstandigheden lichter dan lucht en zal daarom opstijgen en vervliegen als het vrijkomt. De relatieve dampdichtheid bedraagt 0,64. Wanneer LNG vrijkomt op een ondergrond of in een vloeistof zal dit effect hebben op de snelheid waarmee LNG expandeert naar gasvorm. Er zal een intensief kookproces plaats vinden waar het LNG het oppervlak raakt. De snelheid van verdampen zal snel verminderen tot een constante waarde wat bepaald wordt door de thermische karakteristieken van het oppervlak zoals van grond of vloeistof en de warmte die onttrokken wordt vanuit de omgeving (koud gekookte plas). Kleine hoeveelheden LNG kunnen dus worden omgezet in grote hoeveelheden gas wanneer er een lekkage ontstaat. Een unit LNG wordt omgezet in units gas e.e.a afhankelijk van samenstelling van gas (% CH4 in gas) bij een temperatuur van 0º C en een atmosferische druk van Pa. 4 Inspectie Leefomgeving en Transport

6 1.2 Gezondheidseffecten LNG Effecten die bij blootstelling aan LNG kunnen optreden zijn: 1. Cryogene effecten / frostbite 2. Verstikking (zuurstofverdringend) 3. Onderkoeling/hypothermie Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 5

7 1.2.1 Cryogene effecten / frostbite: koude verbranding Wanneer de huid of de ogen in contact komen met cryogene vloeistoffen kunnen zich bevriezingsverschijnselen voordoen, die zich openbaren door de vorming van brandwonden (zg. cold burn ). Dit verschijnsel kan bij extreme koude voorkomen of door contact met cryogene vloeistoffen: bij blootstelling kunnen lichaamsweefsels bevriezen en beschadigd raken, doordat in het weefsel ijskristallen ontstaan die de cellen beschadigen. Als de bevriezing niet wordt behandeld, kan het weefsel afsterven, zodat het lichaamsdeel blijvend beschadigd raakt. Ook bij aanraking van koude oppervlakken (leidingen, afsluiters, etc., maar ook kleding die is afgekoeld) bestaat bevriezingsgevaar. Bij aanraking van deze oppervlakken kan de huid vastvriezen aan het koude oppervlakten, door bevriezing van vocht. Bij lostrekken kan de huid of spierweefsel worden losgetrokken. Let wel: Door de sterke afkoeling worden de zenuwen ter plaatse verdoofd en kunnen cryogene brandwonden gemakkelijk onopgemerkt blijven. Inademing van de koude damp kan bevriezing van de longen en luchtwegen veroorzaken. Bij langere blootstelling kunnen ook ziekten als longoedeem of longontsteking optreden. Spetters vloeistof die in de ogen terechtkomen, kunnen direct ernstig letsel veroorzaken. Symptomen: Verschijnen van witte, koude plekken op de huid Pijn Tintelend en/of brandend gevoel in de huid, gevolgd door gevoelloosheid Bij verwarming: licht aangetaste weefsels worden rood en opgezwollen en op ernstig aangetaste weefsels ontstaan blaren en is huid zeer pijnlijk Langdurige bevriezing: afsterven van weefsel (gangreen): huid wordt blauw of zwart en ziet er los (alsof gevild) uit Mogelijk ontstaan longontsteking en/of longoedeem Onderkoeling 6 Inspectie Leefomgeving en Transport

8 Cryogene brandwonden dienen op dezelfde wijze met water te worden gespoeld als thermische brandwonden. Bevroren lichaamsdelen met lauw water ontdooien. Niet wrijven. Blijf koelen of totdat de pijn is afgenomen (minimaal 10 minuten koelen); Leg na het koelen een nat wondverband aan; Bij zeer ernstige brandwonden slachtoffer naar ZH of brandwondencentrum vervoeren. Letsel door bevriezing herstelt meestal binnen een halfjaar, maar vaak blijft het lichaamsdeel gevoelig voor kou. Na ernstige bevriezing kunnen blijvende stijfheid, pijn en gevoelloosheid ontstaan Verstikking (zuurstofverdringend) Speciale LNG-schepen brengen de LNG de wereld rond. Deze schepen zijn dubbelwandig, om de kans op lekkage te verkleinen. Ook zijn deze wanden zo ontworpen dat zo min mogelijk LNG verdampt tijdens het transport. Conventionele LNG carriers gebruiken damp geproduceerd van de LNG cargo (boil off ) als brandstof. Het ontladen van een LNG-schip vindt plaats aan de pier van een LNG-terminal. De LNG wordt daarna tijdelijk opgeslagen in een tank. Uiteindelijk wordt de LNG in de terminal gecontroleerd verdampt met behulp van water. Dit gas kan vervolgens een pijpleiding in gestuurd worden. Een andere optie is om de LNG na ontvangst in een importterminal over te laden in een truck of kleiner schip. Hiermee kan de LNG in kleine hoeveelheden vervoerd worden naar eindgebruikers, welke kleine industriële gebruikers of vervoersmiddelen kunnen zijn. In het laatste geval is lokale opslag van de LNG in een tankstation nodig, als buffer. In alle gevallen kan door temperatuurverschillen uitdamping plaats vinden. De toevoer van warmte uit de omgeving heeft tot gevolg dat er voortdurend gasvorming optreedt. Indien LNG vrijkomt, zal het de zuurstof uit de lucht verdringen. De normale omgevingslucht heeft een zuurstofconcentratie van 20,9% v/v. Indien het zuurstofpeil onder de 19,5% v/v zakt is de lucht arm aan zuurstof. Een zuurstofconcentratie onder 17% v/v is gevaarlijk voor de mens. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 7

9 Het verminderen van het zuurstofpercentage in de lucht is niet onmiddellijk waarneembaar. Gebruik bij het redden van slachtoffers altijd en uitsluitend onafhankelijke ademluchtvoorziening. Zet slachtoffer in frisse lucht en dien zuurstof toe. Spoel de ogen met veel lauw en schoon water. Verwijder eventuele contactlenzen (indien mogelijk). Spoel de huid indien nodig met veel lauw en schoon water. Trek de aan de huid vastgeplakte kleding nooit los (dan eerst spoelen met veel water, daarna kleding voorzichtig verwijderen). % zuurstof Effecten Geen symptomen Snel moe en hoofdpijn, verminderd beoordelingsvermogen, duizeligheid Onwel worden en snelle pols 8-10 Bewusteloos na enkele minuten 6-8 Coma, ademhaling stopt, reanimatie nog mogelijk indien snel uitgevoerd 0-6 Snelle verstikking, onmiddellijk bewusteloosheid, hersenschade zelfs na redding, dood Onderkoeling of hypothermie Onderkoeling of hypothermie is een toestand waarbij de centrale lichaamstemperatuur van een persoon zover is gedaald dat de normale stofwisseling in gevaar komt. De lichaamstemperatuur varieert bij normale gezonde mensen tussen ongeveer 37,5 (soms hoger bij inspanning) en 35,5 C. Onderkoeling begint als de lichaamstemperatuur zakt tot onder de 35 C. Als de lichaamstemperatuur onder de 32 C zakt, wordt de situatie kritiek. Lichaamstemperaturen onder de 27 C zijn zonder medisch ingrijpen bijna altijd dodelijk. 8 Inspectie Leefomgeving en Transport

10 Symptomen (herkenning) onderkoeling: Een lage lichaamstemperatuur. Rillen - alleen in het begin. Bij ernstige onderkoeling rilt het slachtoffer niet meer Droge huid (niet bij onderkoelde slachtoffers die uit het water zijn gehaald) Onduidelijke spraak Sloomheid, sufheid en slechte coördinatie Een trage hartslag en een langzame ademhaling Verminderd oordeelsvermogen Slaperigheid, kan zich ontwikkelen tot een coma. Bleke huid (agv vasoconstrictie) - moeilijk objectief te bepalen Suppressie van normale circulatie en vitale functies (waardoor meten hartslag, pols en bloeddruk wordt bemoeilijkt) Perifere vaatvernauwing (stijging bloeddruk en toename tromboserisico) Het slachtoffer moet worden beschermd tegen verdere koude stress door verplaatsing naar een warme plaats. Vochtige, bevroren of beklemmende kleding moet voorzichtig worden verwijderd en vervangen door dekens of andere isolatie. Van groot belang is het isoleren van het hoofd en de nek met een handdoek of ander materiaal. Indien er nog geen materiaal aanwezig is, kan worden begonnen met toedienen van warme, vochtige lucht via mond-op-mond ademhaling of speciale verwarmde lucht / zuurstof maskers. Ruwe behandeling of opwarmpogingen in het veld met behulp van elektrische dekens, hot packs, warm water flessen, of baden kan een hartstilstand initiëren! Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 9

11 2. Biogas 2.1 Inleiding Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van biologische enzymatische processen. De hoofdbestanddelen van biogas zijn methaan en koolstofdioxide. De gemiddelde samenstelling van biogas uit fermentatie/ vergisting bestaat uit: Brandbaar Methaan (CH4), 50-80% - Onbrandbaar Koolstofdioxide (CO2), 20-50% - Water (H2O), 2-7% - Zwavelwaterstof (H2S), 0-2% - Stikstof (N2), < 2% - Zuurstof (O2), < 2% - Waterstof (H2), < 1% Ammoniak Blauwzuur 10 Inspectie Leefomgeving en Transport

12 De energie waarde is sterk afhankelijk van het percentage methaangas. Het gas ontstaat als gevolg van vergisting (een anaeroob proces) van organisch materiaal zoals mest, rioolslib, actief slib of gestort huisvuil (stortgas). Als restproduct blijft digestaat over (het natte eindproduct). Een voorbeeld van een biogas dat op natuurlijke wijze ontstaat is moerasgas. Vanwege de biologische oorsprong is biogas een duurzame energiebron. Het gebruik van (gereinigd) biogas wordt daarnaast aangemoedigd vanwege de gunstige verbrandingseigenschappen van methaan. Ook kan door gebruik van het biogas het vrijkomen van methaan (een sterk broeikasgas) worden beperkt. Door reiniging van biogas kan de kwaliteit van het biogas worden verbeterd (met name door verwijdering van water en waterstofsulfide). Een toepassing vindt bijvoorbeeld plaats in warmtekrachtcentrales en als autobrandstof (vergelijkbaar met CNG). In Nederland wordt biogas opgewaardeerd tot groengas en bijgemengd in het aardgasnet. In dat geval is ook verwijdering van het grootste deel van het aanwezige koolstofdioxide noodzakelijk om een voldoende hoge verbrandingswaarde te halen. Recent staat ook het maken van LNG van biogas in de belangstelling. De LNG is dan bedoeld als transportbrandstof voor zware voertuigen. Hoe werkt een biogasinstallatie? Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 11

13 Methaanbacteriën komen overal in de natuur voor. Als ze veel voedsel aantreffen, kunnen ze zich snel vermeerderen. De bacteriën kunnen niet tegen zuurstof, dus de ketel van de biogasinstallatie moet luchtdicht afgesloten zijn. Uit hun voedsel (mest en afval) maken ze methaangas. Dit gas is ongeveer hetzelfde als aardgas. Definities Groen gas: verzamelterm voor opgewerkt biogas, SNG en stortgas, dat geschikt is als vervanger van aardgas. Biogas: wordt geproduceerd door vergisting van biomassa. Synthetic natural gas (Sng): wordt geproduceerd door vergassing van biomassa of kolen. Stortgas: product van vuilstortplaatsen, in samenstelling vergelijkbaar met biogas. 2.2 Gezondheidseffecten biogas Effecten die bij blootstelling aan biogas kunnen optreden zijn: 1. Geurhinder 2. Effecten methaan en zwavelwaterstof (en koolstofdioxide) Geurhinder Geurhinder wordt beschouwd als een gezondheidseffect. Bij geurhinder is er een negatief effect op het algemeen welbevinden van gehinderden. Hoofdpijn en misselijkheid zijn de meest gemelde gezondheidsklachten bij geurhinder. Deze klachten hebben geen blijvende gevolgen voor de gezondheid wanneer de geurhinder is verdwenen. Geurdrempel H2S = 0,0047 ppm VRW H2S = 0,03 ppm 12 Inspectie Leefomgeving en Transport

14 2.2.2 Gegevens diverse (mogelijke) biogas componenten Max. conc. in biogas Wettelijke grenswaarde LD100 (IDHL) Brandbaarheid Dichtheid (lucht =1) Methaan % n.b. O2 tekort 4,4 16% 0,6 Kooldioxide % 0,5% 8% - 1, ppm ( ppm) Zwavelwaterstof Blauwzuur ppm max 1% van H2S conc. 1,6 ppm ppm (100 ppm) 0,9 ppm (H) ppm (890 ppm) Ammoniak ppm 20 ppm > ppm (300 ppm) 4,3 46% 1,2 5,4 47% 0, % 0, a. Methaan Methaan is een simpele asphyxiant, zuurstofverdringer. Methaan is uiterst ontvlambaar. Gas/lucht mengsels zijn ontplofbaar. Inademing: ademnood, hoofdpijn, sufheid, bewusteloosheid 2.2.2b. Zwavelwaterstof Zwavelwaterstof is een kleurloos, samengeperst, vloeibaar gas, met de kenmerkende geur van rotte eieren. Het gas is zwaarder dan lucht en kan zich langs de grond verspreiden. Ontsteking op afstand is mogelijk. Ten gevolge van stroming, beweging, enz., kan elektrostatische lading worden opgewekt. De stof is irriterend voor de ogen en de luchtwegen. Inademing: tranen, misselijkheid, braken, keelpijn en hoesten, hoofdpijn, duizeligheid, verwarring, kortademigheid, pijn in de borst, hartkloppingen, ademstilstand, toevallen, bewusteloosheid of dood tot gevolg hebben. Huid: ernstige bevriezingsverschijnselen zoals pijn, blaren, wonden Inademing kan longoedeem veroorzaken. De effecten kunnen met vertraging optreden. Snelle verdamping van de vloeistof kan bevriezing veroorzaken. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 13

15 Spoel de ogen met veel lauw en schoon water. Verwijder eventuele contactlenzen (indien mogelijk). Spoel de huid indien nodig met veel lauw en schoon water. Trek de aan de huid vastgeplakte kleding nooit los (dan eerst spoelen met veel water, daarna kleding voorzichtig verwijderen). 14 Inspectie Leefomgeving en Transport

16 3. Zonnepanelen 3.1 Inleiding Zonnecellen worden gemaakt van silicium. De manier waarop de cellen geproduceerd worden, bepaald of er een monokristallijne of polykristallijne cel ontstaat. Monokristallijn Bij monokristallijne panelen bestaat de structuur van het verwerkte silicium uit één groot kristal. De oppervlakte van monokristallijne zonnecellen heeft geordende elektroden en is egaal zwart. Het ontwikkelen van deze stof tot een bruikbare zonnecel is kostbaar, maar het celrendement is gegarandeerd hoog (15,1 tot 15,4%). Polykristallijn Bij polykristallijne panelen bestaat de structuur van het verwerkte silicium uit kristallen van verschillende grootte. Een polykristallijne zonnecel vertoont een soort gebroken schervenpatroon. Door deze structuur zijn deze zonnecellen minder efficiënt in het omzetten van zonnestralen in energie dan monokristallijne zonnecellen. Echter, anders dan bij monokristallijn materiaal kunnen van polykristallijn materiaal rechthoekige zonnecellen gemaakt worden. Dit resulteert in een betere benutting van het paneeloppervlak, waardoor er in de praktijk hetzelfde rendement per m2 kan worden gehaald, ongeveer 15,1 tot 15,4%. Dunne film Dunne film (thin film) zonnepanelen zijn goedkoper dan mono- en polykristallijne silicium panelen omdat er voor het productieproces minder materiaal nodig is. Thin film panelen die bestaan uit zonnecellen van amorf silicium en hebben een veel lagere opbrengst per vierkante meter dan mono- en polykristallijn cellen. Dit verschil in vermogen wordt veroorzaakt door een verschil in rendement. Het rendement is ~8%. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 15

17 3.2 (Gezondheids)effecten zonnepanelen Effecten die bij (blootstelling aan) zonnepanelen kunnen optreden zijn: 1. brandrisico en daardoor: a Vallende componenten van het dak/ instorten van het dak b Inademen giftige stoffen c Kans op elektrische schok tijdens blussen Brandrisico In Europa zijn er tot nu toe vijftien dakbranden geweest met zonnepanelen, allen van het merk Scheuten Solar (type Multisol). De brandgevaarlijke zonnepanelen zijn voor de elektrische aansluiting op de achterzijde voorzien van een zogeheten junction box, waarop de aanduiding Solexus en Alrack staat. Deze junction box kent een gebrekkige aansluiting van een kabel op de printplaat die tot elektrische vonken kan leiden, met het gevaar dat andere elementen smelten of in brand vliegen. De kans op brand neemt toe naarmate de zon sterker wordt (lente en zomer) en naarmate de zonnepanelen ouder worden. In Nederland zijn er in de periode augustus 2009 tot februari van dit type model geplaatst. Tot zover bekend hebben deze nog geen brand veroorzaakt a. Vallende componenten Omdat zonnepanelen zich vooral op daken van gebouwen of huizen bevinden kunnen, in het geval van een brandend schuin dak, bepaalde onderdelen van het dak afglijden, wat een gevaar voor hulpverleners en aanwezigen kan zijn. Omdat de bevestigingsonderdelen van zonnepanelen veelal gemaakt zijn van aluminium, wat een laag smeltpunt heeft, is de kans groot dat bevestiging loslaat, waardoor zonnepanelen van het dak af kunnen glijden. Panelen en collectoren kunnen goed tegen een stortbui, alles is waterdicht geconstrueerd b. Inademen giftige stoffen PV-systemen bevatten gevaarlijke stoffen zoals boor, cadmium telluride, gallium arsenide en fosfor die schadelijk zijn voor het menselijke lichaam. Dit zijn stoffen die in veel elektrische apparatuur voorkomen. Brandweermensen kunnen goed zich beschermen tegen het inhaleren van giftige stoffen waardoor deze geen gevaar hoeven vormen voor hun gezondheid. 16 Inspectie Leefomgeving en Transport

18 3.2.1c. Kans op elektrische schok Dit is de grootste zorg met betrekking tot de veiligheid van hulpverleners wanneer er brand ontstaat in een object met zonnecellen. De zonnecellen, ook al is de hoofdstroom uitgeschakeld, blijven spanning genereren tot aan de omvormer. Er zijn beveiligingsmodules in ontwikkeling die het zonnepaneel zelf uitschakelen (op dak) indien er geen stroomafname meer plaatsvindt. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 17

19 4. Lithiumbatterijen 4.1 Inleiding Een lithium batterij zet chemische energie direct om in elektrische energie. De batterij bestaat uit twee polen, de anode en de kathode, een oplossing (elektrolyt) en een isolator (ook wel separator genoemd) die ervoor zorgt dat er geen stroom kan lopen tussen de anode en de kathode door de batterij heen, maar juist buitenom. In de lithiumbatterij is de anode vaak grotendeels van koolstof met daarin lithium. De kathode kan uit verschillende materialen bestaan. De meest voorkomende types zijn lithium-cobalt, lithium-mangaan en lithium-ijzer-fosfaat. Het elektrolyt bestaat uit lithium-zout in een oplossing. Bij het laden of ontladen van de batterij beweegt het lithiumion (Li+) zich van de ene naar de andere pool van de batterij, door het elektrolyt heen. Bij het ontladen wordt er lithium uit de anode onttrokken en in de kathode gebracht. Bij het laden gaat dat precies andersom. Bij het ontladen wordt de anode negatief: daar ontstaat een overschot van elektronen. Aan de kathode wordt tijdens het ontladen juist Li+ opgenomen. Hiervoor zijn elektronen nodig. Als je de beide polen buitenom met elkaar verbindt, gaat er dus een stroom lopen. Om het op gang te houden moet tegelijkertijd Li+ stromen van de anode naar de kathode, door het elektrolyt en de isolator. 18 Inspectie Leefomgeving en Transport

20 4.2 (Gezondheids)effecten van lithium In lithiumbatterijen zit veel energie per kubieke meter. Het risico op brand- en explosiegevaar neemt toe naarmate er in een apparaat meer kilo s aan lithiumbatterijen zitten. Lithium is licht ontvlambaar. Veel reacties kunnen brand of explosie veroorzaken. Effecten die bij (blootstelling aan) lithium(batterijen) kunnen optreden zijn: Bijtend (ogen, huid, ademhalingsorganen en bij inslikken) Longoedeem Door verhitting: heftige ontbranding of explosie en vorming toxische dampen Bijtend Lithium kan in het lichaam worden opgenomen door inademing van aërosolen en door inslikken. De verdamping bij 20 C is verwaarloosbaar; een schadelijke concentratie van aërosolen kan echter snel worden bereikt wanneer het zich verspreid. Lithium werkt corrosief op de ogen, de huid en de ademhalingsorganen en is corrosief bij inslikken. Inademing: brandend gevoel, kuchen, kortademigheid, hijgen, keelpijn. De symptomen kunnen worden vertraagd. Huid: roodheid, verbandingen, pijn, blaren. Ogen: roodheid, pijn, pijnlijke diepe verbrandingen. Inslikken: maagkrampen, maagpijn, brandend gevoel, misselijkheid, shock of flauwvallen, overgeven, verzwakking Longoedeem Inademing kan longoedeem veroorzaken. Symptomen van longoedeem worden vaak pas waargenomen na enkele uren en ze worden versneld door fysieke inspanning Heftige ontbranding of explosie en vorming toxische dampen bij verhitting Verhitting kan heftige ontbranding of explosie veroorzaken. De stof kan spontaan ontbranden bij contact met lucht wanneer het fijn is verdeeld. Bij verhitting vormen toxische dampen. Reageert heftig met sterke oxidatoren, Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 19

21 zuren en veel andere verbindingen (koolwaterstoffen, halogenen, zand en asbest), zodat brand en explosies ontstaan. Reageert heftig met water, zodat zeer licht ontvlambaar waterstofgas ontstaat en corrosieve dampen lithium oxide. 4.3 Algemene gegevens gangbare batterijen Product Chemie UNnummer* Stoffen/ elektrolyt Optreden brandweer Opslag Brand Explosie Blussen Staafbatterijen Zink-MnO2 - KOH H2 gas - Gering Zand** NH4Cl Knoopcel Zink-Ag - KOH H2 gas - Gering Schuim Knoopcel Zink-Hg - KOH H2 gas - Gering ABC Knoopcel/BIG Zink-lucht - KOH H2 gas - Gering D block Accu Automotive/ Pb met zuur 2794 H2SO4 H2 gas - Gering Water*** Industrieel Accu Industrieel Loodgel- met zuur 2800 H2SO4 H2 gas - Gering Staafbatterij (Consument/ Industrieel) NiCd met loog 2795 KOH H2 gas - Gering NiMh met loog 3496 KOH H2 gas - Gering NiMh/NiCd met gel loog 3028 KOH H2 gas - Gering Staafbatterij (Consumenten) Professionele batterijen Packs (laptop/ telefoon) Powerbatterijen (EV/HEV/E-bike/ E-scooter) Li-metaal 3090/ 3091 Li-thionylchloride, Li-SOCL2 3090/ 3091 Li-CoO2 3480/ 3481 Li-ion MnO2, LIFe2PO4 3480/ 3481 Li-metaal, - gas x D oplosmiddel Li- SOCL2 - SO2 x Schuim Li-CoO2 - HF x Zand** Li-ion, MnO2, LIFe2PO4 - HF x Water*** * UN XXX0 = batterij, UNXXX1 = product met batterij ** Na blussen afdekken met zand (cement, vermiculiet) *** Als koelmiddel gebruiken 20 Inspectie Leefomgeving en Transport

22 5. Waterstof / hybride 5.1 Inleiding Waterstof is onder normale omstandigheden een kleurloos, geurloos en smaakloos gas, gevormd door diatomaire moleculen; H2. Het waterstofatoom bevat een kern met een proton en het bevat één elektron. Waterstof is een van de belangrijkste onderdelen van water en van alle organische stoffen en het is overal te vinden, niet alleen op aarde maar ook in de rest van het heelal. Er zijn drie waterstof isotopen: protium, massa 1, te vinden in meer dan 99,98% van de natuur, deuterium, massa 2, in de natuur ongeveer 2% voorkomen; en tritium, massa 3, in de natuur te vinden in kleine hoeveelheden, maar wordt vooral geproduceerd in nucleaire reactoren door de mens. De meest belangrijke toepassing van waterstof is de ammoniak synthese. Waterstof wordt veel gebruikt tijdens brandstofproductie, onder andere tijdens hydrocracking (afbraak van stoffen door waterstof ), en tijdens zwavel eliminatie. Grote hoeveelheden waterstof worden verbruikt tijdens katalytische hydrogenatie van onverzadigde plantaardige oliën voor de productie van vaste vetten. Hydrogenatie wordt toegepast tijdens de fabricage van organische producten. Grote hoeveelheden waterstof worden gebruikt als raketbrandstof, in combinatie met zuurstof of fluor, en als raketrotor, roterend onder invloed van nucleaire energie. Bij kamertemperatuur is waterstof niet erg reactief, tenzij het is geactiveerd door bijvoorbeeld een passende katalysator. Wanneer de temperatuur hoog is, is waterstof zeer reactief. Hoewel waterstof over het algemeen diatomair is, zullen de moleculen uiteen vallen in losse atomen bij hoge temperaturen. Waterstofatomen zijn erg reactief, zelfs bij normale temperaturen. Ze reageren met oxiden en chloriden van metalen als zilver, koper, lood, bismut en kwik, Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 21

23 zodat de bindingen tussen metalen en zuurstof of chloor loslaten. Het kan zouten, zoals nitraten, nitrieten, natrium en kalium cyanide, reduceren tot een metaalachtige substantie. Waterstof reageert met een aantal elementen, metaal en niet-metaal, zoals NAH, KH, H2S en PH3. Waterstofatomen kunnen met zuurstof reageren tot waterstofperoxide (H2O2). Waterstofatomen reageren met organische stoffen tot een groot aantal verschillende producten. Het kan bijvoorbeeld met etheen (C2H4) reageren tot ethaan (C2H6) en butaan (C4H10). De warmte die vrijkomt tijdens regeneratie van waterstofmoleculen wordt gebruikt om hoge temperaturen te bereiken tijdens laswerkzaamheden. Waterstof reageert met zuurstof tot water, maar de reactie verloopt erg langzaam onder normale temperaturen. Wanneer de reactie wordt versneld met behulp van een katalysator of een elektrische vonk, vindt deze plaats met explosieve snelheid. 5.2 (Gezondheids)effecten van waterstof Effecten die bij (blootstelling aan) waterstof kunnen optreden zijn: Brand Explosie Verstikking / zuurstofverdringend Brand Waterstof is erg licht ontvlambaar; veel reacties veroorzaken brand of explosie. Verhitting veroorzaakt snelle verbranding of ontploffing. Waterstof reageert heftig met lucht, zuurstof, halogenen en sterke oxidatoren, zodat brand- en ontploffingsgevaar ontstaat. Metalen als platina en nikkel kunnen als katalysatoren dienen en versnellen dan de reacties. In geval van brand de brandhaard afsluiten van de omgeving en het vuur uit laten branden. In andere gevallen blussen met water, poederblussers of koolstofblussers. Let op explosiegevaar en houdt het reactievat koel in geval van brand. Blus de brand vanaf een veilige plaats Explosie Het gas mengt goed met lucht. Gas/ lucht mengsels zijn explosief. Waterstofgas is lichter dan lucht. 22 Inspectie Leefomgeving en Transport

24 5.2.3 Verstikking (zuurstofverdringend) Blootstelling aan waterstof kan ontstaan door inademing. Het risico voor blootstelling ontstaat wanneer waterstof niet juist is opgeslagen en daarom de kans heeft te ontsnappen naar de lucht. Blootstelling aan hoge concentraties van het gas kan een zuurstofarm milieu tot gevolg hebben. Inademing: ademnood, hoofdpijn, duizeligheid, bewusteloosheid De huid van een slachtoffer kan blauw kleuren als gevolg van een zuurstoftekort. Onder extreme omstandigheden kan men zelfs overlijden aan blootstelling aan waterstof. In geval van inademing frisse lucht en rust nemen. Kunstmatige beademing kan nodig zijn. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 23

25 6. Aardgas / CNG 6.1 Inleiding CNG staat voor Compressed Natural Gas (gecomprimeerd aardgas). CNG wordt in hoofdzaak toegepast als voertuigbrandstof. Ook wordt aardgas soms tijdelijk gecomprimeerd opgeslagen om als buffervoorraad te dienen. Als voertuigbrandstof is CNG een alternatief voor benzine of diesel. In vergelijking met deze brandstoffen stoot een aardgasvoertuig minder fijnstof en NOx uit. Aardgas is lichter dan lucht, het stijgt op bij een evt. lekkage. De explosiegrens ligt hoog t.o.v. de andere brandstoffen 5-15% volumetrisch. Ruikbaar bij ca 0,5% door de toevoeging van mercaptaan. Aardgas is niet schadelijk voor de gezondheid. 24 Inspectie Leefomgeving en Transport

26 6.2 (Gezondheids)effecten van CNG 1. Verstikking (zuurstofverdringend) 2. Explosie kans op BLEVE Verstikking (zuurstofverdringend) Aardgas is weinig giftig, er is geen MAC-waarde vastgesteld maar het levert in hoge concentraties wel verstikkingsgevaar op. Een aardgas/lucht mengsel is onder atmosferische omstandigheden ontsteekbaar tussen 5.9 en 16 vol% aardgas in lucht. Aardgas is van nature reukloos. De typische geur wordt na winning aan het aardgas toegevoegd. Bij een concentratie van 0,5 tot 0,7 % aardgas in lucht is de alarmerende geur al duidelijk waarneembaar. Inademing: ademnood, hoofdpijn, sufheid, bewusteloosheid In geval van inademing frisse lucht en rust nemen. Kunstmatige beademing kan nodig zijn BLEVE Overdrukventielen kunnen (als deze gaan afblazen bij een autobrand) een fakkel vormen. Als het overdruk ventiel niet werkt is er kans op een BLEVE. Als de temperatuur bij CNG voertuigen hoger wordt dan 110 C zal er via een veiligheidsplug aardgas uitstromen om een te grote inwendige druk in de cilinders te voor komen. Hybride voertuigen voeren grote batterijen met zich mee. De meest gebruikte soort batterijen zijn nikkel metaal. Deze kunnen exploderen wanneer ze blootgesteld worden aan vuur of grote hitte. Een ander gevaar bij deze voertuigen is het gebruik van hoge voltage stroomkabels welke door heel het voertuig kunnen lopen. Extra voorzichtig dient men om te gaan met deze kabels en voorkom het doorknippen of beschadigen van deze kabels. Kom NOOIT in contact met deze kabels. Mogelijke gezondheidseffecten van alternatieve energiebronnen 25

27 7. In het kort Energiebron LNG Biogassen Zonnepanelen Lithium Waterstof CNG Mogelijke (gezondheids)effecten Cryogene effecten / frostbite Verstikking (zuurstofverdringend) Onderkoeling/hypothermie Geurhinder Effecten methaan - Ademnood, hoofdpijn, sufheid, bewusteloosheid Effecten zwavelwaterstof - Tranen, misselijkheid, braken, keelpijn, hoofdpijn, duizeligheid, kortademigheid, longoedeem, hartkloppingen, ademstilstand, toevallen, bewusteloosheid, dood Brandrisico en daardoor: - Vallende componenten van het dak/ instorten van het dak - Inademen giftige stoffen - Kans op elektrische schok tijdens blussen Bijtend (ogen, huid, ademhalingsorganen en bij inslikken) Longoedeem Door verhitting: heftige ontbranding of explosie en vorming toxische dampen Brandrisico Explosie Verstikking (zuurstofverdringend) - Hoofdpijn, duizeligheid, ademnood, bewusteloosheid, overlijden (onder extreme omstandigheden) Explosie kans op BLEVE Verstikking (zuurstofverdringend) - Hoofdpijn, sufheid, ademnood, bewusteloosheid 26 Inspectie Leefomgeving en Transport

DE GELE BIJLAGE VEILIGHEIDSGEGEVENS VOOR EEN AANTAL STOFFEN

DE GELE BIJLAGE VEILIGHEIDSGEGEVENS VOOR EEN AANTAL STOFFEN DE GELE BIJLAGE VEILIGHEIDSGEGEVENS VOOR EEN AANTAL STOFFEN 1. Aceton pag. 70 2. Azijnzuur 100% 71 3. Blauw vitriool (blauw kopersulfaat) 72 4. Bruinsteen 73 5. Courtoisiet (kaliumjodide) 74 6. Jood 75

Nadere informatie

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand.

-5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Omschrijf de brandklassen. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Met welk bord wordt een explosiegevaarlijke gebied aangegeven? -5- Noem de blusmethoden voor een klasse A-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een klasse B-brand. -5- Noem de blusmethoden voor een

Nadere informatie

gas onder druk Als het gas vrijkomt, bereikt het zeer snel een concentratie in de lucht die gevaarlijk is voor de gezondheid.

gas onder druk Als het gas vrijkomt, bereikt het zeer snel een concentratie in de lucht die gevaarlijk is voor de gezondheid. Algemene gegevens CAS nr: 7803-51-2 EU-etikettering: R-zinnen: 12, 17, 26, 34, 50 S-zinnen: (1/2), 28, 36/37, 45, 61, 63 licht ontvlambaar zeer giftig milieugevaarlijk CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR

Nadere informatie

Zeer licht ontvlambaar

Zeer licht ontvlambaar Blauwzuurgas (HCN) Algemene gegevens CAS nr: 74-90-8 EU-etikettering: R-zinnen: 12-26-50/53 S-zinnen: (1/2), 7/9-16-36/37-38-45-60-61 Zeer licht ontvlambaar Zeer giftig Milieugevaarlijk CLP (EU-GHS): Signaalwoord:

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

Brand en explosiegevaar

Brand en explosiegevaar Brand en explosiegevaar Door brand en explosie tijdens werkzaamheden vallen er jaarlijks tientallen doden en gewonden. Dus moet je brand en explosies zien te voorkomen. Mede doordat deze zeer onvoorspelbaar

Nadere informatie

Veilig openen van gegaste zeecontainers

Veilig openen van gegaste zeecontainers Veilig openen van gegaste zeecontainers Informatie voor medewerkers In deze brochure wordt omschreven hoe men op veilige wijze kan omgaan met (mogelijk) gegaste containers. Belangrijk: Het openen van mogelijk

Nadere informatie

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat biogas bestaat uit de volgende componenten met de volgende bijbehorende variatie in volumepercentages:

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat biogas bestaat uit de volgende componenten met de volgende bijbehorende variatie in volumepercentages: Biogasinstallaties en explosiegevaar: toepassing van de ATEX 137 richtlijn Door de steeds verdere ontwikkeling van nieuwe technologieën wordt op steeds bredere schaal biogas gewonnen uit afvalstoffen.

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

RISICOZINNEN (R-ZINNEN)

RISICOZINNEN (R-ZINNEN) RISICOZINNEN (R-ZINNEN) R-code R-zin 1 In droge toestand ontplofbaar. 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

Cryogeen LNG: Waar..

Cryogeen LNG: Waar.. Cryogeen LNG: Voor het mileu een zegen!! Voor incident bestrijders een ramp?! VBE Seminar, 07-10-2015 te Gorinchem 9-10-2015 Dick Arentsen, AGS/Veiligheidskundige/Fire Engineer Waar.. Vrachtwagens Bussen

Nadere informatie

augustus 2009 STIKSTOF VGWM Gezondheid Welzijn Milieu A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert!

augustus 2009 STIKSTOF VGWM Gezondheid Welzijn Milieu A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert! augustus 2009 VGWM A WAY OF LIVING Veiligheid Gezondheid Welzijn Milieu VGWM Standaards voor professionals, wees alert! Werk veilig of werk niet Voor werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

licht ontvlambaar licht ontvlambaar

licht ontvlambaar licht ontvlambaar Tipkaart 22.5 1,2-dichloorethaan (C2H4Cl2) Algemene gegevens CAS nr: 107-06-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-11-22-36/37/38 S-zinnen: : 53-45 licht ontvlambaar zeer giftig CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen) Document Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel 02 553 03 55 - Fax 02 553 80 06 beleid@lne.vlaanderen.be Onderwerp Status versie datum auteur R-zinnen en S-zinnen

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

giftig doelorgaan - toxisch acuut toxisch

giftig doelorgaan - toxisch acuut toxisch Algemene gegevens CAS nr: 50-00-0 EU-etikettering: R-zinnen: 23/24/25-34-40-43 S-zinnen: (1/2)-26-36/37/39-45-51 giftig CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR H: 351-331-311-301-314-335-317 acuut toxisch doelorgaan

Nadere informatie

Tipkaart 22.2 H 6. Benzeen (C 6. Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45

Tipkaart 22.2 H 6. Benzeen (C 6. Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45 Benzeen (C 6 H 6 ) Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45 Licht ontvlambaar Schadelijk CLP (EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR H: 225-350-340-372***-304-319-315

Nadere informatie

H-zinnen en S-zinnen. Inhoud

H-zinnen en S-zinnen. Inhoud H-zinnen en S-zinnen Lijst van gevarenaanduidingen (H-zinnen, met de H van hazard) en voorzorgsmaatregelen (P-zinnen, met de P van precaution) volgens de EU-GHS/CLP-verordening. Inhoud 1 Lijst van gevarenaanduidingen

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4. ETIKETTERING

HOOFDSTUK 4. ETIKETTERING 4.1 GEVAARLIJKE STOFFEN HOOFDSTUK 4. ETIKETTERING Tijdens de scheikundelessen zullen jullie zelf vaak met stoffen werken die gevaarlijk kunnen zijn. Om goed en veilig met deze stoffen (chemicaliën) om

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad (MSDS)

Veiligheidsinformatieblad (MSDS) Veiligheidsinformatieblad (MSDS) Product Propaan Herzieningsdatum 08.05.2012 1 Identificatie van de stof en van de onderneming Productnaam Propaan (handelspropaan) Gebruik stof Industriële en huishoudelijke

Nadere informatie

Tunnels en alternatieve brandstoffen. Jetty Middelkoop AGS brandweer AA

Tunnels en alternatieve brandstoffen. Jetty Middelkoop AGS brandweer AA Tunnels en alternatieve brandstoffen Jetty Middelkoop AGS brandweer AA Soorten alternatieve brandstoffen Elektrisch Hybride CNG LNG Waterstof Incidenten: elektrisch 26 februari 2015, Amsterdam Gevaren:

Nadere informatie

Gevarenaanduidingen (H)

Gevarenaanduidingen (H) Gevarenaanduidingen (H) H200 H201 H202 H203 H204 H205 H220 H221 H222 H223 H224 H225 H226 H228 H240 H241 H242 H250 H251 H252 Instabiele ontplofbare stof. Ontplofbare stof; gevaar voor massa-explosie. Ontplofbare

Nadere informatie

HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS S HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

Brandgevaar: moeilijk brandbaar.

Brandgevaar: moeilijk brandbaar. Algemene gegevens CAS nr: 74-83-9 EU-etikettering: R-zinnen: 23/25-36/37/38-48/20-50-59-68 S-zinnen: 1/2-15-27-36/39-38-45-59-61 zeer giftig milieugevaarlijk CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR H: 280-341-331-301-373**-319-335-315-400-EUH059

Nadere informatie

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken Betekenis P-zinnen Algemeen P101 P102 P103 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden Buiten het bereik van kinderen houden Alvorens te gebruiken, het etiket

Nadere informatie

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens 1 Waarom meten? Explosie- en brandgevaar Risico -> bevolking (< Evacuatie?) Milieu Gezondheid brandweerpersoneel Gevaar voor verstikking 2 BASISBEGRIPPEN: EXPLOSIE

Nadere informatie

H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen

H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen Met het invoeren van het GHS vervallen de R(isk)- en S(afety)-zinnen. Daarvoor in de plaats komen de H(azard)- en P(recautionnary)-zinnen. H-zinnen geven informatie

Nadere informatie

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen Materiële gevaren Klasse 2.1 Ontplofbare stoffen, instabiele ontplofbare stoffen H200 Instabiele ontplofbare stof. Subklasse 1.1 H201 Ontplofbare stof; gevaar voor

Nadere informatie

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Inleiding In het dagelijks leven kunnen we niet meer zonder chemische stoffen.

Nadere informatie

Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie

Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie Lijst van voorzorgsmaatregelen (P-zinnen) Algemeen Code Voorzorgsmaatregelen Gevarenklasse Gevarencategorie P101 P102 P103 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking

Nadere informatie

LiPo accu defect, wat nu?

LiPo accu defect, wat nu? LiPo accu defect, wat nu? Aan alles komt een eind dus ook een LiPo accu heeft niet het eeuwige leven. Zelfs als de LiPo accu altijd zeer goed behandeld is, altijd op de juiste manier op- en ontladen is,

Nadere informatie

brandbare stof zuurstof ontstekingsbron

brandbare stof zuurstof ontstekingsbron DE VUURDRIEHOEK Bijna iedereen onderschat de verwoestende kracht van vuur. Een brand moet je in eerste instantie proberen te voorkomen. Als je weet hoe een brand kan ontstaan, ben je al een hele stap verder.

Nadere informatie

Harsh & Hazardous. Dé richtlijnen voor extreme omstandigheden EXPLOSIES

Harsh & Hazardous. Dé richtlijnen voor extreme omstandigheden EXPLOSIES Harsh & Hazardous Dé richtlijnen voor extreme omstandigheden EXPLOSIES Explosies Een explosie is het plotseling vergroten van het volume van een hoeveelheid materie waarna de energie op een heftige manier

Nadere informatie

Betekenis H-zinnen. Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren

Betekenis H-zinnen. Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren Betekenis H-zinnen Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren 00 Ontplofbare stoffen, instabiel Instabiele ontplofbare stof H0 Ontplofbare stoffen, subklasse. H0 Ontplofbare stoffen, subklasse. H03 Ontplofbare

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren.

Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren. Overzicht H-zinnen (Hazard) H-zin Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren. H200 Instabiele ontplofbare stof. H201 Ontplofbare stof: gevaar voor massa-explosie. H202 Ontplofbare stof, ernstig gevaar

Nadere informatie

(*9HLOLJKHLGVLQIRUPDWLHEODGHQNUDFKWHQV((*1XPPHU

(*9HLOLJKHLGVLQIRUPDWLHEODGHQNUDFKWHQV((*1XPPHU 06'65 6$ (*9HLOLJKHLGVLQIRUPDWLHEODGHQNUDFKWHQV((*1XPPHU Nummer Intern: 125-140 Bewerkt: 08.2007 Handelsnaam: 3ODVWLNNOHEHU Versie: 1.3 Stand: 08.2007 Productnummer: Stof-Code:,GHQWLILFDWLHYDQGH6WRIHQYDQGH9HQQRRWVFKDS

Nadere informatie

H228 Ontvlambare vaste stoffen, gevarencategorie 1 en 2

H228 Ontvlambare vaste stoffen, gevarencategorie 1 en 2 Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren Code Van toepassing op H00 Ontplofbare stoffen, instabiel H01 Ontplofbare stoffen, subklasse 1.1 H0 Ontplofbare stoffen, subklasse 1. H03 Ontplofbare stoffen,

Nadere informatie

HSE guidelines december 2012 STIKSTOF HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines december 2012 STIKSTOF HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS H HSE guidelines december 2012 STIKSTOF HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

VGWM A WAY OF LIVING BENZEEN. Standaards voor professionals, wees alert!

VGWM A WAY OF LIVING BENZEEN. Standaards voor professionals, wees alert! VGWM A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert! Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn strikte procedures van kracht. Er bestaat immers een

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Scheikunde Samenvatting H4+H5

Scheikunde Samenvatting H4+H5 Scheikunde Samenvatting H4+H5 Hoofdstuk 4 4.2 Stoffen worden ingedeeld op grond van hun eigenschappen. Er zijn niet-ontleedbare stoffen en ontleedbare stoffen. De niet-ontleedbare stoffen zijn verdeeld

Nadere informatie

Veiligheidsaanbevelingen (P)

Veiligheidsaanbevelingen (P) Veiligheidsaanbevelingen (P) P101 P102 P103 P201 P202 P210 P211 P220 P221 P222 P223 P230 P231 P231+P232 P232 P233 P234 P235 P235+P410 P240 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket

Nadere informatie

Workshop hybride en elektrische aandrijving Netwerkdag OGS, 27 juni 2013

Workshop hybride en elektrische aandrijving Netwerkdag OGS, 27 juni 2013 Workshop hybride en elektrische aandrijving Netwerkdag OGS, 27 juni 2013 Jetty Middelkoop AGS brandweer Amsterdam Amstelland Wat weet JIJ al van batterijen? Doe de batterijenquiz! Werking van een accu

Nadere informatie

P-zinnen. Omschrijving. P-Nummer

P-zinnen. Omschrijving. P-Nummer P-Nummer P101 P102 P103 P201 P202 P210 P211 P220 P221 P222 Omschrijving Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden. Buiten het bereik van kinderen houden. Alvorens

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad (MSDS)

Veiligheidsinformatieblad (MSDS) Veiligheidsinformatieblad (MSDS) Product Propaan Herzieningsdatum 09.04.2013 1 Identificatie van de stof en van de onderneming Productnaam Propaan (handelspropaan) Gebruik stof Industriële en huishoudelijke

Nadere informatie

Behandeling van wonden en letsels

Behandeling van wonden en letsels Module 4 Behandeling van wonden en letsels Als u deze module gevolgd hebt, weet u: - Wat u moet doen bij mogelijk inwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij uitwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij

Nadere informatie

Het spel: Rad van Fortuin

Het spel: Rad van Fortuin Het spel: Rad van Fortuin Spelregels: - iedereen draait om beurt aan het rad. - als het rad stopt, moeten ze een vraag beantwoorden. Goed antwoord: krijgen ze de punten waar het rad is gestopt en mogen

Nadere informatie

maart 2008 BENZEEN VGWM Gezondheid Veiligheid Welzijn A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert!

maart 2008 BENZEEN VGWM Gezondheid Veiligheid Welzijn A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert! maart 2008 VGWM A WAY OF LIVING Veiligheid Gezondheid Welzijn Milieu VGWM Standaards voor professionals, wees alert! Werk veilig of werk niet Voor werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn,

Nadere informatie

HSE guidelines. januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines. januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS HSE guidelines H januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

: DuPont SUVA 95 Refrigerant

: DuPont SUVA 95 Refrigerant Dit SDS blad (veiligheidsinformatieblad) voldoet aan de normen en wet en regelgeving van Nederland en voldoet mogelijk niet aan de wet en regelgeving van andere landen. 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF

Nadere informatie

Instructie gevaarlijke stoffen algemeen:

Instructie gevaarlijke stoffen algemeen: Instructie gevaarlijke stoffen algemeen: Doel Het doel van deze instructie is om gevaarlijke stoffen in het algemeen te bespreken om de werknemers bewust te maken van de alom aanwezige gevaren en hoe hiermee

Nadere informatie

Algemeen. Voorzorgsmaatregelen in verband met preventie

Algemeen. Voorzorgsmaatregelen in verband met preventie Overzicht P-zinnen P-zin Algemeen P101 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden. P102 Buiten het bereik van kinderen houden. P103 Alvorens te gebruiken, het

Nadere informatie

Mestgassen: (levens)gevaarlijk, onderschat en hulpprocedures onbekend.

Mestgassen: (levens)gevaarlijk, onderschat en hulpprocedures onbekend. Merelbeke, 3 juli 2014 PERSARTIKEL 140703: Mestgassen: (levens)gevaarlijk, onderschat en hulpprocedures onbekend. Wist u dat sommige gassen die vrijkomen uit mest slechts één enkele inademing behoeven

Nadere informatie

MATERIAL SAFETY DATA SHEET 2203

MATERIAL SAFETY DATA SHEET 2203 1. IDENTIFICATIE VAN HET STOFPREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Product naam: Sievert Powergas wegwerppatroon 2210, 190g, 330ml Leverancier: Sievert AB, Box 1366, 171 26 Solna, Sweden Telefoon: Voor bijkomende

Nadere informatie

Veilig werken met gassen

Veilig werken met gassen Veilig werken met gassen Werken met cryogene gassen. Nr. 1 Algemeen Gassen kunnen voorkomen in vaste vorm (droogijs), gasvorm en vloeibare vorm. Gassen worden vloeibaar door de druk te verhogen of door

Nadere informatie

CLP-GHS. Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals

CLP-GHS. Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals CLP-GHS Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals P I C T O G R A M M E N GHS01 GHS02 Instabiele ontplofbare stoffen Ontplofbaar - subklasse 1.1, 1.2, 1.3 en 1.4 Zelfontledende

Nadere informatie

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen 1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen Vooreerst worden de gasvormige brandstoffen uiteengezet. Vervolgens worden de verschillende alternatieve brandstoffen. 1.5.1 Gasvormige brandstoffen Aardgas

Nadere informatie

Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten)

Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten) en S-zinnen isk & Safety zinnen (isico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten) Voor etikettering van stoffen die op de werkplek woren gebruikt verwijst de Arbowet naar het 'Besluit verpakking en aanduiding

Nadere informatie

LOGBOEK. Inhoudsopgave: blz. 1. E.H.B.O.: blz. 2-3. Noodprocedures: blz. 4. Telefoonlijst: blz. 5. Rapportage ongevallenlijst: blz.

LOGBOEK. Inhoudsopgave: blz. 1. E.H.B.O.: blz. 2-3. Noodprocedures: blz. 4. Telefoonlijst: blz. 5. Rapportage ongevallenlijst: blz. LOGBOEK Inhoudsopgave: blz. 1 E.H.B.O.: blz. 2-3 Noodprocedures: blz. 4 Telefoonlijst: blz. 5 Rapportage ongevallenlijst: blz. 6 Taken en verantwoordelijkheden: blz. 7 Voorschriften onderhoud: blz. 8 Inspectielijst:

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen 1.Identificatie van de stof of het preparaat en van de firma 1.1 Identificatie van de stof of het preparaat: Synoniemen: R 134 a UN :3159 No CAS : 000811-97-2 No index CE S.O. Code NFPA 1-0-1 No EINECS

Nadere informatie

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container 1) De lading zelf kan gevaarlijke of verstikkende gassen produceren. Zelfs voedingsmiddelen

Nadere informatie

HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS S HSE guidelines mei 2012 AARDGASCONDENSAAT HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad LPG\AUTOGAS Verordening 1907/2006/EG

Veiligheidsinformatieblad LPG\AUTOGAS Verordening 1907/2006/EG 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING 1.1. Identificatie van de stof LPG (Liquefied Petroleum Gas; < 0,1% 1,3-butadieen) 1.2. Gebruik van de stof Motorvoertuigbrandstof 1.3.

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

Veiligheidsinstructies Belangrijk: Lees deze instructies zorgvuldig voor u de heater in elkaar zet en gebruik neemt, en volg ze na.

Veiligheidsinstructies Belangrijk: Lees deze instructies zorgvuldig voor u de heater in elkaar zet en gebruik neemt, en volg ze na. Veiligheidsinstructies Belangrijk: Lees deze instructies zorgvuldig voor u de heater in elkaar zet en gebruik neemt, en volg ze na. Het niet opvolgen van de veiligheidsinstructies kan leiden tot ernstig

Nadere informatie

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas - Inleiding - GPP -systeem - Kwaliteitseisen CO 2 voor glastuinbouw - Toepasbaarheid

Nadere informatie

HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS H HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

Veiligheidsblad p. 1 / 8

Veiligheidsblad p. 1 / 8 Veiligheidsblad p. 1 / 8 SDS: conform aan EU richtlijn 2001/58/EG en de REACH wetgeving 1907/2006 Annex II 1. IDENTIFIKATIE VAN HET PRODUKT EN VAN DE ONDERNEMING Identificatie van het product: Lamscobel

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Pagina 1 van 1 Volgens richtlijn: 1999/45/EC Handelsnaam : Kaliumpermanganaat

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Pagina 1 van 1 Volgens richtlijn: 1999/45/EC Handelsnaam : Kaliumpermanganaat Pagina 1 van 1 1. Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap / onderneming Productbenaming: Kaliumpermanganaat Gebruik: Diverse industriële toepassingen Verantwoordelijke verdeler

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD 5660542 STAPLES 5 ANTI-STATIC CLEANING CLOTHS Pagina 1 Uitgegeven: 02/09/2009 Revisie nr. 1 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Produktnaam: 5660542 STAPLES 5 ANTI-STATIC

Nadere informatie

ISOPA PRODUCTBEHEERPROGRAMMA S. Walk the Talk DIVERSE CHEMICALIËN. Het lezen van het (e)sds van uw leverancier is een MUST, omdat dit informatie bevat

ISOPA PRODUCTBEHEERPROGRAMMA S. Walk the Talk DIVERSE CHEMICALIËN. Het lezen van het (e)sds van uw leverancier is een MUST, omdat dit informatie bevat ISOPA PRODUCTBEHEERPROGRAMMA S Walk the Talk DIVERSE CHEMICALIËN Het lezen van het (e)sds van uw leverancier is een MUST, omdat dit informatie bevat over het veilig omgaan met chemicaliën. In geval van

Nadere informatie

Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A PR41 1,4 145 7,9 3,6 0,58

Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A PR41 1,4 145 7,9 3,6 0,58 Product Zink-luchtbatterij Modelnaam IEC Nominaal Nominaal Diameter Hoogte Gewicht Spanning Capaciteit (mm) (mm) (g) (V) (mah) PR10-D6A PR70 1,4 75 5,8 3,6 0,3 PR13-D6A PR48 1,4 265 7,9 5,4 0,83 PR312-D6A

Nadere informatie

Werken aan gasvoertuigen. Algemene informatie over gasvoertuigen. Autogas

Werken aan gasvoertuigen. Algemene informatie over gasvoertuigen. Autogas Algemene informatie over gasvoertuigen Algemene informatie over gasvoertuigen Gasvoertuigen is een verzamelnaam voor voertuigen die worden aangedreven door autogas. Autogas bestaat uit biogas, aardgas

Nadere informatie

Gassen in containers Rol arbeidsgeneesheer EDPBW. Dr. Edelhart Kempeneers Wetenschappelijk adviseur Preventieadviseur-Arbeidsgeneesheer

Gassen in containers Rol arbeidsgeneesheer EDPBW. Dr. Edelhart Kempeneers Wetenschappelijk adviseur Preventieadviseur-Arbeidsgeneesheer Gassen in containers Rol arbeidsgeneesheer EDPBW Dr. Edelhart Kempeneers Wetenschappelijk adviseur Preventieadviseur-Arbeidsgeneesheer 5 februari 2010 Inhoud 1. 2. 3. 4. Situering Mogelijke stoffen Rol

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD INSTANT BIKE SHINE Pagina 1 Uitgegeven: 07/10/2004 Revisie nr. 3 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP / ONDERNEMING Produktnaam: Firmanaam: INSTANT BIKE SHINE AUTOGLYM Works

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

%ODGPHWYHLOLJKHLGVJHJHYHQV YROJHQV((* datum van de druk: 28.02.2005 opnieuw bewerkt op: 30.01.2003

%ODGPHWYHLOLJKHLGVJHJHYHQV YROJHQV((* datum van de druk: 28.02.2005 opnieuw bewerkt op: 30.01.2003 Bladzijde: 1/5,GHQWLILFDWLHYDQGHVWRIRIKHWSUHSDUDDWHQGHYHQQRRWVFKDSRQGHUQHPLQJ,QIRUPDWLHRYHUKHWSURGXNW $UWLNHOQXPPHU 521000 7RHSDVVLQJYDQGHVWRIYDQGHEHUHLGLQJ Aanstekergas )DEULNDQWOHYHUDQFLHU Eurofill B.V.

Nadere informatie

Aanslag en beton verwijderaar voor industriele toepasingen.

Aanslag en beton verwijderaar voor industriele toepasingen. 1/5 Creet Aanslag en beton verwijderaar voor industriele toepasingen. Dasic International Ltd Winchester Hill Romsey Hampshire SO51 7YD UK www.dasicinter.com + (0)179 51219 + (0)179 52236 info@dasicinter.com

Nadere informatie

Veiligheidsinformatie blad

Veiligheidsinformatie blad Veiligheidsinformatie blad 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF / PREPARAAT EN VAN DE VENNOOTSCHAP / ONDERNEMING. Handelsnaam: BossCover Spraybond + Cleaner 750 ml 2. Gevaren algemeen Bij langer of herhaald contact

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD BIJLARD CITRONEL Pagina 1 Uitgegeven: 09/07/2010 Revisie nr. 1 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Productnaam: BIJLARD CITRONEL Firmanaam: Bijlard International P.O. Box

Nadere informatie

2014 EHBO-K. Theorievragen versie 006. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 7

2014 EHBO-K. Theorievragen versie 006. Ascendens Opleidingen Theorievragen EHBO-K 2014 versie 006 Pagina 1 van 7 2014 EHBO-K Theorievragen versie 006 Pagina 1 van 7 Vraag 1: Noem de vijf belangrijke punten bij het leveren van eerste hulp in juiste volgorde 1) 2) 3) 4) 5). Vraag 2: Wat is het kenmerk van een gesloten

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst!

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Veilig verzorgen van kleinkinderen Dominotheorie Ongevallen

Nadere informatie

H 2 S ZWAVELWATERSTOF

H 2 S ZWAVELWATERSTOF S HSE guidelines mei 2012 H 2 S ZWAVELWATERSTOF HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging Handleiding voor het behandelen van snijwonden. Verschijnselen de huid is beschadigd meestal is er bloed te zien het slachtoffer heeft pijn Doel van de eerste

Nadere informatie

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist?

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? Meerkeuzevraag 8.1 Meerkeuzevraag 8.2 Meerkeuzevraag 8.3 Meerkeuzevraag 8.4 Meerkeuzevraag 8.5 Meerkeuzevraag 8.6 Meerkeuzevraag 8.7 Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? A. De gevormde

Nadere informatie

Doel. Tabel 1 Eigenschappen

Doel. Tabel 1 Eigenschappen KAM-regel 029 Veilig werken met vloeibare stikstof 1 Inleiding Vloeibare stikstof wordt gebruikt voor diverse handelingen, zoals voor opslag van biologische materialen, als koelmedium bij laboratoriumwerkzaamheden,

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II Ammoniak Ammoniak wordt bereid uit een mengsel van stikstof en waterstof in de molverhouding N 2 : H 2 = 1 : 3. Dit gasmengsel, ook wel synthesegas genoemd, wordt in de ammoniakfabriek gemaakt uit aardgas,

Nadere informatie