TKI Wind op Zee Workshop Financiering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TKI Wind op Zee Workshop Financiering"

Transcriptie

1 TKI Wind op Zee Workshop Financiering Met welk support regime worden ambities offshore wind NL bereikt? 7 mei 2013 Amersfoort Marco Karremans

2 Wind op Zee cruciaal voor 16% duurzame energie in 2020 Doelstelling: 16% van energievoorziening in NL duurzaam opgewekt in 2020 Energievraag in 2020 = 2181 PJ 16% duurzame energie in 2020 = 349 PJ Windenergie op Zee: 1 van de cruciale 3 voor behalen doelstelling Bijdrage aan 16% mix * Bijstook Biobrandstoffen (transport) Meestoken biomassa kolencentrales Wind op land Wind op zee Gemiddeld 7,5% bijmenging Gemiddeld 40% meestook 7 GW opgesteld vermogen 5 GW opgesteld vermogen 3,2% van de 16% = 69 PJ = MWh (19 TWh) Met vollasturen per turbine is 5 GW opgesteld vermogen nodig Aankondiging Rijksstructuurvisie Wind op Zee: rijksambitie 6 GW in 2020 * Bron: ECN, januari 2013

3 Nog geen 1 GW gerealiseerd Ronde 1 Ronde 2

4 Nog geen 1 GW gerealiseerd Ronde 1 windparken, operationeel Offshore Windpark Egmond aan Zee (OWEZ) 108 MW Prinses Amalia 120 MW Ronde 2 windparken, vergunning private partijen konden zelf plek op Noordzee uitkiezen voor vergunningaanvraag (niet binnen 12 mijl) 12 vergunningen verleend, waarvan 3 met subsidie Luchterduinen (Q10) 129 MW Buitengaats (Gemini) 300 MW Zee-energie (Gemini) 300 MW Totaal 957 MW

5 Wind op Zee in NL tot stilstand gekomen! Ronde 2 windparken nog lang niet gerealiseerd 1 vergunning voor project Leeghwater (Proeftuin WoZ), 300 MW Overige 8 vergunningen: tot 2020 de tijd om te realiseren, nog geen subsidie Nog enkele procedures: Aanvraag wijzigingsvergunning Q10 en Gemini (andere turbines) Vergunning Scheveningen Buiten vervalt i.v.m. scheepvaart (compenserende ruimte Q4 West aangevraagd in voorjaar 2013) Oorspronkelijke vergunning Helmveld in 2009 afgewezen. Mogelijk nieuwe vergunning verleend. Nu actie nodig om rijksambitie 6 GW in 2020 te behalen

6 Zoeken naar nieuwe gebieden voor ~ 4 GW Nationaal Waterplan (2010) Al 2 gebieden aangewezen: Borssele, op min. 12 mijl (23 km) voor kust Zeeland IJmuiden, op ~ 59 km voor kust IJmuiden Ook 2 zoekgebieden vastgelegd voor aanvullende ruimte: Voor de Hollandse Kust op min. 12 mijl (23 km), 3 GW Ten Noorden van Waddeneilanden op circa 34 mijl (ong. 60 km), min. 1 GW Rijksstructuurvisie Wind op Zee ( ) Herziening Nationaal Waterplan: concreet aanwijzen genoemde gebieden Nog niet: precieze locatie en opstelling van parken Geschikte gebieden niet eenvoudig te vinden: PlanMer , gebruik scheepvaart, visserij, defensie, zand - olie- en gaswinning Ronde 3 (20??) Andere aanpak dan Ronde 2: gebieden aangewezen, daarbuiten geen toestemming Moratorium: nog geen nieuwe tender gepland

7 Tijdspad realiseren extra 4 GW,

8 Hoe 4 GW MW tijdig te realiseren? Projectdoorlooptijd Projectstart Opening subsidie- of tenderregeling Toekenningsbesluit In productie I. Planning en Engineering II. Vergunning en subsidietraject III. Projectfinanciering, constructie en aansluiting Kritische succesfactoren op basis van projectdoorlooptijd 1. Aanbesteden ruimte vóór Planning & Engineering: Doorlooptijd en ingroeiperiode 2. Financiering Voorwaarden projectfinanciering: vergunning, kostprijsreductie, subsidie 3. Netwerkaanpassing

9 Doorlooptijd en ingroeiperiode Wind op Zee Doorlooptijd per project: minimaal 2 tot 5 jaar, maximaal 5 tot 11 jaar Al SDE Al vergunning Planning en Engineering Vergunning en subsidietraject Projectfinanciering, constructie en aansluiting Vanaf start Ingroeiperiode sector Wind op Zee Al SDE Al vergunning Vanaf start

10 Ruimte voor benodigde 4 GW aanbesteden in Bron: ECN, januari 2013

11 Kostprijsreductie wind op zee TKI Wind op Zee: Kostprijs -/- 40% t.o.v door innovatie, schaalvergroting, efficiëntie en risicoverlaging Innovatie testen in Proeftuin (Leeghwater project) Onderzoek Royal HaskoningDHV TU Delft Verstrekken informatie aan besluitvormers over robuustheid investeringen in duurzame energieprojecten onder grote onzekerheden (bijv. regelgevingskader, elektriciteitsprijs, vollasturen)

12 Subsidie: voorwaarde projectfinanciering Zonder toekenning subsidie: risicoprofiel wind op zee te hoog voor financiering door banken of andere verschaffers van vreemd vermogen 15 vergunningen Wind op Zee: geen enkele met SDE, wel MEP of projectspecifieke subsidie

13 Subsidie voor Wind op Zee? Beperkingen huidige SDE + systeem Grootte SDE budget: te klein Geen substantieel deel van SDE budget voor Wind op Zee Basisprijs Wind op Zee in SDE (kostprijs cent / kwh) Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 Fase 5 Fase 6 8,75 10,0 11,25 13,75 16,25 18,75 Stand van zaken SDE per 18 april

14 Overige maatregelen naast kostprijsreductie en subsidie Verzachtende maatregelen: Kosten netaanpassing Wind op Zee betaald door TSO Verlaagd kostprijs: alleen dan 15 cent/ kwh haalbaar Financieringsconstructie met garantiefonds overheid Garantiefonds zorgt voor (meer) deelname pensioenfondsen; Van 70% naar 80% vreemd vermogen; verlaagde financieringslasten

15 Europese offshore wind markt Cumulatieve en jaarlijkse installatie in MW, tot en met 2012 Bron: EWEA, jan. 2013

16 Het succes in andere Europese landen? Lessen voor NL? ~ 3 GW geïnstalleerd vermogen 58.9% van Europese installaties ~ 0,9 GW geïnstalleerd vermogen 18.4% van Europese installaties ~ 0,4 GW geïnstalleerd vermogen 7.6% van Europese installaties Succesfactoren van land? Tenders? Certificates? Grote developer, voldoende on balance finance? Langste offshore historie en offshore turbine industrie? Grote developer, voldoende on balance finance? Planning uitgifte kavels? ~ 0,3 GW geïnstalleerd vermogen 5.6% van Europese installaties ~ 0,25 GW geïnstalleerd vermogen 4.9% van Europese installaties Feed in tariff? Netkosten door TSO? Turbine industrie?

17 2013: jaar van de waarheid? Overheid moet dit jaar besluiten over wijze van steun: z.s.m. tenders voor ruimte en SDE budget vergroten Vragen voor werksessie Zonder duidelijkheid over steun: geen financiering en realisatie 1. Kan 4 GW WoZ worden gefinancierd met het huidige risico-rendement profiel? Techology/construction risk (te hoge kostprijs) Regulatory risk (geen subsidie, geen vergunning) 2. Moet de rijksoverheid in 2013 en 2014 voor 4 GW WoZ aanbesteden? Benodigde doorlooptijd en ingroeiperiode 3. Komt WoZ pas in 2018 aan de beurt voor SDE? Op basis van pad naar kostprijsreductie naar 15 cent/kwh, socialisatie netkosten

18 Contact Royal HaskoningDHV Adviesgroep Investment Services Marco Karremans Mobile:

Stand van zaken offshore windenergie in Nederland

Stand van zaken offshore windenergie in Nederland Stand van zaken offshore windenergie in Nederland Chris Westra (We@Sea) met dank aan Sander de Jong (Rijkswaterstaat Noordzee) Offshore windturbineparken in NL Ronde 1 2 windturbineparken operationeel

Nadere informatie

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee Voortgangsrapport windenergie op zee Programma windenergie op zee 11 december 2014 Inhoud Wat moeten we doen? Waar staan we nu? Randvoorwaarden Waar staan we nu? Voorbereiding tender Borssele SDE+ tendersysteem

Nadere informatie

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Maarten Timmerman Offshore Windenergie Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Wat doet TKI Wind op Zee? SEmuleert en faciliteert de ontwikkeling en implementaee van offshore windtechnologie voor de industrie (MKB)

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE

InnovatieContract Wind op Zee. Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking. Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen TKI WIND OP ZEE 1 InnovatieContract Wind op Zee Het Contract De Green Deal Tender invulling Matchmaking Almere, 24 Mei 2012 Ernst van Zuijlen 1 VISIE EN AMBITIE Ambitie van het InnovatieContract is een daling van 40%

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012

R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 R&D activiteiten in Nederland Ernst van Zuijlen KIVI 19 september 2012 Doelen Kostprijsreductie in 2020 KOSTEN O&M kosten -25%

Nadere informatie

Wind Werkt windstroom en werkgelegenheid

Wind Werkt windstroom en werkgelegenheid Wind Werkt windstroom en werkgelegenheid Prof.dr. Gerard van Bussel TU, leerstoel windenergie 11 april 2013 Challenge the future Wind waait. - 200 meer windenergie dan het huidige energiegebruik - meer

Nadere informatie

Windstroom en werkgelegenheid

Windstroom en werkgelegenheid Windstroom en werkgelegenheid Prof.dr. Gerard van Bussel TU, leerstoel windenergie 11 april 2013 Challenge the future Wind waait. - 200 x meer windenergie dan het huidige energiegebruik - meer dan 40 x

Nadere informatie

33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie. Brief van de minister van Economische Zaken

33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie. Brief van de minister van Economische Zaken 33561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 31239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 19 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman Korte historie 2009: Nationale Waterplan! 2 windenergiegebieden aangewezen! Borssele en IJmuiden

Nadere informatie

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. "The Offshore Wind Specialist" IN COOPERATION WITH THE

2.1 Global Wind Support Offshore NL1. Wind Support Offshore NL 1. BARD -Group ZEE ENERGIE. The Offshore Wind Specialist IN COOPERATION WITH THE .. ft Global ZEE ENERGIE Wind Support Offshore NL 1 Documentation for SOE Tender Submission 2.1 ~. IN COOPERATION WITH THE BARD -Group "The Offshore Wind Specialist" ZEE ENERGIE Oocumentation for soe Tender

Nadere informatie

BELANG VAN EEN OFFSHORE WIND THUISMARKT

BELANG VAN EEN OFFSHORE WIND THUISMARKT BELANG VAN EEN OFFSHORE WIND THUISMARKT Uitkomsten van de studie uitgevoerd voor TKI Wind op zee INHOUD PRESENTATIE 1. Innovatie Contract TKI WOZ 2. Opdracht TKI 3. Aanpak onderzoek 4. Uitkomsten 5. Conclusies

Nadere informatie

Business Case Windpark Lage Weide. Raadsinformatie avond 20 maart

Business Case Windpark Lage Weide. Raadsinformatie avond 20 maart Business Case Windpark Lage Weide Raadsinformatie avond 20 maart 1 Doelstelling presentatie Aspecten het sociaal ondernemen Energie-U Inzicht in de algemene financiële haalbaarheid van een windpark Inzicht

Nadere informatie

Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie. Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA

Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie. Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA Betekenis Windsector voor Nederlandse Economie Hans Timmers, voorzitter Bestuur NWEA Wie we zijn: De branchevereniging voor Windenergie op Land en Windenergie op Zee. Behartiger van allerlei bedrijven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 34 508 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

Samen is de snelste weg voor Wind op Land

Samen is de snelste weg voor Wind op Land Samen is de snelste weg voor Wind op Land NWEA bijeenkomst Leon Pulles Januari 2015 Vragen aan de zaal Wie is er voor wind energie op land? Wie vindt windmolens mooi? Wie wil een 3 MW molen op 300 meter

Nadere informatie

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014

Wind in de SDE. Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma. 13 juni 2014 Wind in de SDE Ruud Oerlemans & Gerhard Rinsma 13 juni 2014 Inleiding SDE algemeen Wind in de SDE SDE aanvragen en dan SDE Resultaten Nieuwe ontwikkelingen Handboek risicozonering (mededeling) 2 Stimulering

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA s -GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA s -GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA s -GRAVENHAGE Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Nederlandse Investeringsinstelling. Aanbeveling wind op zee

Nederlandse Investeringsinstelling. Aanbeveling wind op zee Nederlandse Investeringsinstelling Aanbeveling wind op zee Inhoudsopgave Managementsamenvatting 4 1. Doelstelling en reikwijdte van de opdracht 14 1.1 Aanleiding 14 1.2 Achtergrond en doel 14 1.3 Inhoud

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Hollandse Kust

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Hollandse Kust Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Hollandse Kust PlanMER voor de tussentijdse herziening van het Nationaal Waterplan voor het onderdeel windenergie op zee RWS Water, Verkeer en

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Tabel 1: Kostenontwikkeling gemiddeld windpark op zee zoals vastgelegd in het Energieakkoord

Tabel 1: Kostenontwikkeling gemiddeld windpark op zee zoals vastgelegd in het Energieakkoord Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG I. ALGEMEEN Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen van de leden van

Nadere informatie

Energie Monitor december

Energie Monitor december Energie Monitor december Offshore wind in de zeilen Economisch Bureau 10 december 2013 Prijsverschil tussen Brent en WTI is te groot Ontwikkelingen offshore windenergie zeer goed voor Nederlandse industrie,

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

1/2. Staten-Generaal. 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) Vergaderjaar 2014 2015

1/2. Staten-Generaal. 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) Vergaderjaar 2014 2015 Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2014 2015 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) A/ Nr. 11 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Ter Griffie van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Ontwerp-Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee. Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden

Ontwerp-Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee. Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden Ontwerp-Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden Ontwerp-Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Partiële

Nadere informatie

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl Workshop mestvergisting Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl BioEnergy Farm 2 Project beschrijving Europees project Marktontwikkeling mono-mestvergisting Verspreiden onafhankelijke

Nadere informatie

Basisbedrag met aansluiting op het hoogspanningsnet op land

Basisbedrag met aansluiting op het hoogspanningsnet op land Externe notitie Petten, 24 april 2015 Afdeling ECN Beleidsstudies ECN-N 15-014 Van Aan S.M. Lensink, L.W.M. Beurskens Ministerie van Economische Zaken Onderwerp Kosten wind op zee 2015 Samenvatting Het

Nadere informatie

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have

Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard. 14 oktober 2014 Jorn ten Have Bijeenkomst SDE+ Dorpshuis Reard 14 oktober 2014 Jorn ten Have Duurzame Energie Duurzame energie = Hernieuwbare energie Brundtland definitie; een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet

Nadere informatie

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 2015 First come, first served Januari 2015 Subsidieregelingen TKI Wind op Zee 2015 onder voorbehoud de officiële regeling is leidend 2

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Windprojecten in de pijplijn tot 2020 en daarna. Focus op SDE en Financiering. NWEA Winddag 2015 12 Juni 2015

Windprojecten in de pijplijn tot 2020 en daarna. Focus op SDE en Financiering. NWEA Winddag 2015 12 Juni 2015 Windprojecten in de pijplijn tot 2020 en daarna. Focus op SDE en Financiering NWEA Winddag 2015 12 Juni 2015 Deel 1: Windprojecten in de pijplijn, bottlenecks, flitspeiling Ruud van Rijn Bosch & Van Rijn

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Het SER Energieakkoord

Het SER Energieakkoord Het SER Energieakkoord Ambitieus en visionair of een werkbaar compromis? Participatiemaatschappij Oost Nederland NV Meander 601 Postbus 5215 6802 EE Arnhem t: 026 384 40 44 info@ppmoost.nl www.ppmoost.nl

Nadere informatie

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag

Financieren van grote windprojecten Juni 2013. Vertrouwelijk NWEA Winddag Financieren van grote windprojecten Juni 2013 Green Giraffe Energy Bankers gespecialiseerd in duurzame energie financieringen Focus op de duurzame energie: Green Giraffe Energy Bankers is opgericht door

Nadere informatie

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Januari 3 ECN-C---55A BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Notitie Herziening bedrijfseconomische beoordeling offshore windenergie

Nadere informatie

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden PlanMER voor de tussentijdse herziening van het Nationaal Waterplan voor het onderdeel windenergie op zee RWS

Nadere informatie

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013

Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 Groene warmte/kracht in SDE+ 2013 13 februari 2013 Jan Bouke Agterhuis 14 februari 2013 Inhoud SDE+ 2013 algemeen SDE+ 2013 categoriën Elektronisch aanvragen Vragen en meer informatie 2 SDE+ 2013 algemeen

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Chris Westra (senior consultant ECN)

Chris Westra (senior consultant ECN) De ontwikkelingen van offshore windenergie en een roadmap voor Nederland Chris Westra (senior consultant ECN) (general manager We@Sea) www.we-at-sea.org www.ecn.nl www.haveneilandopzee.nl Waarom windenergie?

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Openstelling SDE+ 2014

Openstelling SDE+ 2014 31239 Stimulering duurzame energieproductie Nr. 171 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 31 oktober 2013 Op 1 april 2014 start

Nadere informatie

Duitsland: steeds meer wind op zee

Duitsland: steeds meer wind op zee Innovatie Attaché Berlijn Joop Gilijamse, berlijn@ianetwerk.nl, September 2015, further information: www.ianetwerk.nl Duitsland: steeds meer wind op zee Samenvatting Om het ambitieuze doel van 6,5 GW geïnstalleerd

Nadere informatie

Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee. Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden

Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee. Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Partiële herziening van het Nationaal Waterplan Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Partiële herziening van

Nadere informatie

Position Paper Windenergie Op Zee van de kustgemeenten

Position Paper Windenergie Op Zee van de kustgemeenten Position Paper Windenergie Op Zee van de kustgemeenten Bergen, Katwijk, Noordwijk, Wassenaar en Zandvoort Onderwerp: Het Nederlandse beleid t.a.v. Near shore windturbineparken en het effect daarvan op

Nadere informatie

Argumentendocument Nearshore Wind Nederland

Argumentendocument Nearshore Wind Nederland Argumentendocument Nearshore Wind Nederland - Vertrouwelijk ECOFYS Netherlands B.V. Kanaalweg 15G 3526 KL Utrecht T +31 (0)30 662-3300 F +31 (0)30 662-3301 E info@ecofys.com I www.ecofys.com Chamber of

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 058 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 8 NADER VERSLAG Vastgesteld 6 februari 2015 De vaste commissie voor Economische

Nadere informatie

Veel aanvragen SDE+ 2012 in eerste fase

Veel aanvragen SDE+ 2012 in eerste fase Veel aanvragen SDE+ 2012 in eerste fase Kort na de openstelling op 13 maart van de eerste fase voor de SDE+ 2012 is het beschikbare budget van 1,7 miljard al overtekend. Dat komt met name door de nieuwe

Nadere informatie

Grote belangstelling. Offshore Windenergie. Nieuwsbrief nr. 10 9 december 2011

Grote belangstelling. Offshore Windenergie. Nieuwsbrief nr. 10 9 december 2011 Grote belangstelling deelname bedrijvencoalitie Green Deal Offshore Windenergie Nieuwsbrief nr. 10 9 december 2011 Bijna 50 bedrijven hebben zich inmiddels aangesloten bij de Bedrijvencoalitie van de Green

Nadere informatie

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden

Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden Milieueffectrapport Rijksstructuurvisie Windenergie op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden PlanMER voor de tussentijdse herziening van het Nationaal Waterplan voor het onderdeel windenergie op zee RWS

Nadere informatie

Second opinion MKEA van ruimtelijke opties voor offshore Windenergie Op verzoek van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Directie Water

Second opinion MKEA van ruimtelijke opties voor offshore Windenergie Op verzoek van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Directie Water CPB Notitie 19 april 2011 Second opinion MKEA van ruimtelijke opties voor offshore Windenergie Op verzoek van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Directie Water. CPB Notitie Aan: Centraal Planbureau

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff Wind op zee en India 11 December, 2013 Ir. Leon Wijshoff Programma Energie Internationaal (PEI) - Doelstelling:EZ ondersteunen bij het uitvoeren van internationale energiebeleid, op het gebied van duurzame

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Opschalen, saneren of vervangen

Opschalen, saneren of vervangen Opschalen, saneren of vervangen Veel te sober ingerichte één op één vervangingsregeling SDE+ 2015 onderzoek Bosch &van Rijn i.o.v. NWEA 1000-1800 MW MEP en oudere turbines Lage energieprijzen -> geen rendabele

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Mei 2010. Eindrapport Taskforce Windenergie op Zee

Mei 2010. Eindrapport Taskforce Windenergie op Zee Mei 2010 Eindrapport Taskforce Windenergie op Zee Inhoudsopgave Inhoudsopgave ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 2 Managementsamenvatting

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Project Management. De expertise om ambities waar te maken

Project Management. De expertise om ambities waar te maken Project De expertise om ambities waar te maken Topwind Betrek Topwind bij uw project en verzeker u ervan dat uw ambities waar worden. Topwind is een pragmatisch, servicegericht bedrijf met veel ervaring

Nadere informatie

Summary. FLOW: Far and Large Offshore Wind 1. Far and Large Offshore Wind FLOW

Summary. FLOW: Far and Large Offshore Wind 1. Far and Large Offshore Wind FLOW Summary FLOW: Far and Large Offshore Wind 1 Far and Large Offshore Wind FLOW FLOW: Far and Large Offshore Wind 2 FLOW: Far and Large Offshore Wind 3 Far and Large Offshore Wind FLOW De Nederlandse industrie

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 058 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) C MEMORIE VAN ANTWOORD Ontvangen 13 mei 2015 Met belangstelling heb ik kennis

Nadere informatie

Ambitie, beleid en consistentie: het ABC van 16% Duurzame Energie in 2020

Ambitie, beleid en consistentie: het ABC van 16% Duurzame Energie in 2020 Ambitie, beleid en consistentie: het ABC van 16% Duurzame Energie in 2020 Opgesteld met medewerking van Ecofys. Met dank aan ECN voor een kritische blik op de gehanteerde berekeningen en gebruikte data.

Nadere informatie

Duurzame warmte in de SDE+

Duurzame warmte in de SDE+ Duurzame warmte in de SDE+ Sander Lensink www.ecn.nl Doel van de presentatie Filosofie achter wijziging in de SDE-regeling Belangrijkste verschillen tussen SDE en SDE+ Uitwerking bio-wkk in de SDE+ 2 29-06-2011

Nadere informatie

Windenergie, de feiten

Windenergie, de feiten 1.15 Windenergie Fig. 64 Windmolen Windenergie, de feiten Bij NWEA is een nieuwe flyer met feiten over windenergie verschenen om te gebruiken tijdens informatieavonden voor burgers en volksvertegenwoordigers.

Nadere informatie

De salderingsregeling

De salderingsregeling De salderingsregeling Wat kost dat de overheid? Is dat houdbaar en nodig? Marc Londo ECN unit Policy Studies Amsterdam 27 mei 2014 www.ecn.nl Boodschappen 1. Saldering wordt een voor de overheid oncomfortabele

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Uitgangspunten. Notitie Petten, 15 oktober 2014

1 Inleiding. 2 Uitgangspunten. Notitie Petten, 15 oktober 2014 Notitie Petten, 15 oktober 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Sander Lensink Marc Streefkerk (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Update kosten windenergie op zee, fase II (openbaar) 1

Nadere informatie

WINDENERGIE BASISINFORMATIE

WINDENERGIE BASISINFORMATIE WINDENERGIE BASISINFORMATIE - Westervoort Albert Koers NLVOW 1 WindMOLENS? Dit is een windturbine Dit is een windmolen 2 WindTURBINES 7 MW 3,5 MW 135m tip van de wiek 90m 21,20 m 6,20m 3 Beeldvorming!

Nadere informatie

EZ investeert in FLOW innovatieproject offshore windenergie

EZ investeert in FLOW innovatieproject offshore windenergie Utrecht, 28 mei 2010 EZ investeert in FLOW innovatieproject offshore windenergie Demissionair minister Van der Hoeven van Economische Zaken heeft vandaag een subsidie van 19,5 miljoen euro

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Noordzeedagen Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Kader Ecologie en Cumulatie (KEC): cumulatieve effecten van offshore windparken op vogels, vleermuizen en zeezoogdieren in de zuidelijke Noordzee Maarten

Nadere informatie

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines Openbreken van de markt voor kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond KMWT Ruimtelijke verdeling van de gemiddelde windsnelheid Schatting

Nadere informatie

Suggesties ter verbetering van het rendement van de SDE

Suggesties ter verbetering van het rendement van de SDE Stimuleren van wind: Suggesties ter verbetering van het rendement van de SDE Martin van Pernis David Molenaar Siemens Nederland N.V. Energy Renewables Wind Power 30 juli 2009 Inhoud Page 2 Inhoud Introductie:

Nadere informatie

Topwind Asset Management

Topwind Asset Management Same Conditions, Better Performance De missie van Topwind Uw turbines moeten beschikbaar zijn en optimaal presteren op het moment dat het waait. Specialisten in Asset en Project. Maximaal Rendement Topwind

Nadere informatie

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven Kennissessie Energietransitie Willem Altena John Kerkhoven 2 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord Uitleg Pauze Toepassen ETM 3 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord

Nadere informatie

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder 25 jaar windenergie in de Noordoostpolder Ir. Guido Bakema KIVI-Excursie 14 september 2015 RWE Innogy Windpower Netherlands B.V. 1 Agenda 1. de Noordoostpolder 2. Het windpark Westermeerdijk (1987 2015)

Nadere informatie

Betere investeringskansen voor windenergie op zee? (I)

Betere investeringskansen voor windenergie op zee? (I) Page 1 of 11 Dit document is afgedrukt via IBRTracker op en uitsluitend bedoeld voor licentiehouder li@ibr.nl. nr. 2 - februari 2015 (/docs/articles/2015/februari[1]) TBR 2015/17 Betere investeringskansen

Nadere informatie

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015

Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Handleiding haalbaarheidsstudie SDE+ 3 maart 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Onderbouwing van de financiering 4 2.1 Financieringsplan 4 2.2 Onderbouwing eigen vermogen en intentieverklaring van een financier

Nadere informatie

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 1 Inhoud Duurzame energie in Weert POL en samenwerking Uitgangspunt

Nadere informatie

Figuur 1 geeft een aantal windturbines weer, een mooi

Figuur 1 geeft een aantal windturbines weer, een mooi 15 Waardevolle Wind Windenergie zal als onderdeel van een nieuw duurzaam energiesysteem haar plaats moeten verwerven in het bestaande maatschappelijk systeem. Die maatschappij zit vol waarden en dus zal

Nadere informatie

Waarom windenergie (op land)?

Waarom windenergie (op land)? Waarom windenergie (op land)? Steeds meer schone energie Dit kabinet kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving. Evenwichtige energiemix Om dit doel verantwoord

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126.

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126. Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2005, de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit

Nadere informatie