Automatisch programmeren lasrobots Nieuwe ontwikkelingen TIG-toortsen Ik wil de beste lasser worden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Automatisch programmeren lasrobots Nieuwe ontwikkelingen TIG-toortsen Ik wil de beste lasser worden"

Transcriptie

1 Onafhankelijk vakblad voor lassen, lijmen en snijden Nummer 5 In dit nummer: Automatisch programmeren lasrobots Nieuwe ontwikkelingen TIG-toortsen Ik wil de beste lasser worden

2 VOORWOORD - Erik Steenkamer, voormalig directeur ThyssenKrupp Encasa: Rendabel geautomatiseerd in seriegrootte 1 Colofon Uitgave ISSN Lastechniek wordt uitgegeven in opdracht van het Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) in samenwerking met het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL). Redactie Bert de Jong, Fleur Maas, Rolf Mul, Leo Vermeulen, Bart Verstraeten, Margriet Wennekes Eindredactie Margriet Wennekes, Leo Vermeulen (techniek) Uitgever Bert de Jong Advertenties Con-Sell, Rolf Mul T E Redactieadviesraad Paul Barendse, Ruud van Bezooijen, Tim Blok, Leen Dezillie, Rob Helmich, Marcel Hermans, Michel van t Hof, Piet van der Horst, Michael Jak, Pieter Keultjes, Marco Kraaijeveld, Maurice Mol, Ed Mulder, Johan Schelfhorst, Frank Smit, Wil van der Stap, Erik Steenkist, Gregor Tokarenko, Fred Vasquez, Adriaan Visser Adressen Nederlands Instituut voor Lastechniek Postbus AD Zoetermeer T E - Belgisch Instituut voor Lastechniek vzw Technologiepark B-9052 Zwijnaarde, België T F , E - Niet zomaar een brug Misschien kunt u het zich nog herinneren: in juni 2013 publiceerden we een artikel over de bouw van de Ponte Palazzo ofwel de Paleisbrug in Den Bosch. Op zaterdag 9 is deze brug, vervaardigd uit cortenstaal, onder grote belangstelling van de Bosschenaren feestelijk geopend. Hiermee is Den Bosch een kostbare, maar vooral bijzondere brug rijker. De Paleisbrug is namelijk niet zomaar een fiets- en voetgangersbrug die de historische binnenstad verbindt met het moderne Paleiskwartier, maar tevens een park met bomen, struiken en gras. Het is na de High Line in New York de tweede parkbrug ter wereld. Verder is het bouwwerk voorzien van een bijzondere liftconstructie voor fietsers, vloerverwarming tegen bevriezing, én wifi. De mogelijkheid om gebruik te maken van draadloos internet, maakt deze brug nog meer tot een verbindend element. Valk Welding verzorgde de automatisering van het programmeer- en lasproces voor de productie van de 3D gebogen raildelen van de trapliften die ThyssenKrupp Encasa produceert. Met deze automatiseringsslag kunnen we enkelstuks op een rendabele manier produceren en met een hoge kwaliteit aan de groeiende marktvraag voldoen. Zorgt dat het hele lasproces optimaal verloopt Service, training en parts dicht bij huis Specialisten op las- en robotgebied Complete systemen uit één hand Smart Industry Robot Solutions OPUS communicatie-ontwerp Fruitweg 24 j GK Leiden, T F E Abonnementen Voor particulieren in Nederland 62,50 op privé-adres, voor bedrijven in Nederland per abonnement. Voor studenten en senioren geldt in Nederland een speciaal tarief. Voor abonnementen in België kunt u contact opnemen met Prijzen zijn excl. btw. Lastechniek verschijnt tien keer per jaar en wordt toegezonden aan deelnemers van het Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) en het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL) en andere geïnteresseerden en belanghebbenden in de verbindingstechniek. Voor vragen over abonnementen kunt u terecht bij het NIL of het BIL voor België. Het abonnement geldt voor een geheel jaar. Opzeggingen per aangetekend schrijven vóór 1 oktober van het lopende jaar. Verzendadres wijzigen? Stuur dan het etiket met verbeterd adres retour. Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de regels voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland. Ontwerp en lay-out OPUS communicatie-ontwerp, Leiden. Hoewel de informatie gepubliceerd in deze uitgave zorgvuldig is uitgezocht en waar mogelijk gecontroleerd, sluiten de uitgever en de redactie uitdrukkelijk iedere aansprakelijkheid uit voor eventuele onjuistheden en/of onvolledigheid van de verstrekte gegevens. Internet, , wifi, social media: ook vakblad Lastechniek gaat mee met zijn tijd en volgt de snelle ontwikkelingen op dit gebied. Op onze vernieuwde website vindt u niet alleen actueel nieuws, praktische informatie en downloadbare edities, maar ook berichten via Twitter en Instagram. Heeft een papieren blad nog wel bestaansrecht, nu de informatie- en communicatiemogelijkheden via internet zo uitgebreid zijn? Wij zijn overtuigd van wel, en zien het blad als een solide basis om onze doelgroep te voorzien van relevante informatie, verdiepende artikelen, en herkenbare verhalen van vakgenoten. Anders dan internet, waar ieder voor zich praktisch alles kan opzoeken waar zijn belangstelling naar uitgaat, werkt een blad verbindend voor een lezersgroep. Een papieren uitgave is bovendien minder vluchtig en nodigt uit tot bladeren en herlezen. Maar we willen meer bieden dan een blad. Als makers van Lastechniek streven we ernaar om het goede van het gedrukte blad te behouden en daarnaast de vele online mogelijkheden te benutten. Zoals Reint Jan Renes, lector Crossmediale Communicatie van de Hogeschool Utrecht het onlangs verwoordde tijdens een congres: "Lezers zitten zowel online als offline. Dus zorg er vooral voor dat je overal bent waar je lezer is." Valk Welding tel Overname van artikelen is slechts mogelijk na verkregen schriftelijke toestemming van de uitgever. We wensen u veel leesplezier en nodigen u uit om ook onze website regelmatig te bezoeken. De makers van Lastechniek

3 Inhoud #5 wordt uitgegeven door OPUS communicatie-ontwerp in opdracht van het Nederlands Instituut voor Lastechniek in samenwerking met het Belgisch Instituut voor Lastechniek Voor de komende editie van, een themanummer over ontwikkelingen op de Arbeidsmarkt, zijn wij op zoek naar zzp ers met een bijzonder verhaal én naar werkgevers die veel werken met zzp ers. Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek laten zien dat het aantal zzp ers in de afgelopen tien jaar is toegenomen. Wij zien dit ook terug onder lassers en lastechnici. Is dit een ontwikkeling die vooral uit nood geboren is, of biedt het flexibiliseren van de arbeidsmarkt juist nieuwe kansen? Wie zijn deze zzp ers, welke diensten verlenen ze, voor welke opdrachtgevers zijn ze interessant en wat zijn de voor- en nadelen van de toename van het aantal zzp ers? In het komende themanummer proberen we antwoord te krijgen op deze vragen. Bent u als zzp er werkzaam in de verbindingstechniek, of werkt u als opdrachtgever veel met zzp ers, en wilt u uw verhaal vertellen in, laat het ons weten via Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op Geautomatiseerd oplassen van 04 Vanuit de verbindingswereld 10 Automatisch programmeren lasrobots: toekomstmuziek of werkelijkheid? 14 Lagere weerstand leidt tot hoger rendement van TIG-toortsen 6 drukvaten en boilers 22 Laskennis opgefrist 27 Willem de Welder 28 Vaktrots 30 Brancheregister Foto: Raymond den Haan Foto: Rolan Robotics Het efficiënt kunnen produceren van kleine seriegroottes en mass customization vormen een belangrijke uitdaging, wat vraagt om een automatische workflow van de programmering. In hoeverre kunnen lasrobots al automatisch geprogrammeerd worden? Foto: AZZ WSI Coverfoto: Raymond den Haan bij MultiMetaal in Den Helder

4 BERICHTEN - Meer natuurlijke kleuren en contrast voor lassers De nieuwe automatisch donkerkleurende Speedglas 9100XXi lasfilterkit van 3M biedt een reeks verbeterde functies. Dankzij de speciaal ontworpen optische eigenschappen van de nieuwe filter zien lassers meer details - zo kunnen ze zich beter richten op lasvoorbereiding, lastechniek, precisieslijpwerk en inspectie van net uitgevoerde lassen. Lassers kunnen hiermee ook gemakkelijker kleuren herkennen in hun werkomgeving, zoals de gekleurde bedieningspanelen op hun lasmachines. voorbeeld de knop op het externe, zilveren front langer ingedrukt te houden, kan de lasser van TIG-lassen met lage stroomsterkte overgaan naar MIG-lassen met hoge stroomsterkte. Het externe zilveren front kan gemakkelijk worden geactiveerd met handschoenen aan, aan- Eenvoudige bediening Het nieuw ontworpen 3M Speedglas zilveren frontpaneel 9100 XXi moet samen worden gebruikt met het gezien er geen kabels in de weg zitten. 3M Speedglas lasfilter 9100Xxi, aangezien het beschikt Upgrade over een extern bedieningselement voor slijpstand en Lassers die momenteel beschikken over een 3M geheugenfuncties van de lasfilter. Een druk op de knop Speedglas 9100/9100 Air of 3M Speedglas van het externe, zilveren front is voldoende om de filter QR laskap kunnen gemakkelijk upgraden en profiteren vast te zetten in kleur 3 lichtstand voor slijpwerk. Door van alle nieuwe mogelijkheden. Lassers die gebruik nog eens op de knop te drukken wordt de automatisch maken van 3M Speedglas 9100 FX/9100 FX Air/9100 donkerkleurende functie opnieuw geactiveerd, zodat de MP laskappen kunnen met het 3M Speedglas 9100XXi gebruiker weer kan lassen. filter profiteren van de verbeterde optische eigenschappen en ook van de Auto-AAN/UIT functie. Ze zullen geen Individuele instelling gebruik kunnen maken van slijpstand en geheugenfuncties op basis van het externe bedieningselement Met de nieuwe geheugenfuncties kan de lasser snel schakelen tussen twee verschillende lasfilterinstellingen. aangezien de zilveren frontpanelen van deze laskappen De geheugenfuncties beschikken over een individuele anders zijn ontworpen. instelling voor donkerstand, omschakeling met gevoeligheidsinstelling en donker-lichtvertraging. Door bij- De Groot breidt diensten uit met dealerschap Het merk Migatronic wordt in Nederland vertegenwoordigd door een netwerk van dealers. Sinds kort is dit netwerk uitgebreid met een nieuw dealerschap. Afgelopen maand hebben Wim de Groot (directeur van De Groot Lasopleidingen) en Albert van Bakel (directeur Migatronic Nederland) elkaar de hand geschud op een vruchtbare samenwerking. Diensten De Groot Lasopleidingen in Breda gaat zijn diensten uitbreiden met het leveren van Migatronic lasmachines en accessoires, zoals lastoortsen en slijtdelen. Naast het dealerschap gaat het bedrijf fungeren als servicepartner, onder andere door het leveren van originele onderdelen van machines. De Groot ziet deze nieuwe activiteiten als een mooie aanvulling op de bestaande activiteiten, die tot nu toe bestonden uit het aanbieden van opleidingen en het bemiddelen voor technisch personeel via een technisch uitzendbureau en een detacheringsbedrijf. Directeur Wim de Groot: We kunnen nu als totaalleverancier de markt voorzien van opleidingen, kennis, gekwalificeerd personeel en vele producten op het gebied van lasbenodigdheden. In principe willen we een zo breed mogelijk assortiment aan producten kunnen aanbieden. gaat zijn producten aanbieden via een webwinkel die Webwinkel onlangs online is gegaan. De bestaande relaties zullen De Groot zal zich met zijn nieuwe activiteiten vooral richten op bedrijven in de regio Midden- en West-Brabant, worden gesteld van het aanbod. Naast het leveren van via nieuwsbrieven en promotiematerialen op de hoogte maar ook op bestaande klanten uit andere gebieden. de apparatuur zullen we advies en producttrainingen Onze doelgroep bestaat eigenlijk uit alle bedrijven waar geven, en als geautoriseerde partner leveren we ook gelast wordt, van constructiebedrijven tot roestvaststaalverwerkende bedrijven en van autoschadebedrij- service en onderhoud. ven tot aluminium jachtenbouwers. De nieuwe dealer advertentie 2-daagse Workshop Het opstellen en behalen van LASMETHODEKWALIFICATIES Meer informatie vindt u op 4 5

5 BERICHTEN - Op 23 en 25 juni 2015 organiseert Polysoude open dagen bij de hoofdvestiging in Nantes (Frankrijk). Het bedrijf zal tijdens die twee dagen de nieuwste ontwikkelingen presenteren op het gebied van lassen en cladden met behulp van het TIG-proces. De open dagen zijn gericht op professionals en beslissers uit de meest uiteenlopende sectoren, die in hun bedrijf te maken hebben met het lassen van producten. Workshops In verschillende praktische workshops zal het orbitale en geautomatiseerde TIG-lassen en cladden onder de loep worden genomen. Deze technieken worden toegepast in een brede range van sectoren, zoals kern- en zonne-energiecentrales, gas- en oliewinning, luchtvaart, waterbehandeling, voedingsindustrie, farmaceutische industrie enzovoort. TIG-lassen grote materiaaldiktes Het Hot-Wire TIG-proces kan worden ingezet voor het orbitaal lassen van grotere materiaaldiktes met een relatief grote lassnelheid. Automatisering van dit proces garandeert een foutloze productie. Voor zeer dikke materialen kan de productiviteit verder worden opgevoerd door het verkleinen van de lasnaden en daarmee het lasvolume. Gebruik van een automatisch bewegende laskop met een Narrow-Gap-toorts beperkt de hoeveelheid neer te smelten lasmetaal. Een goede lasnaadvoorbereiding kan nog meer tijd- en materiaalwinst opleveren. Nieuwste ontwikkelingen TIG-lassen en cladden tijdens open dagen in Nantes Orbitaal TIG-lassen met hoge kwaliteit en productiviteit Als lassen van hoge kwaliteit vereist zijn, is orbitaal TIGlassen een goede technologie voor pijp-pijp- of pijpflensverbindingen. Met of zonder gebruik van toevoegmateriaal is dit een stabiel en betrouwbaar proces dat kan worden toegepast op staal, roestvast staal, titanium, nikkel en aluminiumlegeringen. Het proces kan geautomatiseerd worden voor reproduceerbare lassen van hoge kwaliteit. De apparatuur voor orbitaal lassen is geschikt voor toepassing in moeilijke omgevingen, zoals besloten ruimtes, moeilijk toegankelijke of slecht zichtbare plaatsen. Alle machines bieden de mogelijkheid om de lasparameters continu te beheersen en te registreren. Cladden Het TIG-cladden is een andere toepassing van het TIGproces. Dit proces wordt toegepast om de levensduur van onderdelen te verlengen of voor de afwerking van nieuwe producten. Het cladden wordt ook toegepast om een tussenlaag aan te brengen voor het verbinden van heterogene materialen. De TIG er technologie van Polysoude is gebaseerd op een speciaal toortsontwerp, waarmee twee TIG-bogen naast elkaar kunnen bewegen. Hiermee wordt niet alleen de productiviteit verhoogd, maar wordt ook de samenstelling en dikte van de opgelaste laag beter gecontroleerd. Driedimensionaal TIG-lassen Sommige werkstukken kunnen niet geroteerd worden vanwege hun vorm of gewicht. Ook voor deze toepassingen zijn machines met speciale laskoppen ontwikkeld. Hiermee kunnen werkstukken met complexe vormen gemakkelijker gelast of geclad worden. Materials groeit verder Op 22 en 23 april organiseerde Mikrocentrum de derde editie van de Vakbeurs Materials. De bijna bezoekers lieten zich informeren en inspireren door een honderdtal exposanten uit binnen- en buitenland, het uitgebreide congresprogramma en de Materia tentoonstelling. De reacties zijn positief en bieden wederom veel perspectief voor de toekomst, aldus Timo van Leent, manager Materials. Stormachtige ontwikkelingen De innovaties op het gebied van materialen, materiaalbewerking en -karakterisering, oppervlakte- en verbindingstechnieken zijn stormachtig. Steeds meer geavanceerde materialen worden in producten toegepast en dat zijn dan vaak combinaties van verschillende materialen met elk hun eigen kenmerken en productieproces. Uitwisseling van kennis en ervaring van materialen vanuit verschillende toepassingsgebieden is daarbij onmisbaar. Vakbeurs en congresprogramma De vakbeurs werd wederom ondersteund door een congresprogramma, dat ook dit jaar goed werd bezocht. De derde editie stond in het teken van allerlei materiaaluitdagingen, zoals corrosie, hechting, temperatuurbestendigheid, hergebruik, recyclebaarheid, slijtvastheid, wrijvingsweerstand, UV-bestendigheid en vervormbaarheid. Hierdoor konden de bezoekers gericht de stands van hun belangstelling bezoeken en lezingen bijwonen. Het blijft uitermate zinvol om het grote publiek met de belangrijke ontwikkelingen bekend te maken. De vele lezingen ondersteunen hierbij de beursvloer. Veel animo voor duo Materia tentoonstelling Tijdens de beurs was Materia aanwezig met de duotentoonstelling `Lightweight & Bio-based Materials`. Deze tentoonstelling stond volledig in het teken van de materialen van de toekomst. Lichtgewicht geschuimde materialen, 3D geprinte materialen, opblaastextiel, vernuftige cellenstructuren en dunne laminaten zijn voorbeelden van materialen van de toekomst. En wat te denken van duurzame biocomposieten, foammaterialen en nieuwe honingraatpanelen? De volgende Materials is op 20 & 21 april

6 BERICHTEN - Nieuwe technologie voor het verbinden van componenten Nieuwe TIG-toorts voor betere prestaties en betrouwbaarheid Op 30 april vond de officiële opening plaats van Pulseform, een bedrijf dat componenten verbindt met een techniek op basis van elektromagnetisme (EMPF). Deze techniek wordt gepresenteerd als een milieuvriendelijk alternatief voor andere verbindingstechnieken, zoals lassen, solderen en lijmen. Duurzame innovatie Samen met onze partner Magnet-Physik uit Keulen maken wij het elektromagnetisch-pulsvormen (EMPF) bereikbaar voor alle industrieën waar componenten aan elkaar worden verbonden, vertelt Jeroen Rondeel, directeur van Pulseform. De opening van Pulseform vond plaats in het Blue Innovation Center in Venlo. Doordat hier veel technische en creatieve bedrijven bij elkaar zitten, delen we kennis en helpen we elkaar verder, zowel in technologie als in contact met de markt. De opening van Pulseform bestond uit een informatief gedeelte waarin de technologie uitgebreid werd toegelicht door TBi Industries GmbH heeft een volledig nieuwe compacte, watergekoelde TIG-toorts ontworpen. De nieuwe toortskop en het speciale koelsysteem van de TBi XCT 400W dragen bij aan een lange levensduur. Deze eigenschap komt ook tot uiting in de naamgeving van de toorts: XCT staat voor X-tra Cool Tungsten. Meer gebruiksgemak De geometrische vorm van de toorts zorgt voor een effectieve en constante gasbescherming. De prestaties zijn vergelijkbaar met het gebruik van een gaslens, maar vergeleken met conventionele ontwerpen is de XCT compacter en duurzamer gebouwd. De toorts kan worden uitgerust met een langer gasmondstuk voor betere Pulseform en Magnet-Physik. Daarna werd de werking toegankelijkheid. van de EMPF-machine gedemonstreerd op componen- Minder slijtdelen ten. Dankzij het nieuwe ontwerp worden er minder slijtdelen De TBi XCT 400W is voorzien van een dubbele schake- verbruikt, omdat deze langer meegaan. Het grote con- laar, die geleidelijk ook ingevoerd zal worden bij de an- Magnetiseren tactoppervlak zorgt voor een constante en betrouwbare dere handtoortsen van TBi. Deze zogenaamde De belangrijkste technologie die in een EMPF-machine stroomoverdracht en beschermt tegen slijtage. Ook bij Precision Switch Dual is ontworpen in nauwe samen- wordt gebruikt is magnetiseren. De technologie mag- warmteontwikkeling behoudt de toorts zijn grote span- werking met klanten en gebruikers, om het gebruiksge- netiseert één of beide componenten voor een fractie van kracht. Deze verbeteringen maken de nieuwe toorts ef- mak van de toorts te verbeteren. een seconde en krimpt de delen stevig aan elkaar. ficiënter om mee te werken, omdat er minder Tests wijzen uit dat met EMPF de verbinding niet meer In gesprek wisseltijden nodig zijn. de zwakste schakel is en dat het onderdeel eerst breekt Volgens de directeur van Pulseform is de EMPF-tech- voordat de verbinding het begeeft. Dit is uiteraard goed nologie betaalbaar en betrouwbaar voor alle markten nieuws voor onderdelen die voor onderhoud onbereikbaar zijn en waarbij de las nu een risico vormt. Aluminium, koper, brons en dun staal kunnen worden gecombineerd met andere metalen, plastics, of vooraf gecoate onderdelen, zolang het geleidende materiaal aan de buitenzijde van de verbinding zit of er een geleidende huls wordt gebruikt. Een technisch voordeel is dat het krimpende onderdeel door zijn eigen elastische grens gaat, waardoor een spankracht ontstaat die mechanisch nooit kan worden gerealiseerd. Kleine toleranties zijn mogelijk dankzij het terugveereffect van verschillende materialen. Dankzij de deelbare veldvormer kunnen componenten ook worden verbonden tot een gesloten geheel. waarin wordt gelast, gesoldeerd en gelijmd. Op onze machine kunnen wij ontwikkelprojecten vormgeven. Wij voegen onze kennis van de EMPF-technologie samen met de applicatiekennis van de klant en komen zo tot werkbare oplossingen. Als de klant vervolgens een eigen machine wil integreren in zijn productieproces, produceren wij de EMPF-machines. Maar nu is het eerst zaak om de technologie bekendheid te geven en te laten zien dat het echt een milieuvriendelijk alternatief is voor conventionele verbindingsprocessen. Wij nodigen daarom geïnteresseerden zeker uit met ons in gesprek te gaan en te onderzoeken of dit proces geschikt is voor hun verbindingen. In memoriam Arie de Visser Op 15 februari 2015 is Arie de Visser op 91-jarige leeftijd overleden. Arie begon zijn carrière in 1948 als chemicus bij Willem Smit & co, later Lincoln Smitweld. Als jonge technicus was hij betrokken bij corrosieonderzoek aan lasverbindingen in roestvast staal. Hij heeft op uitzonderlijke wijze bijgedragen aan onderzoek, productie en presentatie van beklede elektroden. Arie werd gewaardeerd om zijn goede voorbereiding van discussies, zijn heldere betoogtrant en zijn innemend optreden. Door zijn inzicht in de Europese markt was Arie een gewaardeerd lid van de Europese organisatie van producenten van lasmaterialen CEFE, het huidige EWA. Overdracht van kennis was voor hem een taak die hij zorgvuldig en met veel overtuiging uitvoerde. Dit gold zowel voor zijn lezingen als voor zijn lessen tijdens lastechnische kadercursussen. In de jaren tachtig had Arie zitting in verschillende NIL opleidingscommissies. In 1992 ontving hij de Prof. Geerlingspenning voor zijn bijdrage aan de kennisverspreiding op het gebied van de verbindingstechnologie. Wij wensen zijn vrouw, kinderen en verdere familie veel sterkte toe bij het verwerken van dit verlies. Bestuur, Raad van Advies en medewerkers van het Nederlands Instituut voor Lastechniek 8 9

7 LASROBOTS - Automatische programmering lasrobots: toekomstmuziek of werkelijkheid? Smart Industry is een begrip waarmee overheid en industrie zich hard maken voor vergaande flexibilisering en optimalisatie van het geautomatiseerde productieproces. Het efficiënt kunnen produceren van kleine seriegroottes en mass customization vormen een belangrijke uitdaging, wat vraagt om een automatische workflow van de programmering. door Erik Steenkist In hoeverre kunnen lasrobots al automatisch geprogrammeerd worden? Vakblad Lastechniek legde deze vraag voor aan een aantal lasrobotintegrators, een fabrikant en het LAC (Laser Applicatie Centrum), en doet hierover verslag in een tweedelige serie. In dit eerste artikel aandacht voor de visie van het LAC, lasrobotintegrator RobWelding en de ontwikkelingen bij Valk Welding. Lasautomatisering gaat verder dan de inzet van lasrobots en offline programmering. Het lassen van enkelstuks met inzet van lasrobots vraagt om oplossingen die de hele programmering en set-up tijd sterk kunnen verkorten. Op verschillende niveaus wordt gewerkt aan de ontwikkeling daarvan. Daar waar tot voor kort de efficiencyverhoging vooral werd gezocht in het automatiseren van handmatig werk door de inzet van robots, wordt nu gezocht naar oplossingen om het traject van werkvoorbereiding te verkorten en te vereenvoudigen. De nadruk ligt daarbij op de ontwikkeling van softwarematige oplossingen om de data uit 3D CAD-modellen te gebruiken om automatisch laspaden voor de lasrobot te kunnen genereren, inclusief de juiste lasparameters. Daarnaast speelt de inzet van lasersensoren die ervoor zorgen dat de lasrobot de lasnaad exact volgt, een steeds grotere rol. 3D CAD wordt standaard De afgelopen tien jaar is al een groot deel van de maakindustrie overgestapt op 3D CAD-systemen. Ook de jongere generatie technici is al helemaal opgeleid in 3D, en ontwerpt, visualiseert en denkt in 3D. Dat betekent dat 3D langzaam standaard begint te worden. Ontwerp, design en engineering vinden in een 3D omgeving plaats, waarbij het driedimensionale model uitgangspunt vormt voor de aanmaak van CAM-programma s voor de aansturing van productiemachines. Vooral de verspaning is daar al ver mee. Een werkvoorbereider hoeft straks alleen nog de verspaningsstrategie te kiezen, waarna de software het bewerkingsprogramma genereert. Het ligt voor de hand om ook voor het programmeren van lasbanen het 3D CADmodel als uitgangspunt te nemen. Smart Welding Factory Het LAC (Laser Applicatie Centrum) is samen met een aantal bedrijven het project Smart Welding Factory gestart om samen met MKB-bedrijven in de metaal het automatisch genereren van laspaden in een 3D CAD-model te ontwikkelen. Op 28 mei vindt de aftrap plaats van dit samenwerkingsproject. Waar het LAC naartoe wil, wordt op de website als volgt verwoord: Door verschillende stappen in het totale productieproces te automatiseren willen we uiteindelijk komen tot een fabriek waar op een slimme, flexibele en efficiënte manier kan worden geproduceerd. First time right, one piece flow! Automatisch offline robotprogrammeren, het integreren van een WPS-database en het loggen van lasparameters zijn daarin de belangrijkste stappen. Juist de combinatie van een WPS-database en het loggen van lasparameters biedt in termen van certificering, traceability en wettelijke aansprakelijkheid grote kansen. Om aan de Nederlandse en Europese of internationale wetgeving te voldoen moeten lassende bedrijven steeds meer papierwerk bijhouden. Er moet volgens WPS en worden gelast en lasparameters moeten worden gelogd om producten te certificeren. De bijbehorende papierwinkel wordt volledig geautomatiseerd. Dit scheelt u kilo s papier, administratieve last en misschien nog wel belangrijker: u voldoet eenvoudig aan de wet- en regelgeving, aldus de informatie op de website van het LAC. Lasautomatisering gaat verder dan de inzet van lasrobots en offline programmering. Het lassen van enkelstuks met inzet van lasrobots vraagt om oplossingen die de hele programmering en set-up tijd sterk kunnen verkorten

8 LASROBOTS - TECHNOLOGY FOR THE WELDER S WORLD. ABIMIG A T Voor elke opdracht het geschikte laspistool. ABIMIG A T: de beste keuze! Flexibiliteit: de optimale positie en configuratie voor elke opdracht Lichtgewicht: minder belastend voor de lasser Robuust: hoge mechanische sterkte en duurzame slijtonderdelen Krachtig: onovertroffen verhouding gewicht-belastbaarheid Kostenbesparend: forse vermindering van de stilstandtijd Enkelstuks productie van graafbakken door Rob Welding. De graafbakken worden gelast met één programma. In het vervolgartikel het Smart Industry verhaal van Rolan Robotics Parametrisch model Lasrobotintegrator Valk Welding is één van de partijen die zelf veel investeert in de ontwikkeling van slimme software en intelligente sensoren om lasrobots snel en efficiënt te kunnen programmeren. De lasrobotintegrator werkt samen met Panasonic Welding Systems voortdurend aan doorontwikkeling om offline programmering met hun DTPS-software verder te optimaliseren voor flexibele productie. Directeur Adriaan Broere: DTPS is uitgegroeid tot een cruciaal onderdeel van de gehele robotaansturing, als onderdeel van een compleet all-in-one systeem voor arc welding. Voor klanten met een eigen productfamilie hebben we daar ruim tien jaar geleden klantspecifieke Custom Made Robot Software (CMRS) aan toegevoegd. Daarmee kon de programmering van varianten binnen een productfamilie automatisch worden gegenereerd vanuit een parametrisch model. De operator kon volstaan met alleen type, afmeting en aantallen in te voeren en de software deed de rest. Fabrikanten zoals Dejo (roosters), Leenstra (raveelijzers), Betafence (hekwerken) en Dhollandia (laadkleppen) werken daar nu al jaren mee. Oplossingen voor productfamilies Ook RobWelding heeft ervaring met het automatisch programmeren van laspaden voor de robot op basis van parametrisch programmeren voor klanten die te maken hebben met een grote variatie binnen een productfamilie. Karel van Vlastuin, die ABB robots inzet voor lasrobotinstallaties: Wij kijken welke familie bij elkaar past en of dat ook in de lasmal past. Lukt dat, dan gaan we met de klant samen kijken wat de mogelijkheden zijn. Voorwaarde voor offline programmering is wel dat de simulatie van de omgeving en de robot 100% met elkaar overeen moeten komen. De ABB besturing heeft dat goed voor elkaar met werkobjecten dergelijke. Van de lasrobotinstallatie vraagt dat om 100% uitlijning van de mallen, en dat alle producten compleet in 3D getekend zijn. Tot nu toe hebben we twee concrete projecten gerealiseerd op basis van parametrisch programmeren voor een klant die stalen balken last met de robot. Met behulp van parametrisch programmeren kunnen we het lassen van balken van IPE240 tot HEB650 vanuit één programma automatisch laten verlopen. En een klant last meerdere types graafbakken met één programma. Automatic Path Generator Om de hele programmeertijd vergaand te minimaliseren, zodat ook enkelstuks en kleine series op een rendabele manier met robots gelast kunnen worden, heeft Valk Welding voor programmering van haar lasrobotsystemen de eigen tool APG ontwikkeld (Automatic Path Generator). Daarmee is het mogelijk lasprogramma s op basis van data uit ERP, CAD-systemen en Excelsheets, automatisch te genereren. Op basis van deze data maakt APG automatisch programma s voor de lasrobot die naast positionering van de lastoorts, tevens de toortshoek en de juiste lasparameters, zoals stroomsterkte, spanning, weaving parameters, kratervulling parameters en dergelijke bevatten. Adriaan Broere: Bedrijven als Van Hool (truck- en bussenbouw), en Auping (bedden) hebben daarmee het hele programmeertraject voor de lasrobots inmiddels geautomatiseerd en hebben daarmee een one-piece-flowproductie gerealiseerd. Massaproductie met seriegrootte 1 op de lasrobot is daarmee werkelijkheid geworden. Automatisch programmeren vanuit 3D model Adriaan Broere: Met de ontwikkeling van intelligente software en sensoren is het automatisch programmeren nu in een stroomversnelling gekomen. Onze software engineers werken nu hard aan de doorontwikkeling van ons offline programmeersysteem DTPS om aan de hand van een 3D CAD-model automatisch lasprogramma s te genereren. Ook bij onze fabrikant Panasonic Welding Systems houdt de R&D afdeling met tachtig man zich bezig met technische ontwikkeling voor de komende decennia. Steeds meer effort wordt dus in software gestopt. Voorwaarden Tijdwinst in automatisering van het programmeertraject levert weinig op wanneer eerst nog proeflassen gedaan moeten worden om te zorgen dat de lasrobot de geprogrammeerde banen ook daadwerkelijk volgt. Voorwaarde voor automatische programmering is dat de programma s een-op-een direct door de robot kunnen worden overgenomen en niet handmatig hoeven te worden gecorrigeerd. Adriaan Broere: Niet iedere robot is zomaar geschikt om aan de hand van automatisch gegenereerde programma s direct de juiste lasbanen te vinden. Minimale voorwaarden voor First time right zijn een gekalibreerde lasrobot en een effectief lasnaadzoeksysteem dat direct communiceert met de robotbesturing. In juli verschijnt het tweede artikel over dit onderwerp, met daarin het parametrisch programmeren en automatisch manloos programmeren van enkelstuks bij Rolan Robotics, en de ontwikkelingen bij Cloos, Yaskawa, ABB en Binzel

9 TIG-TOORTSEN - Lagere weerstand leidt tot hoger rendement van TIG-toortsen Voor beide typen heb je twee gasmondstukken nodig, om te kunnen lassen met of zonder gaslens. Doorsneden van beide typen zijn weergegeven in figuur 2. Overgangsweerstand In de klemnippelhouder bevindt zich de klemnippel. Deze klemnippel wordt om de wolfraamelektrode geschoven en houdt deze op zijn plaats. De klemnippel is aan de voorzijde voorzien van een klein conisch vlak. Een dergelijk conisch vlak bevindt zich ook in de klemnippelhouder, en door met de toortskap de klemnippel aan te drukken tegen het conische vlak in de klemnippelhouder, zal de klemnippel zich om de wolfraamelektrode klemmen. TIG-toortsen zijn er in vele soorten en maten, maar bijna allemaal zijn ze nog gebaseerd op het oude principe dat eind jaren dertig in Amerika ontwikkeld werd. Dit artikel laat zien welke zwakheden de conventionele TIG-toorts heeft, en welke oplossingen fabrikanten hiervoor hebben ontwikkeld. door Piet van der Horst Dat er zo weinig nieuwe ontwikkelingen zijn op het ooit bedacht is, nog wel voldoet aan de eisen van onze tijd. gebied van TIG-toortsen, komt mede doordat de De TIG-toorts zoals we die kennen heeft zeker zijn goede markt voor TIG-lassen relatief klein is en de ontwikkeling van een nieuw concept veel geld kost. Daar kanten, maar ook zijn zwakheden. komt nog bij dat wanneer iets al zo lang meegaat, het zeer Het Amerikaanse systeem moeilijk te verdringen valt. Alles en iedereen is op hetzelfde basisontwerp ingesteld; het is de wereldstandaard typen afgebeeld van het Amerikaanse systeem, namelijk Waar hebben we het eigenlijk over? In figuur 1 zijn twee geworden. Je kunt je afvragen of het ontwerp zoals het de grote en de kleine versie. 14 In deze figuur is ook duidelijk de opbouw van de toorts te zien en het aantal benodigde slijtdelen. Het aantal onderdelen voor de grote en kleine toortsbody is gelijk, op een uitzondering na. Als namelijk met de grote toorts wordt gelast met een gaslens, dan dient een aanpassingsring gemonteerd te worden, of een speciale isolatiering voor afdichting van het grotere gasmondstuk. De toortsbody is voorzien van een doorlopende fijne schroefdraad waarin de toortskap en de klemnippelhouder worden gemonteerd. Dit is een zwak punt bij dit type toortsen. De stroom wordt namelijk overgedragen via deze zeer fijne schroefdraad, en stroomoverdracht via schroefdraad is verre van ideaal. Er zal altijd een redelijk grote overgangsweerstand zijn, die ervoor zorgt dat de toortsbody extra warm wordt. Dit betekent stroomverlies en dus een lager rendement van het TIG-proces. Dit probleem wordt nog groter als de lasser verzuimt om de klemnippelhouder goed vast te draaien. Dit leidt niet alleen tot grotere stroomverliezen maar ook tot grotere onderhoudskosten. Figuur 1: TIG-toortsen volgens Amerikaans model. De grote toorts is van het type 18, de kleine toorts is type 20. Figuur 2: Doorsneden van twee typen toortsen met bijbehorende onderdelen. Het aanpassingsisolatiestuk is niet afgebeeld. De oppervlakte van het conische vlak van de klemnippel van het type 17/18/26 is ongeveer 18,7 mm². Bij het type 9/20 is dit slechts 7,8 mm². Bij een stroomsterkte van 100 ampère betekent dit een stroomdoorgang van ongeveer 5,3 ampère per mm² bij het type 17/18/26 en een stroomdoorgang van bijna 13 ampère per mm² bij het type 9/20. Dit lijkt geen problemen te hoeven geven, maar ook hier zal een overgangsweerstand optreden. Die weerstand zorgt ervoor, samen met de extra warmte van de klemnippelhouder, dat de klemnippel flink heet kan worden. En dan is er nog een andere overgangsweerstand. Dat is die van de klemnippel naar de wolfraamelektrode. Het klemvlak is ook hier maar zeer beperkt, doordat er op de klemnippel gedrukt wordt. Ter plaatse van de zaagsnede gaat de klemnippel hierdoor iets openstaan. Het komt regelmatig voor dat de klemnippel niet meer goed klemt door de ontwikkelde warmte en dat de wolfraamelektrode tijdens het lassen uit de toorts begint te zakken. De lasser lost dit meestal op door de toortskap nog iets verder aan te draaien. Als gevolg van de grotere druk op de zeer warme klemnippel gaat deze vervormen, waardoor deze nog slechter gaat klemmen en dus nog warmer wordt. Als dit gebeurt zal het verbruik van slijtdelen flink toenemen, vooral bij het lassen met wisselstroom of bij wat hogere stroomsterkten en gelijkstroom. 15

10 TIG-TOORTSEN - Schroefdraad Als de klemnippelhouder niet goed wordt aangedraaid, ontstaat er ruimte tussen de beide schroefdraden. De stroom kan dan niet goed overgebracht worden en de schroefdraden zullen daardoor extra warm worden. Zowel de toortsbody als de klemnippelhouder zijn vervaardigd uit koper. Bekend is dat wanneer koper op koper te warm wordt, de onderdelen op elkaar gaan invreten. Het gevolg hiervan is dat de schroefdraden zullen beschadigen en zowel de toortsbody als de klemnippelhouder vervangen moeten worden. mens per meter. Laten we de prijs voor deze koperkwaliteit op 100% stellen. Wordt gekozen voor een mindere koperkwaliteit, met een hardheid van bijvoorbeeld 80 HV en een geleidbaarheid van 35 siemens per meter, dan zal de prijs van deze slijtdelen ongeveer 35 % zijn. Daarmee lijkt men goedkoper uit te zijn, maar koper met een slechte geleidbaarheid wordt veel warmer dan koper met een goede geleidbaarheid. Als koper warm wordt neemt de hardheid, maar ook de geleidbaarheid snel verder af. Dit betekent dat het verbruik van slijtdelen nog groter wordt. Dat lijkt niet zo erg, omdat de slijtdelen toch goedkoop zijn. Echter, het grote verbruik van slijtdelen brengt ook hogere wisseltijden met zich mee en dat kost geld. Veel geld zelfs, want niets is zo duur als arbeidstijd. Litze Om de stroom van de stroombron naar de toorts te krijgen is voor luchtgekoelde toortsen een stroomgas nodig en voor watergekoelde toortsen een stroomwaterkabel. Hiervoor wordt een Litze stroomkabel gebruikt. De Litze stroomkabel bestaat uit dunne koperdraadjes die in elkaar geweven zijn. Belangrijk hierbij is de kwaliteit van de koperdraadjes. Deze moeten flexibel zijn, maar vooral ook een zeer goede geleidbaarheid hebben. Bij luchtgekoelde toortsen zit de Litze in de gasslang, bij de watergekoelde toortsen in de waterslang. Nieuwe ontwikkelingen De fabrikanten van apparatuur hebben de laatste jaren apparaten ontwikkeld, de zogenaamde inverters, met een zeer lage interne weerstand (cosinus phi). Bedroeg deze cosinus phi bij de oudere apparaten 0,5 tot 0,6; nu is deze bijna 1! Dit wil zeggen dat wat opgenomen wordt uit het elektriciteitsnet, bijna helemaal afgegeven wordt aan de secundaire zijde van de stroombron. De toegepaste, zeer snel schakelende elektronica in deze apparatuur maakt dat instellingen van bijvoorbeeld pulsvormen bij gelijkstroom met zeer hoge frequenties en speciale sinusvormen bij wisselstroom mogelijk zijn. Deze instellingen kunnen het rendement van het relatief trage TIG-proces aanzienlijk verhogen. Een aanzienlijk deel van deze rendementsverbetering gaat verloren met de toepassing van de hiervoor beschreven TIG-toortsen, zeker als daar slordig mee wordt omgegaan. Ook een verkeerde keus van de wolfraamelektrode kan het rendement van het TIG-proces negatief beïnvloeden. Leveranciers van TIG-toortsen hebben verschillende oplossingen ontwikkeld om de beperkingen van de standaard TIG-toortsen tegen te gaan. Zo kwamen er typen op de markt met aangepaste toortsbody s en handgrepen en verbeterde koeling, maar met de gebruikelijke slijtdelen. Andere fabrikanten ontwikkelden een toorts of zelfs een complete lijn toortsen met afwijkende slijtdelen. Voor alle TIG-toortsen geldt echter dat een goede omgang met de toorts en een goed onderhoud essentieel zijn voor een besparing van kosten en een lange levensduur van de toorts. Complete lijn TIG-toortsen: minder slijtdelen en langere levensduur Abicor Binzel heeft een complete lijn TIG-toortsen ontwikkeld met afwijkende slijtdelen, de ABITIG PRO lijn. Een belangrijk uitgangspunt bij deze ontwikkeling was het verminderen van het aantal slijtdelen. passingsring meer nodig. Dankzij het nieuwe ontwerp hebben de slijtdelen een langere standtijd en is er minder tijd nodig voor reparatie en onderhoud. Een praktisch voordeel voor de lasser is dat de wolfraamelektrode gemakkelijk verwisseld kan worden. Figuur 3: Beschadigde schroefdraad in een toortsbody Stroomoverdracht De stroomoverdracht is verbeterd doordat deze direct van de toortsbody op de spantang plaatsvindt, en niet Bij een beschadigde schroefdraad wordt nog weleens ge- meer via een schroefdraad. Het klemoppervlak is ten vraagd om een speciale tap om de draad opnieuw te snij- opzichte van de conventionele TIG-toortsen fors groter. den. Deze oplossing is niet aan te bevelen. Door het Is het contactoppervlak voor stroomoverdracht bij het opnieuw snijden van de draad wordt materiaal weggeno- type 9/20 slechts 7,8 mm²; bij de vergelijkbare men; de oppervlakte van de nieuwe schroefdraad wordt 150/260W is dit 38 mm². Bij het type 17/18/26 is het con- dus kleiner. Dit heeft tot gevolg dat de stroomoverdracht tactvlak voor stroomoverdracht 18,7 mm², terwijl dit op- minder wordt, de overgangsweerstand groter en de toorts- pervlak bij de vergelijkbare nieuwe toortsen 75 mm² body nog warmer.. Bij een beschadigde schroefdraad is het groot is. daarom beter de toortsbody meteen te vervangen. Kwaliteit slijtdelen Figuur 4: Opengewerkte stroomwaterkabel van type 18 (boven) en stroomgaskabel van type 17 (onder) Doordat er niet meer op de spantang gedrukt wordt, maar deze in een conus wordt getrokken, is de over- Het is goed om te beseffen dat dit natuurlijk niet hoeft te gangsweerstand aanzienlijk lager dan bij de conventio- gebeuren als alles netjes is gemonteerd en wordt schoon- De hoeveelheid Litze hangt af van het vermogen dat de Verbeteringen nele modellen. Ook het contactvlak met de wolfraam- gehouden. De standtijd van de slijtdelen zal dan zeer ac- toorts moet leveren. Bij een toorts voor 90 ampère zal re- De nieuwe TIG-toortsen bevatten niet alleen minder slijt- elektrode is veel groter, waardoor ook hier de stroom- ceptabel zijn, zeker wanneer voor een goede kwaliteit latief weinig Litze nodig zijn terwijl voor een 500 ampè- delen; ook de stroomoverdracht is beter, evenals de overdracht verbeterd is. De lagere overgangsweerstan- toortsen en slijtdelen gekozen wordt. Omdat er meestal retoorts een dikke Litze nodig is. Aangezien de stroom koeling van de toorts. Het terugbrengen van het aantal den zorgen dat er meer warmte in de boog ontstaat, met toch veel slijtdelen verbruikt worden, wordt er vaak voor om de buitenkant van de Litze loopt, is een behoorlijke slijtdelen is gerealiseerd door de klemnippel en de klem- als gevolg een hoger rendement van het TIG-proces. gekozen om de meest goedkope slijtdelen in te kopen. Op omtrek nodig om voldoende stroom te kunnen vervoeren. nippelhouder tot een geheel te maken: de spantang. Ook de koeling van de vloeistofgekoelde TIG-toortsen den duur is men daarmee echter niet goedkoper uit. Inte- Dit betekent in dat dergelijke kabels soms vrij fors zijn uit- Verder is er slechts één gasmondstuk nodig bij gebruik werd aangepast. Een groter koelkanaal zorgt ervoor dat gendeel. Een goede kwaliteit elektrolytisch koper heeft een gevoerd. Dit komt de soepelheid van het slangenpakket, van een gaslens en de standaard spantang. Bij grotere de toortsbody relatief koud blijft. De spantang wordt hardheid van 110 HV en een geleidbaarheid van ± 57 sie- waar de lasser nu juist behoefte aan heeft, niet ten goede. TIG-toortsen en gebruik van een gaslens is er geen aan- minder zwaar belast en gaat langer mee

11 OPLASSEN - Geautomatiseerd oplassen van drukvaten en boilers Oplassen, niet te verwarren met OP-lassen, is het aanbrengen van een metallische laag op een basismateriaal door middel van een lasproces. De opgelaste laag, met de gewenste eigenschappen, vormt een volledig metallurgische verbinding met het basismateriaal. AZZ WSI is gespecialiseerd in het renoveren van grote drukvaten, boilers, stoomleidingen enzovoort, door middel van geautomatiseerd oplassen. door Margriet Wennekes, fotografie AZZ WSI 18 19

12 OPLASSEN - Op het Europese hoofdkantoor van AZZ WSI B.V. in Hellevoetsluis praten we met werktuigbouwkundige en regional sales manager Paul van de Lisdonk. Hij geeft enthousiast uitleg over het specialisme van dit bedrijf. Veel mensen denken bij oplassen aan het met de hand herstellen van afgesleten onderdelen, zoals walsrollen, boorkoppen of grijpers van graafmachines. Maar de oplastechniek die wij gebruiken is verfijnder en richt zich op andere soorten producten, zoals grote drukvaten en boilers. Wij zijn vooral gespecialiseerd in het uitvoeren van grootschalige, geautomatiseerde oplasprocessen op locatie. In Europa werken we vooral voor raffinaderijen, de chemische industrie, vuilverbranding en energiecentrales. Corrosie De genoemde sectoren hebben te maken met uiteenlopende erosie- en corrosieprocessen. Vooral corrosie in boilers en drukvaten kan voor problemen zorgen. We moeten bij de renovatieprojecten ook anticiperen op nieuwe corrosieprocessen. Als gevolg van een andere herkomst kan de samenstelling van olie of kolen veranderd zijn. Deze wijziging van parameters betekent een ander corrosieproces, wat dramatisch kan uitpakken voor de levensduur van de betreffende unit als niet tijdig wordt ingegrepen. Met onze oplossing kan dat voorkomen worden. Controle is het toverwoord. Het geautomatiseerde systeem biedt ons volledige controle over het oplasproces. We hebben onze eigen machines ontwikkeld, gebaseerd op het MIG/MAG-lasproces want op dit moment is dat nog het meest efficiënt. Betekent de automatisering van het oplasproces dat de lassers overbodig zijn geworden? Integendeel, zegt Van de Lisdonk en hij wijst op een foto van een werk in uitvoering. Bij elke machine staat een gecertificeerde lasser die de machine instelt en het proces voortdurend in de gaten houdt. Die lasser staat daar continu te kijken en te luisteren, en als het nodig is grijpt hij in. En de lasser is daar natuurlijk niet alleen. Je moet je voorstellen dat dit werk wordt uitgevoerd in een grote toren waar meerdere machines over de diameter en hoogte zijn opgesteld, die in elkaars bereik komen. Het is een hele puzzel, een ingewikkeld samenspel van mensen en apparatuur. Renovatie De omvang van de projecten (denk aan te behandelen oppervlakten van 150 vierkante meter) maakt duidelijk dat handmatig oplassen ondenkbaar zou zijn. Bij het herstel van een boiler of drukvat wordt de hele binnenkant voorzien van een volledig nieuwe laag van ongeveer 3 mm dikte. We noemen dit dan ook geen reparatie maar renovatie. Het enige alternatief is vervanging, maar het grote Het oplassen van boilerpanelen in een vuilverbrandingsinstallatie voordeel van onze werkwijze is dat we er in relatief korte tijd voor zorgen dat de installatie weer vele jaren veilig dienst kan doen. Bovendien kunnen de werkzaamheden in de directe omgeving gewoon doorgaan, wat bij een complete vervanging onmogelijk zou zijn. De mogelijke materiaalcombinaties van basis- en oplasmaterialen zijn bijna onbeperkt. Als basismateriaal komen bepaalde schakeringen veel voor, zoals chroomstalen, koolstofstalen en roestvaststaalsoorten. Opgelast materiaal varieert van de roestvaststaalsoorten 309, 316 en 410, tot nikkellegeringen als Monel en Inconel (Alloy 625 en 622). Wat we in de praktijk het meest doen, is het aanbrengen van een corrosiebestendige laag. Dat lijkt misschien eenvoudig, maar er gaat een lang voorbereidingstraject aan vooraf. Het materiaal dat is aangetast door corrosie moet eerst weggehaald worden. Dat doen we door middel van slijpen of stralen, maar als we veel moeten weghalen branden we het materiaal weg met koolstofelektroden (gouging). Dat gebeurt tot op de millimeter nauwkeurig. Soms is het basismateriaal te dun geworden en moet de originele wanddikte eerst hersteld worden volgens de geldende codes. Daarna kunnen we pas de beschermende oplaslaag aanbrengen. Voorbereiding Op basis van een geconstateerd probleem en de omvang ervan wordt een mogelijke oplossing bedacht. Deze wordt onderworpen aan een zogenaamde eindige-elementenanalyse (Finite Element Analysis of FEA). Wat gebeurt er bijvoorbeeld met de wand van een toren als we de werkzaamheden volgens plan zouden uitvoeren? We voeden het door onszelf ontwikkelde FEA-softwaresysteem met onze parameters en kunnen op die manier voorspellen wat er gebeurt. Het is verbluffend wat daar allemaal mee kan. Als het nodig is wordt een mock-up gemaakt, dat wil zeggen een model op ware grootte dat de werkelijkheid nabootst. Dat kan een koepel van een toren zijn, maar ook een vlakke plaat. We kunnen de mock-up gebruiken voor het kwalificeren van het lasproces, maar ook om het voorwerk uit te proberen of om de daadwerkelijke samenstelling van de oplassing te analyseren. Voor de klant is dat een prettig idee. We leggen ook de meetpunten en alle waarden vast voor de kwaliteitscontrole. Na dit voortraject wordt op locatie de werkplaats ingericht met alle benodigde machines en materialen. Gedurende elk project moet een team van mensen intensief samenwerken. Voor een harmonieuze samenwerking is het belangrijk dat de mensen goed bij elkaar passen. Daar letten we dan ook op bij de samenstelling van elk team. Besloten ruimte Het werken onder tijdsdruk is volgens Van de Lisdonk de grootste uitdaging bij de projecten van AZZ WSI. We werken meestal gedurende de onderhoudsstop van de installatie en krijgen binnen die periode maximaal twee of drie weken de tijd om ons werk te doen. Alles is in het voortraject al uitgebreid berekend en geanalyseerd. In het ideale geval starten we een jaar van tevoren met de eerste voorbereidingen. Maar het gebeurt ook wel dat we op vrijdag worden gebeld en op maandag moeten beginnen. Als we eenmaal gestart zijn met het oplassen, werken we continu door in ploegendiensten; vanwege het tijdschema, maar ook om de temperatuur in de unit constant te houden, wat beter is voor het lasproces. Een andere uitdaging is de vaak beperkte toegankelijkheid bij het werken op locatie. Bij het werken in een toren moet alle apparatuur door een mangat. Dat betekent dat we alles ter plaatse moeten opbouwen en inrichten. Zodra een machine dreigt stil te vallen moet er een reservemachine klaarstaan. Ook de veiligheid van de medewerkers vraagt bijzondere aandacht. We werken meestal met meerdere mensen in een besloten ruimte, waarbij hitte vrijkomt, lawaai en soms giftige dampen. De mensen moeten dus heel goed beschermd worden. Denk aan laskappen met ademlucht en geïntegreerde gehoorbescherming, koelpakken, veiligheidsharnassen en het maken van ontruimingsplannen. Polen Niet alle werkzaamheden worden op locatie uitgevoerd. Componenten die getransporteerd kunnen worden en nieuwbouwonderdelen gaan voor oplaswerkzaamheden naar de werkplaats. Deze bevindt zich niet in Nederland maar in de Poolse stad Radom, waar AZZ WSI een grote vestiging heeft. Alle lassers, voornamelijk Polen, komen daar vandaan. We huren geen lassers in, maar leiden onze eigen mensen op in het opleidingsinstituut in Radom. Nieuwe medewerkers doorlopen een leertraject van 1,5 of 2 jaar, waarbij ze ook Engels leren. Tijdens de opleiding moeten ze een paar keer meewerken op locatie en als dat allemaal goed gaat krijgen ze een vast contract. In totaal zijn er nu ongeveer honderd lassers in vaste dienst. Maar het bedrijf staat ook open voor Nederlandse vakmensen. We kunnen altijd goede mensen gebruiken, op allerlei gebieden. Die krijgen bij AZZ WSI volop mogelijkheden om zich verder te ontwikkelen

13 LASBAARHEID VAN ROESTVASTSTAALSOORTEN - Inleiding Laskennis opgefrist De lasbaarheid van materialen hangt samen met de mate waarin voorzorgsmaatregelen nodig zijn om aan de betreffende materialen te kunnen lassen. De lasbaarheid van ongelegeerd en laaggelegeerd staal is besproken in aflevering 19. In deze aflevering komt de lasbaarheid van roestvaststaalsoorten aan de orde. Lasbaarheid van roestvaststaalsoorten Roestvast staal bezit enkele bijzondere eigenschappen die dit materiaal extra aantrekkelijk maken voor bepaalde toepassingen. Ten opzichte van ongelegeerd staal heeft roestvast staal: een hogere corrosievastheid; een verhoogde temperatuur-oxidatievastheid; een hogere ductiliteit; betere mechanische eigenschappen (dit geldt voor bepaalde typen). Het succes bij het lassen van roestvast staal is vooral afhankelijk van het te lassen type roestvast staal, de keuze van de lastoevoegmaterialen, de lasnaadvorm, en de opmenging van lastoevoegmateriaal en basismateriaal. Soorten roestvast staal Door toevoeging van ten minste 12% chroom aan staal met een laag koolstofgehalte, wordt dit staal in bepaalde omgevingen (media) roestvast. Chroom is het enige element dat deze eigenschap bezit. Alle andere toegevoegde elementen geven aan roestvast staal een extra eigenschap of ondersteunen in bepaalde media een mechanische of corrosie-eigenschap. Vanwege het grote aantal mogelijke toevoegingen bestaat er een groot aantal verschillende roestvaststaalsoorten. Roestvast staal is, afhankelijk van de structuur, onder te verdelen in vier hoofdgroepen, die onderling verschillen in corrosie- en mechanische eigenschappen: Ferritisch chroomstaal Martensitisch chroomstaal Austenitisch CrNi-staal Ferritisch/austenitisch CrNi-staal (duplex roestvast staal) 20 De eerste drie groepen bestaan uit een enkelfasestructuur, de vierde uit een tweefasenstructuur, namelijk ferriet en austeniet. Deze groep wordt ook wel duplex roestvast staal genoemd. Bekend is dat nikkel samen met koolstof, mangaan en stikstof de austenietvorming bevordert, terwijl chroom in combinatie met silicium, molybdeen en niobium zorgt voor ferrietvorming. De structuur van de las kan dan ook goed voorspeld worden aan de hand van de chemische samenstelling. Het voorspellen is mogelijk met behulp van het Schaefflerdiagram, waarin de austeniet- en ferrietvormende elementen aangegeven zijn als nikkel- en chroomequivalent. Schaefflerdiagram: p = perliet; a = austeniet; f = ferriet; m = martensiet Door het verschil in samenstelling en structuur hebben de groepen verschillende lasbaarheidseigenschappen. Elk van de hoofdgroepen kent weer een verdere onderverdeling. Ferritisch chroomstaal Kenmerken Ferritisch chroomstaal heeft een chroomgehalte van 11-28%. Veel toegepaste legeringen zijn het type 430 (16-18% Cr) en het type 409 (10-12% Cr). De structuur bestaat voornamelijk uit ferriet; het materiaal is niet hardbaar en hierdoor zijn deze legeringen goed lasbaar. Bij het lassen met hoge warmte-inbreng kan de WBZ (warmtebeïnvloede zone) grofkorrelig worden en hierdoor slechte taaiheidseigenschappen krijgen. De belangrijkste onderverdeling is globaal als volgt: Ferritisch chroomstaal voor corrosievaste toepassingen. Ferritisch chroomstaal voor hittevaste toepassingen. Ferritisch chroomstaal met een zeer laag gehalte aan verontreinigingen en koolstof en met gelijktijdig een hoog gehalte aan chroom en enige toevoeging van molybdeen, het zogenaamde ELI chroomstaal (Extra Low Interstitials). Richtlijnen voor het lassen Voor alle ferritische chroomstaalsoorten geldt: de warmtebeïnvloede zone (WBZ) van deze staalsoorten is gevoelig voor korrelgroei. Hoe hoger de warmte-inbreng in het materiaal tijdens het lassen, hoe sterker de korrelgroei en dus hoe grover de korrel. Het gevolg is een brosse WBZ, wat tot scheurvorming kan leiden. Bij dun ferritisch chroomstaal (tot een dikte van 6 mm) wordt in de praktijk zelden voorgewarmd bij het lassen. Bij grotere dikten gebeurt dit wel. Afhankelijk van de dikte, maar vooral van de spanningstoestand van de te lassen constructie moet worden voorgewarmd tussen 50 en 250 C. Voorwarmen zal de korrelgrootte in de WBZ niet verkleinen, maar het zal wel de afkoelsnelheid van de WBZ verlagen en zorgen voor het afnemen van de inwendige spanningen. Ook is het belangrijk om in de dikkere materialen de warmte-inbreng te beperken om zo de breedte van de WBZ te beperken. Het gebruik van een austinitisch lastoevoegmateriaal zorgt ervoor dat de las taaier wordt. Bij toepassingen op hoge temperaturen, en waarbij zwavel uit het proces vrijkomt, mag niet gelast worden met een AISI 309L type. Het nikkel in dit type staal (12 tot 14%) kan dan namelijk preferent worden aangetast. Voor dergelijke toepassingen moet worden gelast met een lastoevoegmateriaal met een chemische samenstellig die ovreenkomt met het basismateriaal of met een lastoevoegmateriaal van het type AISI 329 (25%Cr - 4,5%Ni). De genoemde aantasting treedt namelijk niet op als het nikkelgehalte lager is dan 5%. In de andere gevallen kan probleemloos gelast worden met een AISI 309L lastoevoegmateriaal. Het ELI (Extra Low Interstitials) chroomstaal is een bijzonder type dat weinig voorkomt. Indien het wordt ge- last, moet dat gebeuren met een lage warmte-inbreng en met een lastoevoegmateriaal dat een sterk afwijkende chemische analyse vertoont, namelijk een zogenaamde superausteniet (31%Ni-27%Cr-3,5%Mo) of een soortgelijk type lastoevoegmateriaal. In de praktijk blijkt dat het ductiele lasmetaal dan de krimpspanningen opvangt, waardoor de tijdens het lassen gevormde grofkorrelige structuur in de WBZ minder wordt belast en niet scheurt. Het hoge chroomgehalte en de toevoeging van molybdeen dragen bij aan de goede corrosievastheid van het materiaal. Martensitisch chroomstaal Kenmerken Het meest toegepaste martensitische chroomstaal is type 410 met een chroomgehalte van 12-14% en een laag nikkelgehalte, maar met een hoog koolstofgehalte. Het grote verschil in lasbaarheid met de ferritische en austenitische soorten is dat er harde martensitische structuren ontstaan in de WBZ en dat ze vaak niet gelast worden met matching (qua samenstelling gelijk) lastoevoegmateriaal. Martensitische chroomstalen kunnen succesvol gelast worden als er voorzorgsmaatregelen genomen worden om scheurvorming in de WBZ te voorkomen, zeker bij grotere dikten en verbindingen met hoge inwendige spanningen. We onderscheiden binnen deze groep globaal de volgende typen: Conventioneel martensitisch chroomstaal met een relatief hoog koolstofgehalte, bedoeld voor toepassingen waarbij zowel een hoge hardheid als een zekere corrosievastheid wordt vereist. Aan deze typen wordt meestal niet gelast. Zwak martensitisch chroomstaal. Deze soort bevat, naast relatief weinig chroom, 4-5% nikkel en weinig koolstof. Enkele typen zijn (13%Cr-4%Ni) en (16%Cr-5%Ni). Het materiaal wordt veelal in gegoten toestand verwerkt bij onder andere waterkrachtcentrales. Deze typen zijn goed lasbaar, maar een gecompliceerde warmtebehandeling na het lassen is noodzakelijk. Supermartensitisch chroomstaal. Deze staalsoort is een ontwikkeling van de laatste tien jaar en is voornamelijk ontwikkeld ten behoeve van de olie- en gaswinningsindustrie. Het materiaal wordt toegepast in pijpen voor transport van olie en gas vanaf de boorput naar bijvoorbeeld de wal. Dit staal kenmerkt zich door een hoge rekgrens en sterkte, gekoppeld aan een redelijke corrosievastheid. Het materiaal is een gedegen concurrent geworden voor duplex roestvast staal, vanwege de veel lagere prijs (in verband met het geringere gehalte aan legeringselementen)

14 LASBAARHEID VAN ROESTVASTSTAALSOORTEN - Richtlijnen voor het lassen De lasbaarheid van de drie genoemde soorten martensitisch chroomstaal is verschillend. Conventioneel martensitisch chroomstaal kenmerkt zich door een relatief hoog koolstofgehalte. De martensitische structuur is bros en heeft een lage rek. Door deze lage rek kunnen de bij het lassen optredende krimpspanningen moeilijk worden opvangen, waardoor scheuren ontstaan. Dit type is ook gevoelig voor waterstofscheuren. Conventioneel chroomstaal met een relatief 'laag' koolstofgehalte kan met succes worden gelast, mits wordt uitgegaan van een laag waterstofhoudend lastoevoegmateriaal met een hoge rek (bijvoorbeeld een type AISI 309L). Afhankelijk van de dikte, het actuele koolstofgehalte en de warmte-inbreng moet worden voorgewarmd tussen 200 en 300 ºC. Dikwijls moet na het lassen een warmtebehandeling worden toegepast op een temperatuur van 650 tot 750 ºC. Dit kan met succes worden uitgevoerd indien gelast is met 'matching' lastoevoegmateriaal. staaltypen waarbij een laag ferrietgehalte van het lasmetaal wordt vereist (in verband met bijvoorbeeld de magnetische eigenschappen, zoals bij mijnenvegers) moet een lasmetaal met extra mangaantoevoeging worden toegepast. Een voorbeeld hiervan is een type aangeduid met dat 6 tot 8% Mn bevat. Dit koppelt een zeer hoge taaiheid aan een goede corrosievastheid en een hoge weerstand tegen warmscheuren. De typen 321 en 347 kunnen worden gelast met een AISI 304L type of, indien voorgeschreven, met een AISI 347 lastoevoegmateriaal, hoewel dit laatste type warmscheuren kan veroorzaken. Qua sterkte is een AISI 304L altijd superieur aan de basismaterialen van de typen 321 en 347, ook bij hogere temperatuur. Alleen bij toepassingen waar kruip een rol speelt en in een enkel corrosief milieu geniet een AISI 347 de voorkeur. Zwak martensitisch chroomstaal (13%Cr - 4%Ni) wordt De superaustenieten hebben ten opzichte van de con- in de praktijk gelast met een lastoevoegmateriaal dat een ventionele austenieten alleen een hoger legeringsni- vergelijkbare chemische samenstelling heeft. Alleen bij veau. Door het verhoogde Cr- en Mo-gehalte moet dikwandige constructies of bij constructies met een hoge ook het Ni-gehalte drastisch worden verhoogd. De eigenspanning wordt voorgewarmd op ca. 100 ºC. De tus- chemische samenstellingen die hierdoor worden ver- senlagentemperatuur mag hiervan niet te veel afwijken, kregen maken deze soorten bij het lassen gevoelig want het martensietstartpunt van dit staal ligt op onge- voor warmscheuren. Schoon werken, lassen met een veer 240 ºC en het zogenaamde martensiet-finishpunt toevoegmaterialen al ontwikkeld, maar tot nu toe wordt Richtlijnen voor het lassen lage warmte-inbreng (max. 1,5 kj/mm) en een zorgvuldige (MF) op circa 120 ºC. Om een plotselinge volledige over- nog steeds gekozen voor de toepassing van superduplex Conventionele roestvaststaalsoorten, zoals de typen AISI keuze van het lastoevoegmateriaal (laag gehalte aan ver- gang van austeniet naar martensiet te voorkomen, moet lastoevoegmateriaal. 304L, 316L, 321, 347 en 318, kunnen probleemloos met ontreinigingen als S en P; en toevoegingen zoals Mn) zijn elke lasrups worden afgekoeld tot een temperatuur lager de bekende lasprocessen worden gelast. Het lastoevoeg- noodzakelijke voorwaarden om een goede las te verkrij- dan het MF voordat de volgende lasrups mag worden ge- Austenitisch roestvast staal materiaal moet, afgezien van enkele bijzondere toepassin- gen. Het lassen van superaustenieten is dan ook werk voor legd. Kenmerken gen, 3 tot 10% ferriet bevatten om het optreden van gespecialiseerde bedrijven. Voor het type (16% Cr - 5% Ni) ligt een en ander Deze hoofdgroep kent vele varianten, en leent zich warmscheuren te voorkomen. De lasnaadvorm moet zo- nog wat kritischer. Bij dit materiaal mag niet worden daarom voor veel mogelijke indelingen, zoals de grove in- danig zijn dat de warmte kan worden afgevoerd; een Duplex roestvast staal voorgewarmd. De verschillende lasrupsen moeten eerst deling in molybdeen-vrije typen en molybdeen-houdende scherpe V-naad moet dan ook worden afgeraden. Een Kenmerken afkoelen tot een temperatuur van circa 50 ºC voordat de typen. Een andere mogelijke indeling is een verdeling in staand deel van 1 tot 1,5 mm is noodzakelijk vanwege de Duplex roestvast staal bestaat uit een tweefasenstructuur volgende lasrups mag worden gelegd. Zowel het type de conventionele austenieten (bijvoorbeeld de 300-serie) slechte warmtegeleiding van austenitisch roestvast staal. met bijna gelijke hoeveelheden austeniet en ferriet. De che (13%Cr-4%Ni) als het type (16%Cr- en de superaustenieten (typen met verhoogd chroom, nik- Door onder andere de grote uitzettingscoëfficiënt van dit mische samenstelling ligt gemiddeld tussen de 22-26% Cr, 5%Ni) moeten na het lassen worden gegloeid op een tem- kel en molybdeen, en toevoegingen van stikstof). type staal moet de lasnaad een grotere openingshoek heb- 4-7% Ni en 0-3% Mo met een kleine hoeveelheid stikstof peratuur tussen 580 en 620 ºC. Een karakteristieke samenstelling voor de austenitische ben dan bij gelijke toepassing in koolstofstaal. Ook moet (0,1-0,3%) voor de stabilisatie van de austeniet. staalsoorten is 16-26% Cr en 8-22% Ni. Een zeer be- de vooropening groter zijn en moeten meer en zwaardere Supermartensitisch chroomstaal wordt gelast met super- kende legering is type 304 met 18% Cr en 10% Ni. hechtlassen worden toegepast. De vooropening kan een- Deze hoofdgroep is onder te verdelen in drie subgroepen: duplex lastoevoegmateriaal. Het lasmetaal heeft dan een voudig worden verkregen door stukjes lasdraad van de Molybdeenvrij duplex staal (24% Cr - 4% Ni - 0,2 % N). rekgrens die nagenoeg gelijk is aan die van het supermar- Duidelijk is dat het om een grote hoofdgroep gaat die juiste diameter in de lasnaad te hechten en deze voor het Conventioneel duplex staal, bekend onder Werkstoff- tensitisch chroomstaal. Voorwarmen en een warmtebe- sterk is in corrosie-eigenschappen en die in lasbaarheid lassen te verwijderen door middel van slijpen. nummer (22% Cr - 5% Ni - 3% Mo - 0,15% N). handeling na het lassen zijn niet noodzakelijk. Wel verschillende typen omvat. Algemeen geldt dat de las- Vanwege de hoge elektrische weerstand van austenitisch Superduplex staal (een duplex met verhoogd Cr, Mo noodzakelijk is gebruik te maken van waterstofarme las- baarheid van de austenitische roestvaststaalsoorten goed roestvast staal mag een roestvaststaalelektrode niet even en N-gehalte). Ook het nikkelgehalte is hierbij ver- processen zoals TIG, MAG of van waterstofarme lastoe- is. Alle lasprocessen zijn toepasbaar. Omdat de structuur hoog in stroom worden belast als een elektrode van on- hoogd tot 6 à 7 %. Deze staalsoorten kenmerken zich voegmaterialen bij BMBE en OP-lasprocessen. niet hardbaar is door afkoeling, behouden de legeringen gelegeerd staal. door een hoge rekgrens en een hoge weerstand De eerste lastoevoegmaterialen met matching chemische na het lassen een goede taaiheid en is voorwarmen of een De inbrandingsdiepte is bij austenitisch roestvast staal tegen putvormige - en spanningscorrosie in vergelij- samenstellingen zijn door de diverse producenten van las- warmtebehandeling na het lassen niet nodig. minder groot dan bij ongelegeerd staal. Bij de roestvast- king tot conventioneel austenitisch roestvast staal

15 LASBAARHEID VAN ROESTVASTSTAALSOORTEN - COLUMN De lasbaarheid van de duplex staalsoorten is goed, mits verminderen de corrosieweerstand en de taaiheid van het voldaan wordt aan een aantal belangrijke voorwaarden. materiaal. Om dit tegen te gaan zijn verschillende voorzorgsmaatregelen nodig. Het lastoevoegmateriaal voor dit Richtlijnen voor het lassen staal is overgelegeerd met nikkel en soms ook met stikstof. Indien mogelijk moet de laatste laag aan de corro- Zowel het molybdeenvrije duplex staal (1.4362) als het molybdeenhoudende type worden gelast met een siezijde worden aangebracht, omdat de ongewenste 4462-lastoevoegmateriaal. Het lastoevoegmateriaal moet fase-uitscheidingen optreden door de laswarmte van volgende lagen. Als de laatste laag niet aan de corrosiezijde een hoger nikkelgehalte hebben 7-9%) en toevoegingen van stikstof (0,12 tot 0,18%). Indien hieraan wordt voldaan kan er weinig misgaan. Een te lage warmte-inbreng aangebracht en worden gevolgd door enkele dunne lagen. kan worden gelegd, moet de grondlaag zwaar worden (< 0,5 kj/mm) moet worden vermeden, net als een te hoge Deze zogenaamde cold-pass-techniek voorkomt dat in tussenlagentemperatuur. Deze mag maximaal 250 ºC bedragen. Voorwarmen is niet noodzakelijk en wordt slechts wenste corrosiegevoelige fasen worden uitgescheiden. de grondlaag en de warmte-beïnvloede zone de onge- toegepast als de constructie een hoge eigen spanning bezit, bijvoorbeeld als gevolg van grote dikten of een gecompliceerde vormgeving. Spanningsarm gloeien wordt niet toe- De Technische Richtlijnen ISO/TR t/m Normen en technische richtlijnen gepast. geven een groepsindeling voor Europese, Amerikaanse en Superduplex staal kenmerkt zich door een hoger legeringsniveau. Dit maakt het staal gevoeliger voor het uitriaal naar de van toepassing zijnde groep volgens de Japanse materialen. Deze richtlijnen verwijzen per matescheiden van ongewenste fasen bij het lassen. Deze fasen ISO/TR Groep Subgroep Type roestvast staal 7 Ferritische, martensitische of precipitatie-hardende roestvaststaalsoorten met C 0,35% en 10,5% Cr 30% 7.1 Ferritisch roestvast staal 7.2 Martensitisch roestvast staal 7.3 Precipitatie-hardend roestvast staal 8 Austenitisch roestvast staal, Ni 35 % 8.1 Austenitisch roestvast staal, Cr 19% 8.2 Austenitisch roestvast staal, Cr > 19% 8.3 Mangaanhoudend austenitisch roestvast staal, 4% < Mn 12% 10 Austenitisch-ferritisch roestvast staal (duplex) 10.1 Austenitisch-ferritisch roestvast staal, Cr 24% 10.2 Austenitisch-ferritisch roestvast staal, Cr > 24% 10.3 Austenitisch-ferritisch roestvast staal, Ni 2 % Tabel Groepsindeling voor de roestvaststaalsoorten volgens ISO/TR 15608:2013 NEN-EN : Lassen - Aanbevelingen voor het lassen van metalen - Deel 3: Booglassen van corrosievaste staalsoorten NPR-CEN-ISO/TR 15608: Lassen - Leidraad voor een groepsindeling van metalen NPR-CEN-ISO/TR 20172: Lassen - Groepsindelingen van metalen - Europese materialen NPR-CEN-ISO/TR 20173: Lassen - Groepsindelingen voor materialen - Amerikaanse materialen ISO/TR 20174: Lassen - Groepsindelingen voor materialen - Japanse materialen Deze aflevering in de rubriek 'Laskennis opgefrist' is een bewerking van 'Job Knowledge for Welders Part 20 uit TWI Connect (TWI Ltd, Cambridge, UK), geactualiseerd in Met dank aan Bart Verstraeten, BIL. 26 Lasser en kleinkinderen Sinds twee jaar ben ik opa en dat is een geweldige ervaring. Een kleinzoon, die alles wat opa doet geweldig vindt. Zo n bewonderaar is goed voor je ego en kleinzoon vaart er wel bij. Ik ga nog niet zo ver als mijn vroegere collega, die onmiddellijk na de geboorte van zijn kleinzoon een elektrische trein en toebehoren kocht en er al vast mee ging oefenen om kleinzoon goed te kunnen instrueren. Voor wie kocht hij eigenlijk de trein, heb ik me wel eens afgevraagd. Goed, dat gedrag is misschien een uitzondering, maar wat kun je als lasser nu specifiek voor je kleinzoon doen? Zelf een step of een fietsje in elkaar lassen heeft geen zin, want op Marktplaats worden ze voor een habbekrats aangeboden. Nee het moet iets groters worden. Een skelter komt meer in aanmerking. Wat heb je dan nodig? Metaal kopen is geen optie, op je werk verdwijnt er genoeg staal naar de schroothoop, wat je nog goed kunt gebruiken. Trappers en 12,5-duims wieltjes zijn wel ergens te krijgen en kettingwieltjes voor en achter en een ketting kun je bij de fietsenmaker kopen. Zo moet mijn collega gedacht hebben toen zijn kleinzoon vier jaar werd. Ruim voor tijd ging hij in zijn vrije tijd aan de slag. Of hij een vast plan had en een constructie op papier had staan, weet ik niet, maar elke week groeide de constructie iets en kreeg meer en meer de vorm van een echte skelter. Een uniek ontwerp en ook onverslijtbaar. Een volwassene van over de 100 kg zou er echt niet doorheen zakken. De skelter moest wel een leuk kleurtje krijgen en dat was nog niet zo eenvoudig. Internet biedt dan uitkomst, daarvan kun je de kleurencombinaties van skelterleveranciers gewoon overnemen. Daarna inpakken en in de schuur afdekken opdat kleinzoon niet vroegtijdig zijn cadeau zou ontdekken. Op zijn verjaardag de skelter met enige moeite weer tevoorschijn gehaald, want de skelter bleek toch wel een beetje zwaar te zijn. Kleinzoon van vier wilde er gelijk mee gaan karren, maar dat ging niet goed. Hij kreeg het ding gewoon niet van zijn plek, hij was dus nog niet sterk genoeg. Een duwtje helpt dan, maar eenmaal in beweging was de skelter nauwelijks te stoppen. Iets te veel massa dus. Gelukkig had mijn collega ook aan een handrem gedacht en werd de schutting in de tuin maar een beetje ontzet. Een unieke skelter, dat wel, en kleinzoon groeide er vanzelf in. Ga ik nu ook zo n skelter bouwen? Het lijkt me een leuke klus, maar ik ga toch eerst maar eens op internet zoeken naar een leuk exemplaar. Wie weet. Lastechniek #6 verschijnt in juni Themanummer Arbeidsmarkt Voor redactionele bijdragen en advertenties kunt u ons bellen of mailen naar 27

16 VAKTROTS - Ik wil de beste lasser worden Hij houdt zich keurig aan de regels, constateert Operation Manager Menno Bijl van het in Den Helder gevestigde Multimetaal als hij Billy Abrahamsen tevergeefs probeert te bellen. Ik denk namelijk dat hij zijn telefoon niet bij zich heeft. Billy is aan het werk op de werf van de Koninklijke Marine. Er was een misverstand over de interviewafspraak met Lastechniek, maar even later meldt hij zich op het kantoor van Multimetaal, niet ver van de marinewerf. Zijn telefoon heeft hij inmiddels uit zijn kluisje gevist. Koninklijke Marine Abrahamsen is via zijn werkgever Multimetaal nu zo n acht weken actief op de werf van de Koninklijke Marine. Bij de onderzeedienst werkt hij mee aan het groot onderhoud van de onderzeeërs Dolfijn en Zeeleeuw. Ik doe het laswerk aan de huidplaten, vertelt hij. Waar ik op de werkplaats van Multimetaal vooral aan MAG-lassen doe, ben ik bij de Marine aan het elektrodelassen. Dat bevalt supergoed. Het is weer een nieuwe uitdaging. pakte mij meteen. Je begint met niets twee platen en je eindigt met iets blijvends. Dat vind ik spectaculair. Toen ik met het lassen kennismaakte ging mijn hart er meteen sneller van kloppen. En dat is nu, in zijn vierde jaar bij Multimetaal, nog steeds niet anders. Ik krijg een kick van het uiterlijk van een mooie las. Eén van mijn leukste klussen tot nu toe was het werk aan een bordes, bestemd voor een olieplatform. V-naden en X-naden lassen. Als uit het ultrasoon onderzoek dan blijkt dat je werk honderd procent in orde is, geeft ook dat weer een kick. Van een mooie las maakt Abrahamsen vaak een foto. Die stuurt hij dan vol trots naar zijn vader, die werkt bij dienstverlener One Peterson, dat onder meer platforms bevoorraadt. Allroundlasser wil hij worden. En ook nog eens de beste. De 21-jarige Billy Abrahamsen uit Den Helder weet precies wat hij wil. Veel leren en dan de offshore in. Ik wil me overal in specialiseren. door Jaap van Sandijk, fotografie Raymond den Haan 28 De uitbesteding is onderdeel van de strategie van Multimetaal, dat zijn werknemers zich zo breed mogelijk wil laten ontwikkelen. En dat past precies in het ambitieuze straatje van Abrahamsen. Ik wil allroundlasser worden en me in alle gebieden specialiseren. Zoveel mogelijk ervaring opdoen om de beste lasser te kunnen worden. Mijn doel is om in de toekomst offshore te kunnen werken. Vrienden van mij doen dat ook. Waarom me dat zo aantrekt? Het lijkt mij een groot avontuur. Foto s Abrahamsen kwam bij Multimetaal terecht via zijn mbo-stage. Bij Tetrix Techniekopleidingen behaalde hij vervolgens zijn niveau 2 MAG- en elektrodelassen en binnen Multimetaal sleepte hij verschillende certificaten in de wacht, waaronder die voor pijplassen H-L045 (6G). Zijn examen voor elektrodelassen niveau 3 heeft hij net achter de rug. De uitslag wacht Abrahamsen vol vertrouwen af. Mijn werkstuk zag er strak uit. Zijn liefde voor het lassen komt voort uit zijn fascinatie voor het hele lasproces. Het begon allemaal bij de opleiding Metaaltechniek op het mbo. Frezen en draaien, daar had ik niks mee, blikt Abrahamsen terug. Maar lassen Halve maantjes Samen met Operation Manager Menno Bijl loopt Abrahamsen de werkvloer van Multimetaal op. Daar was hij, sinds zijn uitzending naar de marinewerf, een tijdje niet meer geweest. Hij wijst op een buis. Kijk eens wat een mooie las: allemaal kleine halve maantjes, wijst hij. Hoe strakker, hoe mooier. Maar een strakke las blijft mensenwerk, dat beseft de Heldenaar ook maar al te goed. Hoe houdt hij zichzelf scherp? Door te leren van je fouten. Voor mij betekent dat: rust nemen en goed kijken naar je materiaal. Ik loop het risico dat ik door mijn enthousiasme te snel wil beginnen. Daarom is het voor mij belangrijk dat ik, voordat ik aan het werk ga, mijn machine controleer, de naden goed schoonmaak en de positie van de toorts goed instel. Het product waaraan je werkt moet gewoon goed zijn. Maar dat is niet de enige motivatie van Abrahamsen. Als je je werk niet goed doet, moet het opnieuw. Lachend: En ik hou niet van dubbel werk. 29

17 BRANCHEREGISTER - ADVIES en CONSULTANCY AFZUIGINSTALLATIES EN LUCHTBEHANDELING LASAPPARATUUR EN ANDERE TOEBEHOREN LASKWALIFICATIES/ CERTIFICERING LASTOEVOEGMATERIALEN MANIPULATOREN EN MECHANISATIE NDO/DO ONDERZOEK ONDERHOUD EN NIEUWBOUWINSPECTIE Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. Nederman Nederland BV Wiekenweg KL Amersfoort Postbus GD Amersfoort T F E GEAUTOMATISEERD SNIJDEN Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. 3P Project Services B.V. Nijverheidsweg MT Bavel T F E Totaalproject in inspectie, lastechnische ondersteuning en projectmanagement De Groot Lasopleidingen B.V. Weidehek AS Breda T F E Lastechnische opleidingen, advisering en certificering. Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E KEURINGEN Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E Materiaal Metingen Testgroep B.V. MME Group Rietdekkerstraat 16 - Ridderkerk Postbus GE Ridderkerk T F E Drachten Zutphen Rotterdam Hoofdkantoor Dukdalf BE Drachten Postbus AM Drachten T E Kwaliteitsmanagement Lasconsultancy Inspectie Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy AIB-Vinçotte Nederland B.V. Takkebijsters BL Breda Postbus HW Breda T F E Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E MECHANISATIE EN AUTOMATISERING Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Drachten Zutphen Rotterdam Hoofdkantoor Dukdalf BE Drachten Postbus AM Drachten T E Lorch Lastechniek B.V. Postbus AA Noordwijk T F E Dumeta import / export B.V. Marconistraat AR Oldenzaal T F E Kwaliteitsmanagement Lasconsultancy Inspectie Magnatech International B.V. De Amer RC Dronten T F E

18 BRANCHEREGISTER - OPLEIDINGEN EN CURSUSSEN ORBITAAL EN APPARATUUR ROBOTS EN ROBOTISERING VOORBEWERKINGSAPPARATUUR VOOR PIJP EN PLAAT O De Groot Lasopleidingen B.V. Weidehek AS Breda T F E Lastechnische opleidingen, advisering en certificering. Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Rolan Robotics B.V. De Corantijn AP Zwaag Postbus AC Hoorn T F E Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy STIFTLASSEN WARMTEBEHANDELING Hogeschool Utrecht, Centrum voor Natuur & Techniek en ROC Midden Nederland NIL erkende opleidingen voor alle niveau s en processen. International Welding Engineer (IWE/ LPI) International Welding Technologist (IWT/ MLT) Verkorte combinaties van IWT met Inspectie en keuring mogelijk. Lastechnisch construeren, Workshop lasnormen, Lasopleidingen MIG/MAG, BMBE, TIG, Autogeen, Laskwalificalties/ certificeringen, SMLT Ook cursussen op gebied van Materialen, Procestechnologie, Onderhoud & Inspectie, Engineering, Bedrijfskunde (hbo, post-hbo en masterniveau). Meer informatie CvNT Lenneke Kok T E Meer informatie ROC Joost Zijderveld T E bedrijfsopleidingen.rocmn.nl Magnatech International B.V. De Amer RC Dronten T F E PUNTLASSEN Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur Delta Heat Services B.V. Scheelhoekweg LZ Stellendam Postbus AB Stellendam T F E Elektrisch voorwarmen en gloeien Inductie verwarmen Stationaire gloeiovens Mobiele gloeiovens Uitdrogen beton / coatings Verhuur / verkoop Advisering WEERSTANDLASSEN HELP VAKCOLLEGA S IN AFRIKA! M et een do natie of uw gebruik t gereedschap helpt u collega-technici i n Afrika een goedee toekomst op te bouwen met een opleiding en een baan in de techniek. Gered Gereedschap zamelt gereedschap in, knapt dit op en verscheept het naar technische scholen en startende ondernemers in ontwikkelingslanden. Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur Gereedschap werkt! Geef samen met Gered Gereeds schap invulling aan uw maatschappelijke betrok - kenheid en steun samen met uw collega s l of bedrij jf vak genoten in de derde d w ereld. Kijk hoe u kunt helpen op: 32

19 VERBINDT ONS. Lastechniek/Engineering Laspraktijk Ingenieur (LPI) / International Welding Engineer (IWE) - Bereidt voor op NIL-examen - Hoog slagingspercentage - Jarenlange ervaring met LPI/IWE - Face to face onderwijs - Ondersteund door digitale leeromgeving Middelbare Lastechniek (MLT) / International Welding Technologist (IWT) Workshop Lasnormen Procestechnologie *Voor MLT ers bestaat de mogelijkheid (met vrijstellingen) deel te nemen aan IKT2. Materialen Introductie Metaalkunde Introductie Corrosiebeheersing Corrosie en Corrosiebeheersing Hogere Gieterijtechniek Expert Class Gieterijtechnologie Post-HBO metaalkunde Onderhoud & Inspectie Post-MBO Onderhoudstechniek Post-HBO Onderhoudstechnologie Post-HBO Onderhoud en Management Inspectie- en Keuringstechnieken (IKT2 * en IKT3) NDO Vakspecialist Level 3 U HEEFT EEN LPI- OF IKT3 DIPLOMA EN WILT EEN COMBINATIE VAN BEIDEN? U HEEFT EEN MLT-DIPLOMA EN WILT IKT2 VOLGEN? INFORMEER NAAR DE MOGELIJKE VRIJSTELLINGEN! MLT/IWT START 7 SEPTEMBER 2015 Voor alle cursussen en opleidingen geldt: naast individuele deelname behoort maatwerk voor meerdere medewerkers ook tot de mogelijkheden. Meer weten? Bel , of kijk op ER VALT NOG GENOEG TE LEREN

Onder poeder lassen. Laskennis opgefrist (nr. 15) Proces beschrijving. Lasparameters

Onder poeder lassen. Laskennis opgefrist (nr. 15) Proces beschrijving. Lasparameters Laskennis opgefrist (nr. 15) Onder poeder lassen Het eerste patent op het onder poeder lasproces werd verleend in 1935 en omvatte het lassen met een elektrische vlamboog onder een deken van korrelige flux.

Nadere informatie

Fred Neessen. Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel?

Fred Neessen. Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel? 2 Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel? 3 Het lassen van ongelijksoortige verbindingen. Kan dat allemaal wel? en Harm Meelker, Lincoln Smitweld B.V., Nijmegen Inleiding Het

Nadere informatie

TIG 101 201 221 301 321 401 451

TIG 101 201 221 301 321 401 451 TIG 101 201 221 301 321 401 451 Migatronic TIG ERGO - nieuwe ergonomisch ontworpen lastoortsen Instelbare regeling Met de trappenloze regeling van de lasstroom met één vinger op de regelknop kunnen essentiële

Nadere informatie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie 26/01/2012 Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Benelux Laserevent 2012,

Nadere informatie

Gutsen met beklede elektroden

Gutsen met beklede elektroden Laskennis opgefrist (nr. 18) Gutsen met beklede elektroden Het grote voordeel van het gutsen met beklede elektroden is dat het de lasser mogelijk maakt heel eenvoudig van het lassen over te stappen op

Nadere informatie

Apparatuur voor het TIG lassen

Apparatuur voor het TIG lassen Laskennis opgefrist (nr. 44) Apparatuur voor het TIG lassen In aflevering 14 (december 1999) van Laskennis opgefrist is het TIG lasproces al beschreven. Bij dit proces wordt in plaats van een beschermende

Nadere informatie

allround metaalbewerking op topniveau

allround metaalbewerking op topniveau allround metaalbewerking op topniveau Laseren (FMT) is een betrouwbare toeleverancier in de metaalindustrie. Al meer dan vijftig jaar zijn wij in staat kwaliteit te leveren met een grote flexibiliteit

Nadere informatie

Informatie omtrent het weerstandlassen met procestape

Informatie omtrent het weerstandlassen met procestape Informatie omtrent het weerstandlassen met procestape Door gebruik te maken van een metalen strip tussen een puntlaselektrode en het werkstuk is men erin geslaagd het weerstandlassen op een hoger kwaliteitsniveau

Nadere informatie

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be 26/01/2012 Lasercladden, een duurzaam proces voor het produceren en herstellen van componenten Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Lasercentrum Vlaanderen

Nadere informatie

Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur)

Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur) Laskennis opgefrist (nr. 38) Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur) Sinds het ontstaan van plasma snijden wordt het gezien als een alternatief voor het autogene snijden. In deze "Laskennis

Nadere informatie

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen Optimale spleetoverbrugging en smeltbadcontrole met MIG-MAG Lorch laat op de WeldingWeek via de SpeedRoot zijn nieuwe lasproces voor het MIG-MAG-grondnaadlassen

Nadere informatie

Mechanische beproeving

Mechanische beproeving Laskennis opgefrist (nr. 66) Mechanische beproeving Hardheidsbeproeving Deel 2 - Micro-hardheidsmetingen en methoden met draagbare apparatuur. In de vorige aflevering van Laskennis Opgefrist zijn de conventionele

Nadere informatie

Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus

Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus Laskennis opgefrist (nr. 22) Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus Toepassingsnormen en praktijkrichtlijnen moeten verzekeren dat een constructie of een component een acceptabel kwaliteitsniveau

Nadere informatie

Lasmechanisatie. complex of toch nog eenvoudig

Lasmechanisatie. complex of toch nog eenvoudig Lasmechanisatie complex of toch nog eenvoudig BIL / NIL Lassymposium, 24 en 25 november 2009, Gent, België Product Informatie Bulletin Ongeacht het lasproces dat men kiest, is de hoogste productiviteit

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie

Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie Draadvonken Zinkvonken Basisprincipe van vonkerosie N20090621 Wat is vonkerosie? 2 Een miniatuur onweer Een gecontroleerde vonk, die zich ontlaadt tussen twee metalen delen, veroorzaakt een serie kleine

Nadere informatie

MIG/MAG-lassen met massieve draad

MIG/MAG-lassen met massieve draad Laskennis opgefrist (nr. 24) MIG/MAG-lassen met massieve draad Het eerste patent voor het gasbooglassen met een afsmeltende elektrode, die gemechaniseerd werd aangevoerd, stamt uit de Verenigde Staten

Nadere informatie

kwalificatie van lasprocedures, lassers en lasoperateurs

kwalificatie van lasprocedures, lassers en lasoperateurs Laskennis opgefrist (nr. 23). Laskennis opgefrist: Normen kwalificatie van lasprocedures, lassers en Voor een gegeven toepassing is de meest voor de hand liggende route om de laskwaliteit zeker te stellen,

Nadere informatie

M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040

M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040 M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040 Kwaliteit, flexibiliteit en ondersteuning zijn enkele belangrijke kenmerken waarom M&D Flugzeugbau

Nadere informatie

Geometrische afwijkingen - deel 2

Geometrische afwijkingen - deel 2 Laskennis opgefrist (nr. 57) ] Geometrische afwijkingen - deel 2 In het eerste deel worden geometrische vormafwijkingen - typen en oorzaken van lasonvolkomenheden besproken. In het tweede deel beschouwen

Nadere informatie

Het CMT-proces (Cold Metal Transfer)

Het CMT-proces (Cold Metal Transfer) Het CMT-proces (Cold Metal Transfer) Principe Het Cold Metal Transfer-proces (CMT) van Fronius kan gezien worden als een verdere ontwikkeling van het MAG-kortsluitbooglassen. [1], [2], [3], [4], [5], [6]

Nadere informatie

HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN.» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture

HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN.» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture LASERCLADDEN Beschrijving Karakteristieken Toepassingen Ontwikkelingen Slotwoord & vragen WAT IS LASERCLADDEN?

Nadere informatie

DE NIEUWE ISO 15614-1 DE TUSSEN STAND OP 5 NOVEMBER 2014.

DE NIEUWE ISO 15614-1 DE TUSSEN STAND OP 5 NOVEMBER 2014. DE TUSSEN STAND OP 5 NOVEMBER 2014. Chronologische volgorde vanaf 1992 procedure kwalificaties. - EN 288-3 : 1992. - ISO 15614-1 : 2004 - ISO 15614-1 : waarschijnlijk medio 2015. - Dan al te gebruiken

Nadere informatie

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel Machinebouwers sinds 1991 Voor enkelstuks en kleine series Nederlandse ontwikkeling Eigen besturing Fabrieksservice STYLE besturing Eenvoudig en snel programmeren 2014 SCHUNK GmbH & Co. KG Handbediendeklauwplaat

Nadere informatie

Smart Welding Factory. Ard Hofmeijer Innovatie Manager NIL (Nederlands Instituut voor Lastechniek) Projectleider: Smart Welding Factory

Smart Welding Factory. Ard Hofmeijer Innovatie Manager NIL (Nederlands Instituut voor Lastechniek) Projectleider: Smart Welding Factory Smart Welding Factory Ard Hofmeijer Innovatie Manager NIL (Nederlands Instituut voor Lastechniek) Projectleider: Smart Welding Factory Ard Hofmeijer Hoofd innovatie NIL is een onafhankelijke stichting

Nadere informatie

Apparatuur voor het MIG/MAG lassen

Apparatuur voor het MIG/MAG lassen Laskennis opgefrist (nr. 43) Apparatuur voor het MIG/MAG lassen Het MIG/MAG proces is een veelzijdig proces dat toepasbaar is voor het lassen van zowel dunne plaat als dikwandige werkstukken. Er zijn diverse

Nadere informatie

Programma. Dinsdag 27 november 2012. Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine

Programma. Dinsdag 27 november 2012. Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine WELKOM Programma Dinsdag 27 november 2012 Voorwoord Presentatie ProduLAS Rondleiding ProduLAS Presentatie BalkenLasMachine Demo BalkenLasMachine Het bedrijf ProduLAS Robotica Productie Engineering Service

Nadere informatie

VDL Containersystemen

VDL Containersystemen VDL Containersystemen Kracht door samenwerking VDL Containersystemen ELK LAND IS ANDERS EN ELKE KLANT IS ANDERS. DAAROM PRODUCEERT VDL CONTAINERSYSTEMEN, NAAST SERIEMATIGE PRODUCTIE, SPECIFIEK MAATWERK.

Nadere informatie

Maximale productiviteit

Maximale productiviteit Wat u ook last, dankzij Air Products nieuwe reeks las- en snijgassen bent u zeker van het allerbeste resultaat. De speciale samenstelling van elk gas zorgt voor een hogere productiviteit. Gemakkelijk in

Nadere informatie

Opleidingscatalogus: Lassen

Opleidingscatalogus: Lassen Opleidingscatalogus: Lassen t WEB Opleidingen, Adviezen & Subsidies Hoofdvestiging: Zeppelinstraat 7 7903 BR Hoogeveen Tel: 0528 280 888 Fax: 0528 280 889 foto's Harm Noor Presentaties Website: www.tweb.nl

Nadere informatie

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Laskennis opgefrist (nr. 4) Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Figuur 1: Doordieping (bukkeling) van de staalplaat tussen de verticale en horizontale verstijvingsprofielen ten gevolge van

Nadere informatie

TOPTIG. Principe. elektrode. Figuur 1 : Schematische voorstelling TOPTIG. p. 1/5 [1], [2]

TOPTIG. Principe. elektrode. Figuur 1 : Schematische voorstelling TOPTIG. p. 1/5 [1], [2] TOPTIG Principe Vandaag worden de meeste gerobotiseerde lastoepassingen gerealiseerd met het MIG/MAGprocedé. Dit lasproces is hiervoor uitstekend geschikt, maar heeft wel één groot nadeel, namelijk de

Nadere informatie

Lasbaarheid van materialen - gietijzer

Lasbaarheid van materialen - gietijzer Laskennis opgefrist (nr. 3) Lasbaarheid van materialen - gietijzer In deze aflevering van de rubriek Laskennis Opgefrist aandacht voor gietijzer. Gietijzer is een ijzerlegering met meer dan 2 % koolstof,

Nadere informatie

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe generatie Hydrovar drukverhogingssets brengt pompen naar een hoger niveau van flexibiliteit en efficiëntie. Montage op de

Nadere informatie

Cursus & Trainingsprogramma 2015

Cursus & Trainingsprogramma 2015 Cursus & Trainingsprogramma 2015 Geachte relatie, Een gedegen productkennis is 80% van het verkopen. Daarom bieden wij u het nieuwe Cursus & Trainingsprogramma 2015 van Lincoln Smitweld B.V. met betrekking

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

Benelux l 172. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173. Ondersteuning l 174. Reparaties l 175. Garantiesysteem l 176

Benelux l 172. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173. Ondersteuning l 174. Reparaties l 175. Garantiesysteem l 176 170 9 SERVICES Benelux l 172 Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173 Ondersteuning l 174 Reparaties l 175 Garantiesysteem l 176 Technische ondersteuning l 177 11 171 Benelux ITW Benelux vertegenwoordigt

Nadere informatie

Autogeen snijden in de praktijk

Autogeen snijden in de praktijk Laskennis opgefrist (nr. 37) Autogeen snijden in de praktijk Het autogeen snijden is een van de meest toegepaste snijprocessen met de volgende kenmerken: Apparatuur vereist geen hoge investering Apparatuur

Nadere informatie

STERK IN CONSTRUCTIE!

STERK IN CONSTRUCTIE! STERK IN CONSTRUCTIE! INSTALLATIES & CONSTRUCTIES VAN VAN SCHETS SCHETS TOT TOT INSTALLATIE INSTALLATIE EN EN NAZORG NAZORG Van Wijk voert complete ontwerptrajecten uit van machines, metaal- en constructie

Nadere informatie

SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring

SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring Wasmachines HS-6008 - HS-6013 - HS-6017 SÉRIE HS 6, de kracht van de vernieuwing en ervaring De HS-6000 van Girbau, zijn hoogzwierende wasmachines met een capaciteit van 8, 13 of 17 kg ( verhouding 1/10).

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

Vorken prijslijst 06-2014

Vorken prijslijst 06-2014 prijslijst 06-2014 1 Productieproces Piacenza, Italië Kwaliteit, veiligheid en efficiëntie Hoge kwaliteit Bolzoni Auramo biedt een compleet assortiment vorken aan voor heftrucks, bouw- en landbouwmachines,

Nadere informatie

Welke lastechniek? 2015 Motiv Tools Autogereedschap.com

Welke lastechniek? 2015 Motiv Tools Autogereedschap.com Lassen, weet waar u aan begint: MIG/MAG/MMA lassen is snel te leren en met een niet al te dure machine zijn professionele resultaten haalbaar. Zeker als u een oldtimer opknapt, of uw youngtimer laswerk

Nadere informatie

De kracht van bewezen technologie

De kracht van bewezen technologie De kracht van bewezen technologie De kracht van bewezen technologie Rodelta Pumps International BV is een nationaal en internationaal toonaangevende producent van centrifugaalpompen. Al meer dan 60 jaar

Nadere informatie

Voorkomen van vervorming in het uitvoeringsstadium

Voorkomen van vervorming in het uitvoeringsstadium Laskennis opgefrist (nr. 2) Voorkomen van vervorming in het uitvoeringsstadium In deze aflevering van de rubriek Laskennis opgefrist gaat het om het beperken van de ongewenste vervorming als gevolg van

Nadere informatie

WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL. Wat is Hardmetaal?

WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL. Wat is Hardmetaal? WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL Wat is Hardmetaal? MMB TOOLS 2015 Wat is Hardmetaal? Hardmetaal is een composiet wat bestaat uit een combinatie van harde, slijtvaste carbidedie zijn opgenomen in een bindmiddel.

Nadere informatie

Geen stress met Ruukki Laser

Geen stress met Ruukki Laser Geen stress met Ruukki Laser www.ruukki.com Meer dan 15 jaar expertise Géén spanning met Ruukki Laser Ruukki was de eerste staalproducent in Europa die de uitdaging aanging om plaatstaal te ontwikkelen

Nadere informatie

DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT

DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT PRECIES WAT U VERWACHT VAN UW LAPTOP U wilt een laptop met ongekend gebruiksgemak. U wilt downtime zoveel mogelijk beperken en systemen gebruiken die zijn opgewassen tegen

Nadere informatie

Hygiëne in de praktijk

Hygiëne in de praktijk Hygiëne in de praktijk Specifieke documentatie voor inrichtingen, bedrijfs- en persoonshygiëne Complete oplossing Uw partner voor de gehele vlees-, bakkerij-, levensmiddelenindustrie & farmacie Project

Nadere informatie

KOFFIE- EN THEEZETINSTALLATIES

KOFFIE- EN THEEZETINSTALLATIES KOFFIE EN THEEZETINSTALLATIES ComBi Animo s ComBi Professioneel, snel en smaakvol Dagelijks genieten miljoenen mensen op de meest uiteenlopende plekken en momenten van het geurige aroma en de goede smaak

Nadere informatie

GALAXY-SERIE SIGMA GALAXY - BRENGT LASSEN NAAR EEN ANDERE DIMENSIE

GALAXY-SERIE SIGMA GALAXY - BRENGT LASSEN NAAR EEN ANDERE DIMENSIE SIGMA GALAXY - BRENGT LASSEN NAAR EEN ANDERE DIMENSIE EENVOUD EN GEAVANCEERDE TECHNIEK SIGMA GALAXY EEN NIEUWE MIG/MAG-GENERATIE Sigma Galaxy is het resultaat van een aantal grote stappen voorwaarts in

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie

Snijprocessen laser snijden proces varianten

Snijprocessen laser snijden proces varianten Laskennis opgefrist (nr. 40) Snijprocessen laser snijden proces varianten De laser biedt een hoogst nauwkeurig CNC gestuurde methode voor het snijden van metalen, kunststoffen en keramische materialen.

Nadere informatie

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 In deze editie Blz. 2 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor 2 Hybrid PTO systeem Blz. 3 Zuidberg opent eigen vestiging in USA Zuidberg

Nadere informatie

Info gereedschapbeheer, Doetinchem 10-04-2002. Gereedschapbeheer

Info gereedschapbeheer, Doetinchem 10-04-2002. Gereedschapbeheer Info gereedschapbeheer, Doetinchem 10-04-2002 Gereedschapbeheer Zoals u weet is KIM Komeetstaal leverancier van een compleet pakket gereedschappen ten behoeve van de metaalindustrie. Deze gereedschappen

Nadere informatie

WOLFRAM elektroden. Abicor BINZEL. optimale laseigenschappen. Des électrodes tungstène pour des propriétés de soudage optimales.

WOLFRAM elektroden. Abicor BINZEL. optimale laseigenschappen. Des électrodes tungstène pour des propriétés de soudage optimales. WOLFRAM elektroden Abicor BINZEL. Wolframelektroden voor optimale laseigenschappen. Des électrodes tungstène pour des propriétés de soudage optimales. Voor het TIG-lassen zijn er verschillende Wolframelektroden

Nadere informatie

Hygiëne in de praktijk

Hygiëne in de praktijk Hygiëne in de praktijk Specifieke documentatie voor bedrijfs- en persoonlijke hygiëne Ecoline hygiënesluizen Uw partner voor de gehele vlees-, bakkerij-, levensmiddelenindustrie & farmacie Project georiënteerde

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal Kracht door samenwerking VD Leegte Metaal VD Leegte Metaal Een bijzonder geavanceerd machinepark, gekwalificeerde lassers, een op flexibiliteit en oplossingen gerichte aanpak, een strakke organisatie,

Nadere informatie

toeleverancier met toegevoegde waarde

toeleverancier met toegevoegde waarde toeleverancier met toegevoegde waarde Toeleverancier met toegevoegde waarde Wij zijn specialist in het vervaardigen van componenten, modules en complete systemen. Centraal staan gecompliceerde vormen in

Nadere informatie

Wat is Hardmetaal? Wij produceren ons hardmetaal dus milieuvriendelijk!

Wat is Hardmetaal? Wij produceren ons hardmetaal dus milieuvriendelijk! Wat is Hardmetaal? Wat is Hardmetaal? Hardmetaal is een composiet wat bestaat uit een combinatie van harde, slijtvaste carbidedie zijn opgenomen in een bindmiddel. Hardmetaal ontstaat na een zorgvuldig

Nadere informatie

DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK.

DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK. DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK. Made in Germany. 2 Verantwoording en betrokkenheid HET ZIJN MENSEN DIE IDEEËN UITVOEREN EN BETROUWBARE PRODUCTEN REALISEREN Het management, Störk-Tronic

Nadere informatie

Hoeklassen. overzicht en praktische tips

Hoeklassen. overzicht en praktische tips Laskennis opgefrist (nr. 58) Hoeklassen overzicht en praktische tips Hoeklassen vormen het merendeel van alle lasverbindingen.vaak worden de problemen die kunnen voorkomen bij het vervaardigen ervan onderschat.

Nadere informatie

Efficiënt Verspanen 9 oktober 2007 Gereedschapbeheer, behaal uw voordeel! Klaas Feijen

Efficiënt Verspanen 9 oktober 2007 Gereedschapbeheer, behaal uw voordeel! Klaas Feijen Efficiënt Verspanen 9 oktober 2007 Gereedschapbeheer, behaal uw voordeel! Klaas Feijen Titel Presentatie Voorstellen Somatech / SOLVA Gereedschapbeheer problematiek Gereedschapbeheer in werkvoorbereiding

Nadere informatie

ADVIES VAN ANTALIS REK- EN KRIMPFOLIE HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING?

ADVIES VAN ANTALIS REK- EN KRIMPFOLIE HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING? HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING? Geblazen (Blown) rekfolie Deze folie is zeer sterk. Dezelfde als handmatige folie, standaardfolie

Nadere informatie

Burki Continu lastechniek & gereedschap

Burki Continu lastechniek & gereedschap Burki Continu lastechniek & gereedschap Burki Lastechniek maakt onderdeel uit van Abird Tools & Welding Abird is georganiseerd naar specialisme Zo behouden we de kennis, daadkracht en flexibiliteit om

Nadere informatie

Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure

Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure TEE Luchtwarmtewisselaars Algemene Brochure Co.ma. spa Heatex levert verwarming en koeling coils van Co.ma. Spa uit Italië. Co.ma. spa is opgericht in 1973, in de regio Verona. Elke coil wordt geselecteerd

Nadere informatie

Het hele jaar door klimaatbeheersing

Het hele jaar door klimaatbeheersing Het hele jaar door klimaatbeheersing Wij begrijpen persoonlijk comfort Iemands persoonlijk comfort wordt beïnvloed door omgevingsfactoren zoals luchttemperatuur en luchtvochtigheid. Dit kan de ontspanning,

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: stolscheuren

Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: stolscheuren Laskennis opgefrist (nr. 30) Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: In deze aflevering van 'Laskennis Opgefrist', een bewerking van 'Job knowledge for welders' van TWI, gaan we in op de. Omdat

Nadere informatie

Bescherm u medewerkers met de beste lasbescherming in de markt

Bescherm u medewerkers met de beste lasbescherming in de markt Bescherm u medewerkers met de beste lasbescherming in de markt Een schip, een olieplatform, een vliegtuig, een wolkenkrabber, een brug of een machine. Wat hebben deze zaken met elkaar gemeen? Ze zouden

Nadere informatie

IN-LINE pompen MET HOOG RENDEMENT

IN-LINE pompen MET HOOG RENDEMENT IN-LINE pompen MET HOOG RENDEMENT grundfos IN-LINE POMPEN TP, TPD, TPE, TPED MET DE TP/TPE BIEDT GRUNDFOS EEN UITGEBREIDE SERIE INLINE POMPEN MET HOOG RENDEMENT Een grote diversiteit aan toepassingen Gebruik

Nadere informatie

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler De winst van aurostep Weet u dat 8 minuten zon volstaan om alle mensen op de wereld één jaar van energie te voorzien? De zon levert

Nadere informatie

Technologie in detail

Technologie in detail Technologie in detail Pretec Precisietechniek BV Postbus 149 2250 AC Voorschoten Industrieweg 16-18 2254 AE Voorschoten t +31 (0)71 56 19 164 f +31 (0)71 56 18 119 e info@pretec.nl. Deel kennis en maak

Nadere informatie

Besam IFD type EN, TF en TM

Besam IFD type EN, TF en TM Besam IFD type EN, TF en TM Industriële snelvouwdeuren Ideaal voor een snelle doorgang bij middelgrote tot grote entrees ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions Verkrijgbaar in vele aantrekkelijke

Nadere informatie

detection b VeiLigHeid is niet optioneel!

detection b VeiLigHeid is niet optioneel! detection bag VEILIGHEID IS NIET OPTIONEEL! VEILIGHEID IS NIET OPTIONEEL! De bouwindustrie, het onderhoud van vliegtuigen, kerncentrales, voedingsmiddelenindustrie,... stuk voor stuk toonaangevende sectoren

Nadere informatie

Mechanische beproeving

Mechanische beproeving Laskennis opgefrist (nr. 65) Mechanische beproeving Compact Tension en J-integraal In de vorige aflevering van Laskennis Opgefrist is de CTOD-proef besproken. Ook is het gebruik van een Single Edge Notched

Nadere informatie

INFOFICHES RVS [DEEL 4-2]

INFOFICHES RVS [DEEL 4-2] ALGEMEEN Bij dit algemeen verspreid en zeer flexibel lasproces worden beklede elektroden gebruikt. Dit proces kan worden toegepast voor alle lasbare roestvaste staalsoorten en dit in een breed toepassingsgebied.

Nadere informatie

Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen

Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen NEN-EN-ISO 2553:2014 Leo Vermeulen (IWE) 17 maart 2015 1 Onafhankelijke stichting Opgericht in 1934 (81 jaar!) Behartiging van collectieve belangen

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld Kracht door samenwerking VDL Steelweld VDL Steelweld VDL Steelweld staat op het gebied van productieautomatisering bekend als de innovatieve systeemintegrator. Wij hebben deze reputatie gedurende de afgelopen

Nadere informatie

Productbrochure. Leitz Reference Xe. Coördinatenmeetmachine

Productbrochure. Leitz Reference Xe. Coördinatenmeetmachine Productbrochure Leitz Reference Xe Coördinatenmeetmachine 2 Leitz Reference Xe Coördinatenmeetmachine De CMM voor kleine en middelgrote ondernemingen Leitz Reference Xe Kleine en middelgrote ondernemingen,

Nadere informatie

Autogeen snijden. Het proces en de gassen

Autogeen snijden. Het proces en de gassen Laskennis opgefrist (nr. 36) Autogeen snijden. Het proces en de gassen Het autogeensnijden is in de metaalindustrie nog altijd het meest toegepaste thermische snijproces. Deze populariteit ontleent het

Nadere informatie

Veiligheidsdeuren voor appartementen Veilig, mooi en duurzaam

Veiligheidsdeuren voor appartementen Veilig, mooi en duurzaam Veiligheidsdeuren voor appartementen Veilig, mooi en duurzaam Veilige deuren 22 Een veiligheidsdeur beschermt uw huis. Inbraak in appartementen is een veelvoorkomend probleem. De meeste van deze inbraken

Nadere informatie

P R O J E C T B U R E A U STOEL

P R O J E C T B U R E A U STOEL P R O J E C T B U R E A U STOEL EI NDOPDRACHT 3 D MOD E L LER EN Student: Nikki den Hollander Student nr.: 14071479 Datum: 27 januari 2015 Docent: Dhr. L.J.M. Koeleman Vak: 3D Modelleren Versie: 1 e 1

Nadere informatie

kiggen Stationaire PerSen EEN OPTIMALE INVESTERING DOOR INTELLIGENTE FUNCTIES

kiggen Stationaire PerSen EEN OPTIMALE INVESTERING DOOR INTELLIGENTE FUNCTIES kiggen Stationaire PerSen EEN OPTIMALE INVESTERING DOOR INTELLIGENTE FUNCTIES kiggen EEN OPTIMALE INVESTERING DOOR INTELLIGENTE FUNCTIES De Kiggen afvalpersen van Geesinknorba bieden veel slimme voordelen:

Nadere informatie

ROESTVRIJ STALEN SLANGEN

ROESTVRIJ STALEN SLANGEN ROESTVRIJ STALEN SLANGEN roestvrij stalen slangen Roestvrij stalen slangen worden binnen de gehele industrie ingezet voor een breed gamma aan applicaties. Daarom hebben we ons diep gespecialiseerd in het

Nadere informatie

Akaplast, top in vorm.

Akaplast, top in vorm. Top in vorm Akaplast, top in vorm. Akaplast is sinds de oprichting in 1999 uitgegroeid tot een van de meest gerenommeerde vacuümvormspecialisten in de Benelux. Klantgerichtheid en gezond ondernemerschap

Nadere informatie

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren?

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waar Vision & Robotics Veldhoven Wanneer Donderdag 12 juni 2014 15:40 16:00 uur Spreker Martin van den Berg Eltrex

Nadere informatie

beschermen vereisten voldoen betrouwbare manier om uw werknemers te De meest en ervoor te zorgen dat al uw werkzaamheden aan bepaalde

beschermen vereisten voldoen betrouwbare manier om uw werknemers te De meest en ervoor te zorgen dat al uw werkzaamheden aan bepaalde De meest betrouwbare manier om uw werknemers te beschermen en ervoor te zorgen dat al uw werkzaamheden aan bepaalde vereisten voldoen Gemakkelijke gasidentificatie met labels met kleurencode en LCDaanduiding:

Nadere informatie

Benelux l 176. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 177. Ondersteuning l 178. Reparaties l 179. Garantiesysteem l 180

Benelux l 176. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 177. Ondersteuning l 178. Reparaties l 179. Garantiesysteem l 180 174 11 SERVICES Benelux l 176 Onderdeel van een internationaal bedrijf l 177 Ondersteuning l 178 Reparaties l 179 Garantiesysteem l 180 Technische ondersteuning l 181 11 175 11 SERVICES Benelux ITW Benelux

Nadere informatie

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar PALLETSTELLINGEN Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar Van simpel rek Tot compex magazijn hoog en stevig en in alle veiligheid PALLETSTELLINGEN Palletstellingen zijn erg eenvoudig

Nadere informatie

Wartsila en Air Products

Wartsila en Air Products Wartsila en Air Products Ons gezamenlijke werk Door onze samenwerking met Air Products beschikken we over de nodige expertise om onze doelstelling te bereiken: zo veel mogelijk lasmateriaal smelten in

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

ROTEX hybride gaswarmtepomp Een sterk duo.

ROTEX hybride gaswarmtepomp Een sterk duo. ROTEX hybride gaswarmtepomp Een sterk duo. De nieuwe ROTEX HPU hybrid hybride gaswarmtepomp selecteert altijd automatisch de meest voordelige verwarmingsmodus. "Lange tijd waren we ervan overtuigd dat

Nadere informatie

Slagroomautomaten IJskoud de beste

Slagroomautomaten IJskoud de beste Slagroomautomaten IJskoud de beste Sanomat Amigo De Sanomat Amigo is de kleinste volautomatische slagroomautomaat en is daarmee een uitstekend en rendabel alternatief voor slagroom uit een kidde of spuitbus.

Nadere informatie

Wij houden uw bedrijfsprocessen in beweging

Wij houden uw bedrijfsprocessen in beweging Wij houden uw bedrijfsprocessen in beweging Wij houden uw bedrijfsprocessen in beweging Tijden veranderen. De behoefte aan vertrouwen is zelden groter geweest dan nu. Juist in deze tijden moeten afwegingen

Nadere informatie

Door nieuwe X 350 ControlPro wordt opgaand lassen met elektrode moeiteloos mogelijk

Door nieuwe X 350 ControlPro wordt opgaand lassen met elektrode moeiteloos mogelijk X 350 BasicPlus & ControlPro De Lorch X-Serie met de gepatenteerde MICOR-technologie is er nu ook als BasicPlus bedienvariant naast de ControlPro bedienvariant. Lassen beide probleemloos beklede elektroden

Nadere informatie

TRANSTIG 1600 / 1700 TIG-GELIJKSTROOM- EN ELEKTRODEN-HANDLASSEN

TRANSTIG 1600 / 1700 TIG-GELIJKSTROOM- EN ELEKTRODEN-HANDLASSEN TRANSTIG 1600 / 1700 TIG-GELIJKSTROOM- EN ELEKTRODEN-HANDLASSEN L A S T B E T E R TIG-LASSEN WAS NOOIT EERDER ZO GEMAKKELIJK A LGEMEEN EEN ZWAARGEWICHT VAN 8,4 KG... Ook ervaren professionals verbazen

Nadere informatie

Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU

Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU Kunststof Warmtewisselaars WWW.POLYCOIL.EU 1 PolyCoil warmtewisselaars De Polycoil warmtewisselaar is een revolutionaire kunststof warmtewisselaar welke is ontwikkeld na jaren van onderzoek door Cesaroni

Nadere informatie

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie.

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie. Kantbanken HD-ATC DS 3-5 C DS 3-5 C 0/0/70/15 0/0/70/15 Automation Automation DS 36-2 C DS 36-2 C 0/50/85/0 0/50/85/0 Lasertechnologie Lasertechnologie DS 98-1 C DS 98-1 C 0/100/70/10 0/100/70/10 Stanztechnologie

Nadere informatie