JOR 2013/178 Rechtbank Rotterdam, 25 april 2013, ROT 13/1370; LJN BZ9201

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "JOR 2013/178 Rechtbank Rotterdam, 25 april 2013, ROT 13/1370; LJN BZ9201"

Transcriptie

1 JOR 2013/178 Rechtbank Rotterdam, 25 april 2013, ROT 13/1370; LJN BZ9201 Overtreding van art. 135 Pw, Prudent person-regel, Hoog risicoprofiel van beleggingsportefeuille pensioenuitvoerder, Aanwijzing door DNB, Beroep ongegrond Publicatie JOR 2013 afl 6 Publicatiedatum 13 juni 2013 College Rechtbank Rotterdam Uitspraakdatum 25 april 2013 Rolnummer ROT 13/1370 LJN BZ9201 Rechter(s) Partijen Trefwoorden Regelgeving Penw Penw ; lid 1 mr. Van Velzen mr. Damsteegt mr. Van Nifterick Stichting Pensioenfonds Johnson & Johnson Nederland te Leiden, eiseres, gemachtigden: mr. P.N. Ploeger, mr. K.J. Saarloos en prof. mr. R.H. Maatman, tegen De Nederlandsche Bank NV, verweerster, gemachtigden: mr. C.M. Bitter en mr. M.L. Batting. Overtreding van art. 135 Pw, Prudent person-regel, Hoog risicoprofiel van beleggingsportefeuille pensioenuitvoerder, Aanwijzing door DNB, Beroep ongegrond» Samenvatting De Stichting Pensioenfonds Johnson & Johnson Nederland ( het fonds ) betoogt dat art. 135 Pw niet is overtreden. Het fonds meent dat het heeft gehandeld in overeenstemming met de prudent personregel, in welk verband hem de nodige beleggingsvrijheid toekomt. Volgens het fonds is het verwijt van DNB dat het fonds het rente- en valutarisico niet afdekt niet terecht. De rechtbank stelt voorop dat pensioenfondsen de vrijheid hebben om naar eigen inzicht te beleggen, waarbij aan de normen van art. 13 van het Besluit FTK dient te worden voldaan. Het is dan ook in eerste instantie aan het pensioenfonds om de prudent person-regel uit te leggen en aan de toezichthouder om te controleren of de open norm op een goede wijze is ingevuld. Dat de prudent person-regel een open normstelling behelst, maakt niet dat de wijze waarop DNB aan die norm invulling geeft in strijd komt met de rechtszekerheid of enig ander rechtsbeginsel. In essentie komt het erop neer dat DNB van oordeel is dat niet aan die norm wordt voldaan indien de dekkingsgraad grotendeels afhankelijk wordt gemaakt van de bijstortingsbereidheid van de werkgevers. Voorts meent DNB dat een eenzijdige focus op rendement, in plaats van dat de beleggingen zijn afgestemd op de verplichtingen, strijdig is met de prudent person-regel. DNB neemt daarmee, gelet op de tekst en de strekking van art. 135 Pw en de wetsgeschiedenis van die bepaling, naar het oordeel van de rechtbank een juist standpunt in ter zake van de invulling van die norm. Het fonds betoogt voorts dat geen sprake is van schending van de art. 105 lid 2 en 143 Pw. Omdat het fonds een prudent beleggingsbeleid voert, kunnen de verwijten van DNB ter zake het ontbreken

2 van een juiste belangenafweging en het ontbreken van een beheerste en integere bedrijfsvoering volgens het fonds geen stand houden. Het beleggingsbeleid, zoals het gedurende het overleg met DNB is gewijzigd, getuigt naar de mening van DNB niet van een evenwichtige belangenafweging als bedoeld in art. 105 lid 2 Pw, omdat hiervan een concrete afspraak met werkgevers onderdeel is, die erop neerkomt dat slechts door hen wordt bijgestort onder de voorwaarde dat de beleggingsmix niet verder wordt aangetast. Door een dergelijke afspraak te maken en zich in zoverre afhankelijk te maken van de werkgevers en kennelijk in overwegende mate in hun belang te handelen, behartigt het fonds niet evenwichtig alle belangen, als vereist in art. 105 lid 2 Pw. Tevens geeft het fonds er met de omstandigheid dat het een hoge volatiliteit van het beleggingsresultaat, het renterisico en het valutarisico accepteert, terwijl het zich tegelijkertijd afhankelijk maakt van de bereidheid van de werkgevers om bij te storten, blijk van dat het, anders dan art. 143 Pw in samenhang met art. 21 Besluit FTK vereist, geen beleid voert dat is gericht op het duurzaam beheersen van financiële risico s op de lange termijn. De rechtbank onderschrijft deze oordelen, zo volgt ook uit hetgeen hiervoor is overwogen ten aanzien van art. 135 Pw. Het fonds betoogt verder dat de gevolgen van de aanwijzing niet ten voordele van het fonds en zijn belanghebbenden strekken en dat DNB handelt in strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Gelet op de vastgestelde overtredingen was DNB bevoegd tot het geven van een aanwijzing. De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. beslissing/besluit» Uitspraak Procesverloop Bij besluit van 30 januari 2013 heeft DNB het bezwaar van het fonds tegen het besluit van 6 juni 2012 strekkende tot het geven van een aanwijzing op de voet van artikel 171, eerste lid, van de Pensioenwet (Pw) aan het fonds ongegrond verklaard, met dien verstande dat de termijn voor uitvoering van het plan van aanpak wordt bepaald op uiterlijk 1 oktober 2013, waarbij de vermindering van het risicoprofiel op uiterlijk 1 juli 2013 reeds voor de helft moet zijn gerealiseerd. Het fonds heeft tegen het bestreden besluit beroep ingesteld. Voorts heeft het fonds de voorzieningenrechter verzocht een voorlopige voorziening te treffen, inhoudende schorsing van het bestreden besluit en het besluit van 6 juni Nadat DNB heeft ingestemd met verlenging van de termijn voor het indienen van een plan van aanpak tot 1 mei 2013 en de rechtbank heeft besloten de zaak versneld te behandelen en zo mogelijk voor 1 mei 2013 uitspraak te doen, heeft het fonds het verzoek om voorlopige voorziening ingetrokken. Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 15 april Partijen hebben zich laten vertegenwoordigen door hun gemachtigden. Voorts zijn namens het fonds verschenen [A] van Ortec Finance en [B], voorzitter van het fonds, [C], vice-voorzitter van het fonds, [D], manager van het fonds, en [E], voorlichter van het fonds. Namens DNB zijn verder verschenen mr. drs. A.C.M. Kuypers en M. van der Pot. Overwegingen 1. Ingevolge artikel 171, eerste lid, van de Pw kan DNB een pensioenuitvoerder die niet voldoet aan hetgeen bij of krachtens deze wet is bepaald, door middel van het geven van een aanwijzing verplichten om binnen een door DNB gestelde redelijke termijn ten aanzien van in de aanwijzingsbeschikking aangegeven punten een bepaalde gedragslijn te volgen.

3 2.1. Het fonds is op 15 december 1998 opgericht als pensioenfonds voor de Johnson & Johnson bedrijven in Nederland: Janssen Biologics B.V. (voorheen Centocor B.V.), Ortho Clinical Diagnostics N.V., Johnson & Johnson Consumer B.V., Jansen-Cilag B.V., Menor Medical Systems B.V. en Johnson & Johnson Medical B.V. (de werkgevers). Deze bedrijven maken onderdeel uit van het Johnson & Johnson concern dat zijn hoofdkantoor in de Verenigde Staten heeft. In de praktijk wordt aan de pensioenregelingen in Europa uitvoering gegeven door een beleggingsmix te hanteren die overwegend uit aandelen(fondsen) bestaat. Bijna alle Europese Johnson & Johnson pensioenfondsen, met uitzondering van het Nederlandse en het Portugese pensioenfonds, hanteren een beleggingsmix die voor circa 75-80% uit aandelen(fondsen) bestaat en voor circa 20-25% uit vastrentende waarden. De door het fonds uitgevoerde pensioenovereenkomst heeft het karakter van een uitkeringsovereenkomst, te weten een eindloonregeling zonder voorwaardelijke toeslagambitie voor pensioenaanspraken van gewezen deelnemers en pensioenrechten van gepensioneerden. Het bestuur van het fonds besluit jaarlijks of een toeslag kan worden verleend, rekening houdend met de financiële positie van het fonds. Vanaf 1 januari 2008 tot heden zijn geen toeslagen verleend DNB heeft in een brief van 15 mei 2009, in reactie op de van het fonds op 31 maart 2009 ontvangen herstelplannen, voor het eerst bezwaren geuit tegen het hoge risicoprofiel van de beleggingsportefeuille van het fonds. Het fonds heeft herstelplannen ingediend vanwege het niet langer voldoen aan de in artikel 132 en 131 van de Pw neergelegde vereisten ten aanzien van het vereist eigen vermogen en het minimaal vereist eigen vermogen. In september 2008, toen de dekkingsgraad van het fonds van 138% per eind december 2007 was gezakt naar 123% per eind augustus 2008, heeft het fonds bij DNB melding gemaakt van dit reservetekort. Op 14 oktober 2008 heeft het fonds, na verdere daling van de dekkingsgraad naar 101% ultimo augustus 2008, dit dekkingstekort gemeld bij DNB. De dekkingsgraad van het fonds is vervolgens verder gedaald naar 67% per 31 december 2008 en naar 61% ultimo februari Bij besluit van 22 september 2009 heeft DNB ingestemd met het kortetermijnherstelplan en bij besluit van 13 januari 2010 met het langetermijnherstelplan. Verder heeft DNB bij de bekendmaking van laatstgenoemd besluit erop gewezen dat haar in eerdere gesprekken en briefwisselingen uitgesproken zorg over het risicoprofiel van het fonds in verhouding tot zijn huidige financiële opzet niet is weggenomen, maar dat dit, gegeven de in het herstelplan opgenomen maatregelen voor risicobeheersing, geen belemmering vormt voor uitvoering van het langetermijnherstelplan Naar aanleiding van een in februari en maart 2010 verricht onderzoek naar het beleggingsbeleid van het fonds heeft DNB het fonds opnieuw aangesproken op het volgens DNB te hoge risicoprofiel van het strategisch beleggingsbeleid en op de onvoldoende mate van beheersing van de beleggingsrisico s en de daarmee gepaard gaande overtredingen van de artikelen 105, tweede lid, 135 en 143 van de Pw. Na correspondentie en besprekingen voorafgaand en na indiening van een plan van aanpak door het fonds, welk plan beoogde het risicoprofiel te verlagen, heeft het fonds zijn strategisch beleggingsbeleid in september 2011 aangepast. De strategische beleggingsmix de verhouding tussen zakelijke waarden en vastrentende waarden is daarbij gewijzigd van 70/30 naar 60/40. Er is besloten niet tot verhoging van de renteafdekking over te gaan. Met de werkgevers is het fonds overeengekomen dat zij garant staan om, indien nodig, met extra bijstortingen de dekkingsgraad uiterlijk 31 december 2012 naar een niveau van 110% te brengen. Een en ander is vastgelegd in de uitvoeringsovereenkomst van 16 december Daarnaast is met de werkgevers overeengekomen dat zij vanaf 31 december 2012 binnen een termijn van een half jaar tot 110% extra bijstorten als de dekkingsgraad gedurende twee aansluitende kwartaaleinden onder 110% zou blijven. De bijstorting door de werkgevers is afhankelijk gemaakt van het handhaven van de genoemde beleggingsmix 60/40. Indien het fonds zou besluiten minder dan 60% in zakelijke waarden te beleggen, vervalt de contractuele bijstortingsplicht voor de werkgevers tot 110% en zullen de werkgevers op grond van de afspraak in de op dat moment geldende uitvoeringsovereenkomst slechts bijstorten volgens het herstelpad van de herstelplannen waarmee is ingestemd DNB heeft zich op het standpunt gesteld dat deze maatregelen de geconstateerde overtredingen niet ongedaan maken. Aangezien het fonds dat standpunt niet deelde en niet bereid bleek tot aanpassing van deze laatste versie van het plan van aanpak, heeft DNB het voornemen tot het geven van een aanwijzing aangezegd en, na de zienswijze van het fonds, het besluit van 6 juni 2012 genomen. Deze aanwijzing strekt ertoe dat: 1. het fonds een combinatie van maatregelen treft waarmee recht wordt gedaan aan de prudent person-regel, te weten dat de bestaande beleggingen in zakelijke waarden blijvend worden

4 afgebouwd of gemitigeerd tot een prudent niveau, het beleid over afdekking van het renterisico en valutarisico wordt herzien en de volatiliteit van het beleggingsresultaat, het renterisico en het kredietrisico op de werkgevers wordt beheerst, zodanig dat het risicoprofiel van het strategisch beleggingsbeleid ex ante substantieel wordt verlaagd, hetgeen tot uiting komt in een verlaging van het wettelijk vereist eigen vermogen binnen acht maanden na het besluit tot circa 15% van de technische voorzieningen, waarbij binnen vijf maanden na het besluit die verlaging reeds voor 50% moet zijn gerealiseerd; 2. het fonds binnen twee maanden na dit besluit een plan van aanpak indient, gericht op bovengenoemde maatregelen; en 3. het fonds DNB iedere maand een voortgangsrapportage toestuurt, te beginnen één maand na de beschikking Aan de aanwijzing ligt ten grondslag dat DNB van mening is dat het fonds door de blootstelling aan de risico s die samenhangen met het strategisch beleggingsbeleid en het gebrek aan beheersing van specifieke daaruit voortvloeiende risico s in strijd handelt met de prudent-person regel als bedoeld in artikel 135 van de Pw. Volgens DNB overtreedt het fonds artikel 135 van de Pw en artikel 143 van de Pw vanwege haar onvoldoende beheerste bedrijfsvoering, omdat: het fonds bij het vaststellen van het strategisch beleggingsbeleid grote beleggingsrisico s neemt en geen of onvoldoende oog heeft voor de risico s die daarmee ontstaan voor de nakoming van zijn verplichtingen, waarbij relevant is dat er geen gericht toeslagbeleid is voor de inactieven en de onvoorwaardelijke toeslagambitie (in de vorm van een koppeling van het pensioen aan het laatst genoten loon) voor de actieven in de (kostendekkende) premie moet worden opgenomen; het fonds geen gedegen ALM (lees: Asset and Liability Management) afwegingen kon en kan maken bij het vaststellen van het strategisch beleggingsbeleid omdat er beperkingen vanuit de werkgevers opgelegd worden respectievelijk (al dan niet bindende) aanwijzingen van de werkgevers door het fonds moeten worden opgevolgd; en het fonds in haar beleid onvoldoende kritisch is op het kredietrisico, in het bijzonder in de situatie waarin het gekozen beleggingsbeleid leidt tot een lage dekkingsgraad en een grote vordering op de werkgevers. Alles overziend is DNB van mening dat het fonds uitsluitend of nagenoeg uitsluitend belegt in het belang van de werkgevers, wat in ieder geval ten koste gaat van de gepensioneerden en slapers. Als gevolg daarvan is er ook geen sprake van een evenwichtige belangenafweging door het bestuur van het fonds als bedoeld in artikel 105, tweede lid, van de Pw, terwijl ook de ratio van artikel 23 van de Pw in het gedrang is, omdat het fonds ook na aanpassing van de uitvoeringsovereenkomsten met de werkgevers nog steeds, of zelfs meer, afhankelijk is van de werkgevers Bij brief van 10 juli 2012 heeft DNB het fonds bericht dat zij bereid is het besluit van 6 juni 2012 te schorsen gedurende de behandeling van het daartegen gerichte bezwaar, met dien verstande dat wel het plan van aanpak moet worden ingediend als voorzien in de aanwijzing. Op 2 augustus 2012 heeft het fonds een plan van aanpak ingediend. Na correspondentie over en weer heeft DNB bij brief van 12 december 2012 het fonds verzocht verbeteringen aan te brengen in het plan van aanpak en dit gewijzigde plan uiterlijk op 1 februari 2013 in te dienen. Deze termijn heeft DNB bij brief van 16 januari 2013 verlengd tot en met 1 april Met het bestreden besluit heeft DNB de aanwijzing gehandhaafd, doch heeft zij de termijnen als bedoeld in onderdeel 1) verlengd tot respectievelijk uiterlijk 1 oktober 2013 en 1 juli De rechtbank stelt voorop dat de omvang van het geding niet is beperkt tot hetgeen in het bestreden besluit is voorzien ter zake van de tenuitvoerlegging van het plan van aanpak zoals voorgeschreven in de primaire aanwijzing, doch tevens ziet op de door DNB gestelde termijn voor het indienen van een plan van aanpak. Gelet op de primaire aanwijzing, het bezwaar en de verlengingen door DNB van de termijn voor het indienen van een plan van aanpak voorafgaand aan en na het bestreden besluit, houdt de rechtbank het ervoor dat die verlengde termijn onderdeel uitmaakt van de

5 heroverweging. In dit verband moet de brief van mr. Bitter van 22 maart 2013 worden gezien als een beslissing tot wijziging van de termijn voor het indienen van een gewijzigd plan van aanpak en daarmee als een besluit in de zin van artikel 6:19 van de Algemene wet bestuursrecht. De rechtbank neemt tot uitgangspunt dat die ondergeschikte wijziging van het bestreden besluit die volledig samenhangt met de met partijen gemaakte afspraken omtrent versnelde afdoening van de hoofdzaak niet reeds vanwege die wijziging leidt tot een gegrond beroep. 4. De overtreding van artikel 135 van de Pw Het fonds betoogt dat artikel 135 van de Pw niet is overtreden. Het fonds meent dat het heeft gehandeld in overeenstemming met de prudent-person regel, in welk verband hem de nodige beleggingsvrijheid toekomt. Het fonds wijst er in dit verband op dat: het beleggen in zakelijke waarden (aandelen), waarbij het fonds beleggingsrisico neemt teneinde een bepaald rendement op zijn beleggingen te behalen, past bij de langetermijnhorizon van het fonds en het jonge deelnemersbestand van het fonds. Met het rendement kan het fonds namelijk voldoende buffers opbouwen voor mindere tijden en kan het pensioenen indexeren; het jonge deelnemersbestand maakt dat het fonds volatiliteit in beleggingsresultaten kan dragen, terwijl de werkgevers hebben toegezegd de dekkingsgraad van het fonds op 110% te houden, waarmee de volatiliteit grotendeels wordt ondervangen; en het geen onnodige risico s neemt, want het belegt niet in complexe of exotische instrumenten, zoals hedgefondsen, derivaten of gestructureerde producten. De kans op een dekkingstekort bij het huidige beleggingsbeleid (inclusief de bijstortgarantie van de werkgevers) is volgens het fonds vele malen kleiner dan de kans op een dekkingstekort bij het scenario dat DNB voorstaat. Verder wijst het fonds erop dat zowel de deelnemersraad van het fonds als de ondernemingsraden van de werkgevers hun steun hebben uitgesproken voor het huidige beleggingsbeleid. Ook onderschrijven onafhankelijke deskundigen dat het huidige beleggingsbeleid passend is voor het fonds. Verder wijst het fonds erop dat verschillende Nederlandse pensioenfondsen een strategische beleggingsmix hebben in zakelijke en vastrentende waarden die vergelijkbaar is met die van het fonds. Volgens het fonds is het verwijt van DNB dat het fonds het rente- en valutarisico niet afdekt niet terecht. Omdat de rente thans historisch laag staat, is het onverstandig zich te verzekeren tegen de gevolgen van een nog lagere rente. Het afdekken van het valutarisico heeft op termijn evenmin toegevoegde waarde en leidt volgens het fonds tot onnodige kosten. Dat de beleggingen onvoldoende zijn afgestemd op de verplichtingen verwerpt het fonds, want het heeft anders dan een gemiddeld Nederlands pensioenfonds de inkomende en uitgaande kasstromen voor de komende twaalf jaar volledig op elkaar afgestemd. Verder meent het fonds dat het terecht de bijstortgaranties heeft betrokken bij de vaststelling van het risicoprofiel. Anders dan DNB stelt, kan het fonds zijn nominale pensioenverplichtingen (zonder indexatie) niet nakomen door de pensioenpremie enkel te beleggen in staatsobligaties. Voorts gaat DNB er volgens het fonds aan voorbij dat het wel streeft naar het bieden van indexatie aan gewezen deelnemers en gepensioneerden Artikel 135 van de Pw luidt: 1. Een pensioenfonds voert een beleggingsbeleid dat in overeenstemming is met de prudent-person regel en met name gebaseerd is op de volgende uitgangspunten: a. de waarden worden belegd in het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden; b. (...); en c. de beleggingen worden gewaardeerd op basis van marktwaardering.

6 2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden ter waarborging van het prudente beleggingsbeleid nadere regels gesteld. 3. De (...) regels die op grond van het tweede lid worden gesteld ten aanzien van de diversificatie van waarden zijn niet van toepassing op beleggingen in staatsobligaties Artikel 13 van het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen (Besluit FTK) luidt: 1. De waarden worden op zodanige wijze belegd dat de veiligheid, de kwaliteit, de liquiditeit en het rendement van de portefeuille als geheel zijn gewaarborgd. 2. Waarden die ter dekking van de technische voorzieningen worden aangehouden, worden belegd op een wijze die strookt met de aard en de duur van de verwachte toekomstige pensioenuitkeringen. (...) 5. De waarden worden naar behoren gediversifieerd zodat een bovenmatige afhankelijkheid van of vertrouwen in bepaalde waarden, of een bepaalde emittent van waarden of groep van ondernemingen en risicoaccumulatie in de portefeuille als geheel worden vermeden. (...) 4.4. Vooropgesteld moet worden dat pensioenfondsen de vrijheid hebben om naar eigen inzicht te beleggen, waarbij aan de normen van artikel 13 van het Besluit FTK dient te worden voldaan. Het is dan ook in eerste instantie aan het pensioenfonds om de prudent-person regel uit te leggen en aan de toezichthouder om te controleren of de open norm op een goede wijze is ingevuld. Bij die controle moeten de specifieke omstandigheden van het pensioenfonds worden betrokken, want er moet sprake zijn van maatwerk. Indien DNB daarbij tot het oordeel komt dat niet wordt voldaan aan de prudentperson regel, zal zij dit oordeel deugdelijk moeten motiveren (vgl. Rb. Rotterdam 15 maart 2012, LJN BV9210). Dat de prudent person-regel een open normstelling behelst, maakt niet dat de wijze waarop DNB aan die norm invulling geeft in strijd komt met de rechtszekerheid of enig ander rechtsbeginsel. In essentie komt het erop neer dat DNB van oordeel is dat niet aan die norm wordt voldaan indien de dekkingsgraad grotendeels afhankelijk wordt gemaakt van de bijstortingsbereidheid van de werkgevers. Voorts meent DNB dat een eenzijdige focus op rendement, in plaats van dat de beleggingen zijn afgestemd op de verplichtingen, strijdig is met de prudent person-regel. DNB neemt daarmee, gelet op de tekst en strekking van artikel 135 van de Pw en de wetsgeschiedenis van die bepaling, naar het oordeel van de rechtbank een juist standpunt in ter zake van de invulling van die norm Omdat de voornaamste remedie van het fonds tegen de risico s van zijn beleggingsbeleid bestaat uit bijstorting door de werkgevers, maakt het zich afhankelijk van de bereidheid van een externe partij om achteraf de gevolgen van de door het fonds gelopen beleggingsrisico s financieel te compenseren. Met DNB is de rechtbank van oordeel dat de prudent person-regel vereist dat een pensioenfonds een beleggingsbeleid voert dat op zichzelf beschouwd prudent is, dat wil zeggen dat prudent is zonder dat daarvan een dergelijke afhankelijkheid van een externe partij een essentieel onderdeel vormt. DNB heeft er in dit verband terecht op gewezen dat, hoewel de werkgevers op dit moment aan hun bijstortgaranties voldoen en ook hebben toegezegd dat te zullen doen als de dekkingsgraad gedurende twee kwartaaleinden onder 110% zou zakken, dat niet betekent dat die bereidheid in de toekomst niet zou kunnen veranderen. Ook werkgevers met een triple A-rating kunnen failliet gaan of om minder vergaande redenen bijvoorbeeld een slechte financiële positie afzien van bijstorting. Dit volgt ook uit artikel 9 van de tussen het fonds en de werkgevers gesloten uitvoeringsovereenkomst. Voorts biedt artikel 12 van deze overeenkomst de werkgevers jaarlijks de mogelijkheid de overeenkomst op te zeggen. In het rapport van dr. Cools die aangeeft dat de kans op een dekkingstekort gezien de aard van de bijstortgarantie nagenoeg nihil is wordt eveneens de nadruk gelegd op de afdwingbaarheid van de

7 bijstortverplichting en de financiële stabiliteit en draagkracht van de werkgevers. Echter, ook dr. Cools is niet in staat een slechtere financiële positie, een verandering in de bereidheid om bij te storten om andere redenen of een eventueel faillissement van de werkgevers te voorspellen. Deze onzekerheid maakt dat een beleggingsbeleid dat te zeer is gericht op rendement, onder verwijzing naar het feit dat als het misgaat de werkgevers toch wel zullen bijstorten, volgens DNB in geen geval aan de prudent person-regel voldoet. De rechtbank volgt dit standpunt van DNB De aard van de pensioenregeling die het fonds uitvoert een uitkeringsovereenkomst zonder doelgericht toeslagenbeleid heeft tot gevolg dat het fonds slechts aan nominale verplichtingen hoeft te voldoen. Die verplichtingen kunnen, naar DNB onweersproken heeft benadrukt, geheel uit pensioenpremies worden gefinancierd. Om ook de (jaarlijkse) toename vanwege het oprenten (met de rekenfactor) van de technische voorzieningen te kunnen afdekken, moet wel enig rendement op de beleggingen worden behaald, maar dat kan in beginsel risicovrij, door bijvoorbeeld in staatsobligaties te beleggen. Blijkens het bestreden besluit stelt DNB zich overigens niet op het standpunt dat, indien het fonds wel over een formele toeslagambitie zou beschikken, het een veel hoger risicoprofiel zou mogen hebben. Het fonds belegt 40% van de portefeuille in vastrentende waarden en het grootste deel van de portefeuille 60% in zakelijke waarden en neemt tevens rente- en valutarisico s, terwijl het de noodzaak voor het lopen van deze risico s in het licht van de pensioenverplichtingen onvoldoende heeft onderbouwd. Met beleggen in zakelijke waarden, in dit geval aandelen(fondsen), kan weliswaar meer rendement worden verkregen, maar daar staat tegenover dat dergelijke beleggingen risicovol zijn door de volatiliteit ervan. Niet ten onrechte heeft DNB gemeend dat de mate waarin het fonds dit risico neemt gezien de aard van zijn verplichtingen onnodig is en dus zou moeten worden vermeden. De prudent person-regel vergt dan ook dat het fonds kiest voor een minder risicovolle beleggingsmix. Met zijn betoog dat van voldoende matching sprake is omdat de portefeuille voor 40% uit obligatiefondsen bestaat die de pensioenuitkeringen voor de komende 12 jaar matchen, gaat het fonds eraan voorbij dat alle met de gehele beleggingsportefeuille samenhangende risico s moeten worden afgestemd op de verplichtingen. Dat een perfecte afstemming niet te realiseren is, betekent niet dat het fonds kan volstaan met een beperkte visie te weten slechts een visie op het liquiditeitsrisico voor een beperkte periode, namelijk de komende 12 jaar. Artikel 18, vijfde lid, van Richtlijn 2003/41/EG bepaalt onder meer dat de lidstaten de instellingen niet verbieden om maximaal 70% van de technische voorzieningen te beleggen in aandelen. Dit laat onverlet dat uit het zesde lid van dit artikel volgt dat de lidstaten strengere beleggingsrestricties mogen stellen in individuele gevallen, mits dat met name in het licht van de door de instelling aangegane verplichtingen prudentieel gerechtvaardigd is. DNB staat op het standpunt dat in het licht van de voor dit fonds geldende verplichtingen een beleggingsbeleid met onder andere een beleggingsmix van 60% zakelijke waarden en rente- en valutarisico s te risicovol is. Dit beleggingsbeleid met een onbetwist hoog risicoprofiel, dat tot uitdrukking komt in het ook voor pensioenfondsen uitzonderlijk hoge vereist eigen vermogen van 36%, sluit niet aan bij de aard van de verplichtingen waaraan het fonds moet voldoen en is niet in het belang van de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden Voorts heeft DNB terecht bij haar beoordeling in aanmerking genomen dat het fonds een renterisico loopt, dat wordt veroorzaakt door het niet afdekken van de gevolgen van een eventuele daling van de rentestand voor de waarde van de technische voorzieningen, tegen de achtergrond van het verschil in looptijd van de technische voorzieningen circa 26 jaar en de looptijd van de beleggingen circa vijf jaar. In concreto dekt het fonds slechts ongeveer 5% tot 10% van het renterisico op de verplichtingen af met vastrentende beleggingen (peildatum 31 december 2011 op basis van de toezichtrapportages). Tevens loopt het fonds een groot valutarisico door in andere valuta dan Euro s (met name US dollars) te beleggen, terwijl de pensioenverplichtingen in Euro s luiden. Onbetwist is dat dit valutarisico niet is afgedekt. De omstandigheid dat, zoals het fonds aanvoert, de portefeuille voldoende divers is en geen complexe of exotische instrumenten bevat, kan aan deze risico s, die gezien de aard van de verplichtingen van het fonds onnodig zijn, niet afdoen De certificerend actuaris heeft in zijn rapport over het boekjaar 2010 opgemerkt dat ook hij van mening is dat het fonds een risicovol en offensief beleggingsbeleid voert. Hij wijst er evenwel op dat het offensieve beleggingsbeleid zich vertaalt in zwaardere eisen ten aanzien van de solvabiliteit. De

8 sterke daling in de dekkingsgraad is volgens hem veroorzaakt door het feit dat de schokken op de financiële markten groter zijn geweest dan op basis van de 2,5% kans waarop de wetgeving is gebaseerd. Dat is voor de certificerend actuaris, aldus zijn rapport, echter geen reden geweest om het beleggingsbeleid van het fonds in strijd te achten met de prudent person-regel, mede gelet op het feit dat DNB met het herstelplan van 2009 heeft ingestemd. DNB heeft dienaangaande terecht opgemerkt dat de gebeurtenissen op de financiële markten van de afgelopen jaren voor veel pensioenfondsen gevolgen hebben gehad. Daaruit bleek dat voor deze pensioenfondsen een vereist eigen vermogen dat 97,5% zekerheid bood, zoals omschreven in artikel 132 van de Pw, onvoldoende was. Deze gebeurtenissen zijn geen omstandigheden die geheel buiten de invloedssfeer van een pensioenfonds liggen. Niet alle pensioenfondsen zijn hierdoor dan ook even hard geraakt. Door het in het licht van de verplichtingen van het fonds onnodig hoge risicoprofiel is het fonds door deze gebeurtenissen zwaar geraakt. Dit bevestigt de juistheid van het standpunt van DNB dat het fonds niet heeft voldaan aan de eis dat het ook zijn financiële positie op de langere termijn moet beheersen. De certificerend actuaris heeft in zijn rapport tevens belang gehecht aan het feit dat DNB heeft ingestemd met het langetermijnherstelplan, dat was gebaseerd op een nog offensievere beleggingsmix dan waarover het fonds thans beschikt. Bij die instemming heeft DNB echter expliciet aangegeven dat haar zorg over het risicoprofiel van het fonds in verhouding tot de huidige financiële opzet niet was weggenomen, maar dat dit, gegeven de in het herstelplan opgenomen maatregelen voor risicobeheersing, geen belemmering vormt voor de uitvoering van het langetermijnherstelplan. Deze maatregelen voor risicobeheersing bestaan uit een verhoging van de reguliere premie en herstelbetalingen door de werkgevers indien de feitelijke dekkingsgraad achterblijft bij het herstelpad. De omstandigheid dat op dit moment de werkgevers feitelijk bijstorten, betekent niet dat DNB niet zou kunnen ingrijpen om de overtredingen die onder meer tot het ontstaan van het dekkings- en reservetekort hebben geleid ongedaan te laten maken. Dat DNB de bijstortverplichting van de werkgevers heeft betrokken bij de beoordeling van de herstelplannen van het fonds, betekent niet dat DNB gehouden was (blijvend) te accepteren dat het fonds een beleid voert waarbij het zich afhankelijk maakt van de werkgevers om de risico s van zijn beleggingsbeleid te mitigeren DNB heeft verder op goede gronden het uitgangspunt van de ondernemingsraden en de deelnemersraad dat aanpassing van het beleggingsbeleid zonder meer tot hogere kosten voor de werkgevers zou leiden betwist. Ook het fonds zelf wijst er in bezwaar op dat het verkrijgen van rendement op de beleggingen mede van belang is voor het in stand houden van de eindloonregeling. Het hebben van een defensief beleggingsbeleid leidt echter niet zonder meer tot een hogere kostprijs van het pensioen. Die kostprijs is onafhankelijk van het beleggingsrendement. DNB wijst er daarbij terecht op dat de doelstelling een deel van de kostprijs uit het beleggingsrendement te voldoen, gelet op de prudent person-regel, geen valide reden kan zijn om het nastreven van beleggingsrendement een belangrijke plaats te geven in het beleggingsbeleid, zonder voldoende acht te slaan op de bijbehorende risico s. De prudent person-regel vereist immers het vooropstellen van de nakoming van de verplichtingen zonder onnodige risico s voor de deelnemers en pensioengerechtigden. 5. De overtreding van de artikelen 105, tweede lid, en 143 van de Pw Het fonds betoogt dat geen sprake is van schending van de artikelen 105, tweede lid, en 143 van de Pw. Omdat het fonds een prudent beleggingsbeleid voert, kunnen de verwijten van DNB ter zake het ontbreken van een juiste belangenafweging en het ontbreken van een beheerste en integere bedrijfsvoering volgens het fonds geen stand houden Artikel 105 van de Pw luidt: (...) 2. De personen die het beleid van een pensioenfonds bepalen of mede bepalen richten zich bij de vervulling van hun taak naar de belangen van de bij het pensioenfonds betrokken deelnemers, gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden, de pensioengerechtigden en de werkgever en zorgen ervoor dat dezen zich door hen op evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen. (...)

9 Artikel 143 van de Pw luidt: 1. Een pensioenfonds richt zijn organisatie zodanig in dat deze een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt. 2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld met betrekking tot het eerste lid. De regels hebben in ieder geval betrekking op: a. het beheersen van bedrijfsprocessen en bedrijfsrisico s; b. integriteit; c. de soliditeit van het pensioenfonds, waaronder wordt verstaan: 1. het beheersen van financiële risico s; en 2. het beheersen van andere risico s die de soliditeit van het pensioenfonds kunnen aantasten; d. het beheersen van de financiële positie over de lange termijn door periodiek een continuïteitsanalyse te maken Het beleggingsbeleid, zoals het gedurende het overleg met DNB is gewijzigd, getuigt naar de mening van DNB niet van een evenwichtige belangenafweging als bedoeld in artikel 105, tweede lid, Pw, omdat hiervan een concrete afspraak met de werkgevers onderdeel is, die erop neerkomt dat slechts door hen wordt bijgestort onder de voorwaarde dat de beleggingsmix niet verder wordt aangepast. Door een dergelijke afspraak te maken en zich in zoverre afhankelijk te maken van de werkgevers en kennelijk in overwegende mate in hun belang te handelen, behartigt het fonds niet evenwichtig alle belangen, als vereist in artikel 105, tweede lid, Pw. Tevens geeft het fonds er met de omstandigheid dat het een hoge volatiliteit van het beleggingsresultaat, het renterisico en het valutarisico accepteert, terwijl het zich tegelijkertijd afhankelijk maakt van de bereidheid van de werkgevers om bij te storten, blijk van dat het, anders dan artikel 143 van de Pw in samenhang met artikel 21 van het Besluit FTK vereist, geen beleid voert dat is gericht op het duurzaam beheersen van financiële risico s op de lange termijn. De rechtbank onderschrijft deze oordelen, zo volgt ook uit hetgeen hiervoor is overwogen ten aanzien van artikel 135 van de Pw. Dat uit artikel 105, tweede lid, van de Pw volgt dat het fonds zich bij zijn taakvervulling mede moet richten op de belangen van de werkgever(s), laat onverlet dat die afweging niet eenzijdig op die belangen mag zijn gericht. Niet valt in te zien hoe een beleggingsbeleid zoals dat van het fonds, dat niet aansluit bij de verplichtingen vanwege de grote nadruk op het streven naar rendement zonder de bijbehorende risico s voldoende te mitigeren, in het belang kan zijn van de aanspraak- of pensioengerechtigden In januari 2012 heeft het fonds een onderbouwing voor de gemaakte keuzes gegeven door middel van een zogenaamde ALM-studie, die is uitgevoerd door Ortec Finance. In een dergelijke studie wordt, bij verschillende macro-economische scenario s (dus bij wisselende combinaties van bijvoorbeeld hoge en lage inflatie, hoge en lage rendementen, hoge en lage economische groei) en een vermoedelijke ontwikkeling van de onderdelen van de balans door vergelijking van combinaties van beleggingscategorieën gezocht naar een optimale afstemming van de activa op de verplichtingen. In de ALM-studie van het fonds is een groot aantal scenario s doorgerekend, maar in alle ongunstige scenario s waarin voor tenminste 60% in zakelijke waarden wordt belegd is rekening gehouden met bijstortingen door de werkgever. Het fonds betoogt in dit verband dat het, behalve vanwege het jonge deelnemersbestand, het beperkt aantal pensioengerechtigden en de risicobereidheid van die deelnemers, meer beleggingsrisico s kan nemen omdat dit gezien de bijstortgaranties van de werkgever niet leidt tot een grotere kans op een dekkingstekort. Dit wordt mede onderschreven in de adviezen van Ortec Finance van 8 maart 2012 en van dr. Cools van 20 maart 2012 en in de opmerkingen van de certificerend actuaris in zijn rapport van 17 juni 2011 over het boekjaar 2010, die concluderen dat het beleggingsbeleid niet in strijd is met de prudent personregel.

10 Met DNB volgt de rechtbank het fonds niet in deze opvatting. In de systematiek van de Pw is een werkgever verplicht het pensioenvermogen onder te brengen bij een pensioenuitvoerder om te waarborgen dat de pensioengelden door de werkgever niet voor andere doeleinden dan pensioen worden gebruikt en om te voorkomen dat voor pensioen bestemde gelden verloren gaan bij een eventueel faillissement van de werkgever. Het is vervolgens de verantwoordelijkheid van de pensioenuitvoerder om de pensioengelden in het belang van de aanspraak- en pensioengerechtigden op een prudente wijze te beleggen. De verantwoordelijkheid voor het nakomen van de financiele verplichtingen uit hoofde van de Pw ligt bij het pensioenfonds zelf. In deze verhouding past niet dat het pensioenfonds waarbij de pensioengelden zijn ondergebracht zich bij het bepalen van de prudentie van het beleggingsbeleid alsnog afhankelijk maakt van de werkgever door, rekening houdend met door die werkgever gegeven bijstortgaranties, meer beleggingsrisico s te nemen. Daarmee wordt immers, naast de extra beleggingsrisico s, die in dit geval onnodig zijn gezien de verplichtingen van dit pensioenfonds, het risico dat die bijstortgaranties als gevolg van eventuele onwil of betalingsonmacht van die werkgever niet kunnen worden nagekomen, alsnog binnengehaald. 6. De aanwijzing Het fonds betoogt verder dat de gevolgen van de aanwijzing niet ten voordele van het fonds en zijn belanghebbenden strekken en dat DNB handelt in strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur Gelet op de vastgestelde overtredingen was DNB bevoegd tot het geven van een aanwijzing. DNB heeft in haar besluitvorming uiteengezet dat aanpassing van het beleggingsbeleid conform de aanwijzing ertoe zal leiden dat de overtreding van artikel 105, tweede lid, Pw wordt weggenomen, nu in dat geval de afhankelijkheid van het fonds van vooraf ingecalculeerde bijstortingen van de werkgevers niet langer zal bestaan. Daarnaast zal het terugbrengen van het vereist eigen vermogen naar het percentage van 15 ertoe leiden dat niet langer sprake is van een gebrek aan beheersing van de bedrijfsvoering, zodat ook de overtreding van artikel 143 Pw wordt beëindigd Het argument van het fonds dat het als gevolg van de aanwijzing door DNB in een slechtere financiële positie raakt, omdat één van de door de werkgevers gestelde voorwaarden bij de verbeterde bijstortgaranties was dat deze zouden vervallen als een andere beleggingsmix wordt gekozen, heeft bij de afweging die DNB bij het nemen van het aanwijzingsbesluit heeft gemaakt terecht geen doorslaggevende rol gespeeld. Dit is een voorwaarde waar het fonds zelfstandig mee heeft ingestemd. Het uitvoeren van de aanwijzing zal ertoe leiden dat het risicoprofiel van het beleggingsbeleid daalt en de uitkomsten van het beleggingsresultaat minder volatiel zullen zijn, zodat daarmee het risico van een slechtere financiële positie op de langere termijn ook minder hoog zal zijn. In reactie op de berekeningen van Ortec Finance heeft DNB naar voren gebracht dat de verwachte stijgingen van de aandelenkoersen en de rentestanden in die berekeningen aan de hoge kant zijn, wat uitwerkt in het voordeel van eiseres. Tegen deze achtergrond hoefde DNB in de berekeningen van Ortec Finance geen reden te zien om anders te besluiten. Dat een aanpassing van de beleggingsmix kosten (en afschrijvingen) met zich brengt, maakt de toepassing van de aanwijzingsbevoegdheid op zichzelf niet onredelijk. In dit verband neemt de rechtbank in aanmerking dat het fonds langere tijd een, soms zeer forse, onderdekking heeft gekend wegens tegenvallende beleggingsresultaten en dat het afzien van handhaving door DNB tot gevolg kan hebben dat het fonds structureel afhankelijk zal blijven van de bijstortingsbereidheid van de werkgevers. 7. Gelet op het voorgaande moet het beroep ongegrond worden verklaard. Voor het treffen van enige voorziening ziet de rechtbank geen aanleiding. 8. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding. Beslissing De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

11 » Noot 1. DNB controleert en beoordeelt het beleggingsbeleid van pensioenfondsen en premiepensioeninstellingen. Prudent beleggen conform de prudent person-regel is de norm. Dit volgt voor pensioenfondsen uit art. 135 Pensioenwet (Pw). De afgelopen jaren heeft DNB haar toezicht op het beleggingsbeleid geïntensiveerd. Zo heeft DNB in 2009 en 2010 in aanvulling op de standaard toezichtactiviteiten, onderzoek gedaan naar het beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Toen beoordeelde DNB of pensioenfondsen beleggingsrisico s voldoende in beeld hadden en of het vermogensbeheer juist was vormgegeven. In 2011 heeft DNB de beleggingsportefeuilles van 35 pensioenfondsen doorgelicht in het kader van onderzoek naar innovatieve beleggingen. In 2012 heeft DNB bij 30 grote pensioenfondsen onderzoek gedaan naar tegenpartijrisico s. Dit jaar (2013) zijn er drie onderzoeken, namelijk naar vermogensbeheercontracten, naar de beheersing van renterisico en naar de beheersing van marktrisico door pensioenfondsen. 2. De prudent person-regel is niet het enige relevante pensioenrechtelijke criterium voor de beoordeling van het beleggingsbeleid. Beleidsbepalers bij pensioenfondsen dienen de belangen van betrokkenen bij dat fonds evenwichtig te wegen en wel zo dat zowel aanspraak- en pensioengerechtigden als werkgevers zich op evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen (art. 105 lid 2 Pw). Daarnaast dient de organisatie van het pensioenfonds zo te zijn ingericht dat deze een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt (art. 143 Pw). 3. Ten aanzien van het beleggingsbeleid zijn vele modaliteiten mogelijk, maar zeker niet elke uitwerking is toelaatbaar. Uit eerder in de «JOR» gepubliceerde en besproken zaken bleek dat bijvoorbeeld het beleggen van een relatief groot deel van de portefeuille (13 %) in één en dezelfde waarde (goud) niet onverkort toelaatbaar is (Rb. Rotterdam 11 april 2011, «JOR» 2011/120, m.nt. Roth; Rb. Rotterdam 24 november 2011 en 15 maart 2012, «JOR» 2012/153, m.nt. Affourtit). Wanneer sprake is van uitbesteed vermogensbeheer dient het fonds te beschikken over voldoende deskundigheid en procedures om de werkzaamheden van de fiduciair manager te beoordelen (Rb. Rotterdam 4 augustus 2011, «JOR» 2012/12, m.nt. Affourtit en PJ 2011, 125, m.nt. Kuiper). Zie ook Maatman en Van der Graaf, Pensioenfonds Glas in goud: beleggen volgens de prudent person-regel, Tijdschrift voor Pensioenvraagstukken 2012, De hierboven opgenomen uitspraak inzake Stichting Pensioenfonds Johnson & Johnson Nederland ( het Pensioenfonds ) maakt duidelijk dat overwegend beleggen in aandelen door een pensioenfonds op bezwaren stuit van toezichthouder DNB. Nog afgezien van de vraag of de uitkomst is te billijken, roept de oordeelsvorming vragen op over rechtszekerheid. Ten eerste is twijfelachtig welke belangen nu wel of juist niet moeten worden gewogen bij de beoordeling van het beleggingsbeleid van een pensioenfonds. Ten tweede is de vraag in hoeverre de betreffende normen afdoende zijn geconcretiseerd voorafgaand aan handhavend optreden. 5. Het volgende is aan de orde. Het Pensioenfonds geeft uitvoering aan de pensioenregeling van verschillende Nederlandse bedrijven die behoren tot het Johnson & Johnson-concern. Ter uitvoering van de pensioenregeling investeert het Pensioenfonds, uiteraard, de gelden bestemd voor pensioen. Aanvankelijk belegde het Pensioenfonds deze voor 70% in zakelijke waarden en voor 30% in vastrentende waarden. Na bezwaren van DNB wijzigde het fonds dit tot een andere verhouding, namelijk 60/40. Tevens is het Pensioenfonds met de werkgevers overeengekomen dat zij aanvullende stortingen doen. Deze bijstortingsplicht kent twee regimes, waarbij van belang is dat het meer royale regime zou komen te vervallen wanneer het Pensioenfonds minder dan 60% in zakelijke waarden belegt. 6. Naar het oordeel van DNB overtreedt het Pensioenfonds met het hierboven geschetste beleggingsbeleid de Pensioenwet. Per 6 juli 2012 heeft DNB een besluit genomen tot het geven van een aanwijzing. Deze aanwijzing strekte ertoe dat het fonds maatregelen zou nemen waarmee recht wordt gedaan aan de prudent person-regel, daartoe een plan van aanpak zou indienen en voortgangsrapportages opstelt. Aan de aanwijzing legt DNB overtreding van de art. 105 lid 2, 135 en 143 Pw ten grondslag. Voorts stelt DNB dat de de ratio van artikel 23 van de Pw in het gedrang is. 7. Het Pensioenfonds tekende bezwaar aan. DNB handhaafde niettemin het bestreden besluit. Het Pensioenfonds komt vervolgens in beroep tegen het besluit op bezwaar. De Rechtbank Rotterdam

12 verklaart het beroep ongegrond. Met DNB meent de rechtbank dat het gevoerde beleggingsbeleid strijdig is met de prudent person-regel (art. 135 Pw, zie ook hierna). Voorts meent de rechtbank dat het Pensioenfonds niet evenwichtig alle belangen behartigt (art. 105 lid 2 Pw) door een afspraak te maken die erop neerkomt dat slechts door werkgevers wordt bijgestort onder de voorwaarde dat de beleggingsmix niet verder wordt aangepast (het beleggingsrisico niet wordt verminderd). Bovendien geeft het Pensioenfonds naar het oordeel van de rechtbank er geen blijk van dat het een beleid voert dat gericht is op het duurzaam beheersen van financiële risico s op lange termijn en dat daardoor een beheerste en integere bedrijfsvoering ontbreekt (art. 143 Pw) door een hoge volatiliteit van het beleggingsresultaat, renterisico en valutarisico te accepteren en zich bovendien afhankelijk te maken van de bijstortingsbereidheid van de werkgevers. Tevens meent de rechtbank dat het niet past bij de verhoudingen voorzien in de Pensioenwet (o.a. art. 23 Pw) dat het Pensioenfonds zich bij het bepalen van de prudentie van het beleggingsbeleid afhankelijk maakt van de werkgever. Daarmee, zo begrijpen wij het oordeel, wordt afbreuk gedaan aan de waarborg dat pensioengelden door de werkgever niet voor andere doeleinden dan pensioen worden gebruikt of pensioengelden verloren gaan bij eventueel faillissement van de werkgever. Tot slot laat de rechtbank zich niet overtuigen door het pleidooi dat de gevolgen van de aanwijzing niet ten voordele van het fonds en belanghebbenden zijn en dat in strijd met algemene beginselen van behoorlijk bestuur wordt gehandeld. 8. Wij staan nader stil bij art. 135 Pw. De prudent person-regel betreft een open norm. Wat de prudent person-regel inhoudt, wordt in de wet en nadere regulering deels uitgewerkt. Onder meer heeft de wetgever aangegeven dat de regel het best wordt benaderd in het uitgangspunt dat de waarden op zodanige wijze worden belegd dat de veiligheid, de liquiditeit en het rendement van de portefeuille als geheel worden gewaarborgd. Dit uitgangspunt is nader uitgewerkt in art. 13 van het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen (Besluit FTK), welke bepaling volgens de rechtbank Rotterdam in de eerder aangehaalde goud-zaak eveneens als een open norm kan worden aangemerkt. 9. In de goud-zaak besliste de Rechtbank Rotterdam óók dat pensioenfondsen de vrijheid hebben naar eigen inzicht te beleggen, maar dat tegelijkertijd wel aan de normen van art. 13 Besluit FTK dient te worden voldaan. Het is dan ook in eerste instantie aan het pensioenfonds om de prudent personregel uit te leggen en aan de toezichthouder slechts om te controleren of de open norm op een juiste wijze door het fonds is ingevuld. Daarbij zal DNB als toezichthouder acht moeten slaan op de specifieke omstandigheden van het pensioenfonds. DNB moet als toezichthouder per pensioenfonds maatwerk verrichten. Indien DNB tot het oordeel komt dat niet wordt voldaan aan de prudent personregel, zal zij dit deugdelijk moeten motiveren (zie ook r.o. 4.4 van de hiervoor opgenomen uitspraak). 10. Hoewel de prudent person-regel als gezegd een open norm betreft, biedt deze een pensioenfonds geen carte blanche. Daarvoor zijn, naast de richting die art. 13 FTK geeft, twee redenen. Ten eerste zijn er in absolute termen grenzen gesteld aan de mate waarin een pensioenfonds waarden een bepaalde bestemming mag geven (kwantitatieve restricties). Zo mag een pensioenfonds ten hoogste 5% van de portefeuille als geheel beleggen in de bijdragende onderneming (art. 135 lid 1 sub b Pw). Ten tweede zijn er grenzen gesteld aan het beleggingsbeleid door bij wet het met dat beleid te dienen belang te benoemen (kwalitatieve restricties). Gevolg daarvan is dat een pensioenfonds waarden dient te beleggen in het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden (art. 135 lid 1 sub a Pw). Daarmee voorziet de Pensioenwet in een afgemeten belangenweging: belangen van anderen (waaronder de werkgever) wegen mogelijk mee bij meer algemene beleidskeuzes, maar mogen bij het beleggingsbeleid op grond van art. 135 Pw nauwelijks een rol spelen. Wij wijzen in dat verband ook op de Europese pensioenfondsenrichtlijn waarin de prudent person-regel, zoals thans verankerd in de Pensioenwet, zijn oorsprong kent: In geval van mogelijke tegenstrijdige belangen zorgt de instelling [...] ervoor dat de belegging uitsluitend in het belang van de deelnemers en de pensioengerechtigden geschiedt (art. 18 lid 1 sub a Richtlijn 2003/41/EG). Voor premiepensioeninstellingen is dit uitsluitend belang overigens wel expliciet overgenomen in de Nederlandse wet (art. 3:267b lid 2 Wft). Interessant is dat DNB en vervolgens ook de rechtbank niet koerst op deze uitleg van art. 135 Pw, maar heeft betoogd dat op grond van art. 105 lid 2 Pw weliswaar het belang van de werkgever een rol kan spelen, maar deze afweging niet eenzijdig op diens belangen mag zijn gericht. 11. Het bestaan van een open norm die van geval tot geval, afhankelijk van de omstandigheden, moet worden ingevuld, laat onverlet dat de toezichthouder door middel van het formuleren van leidraden nadere richting (guidance) kan geven voor de invulling van die open norm. Zo heeft DNB in 2007 een beleidsregel gepubliceerd waarin uitgangspunten zijn neergelegd voor de beoordeling van het

13 risicobeheer van alternatieve beleggingen van financiële ondernemingen en pensioenfondsen. Hiermee kleurt DNB zowel de prudent person-regel als de plicht tot een beheerste en integere bedrijfsvoering in. Voorts heeft DNB in 2012, naar aanleiding van het al genoemde onderzoek, ten aanzien van alternatieve beleggingen zogenaamde good practices geformuleerd. Het volgen van die good practices zal een zeker comfort geven aan pensioenfondsbestuurders, maar het zal geen harde garantie zijn dat DNB het beleggingsbeleid volledig onderschrijft (zie Voerman en Ras, Toezicht DNB op pensioenfondsen: verantwoordelijkheid voor de beleggingen, Pensioenmagazine 2012, 111). Ook kunnen op enig moment in de rechtspraak subregels ontstaan die een open norm nader concretiseren. Het ontstaan van dergelijke subregels dient op zich de rechtszekerheid. Aan de andere kant verhoudt het zich minder goed met de maatwerkbenadering. 12. Onder r.o. 4.4 overweegt de rechtbank dat DNB in essentie van oordeel is dat niet aan de prudent person-regel wordt voldaan indien de dekkingsgraad afhankelijk wordt gemaakt van de bijstortingsbereidheid van de werkgevers. Tevens haalt de rechtbank de opvatting van DNB aan dat een eenzijdige focus op rendement, in plaats van dat de beleggingen zijn afgestemd op de verplichtingen, strijdig is met de prudent person-regel. De rechtbank beslist aansluitend dat DNB daarmee, gelet op de tekst en strekking van art. 135 Pw en de wetsgeschiedenis, naar het oordeel van de rechtbank een juist standpunt inneemt ter zake van de invulling van die norm. 13. Gelet op de algemene formulering lijkt daarmee de basis te zijn gelegd voor twee, nog niet eerder op deze wijze in rechte benadrukte, subregels van de prudent person-regel: (i) ter toetsing van prudentie wordt het beleggingsbeleid op zichzelf beoordeeld en dient afhankelijkheid van externe partijen buiten beschouwing te blijven en (ii) eenzijdige focus op rendement is strijdig met de prudent person-regel. De eerste subregel is opmerkelijk en ook een breuk met het verleden. De Pensioen- en Verzekeringskamer, dat is de voorganger van DNB voor wat betreft pensioentoezicht, schreef in 2000: In de optiek van de PVK is het vereiste op solide wijze beleggen [de voorloper van de prudent person-regel, annotatoren] beslist niet beperkt tot de daadwerkelijke beleggingsportefeuille, inclusief eventuele marktposities via derivaten. Op solide wijze beleggen betekent primair een degelijke, heldere en consistente onderbouwing van het gehele beleggingsbeleid, een correcte uitvoering hiervan en een professionele en strakke organisatie en controle (zie hierover uitgebreid Kuiper & Lutjens, Prudente pensioenbeleggingen, in Jansen e.a., Zorgplichten in Publiek- en Privaatrecht, Den Haag: BJu, 2011). Deze benadering is aanzienlijk breder en beschouwt, ons inziens terecht, het beleggingsbeleid in het brede kader van de financiële en organisatorische structuur van het pensioenfonds. 14. In het gepubliceerde Handhavingsbeleid van de AFM en DNB (Stcrt. 11 juli 2008, nr. 132, p. 30) gaan beide toezichthouders tamelijk luchtig om met het verschil in handhaving van gesloten en open normen. Voor de handhaving zou het onderscheid geen verschil maken. Wel zou handhaving van open normen altijd een motivering vragen waarmee moet worden aangetoond dat de open norm is overtreden, terwijl bij gesloten normen soms kan worden volstaan met een verwijzing naar de gedraging en de overtreden bepaling. Wij voegen daaraan toe dat in het algemeen een toezichthouder pas kan handhaven nadat hij zijn uitleg van een bepaalde norm kenbaar heeft gemaakt en de betrokkenen een redelijke termijn heeft gegeven hun gedrag daarop aan te passen. 15. In de onderhavige zaak heeft klaarblijkelijk tussen het Pensioenfonds en DNB meermaals overleg plaatsgevonden en is veel gecorrespondeerd. DNB zal haar visie op de invulling van de open norm van art. 135 Pw toen wel kenbaar hebben gemaakt aan het Pensioenfonds. Ook heeft DNB het voornemen tot het geven van een aanwijzing aangezegd, waarin een nadere motivering van de overtreding opgenomen zal zijn geweest. De aanwijzing (en het daaraan ten grondslag liggende oordeel) van DNB zal dus niet uit de lucht zijn gevallen. Met de aanwijzing heeft het Pensioenfonds de mogelijkheid gekregen zijn standpunt te laten toetsen door de bestuursrechter, maar die vis wordt in zekere zin duur betaald. Een aanwijzing levert namelijk een toezichtantecedent op. Tevens is nietnaleving van een op grond van art. 171 Pw gegeven aanwijzing strafbaar gesteld (art. 215 Pw; zie verder Roth in zijn noot onder «JOR» 2011/120). Waar het gaat om open normen, waarover de toezichthouder en de ondertoezichtgestelde van mening verschillen, zou toch op een andere minder vergaande manier het oordeel van de rechter verkregen moeten kunnen worden. Bestuursrechtelijk lukt dat in ieder geval niet zolang de toezichthouder geen besluit in de zin van art. 1:3 Awb heeft genomen. Zie over de bevoegdheidsafbakening tussen de bestuursrechter en de civiele rechter bij een bestuurlijk rechtsoordeel o.a. Rechtbank s-gravenhage, 18 juli 2012, AB 2012, 395, m.nt. Danopoulos en Van der Veen.

14 16. Ten slotte nog de financieringsstructuur van het Pensioenfonds. Deze is in zekere zin opmerkelijk. Bijstortingsplichten komen in de huidige praktijk voor, maar werkgevers willen daar in toenemende mate vanaf. Juist omdat deze bijstortingsplichten kunnen leiden tot van jaar tot jaar fors fluctuerende pensioenkosten. Werkgevers geven begrijpelijkerwijs de voorkeur aan (meer) vooraf bepaalbare pensioenkosten. Dat verklaart ook de toename van zogenoemde Collective Defined Contributionregelingen (CDC-regelingen). Uitgangspunt bij dat type regelingen is dat een werkgever een vaste premie betaalt waarvan wordt verondersteld dat deze afdoende is voor het voldoen van de pensioenuitkeringen. In het geval van het Pensioenfonds lijkt het alsof er een andere koers werd gevaren om pensioenkosten te drukken. Kennelijk heeft de werkgever vertrouwen in het aantrekken van de economie en daarmee het stijgen van de aandelenkoersen. Immers, een meer ruimhartige bijstortingsplicht werd slechts gehandhaafd bij een meer risicovol beleggingsbeleid, dus een beleggingsbeleid waarbij er ook een grotere kans was op hoger rendement. 17. Het oordeel dat dit type bijstortingsplichten niet past bij de in de Pensioenwet voorziene systematiek van het veiligstellen van pensioengelden (de onderbrengingsplicht in art. 23 Pensioenwet), is interessant. De gedachte achter deze onderbrengingsplicht is dat de opgebrachte pensioengelden niet geraakt kunnen worden door het ondernemings- en faillissementsrisico van de werkgever. De rechtbank knoopt aan dit uitgangspunt kennelijk het oordeel dat wanneer de vermogenspositie van het fonds te sterk afhankelijk is van bijdragen door de werkgever, dit risico kennelijk onvoldoende gewaarborgd is. Het aanknopen bij de strekking van art. 23 Pw verbaast ons echter enigszins. In onze visie had het meer voor de hand gelegen juist aansluiting te zoeken bij art. 108 Pw. Dat artikel bepaalt dat een partij die geen orgaan is van het pensioenfonds, geen instemmingsrecht mag hebben ter zake een besluit van het fonds. De gedachte dat de sponsor op de hierboven beschreven wijze toch een bepaalde mate van zeggenschap heeft ten aanzien van het beleggingsbeleid, lijkt ons juister. Al kan tegen beide redeneringen ingebracht worden dat het Pensioenfonds een zelfstandige entiteit is los van het concern van sponsor en dus eigen beslissingen kan nemen. Indien het Pensioenfonds dat had gewild, had het Pensioenfonds dus ook een veel behoudender beleggingsbeleid kunnen voeren. De gevolgen die een dergelijke keuze zou hebben gehad voor de bijstortverplichting zijdens de sponsor, doen niet af aan het feit dat dit een vrije keuze is geweest van het Pensioenfonds. J.A. Voerman en S.H. Kuiper, advocaat financieel recht bij Van Doorne NV, resp. adviseur bij Van Doorne NV en verbonden aan de Universiteit van Amsterdam

JOR 2013/312 CBB, 10-09-2013, AWB 12/42310, ECLI:NL:CBB:2013:104 135 PW),

JOR 2013/312 CBB, 10-09-2013, AWB 12/42310, ECLI:NL:CBB:2013:104 135 PW), JOR 2013/312 CBB, 10-09-2013, AWB 12/42310, ECLI:NL:CBB:2013:104 Pensioenfonds, Beleggingsbeleid moet in overeenstemming zijn met prudent-person regel (art. 135 PW), Invulling norm door pensioenfondsen,

Nadere informatie

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren:

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren: Vastgesteld door het bestuur op 16 mei 2012 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beschrijving crisissituatie... 3 3. Dekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen... 4 4. Maatregelen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM Wormerveer, 12 december 2011 Betreft: Herstelplan Stichting Pensioenfonds De Fracties Geachte heer Keereweer, De dekkingsgraad

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 Inhoud Inleiding 3 1. Beschrijving crisissituatie 3 2. Beleidsdekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen

Nadere informatie

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan:

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan: - 1 - Beschikking tot het opleggen van een bestuurlijke boete aan Matrix Asset Management B.V. als bedoeld in artikel 1:80 van de Wet op het financieel toezicht Gelet op artikel 1:80, 1:81, 1:98 en 3:72,

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen Regeling parameters pensioenfondsen Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2006, nr. AV/ PB/2006/102565b, tot vaststelling van de parameters voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Herstelplan. Stichting Personeelspensioenfonds APG

Herstelplan. Stichting Personeelspensioenfonds APG Herstelplan Stichting Personeelspensioenfonds APG PPF APG Herstelplan versie: juni 2015 Herstelplan PPF APG 2015 juni 2015 1. Inleiding In dit herstelplan 2015 voor PPF APG leest u eerst welke uitgangspunten

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015

Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015 CONFIDENTIEEL Onderwerp: Rapport evenwichtig belangenafweging bij de vaststelling van de pensioenpremie voor 2015 Toezicht pensioenfondsen Expertisecentrum bedrijf en organisatie Leeswijzer rapport: 1.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

http://www.legalintelligence.com/frontend/doc.aspx?docid=1184...

http://www.legalintelligence.com/frontend/doc.aspx?docid=1184... Page 1 of 6 JOR 2013/309 CBB, 14-08-2013, 13/396, ECLI:NL:CBB:2013:160 Overtreding van art. 4:23 Wft, Publicatie van de opgelegde boete, Afwijzing verzoek tot schorsing van publicatie totdat in hoger beroep

Nadere informatie

Waarom is het fonds afhankelijk van de rentestand?

Waarom is het fonds afhankelijk van de rentestand? PensioenNieuws Voor deelnemers aan de pensioenregeling van TenCate TIP! Bewaar deze PensioenNieuws in uw pensioenmap! nummer 3 september 2009 Financiële crisis raakt het pensioenfonds Het jaar 2008 was

Nadere informatie

Sectorbrief VPL-regelingen

Sectorbrief VPL-regelingen Sectorbrief VPL-regelingen 1. Inleiding Bij de afschaffing van VUT en prepensioen hadden werkgevers en werknemers in 2006 en 2007 de mogelijkheid om arbeidsvoorwaardelijke afspraken te maken over extra

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur,

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds Handelsregister

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

1.1 Datum in herstel (dd.mm.jj) 31.12.14 1.2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 10

1.1 Datum in herstel (dd.mm.jj) 31.12.14 1.2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 10 Staat/formulier K0 blad 2 Datum in herstel (ddmmjj) 2 2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 0 Onderbouwing gekozen hersteltermijn Er is voor een termijn van 0 jaar gekozen omdat een relatief lange termijn

Nadere informatie

College van Beroep voor het bedrijfsleven (VV), AWB 13/159, LJN: BZ8475

College van Beroep voor het bedrijfsleven (VV), AWB 13/159, LJN: BZ8475 21-03-2013 College van Beroep voor het bedrijfsleven (VV), AWB 13/159, LJN: BZ8475 Datum uitspraak: 21-03-2013 Datum publicatie: 24-04-2013 Rechtsgebied: Bestuursrecht overig Soort procedure: Voorlopige

Nadere informatie

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen.

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. De hierna opgenomen bepalingen worden niet alleen toegepast op formeel overeengekomen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Dit plan geeft de te hanteren kritische ondergrenzen, de te nemen maatregelen en de te volgen besluitvormingsprocessen en communicatietrajecten aan.

Dit plan geeft de te hanteren kritische ondergrenzen, de te nemen maatregelen en de te volgen besluitvormingsprocessen en communicatietrajecten aan. Crisisplan 1. Inleiding Het doel van dit financieel crisisplan is dat het bestuur vooraf beschrijft welke maatregelen het bestuur van het pensioenfonds op korte termijn effectief zou kunnen inzetten, indien

Nadere informatie

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST In aanvulling op de eerder tussen de werkgever en diens werknemers gesloten pensioenovereenkomst maken met ingang van 1 januari 2008 de hierna vermelde bepalingen deel

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

LJN: BX6509, Raad van State, 201201225/1/A1. Datum uitspraak: 05-09-2012 Datum publicatie: 05-09-2012

LJN: BX6509, Raad van State, 201201225/1/A1. Datum uitspraak: 05-09-2012 Datum publicatie: 05-09-2012 LJN: BX6509, Raad van State, 201201225/1/A1 Datum uitspraak: 05-09-2012 Datum publicatie: Rechtsgebied: 05-09-2012 Bestuursrecht overig Soort procedure: Hoger beroep Inhoudsindicatie: Afwijzing handhavingsverzoek

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN 1. Inleiding Dit document ( de Verklaring ) heeft tot doel de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van het Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf (hierna BFM )

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-267 d.d. 14 juli 2014 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter, drs. L.B. Lauwaars RA en J.C. Buiter, leden, mr. I.M.M. Vermeer, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix.

Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix. Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix. Algemene toelichting Artikel 86 van de Pensioenwet schrijft voor dat er bij voorwaardelijke toeslagverlening een consistent geheel dient te zijn

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 56 d.d. 28 juli 2009 (mr. B. Sluijters, voorzitter, mr. drs. M.L. Hendrikse en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB IPFOS Bestuurders Conferentie Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks 2 Inhoud 1.

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

18 december 2007 Uitspraak Raad van State 31 oktober 2007; nieuwe beslissing op bezwaar

18 december 2007 Uitspraak Raad van State 31 oktober 2007; nieuwe beslissing op bezwaar Stichting Algemene Programma Raad (APR) p/a Hellingman Bunders advocaten t.a.v. mr. M. Bunders Postbus 75401 1070 AK AMSTERDAM Datum Onderwerp 18 december 2007 Uitspraak Raad van State 31 oktober 2007;

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Financieel crisisplan NN CDC Pensioenfonds

Financieel crisisplan NN CDC Pensioenfonds NN CDC Pensioenfonds per 8 juni 2015 Inhoudsopgave Inleiding...3 Opzet van het financieel crisisplan...3 1. Risico s en crisissituaties...4 2. Maatregelen ter voorkoming van crisissituaties en herstel

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Allen die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Voorontwerp van wet tot wijziging van de Pensioenwet en de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000 in verband met invoering van de reële ambitieovereenkomst en aanpassing van het

Nadere informatie

Zaaknummer : 2014/150 : mrs. Olivier, Borman, Hoogvliet Datum uitspraak : 16 december 2014 : Appellante en Vrije Universiteit Amsterdam

Zaaknummer : 2014/150 : mrs. Olivier, Borman, Hoogvliet Datum uitspraak : 16 december 2014 : Appellante en Vrije Universiteit Amsterdam Zaaknummer : 2014/150 Rechter(s) : mrs. Olivier, Borman, Hoogvliet Datum uitspraak : 16 december 2014 Partijen : Appellante en Vrije Universiteit Amsterdam Trefwoorden : Bevoegdheid College Bekostiging

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen

Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen CONSULTATIEVERSIE Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen Beleidsregel van De Nederlandsche Bank van. 2011, nr. Tb/2011/.., inzake het opstellen van een financieel crisisplan in het kader van

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

REGLEMENT EXCEDENT ARBEIDSONGESCHIKTHEIDSPENSIOEN STICHTING PENSIOENFONDS ALLIANCE

REGLEMENT EXCEDENT ARBEIDSONGESCHIKTHEIDSPENSIOEN STICHTING PENSIOENFONDS ALLIANCE REGLEMENT EXCEDENT ARBEIDSONGESCHIKTHEIDSPENSIOEN STICHTING PENSIOENFONDS ALLIANCE INHOUDSOPGAVE REGLEMENT EXCEDENT ARBEIDSONGESCHIKTHEIDSPENSIOEN BEGRIPSOMSCHRIJVINGEN... 3 Artikel 1. DEELNEMERS... 4

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Datum 7 juni 2016 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Ulenbelt over het bericht dat de extreem lage rente ook bij de specialisten hard aan komt.

Datum 7 juni 2016 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Ulenbelt over het bericht dat de extreem lage rente ook bij de specialisten hard aan komt. > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Jaarinformatie Stichting Pensioenfonds C1000 over het verslagjaar 2012. (opgesteld op basis van het jaarbericht 2012)

Jaarinformatie Stichting Pensioenfonds C1000 over het verslagjaar 2012. (opgesteld op basis van het jaarbericht 2012) Jaarinformatie Stichting Pensioenfonds C1000 over het verslagjaar 2012 (opgesteld op basis van het jaarbericht 2012) 1 1 Inhoud Algemeen 5 De bestuursleden van Pensioenfonds C1000 6 Uw pensioen van Pensioenfonds

Nadere informatie

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten.

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. 26 september 2011 Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. In het jaarverslag legt

Nadere informatie

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder.

het college van bestuur van de Universiteit Leiden, gevestigd te Leiden, verweerder. Zaaknummer: 2008/008 Rechter(s): mrs. Loeb, Lubberdink, Mollee Datum uitspraak: 20 juni 2008 Partijen: appellant tegen college van bestuur van de Universiteit Leiden Trefwoorden: Bijzondere omstandigheden,

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Xerox

Stichting Pensioenfonds Xerox Financieel crisisplan Stichting Pensioenfonds Xerox 1 juli 2015 Artikel 1 ~ Inleiding Het bestuur heeft besloten om een financieel crisisplan op te stellen. Dit is een beschrijving van maatregelen die

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS)

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS) Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS) 1. Inleiding Voor u ligt de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK)

Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK) Reactie op het wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader (FTK) Utrecht, 2 september 2014 Koninklijk Actuarieel Genootschap Postbus 2433 3500 GK UTRECHT 1 In deze notitie treft u de reactie aan

Nadere informatie

Uitspraak 201405096/1/A2

Uitspraak 201405096/1/A2 Uitspraak 201405096/1/A2 Datum van uitspraak: Tegen: Proceduresoort: Rechtsgebied: 201405096/1/A2. Datum uitspraak: 21 januari 2015 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK woensdag 21 januari 2015 Uitspraak op het

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen 1 Introductie 1.1 Inleiding Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen ( de Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting

Nadere informatie

De heer J.M. Coppoolse - Vereniging exleaseplan Diederik Kok - Pensioenjurist Datum 10 januari 2011

De heer J.M. Coppoolse - Vereniging exleaseplan Diederik Kok - Pensioenjurist Datum 10 januari 2011 Memorandum Aan De heer J.M. Coppoolse - Vereniging exleaseplan Van Diederik Kok - Pensioenjurist Datum 10 januari 2011 Betreft Vereniging exleaseplan / Advies Onder verwijzing naar ons gesprek d.d. 6 december

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

ANONIEM BINDEND ADVIES

ANONIEM BINDEND ADVIES ANONIEM BINDEND ADVIES Partijen : A te B vs. C en E, beide te D. Zaak Zaaknummer : 2008.00672 Zittingsdatum : 1 oktober 2008 : Premiekorting, wijziging verzekeringsvoorwaarden aanvullende verzekering 1/6

Nadere informatie

het college van beroep voor de examens van de Saxion Hogeschool (hierna: CBE), verweerder.

het college van beroep voor de examens van de Saxion Hogeschool (hierna: CBE), verweerder. Zaaknummer : 2013/079 Rechter(s) : mrs. Loeb, De Rijke-Maas, Borman Datum uitspraak : 21 augustus 2013 Partijen : Appellante tegen CBE Saxion Hogeschool Trefwoorden : [tijdig]aanvoeren gronden, deficiëntie,

Nadere informatie

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard

NOTULEN DEELNEMERSVERGADERING VAN DE STICHTING JAN HUYSMAN WZ. FONDS 25 september 2012 Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Datum : 25 september 2012 Steller : D.W. Slok-Uittenbogaard Voorzitter: R.J.P. Siebesma AGENDA: 1. Opening 2. Notulen deelnemersvergadering d.d. 20 september 2011 3. Samenstelling bestuur en verantwoordingsorgaan

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Matrix ten aanzien van de toeslag pensioenaanspraken en pensioenrechten (is toeslag voor gepensioneerden, gewezen deelnemers en deelnemers):

Matrix ten aanzien van de toeslag pensioenaanspraken en pensioenrechten (is toeslag voor gepensioneerden, gewezen deelnemers en deelnemers): Matrix ten aanzien van de toeslag en pensioenrechten (is toeslag voor gepensioneerden, gewezen deelnemers en deelnemers): Toeslagbeleid, A. Geen beleid over B. Geen doelgericht toeslagbeleid Er is geen

Nadere informatie