Tijdelijke kennisagenda Tab bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tijdelijke kennisagenda Tab bouwsteen voor Tab innovatieprogramma, 2010-2011"

Transcriptie

1 Tijdelijke kennisagenda Tab bouwsteen voor Tab innovatieprogramma, Ellen Tromp Rosalie Franssen Bonne van der Veen Deltares, 2010

2

3

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding Doelstelling Leeswijzer 1 2 Stand van zaken Mogelijkheden voor Tab Eerste inventarisatie Mogelijke toepassingen voor Tab bij intensief gebruik Mogelijke toepassingen tijdelijke natuur Tijdelijke natuur en natuurwetgeving Definitie Kritische succesfactoren voor Tijdelijk anders bestemmen Voortbouwen op programma s 8 3 Huidige toepassingen en potentiële pilots Pilots in de voorverkenningsfase Waalweelde Bato s Erf Wijk Tiel Oost te Tiel Pilots in de verkenningsfase Laerbroeck Ooijen- Wanssum Snelwegen (rondom Rotterdam) Noordwaard Bartokkwartier te Arnhem Stadshavens te Rotterdam Pilots in de realisatiefase Almere Pampus (FloatingLife) Groningen, Ebbingekwartier Amsterdamse haven Bedrijvenpark Twente Noord te Almelo 18 4 Input voor de 4 leertafels Opzet leertafels Algemeen Juridische en bestuurlijke leertafel Economische leertafel Sociale acceptatie en dynamiek leertafel Flexibel en duurzaam bouwen leertafel 28 Literatuur 30 i

6 Bijlage(n) A Voorbeelden Tijdelijk Anders Bestemmen 31 B Pilotbeschrijvingen en gespreksverslagen 32 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

7 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Het Tijdelijk Anders Bestemmen of benutten (afgekort Tab) van een gebied is een relatief nieuw denkconcept. Een gebied krijgt voor een bepaalde tijd een nuttige functie én het blijft op de lange termijn beschikbaar voor (onzekere of vastgestelde) andere functies. Tab introduceert daarmee flexibiliteit en versterking van het adaptieve vermogen bij de inrichting van Nederland. Duurzaam ontwerp en materiaalgebruik kunnen hiervan afgeleiden zijn. Het kan bestuurders, beleidsmakers en ontwerpers helpen om Nederland efficiënt en duurzaam in te richten. Tab en daarmee ruimte geven voor tijdelijk gebruik biedt meerdere kansen: 1. Inactieve gebieden beter benutten 2. Flexibiliteit bij onzekere toekomst 1.2 Doelstelling Het innovatieprogramma Tab , waarin WINN en InnovatieNetwerk het kernteam vormen en CURNET faciliteert, gaat zich inzetten om dit concept van de grond te krijgen aan de hand van pilots in Nederland. Uit de pilots komen vragen en actiepunten die in leertafels met (ervarings)deskundigen worden opgepakt. Op de groslijst van pilotprojecten voor het Tab programma staan een 10-tal projecten, variërend van een tijdelijke drijvende wijk in het Markermeer tot tijdelijke recreatie en duurzame energie langs Maas en Waal. Bij functies die tijdelijk kunnen worden ingevuld, valt te denken aan woningbouw met demontabele eenheden, of misschien een tijdelijke weg. In de binnenstad van Groningen wordt gewerkt aan de opzet van een tijdelijk dorp op een voormalig industrieterrein. In het Open lab Ebbinge wordt hieraan creatief vorm gegeven, in afwachting van de definitieve bestemming. Het programma TAB wil meer van zulke voorbeelden ontwikkelen, en ook een kennisagenda voor het aanpakken van de belemmeringen op juridisch, economisch bestuurlijk, sociaal en technisch gebied. Het kernteam heeft tot eind 2009 de tijd genomen om pilotgebieden te inventariseren en te bepalen hoe deze aansluiten op de doelen en activiteiten van het Tab programma. De resultaten van deze inventarisatie, zoals gespreksverslagen en conclusies die daaruit worden getrokken, zijn in dit rapport gebundeld. De doelen en de organisatie van het programma Tab is verder uitgewerkt in een position paper. Deze position paper wordt 14 januari, tijdens het Leren Met Water symposium ondertekend door betrokken partijen en ambassadeurs. 1.3 Leeswijzer Dit rapport dient als een achtergronddocument en naslagwerk, dat tijdens het Tab programma gebruikt kan worden om de pilots en leertafels vorm te geven. In hoofdstuk 2 zal de stand van zaken rondom tijdelijke functies, zoals natuur, worden toegelicht. In hoofdstuk 3 komen de huidige toepassingen en potentiële pilots aan bod. Vervolgens zal in hoofdstuk 4 worden ingegaan op de leertafels, de opzet en mogelijke inhoud hiervan. Ter afronding komt in hoofdstuk 5 de uitwerking van de leertafels in 2010 aan bod. Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

8 2 Stand van zaken In de onderzoeken die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden is expliciet onderscheid gemaakt tussen intensieve (zoals bebouwing) en extensieve (i.e. flora en fauna) functies. Tevens is een duidelijk verschil aan te geven tussen de toepasbaarheid van het Tijdelijk Anders Bestemmen. De mogelijkheden voor extensieve functies lijken groter dan voor de intensieve functies. Er leven nog veel kennisvragen bij laatstgenoemde. Uit de inventarisatie zoals hieronder weergegeven zal dat duidelijk naar voren komen. 2.1 Mogelijkheden voor Tab Eerste inventarisatie In 2008 heeft WINN in samenwerking met Dura Vermeer het initiatief genomen om te onderzoeken of Tab (toen nog Tijdelijk Intensief Bestemmen/ Lenen van Ruimte geheten) toch niet onder bepaalde voorwaarden en op bepaalde locaties een realiseerbaar concept kan zijn. In 2007 heeft de VROM raad het advies uitgebracht: De hype voorbij. Hierin worden een aantal handvatten gegeven hoe in ruimtelijke beslissingen rekening kan worden gehouden met de onzekerheid in de klimaatverandering: Het is zaak om ruimte beschikbaar te houden om waarschijnlijke maatregelen (zoals waterbergingsgebieden of uitbreiding van duingebieden) in een later stadium uit te voeren Ruimte reserveren betekent echter niet dat er in deze gebieden niets meer mag gebeuren. Er is in deze gebieden ruimte voor nieuw beleid dat speelt met de tijdelijkheid van bebouwingsvormen zoals bedrijventerreinen of glastuinbouw. Wanneer duidelijk is dat een stuk land op termijn beschikbaar moet zijn, kan besloten worden om voor een beperkte periode van bijvoorbeeld twintig jaar wel bebouwing toe te staan. In het onderzoek van o.m. Dura Vermeer (Rijkswaterstaat, 2008) is het concept Tab voor verschillende varianten uitgewerkt voor waterfuncties. Hierbij is uitgegaan van de gedachte dat het verlenen van een tijdelijk recht op intensief ruimtegebruik, de flexibiliteit van het waterbeheer sterk kan vergroten. De varianten zijn: Verhuizen: tijdelijk opvanggebied om van een intensieve naar de waterfunctie te gaan; Opheffen: van een extensieve naar een intensieve functie, tot uiteindelijk een waterfunctie; Aanpassen: intensieve functie, opgevolgd door intensieve functie die ruimte biedt aan water. Op basis van de interviews die in dit kader hebben plaatsgevonden werden enkele belemmeringen genoemd voor het implementeren van Tab, namelijk: Het is moeilijk juridisch te regelen; Het is duur om te implementeren, tenzij de investeringen in de intensieve gebruiksvorm realistisch worden afgeschreven; Het kan leiden tot verrommeling van het landschap en het ontlopen van keuzen; Het appelleert niet aan risico-mijdende burgers en private partijen; Bestuurders hebben er weinig bij te winnen. 2 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

9 2.1.2 Mogelijke toepassingen voor Tab bij intensief gebruik In de rapportage Legodam- eerste fase [2009] is een verdere afbakening gemaakt van het begrip Tijdelijk Intensief Bestemmen : Tijdelijke functies kunnen het kwaliteitsniveau van een locatie verhogen, omdat nieuwe kansen ontstaan tussen een definitieve functie en niets doen. Er is een aanpak nodig gericht op kansen; niet op voorhand proberen de meest extreme risico s uit te sluiten, maar richten op risico s stap voor stap het hoofd te bieden in de vorm waarin het zich voordoet. De inzet van tijdelijkheid als kwaliteitsconcept in de praktijk is een tijdshorizon van minimaal 10 jaar tot soms wel een periode van 50 jaar. Er kunnen vier ruimtelijke toepassingsgebieden worden onderscheiden waar Tab een rol kan spelen, namelijk: 1. Langdurige ruimtelijke reservering Locaties waarvoor een nieuwe functie op de lange termijn wordt voorzien: reserveringen op lange termijn voor woningbouw, infrastructuur, waterberging, natuur e.d. Hier kan al sprake zijn van voorsorteren, met deze gebieden nú al anders omgaan, zie bijvoorbeeld tijdelijke natuur. 2. Langdurige herbestemmingprocessen Locaties die over een lange periode worden herbestemd, zoals bestaande, verouderde functies die pas geleidelijk kunnen worden ontmanteld, bijvoorbeeld voormalige steenfabrieken en bedrijventerreinen. Hier kunnen tijdelijke functies op braakliggend terrein ontstaan. Het kunnen ook locaties betreffen waar nu behoefte is aan een bepaald gebruik, maar waarbij het onduidelijk is of deze op de langere termijn blijvend is (demografische teruggang, ofwel krimp). Dit geldt bijvoorbeeld voor speelterreinen voor jongeren die in een aantal decennia uit gebieden wegtrekken. Deze speelveldjes kunnen dan gebruikt worden voor andere zaken. 3. Restruimte Locaties met een gebrek aan kwaliteit, vaak slecht bereikbaar, zonder duidelijke functie. 4. Tijdelijke functies Locaties waar een langdurig tijdelijke functie aan gekoppeld of gewenst is, die naar zijn aard tijdelijk is (bijv. tijdelijke studentenwoningen / infrastructuur). In het onderzoek zijn twee hoofdstrategieën bij elke aanpak van een locatie waar Tab een oplossing kan zijn, aangemerkt. Uiteraard is het niet ondenkbaar dat combinaties van deze twee strategieën mogelijk zijn Voor het Tab programma wordt dit onderscheid als een meerwaarde daar waar het de flexibiliteit/ rendabiliteit van een tijdelijke functie betreft. Een bestemming is gedefinieerd als een bestaande of spoedig te realiseren functie van de ruimte. Levenscyclusstrategie (LS) De tijdelijke bestemming heeft een levenscyclus die op de beschikbare periode is afgestemd. Het gaat om planning en investering voor een bestemming die precies voor de betreffende periode rendeert vanaf de bouw, gebruik, beheer, en vervolgens weer verplaatst of opgeruimd kan worden. Aanpassingsstrategie (AS) Tijdelijke bestemming past zich aan aan de veranderende omstandigheden en/of behoeften. Hier aan gekoppeld kan men ook spreken van anticiperen om nog onzekere toekomst (adaptieve capaciteit) Binnen het project Waterrobuust Bouwen is hier nader onderzoek naar gedaan. Veranderingen in onze leefomgeving, klimaat laten zich nog niet Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

10 voor de volle 100% voorspellen. Er is dus een zekere onzekerheid in hoe bijvoorbeeld het klimaat gaat veranderen. Onze leefomgeving dient in de toekomst aangepast te worden op de dan geldende zekerheden. Hier past een aanpassingsstrategie bij Mogelijke toepassingen tijdelijke natuur Verspreid over Nederland liggen vele duizenden hectares grond die zijn aangekocht voor woningbouw, wegen, bedrijventerreinen, ontgrondingen etc. Van al deze gebieden is de bestemming vastgelegd in Streek- en/of bestemmingsplannen en deze toekomstige bestemming is zeker niet die van natuurgebied. In afwachting van de definitieve inrichting liggen deze gebieden er vaak jarenlang desolaat en verlaten bij. Wanneer ze in deze tussentijd ter beschikking worden gesteld aan de natuur kan er zich tijdelijk een spectaculaire ontwikkeling van flora en fauna voordoen. In de praktijk blijkt dat grondeigenaren, bouwers en projectontwikkelaars het niet aandurven om tijdelijke natuurontwikkeling op hun terreinen tijdelijk toe te staan. Want op het moment dat de natuur echt plaats moeten maken voor de geplande woningen, bedrijven e.d., kan de initiatiefnemer in aanraking komen met de Flora- en faunawet. Beschermde planten of dieren en de kans dat die zich op toekomstige bouwterreinen vestigen is reëel - mogen immers niet zomaar worden verwijderd. Het risico om bij aanvang van bouw, ontgronding of bedrijfsuitbreiding geconfronteerd te worden met extra procedures, voorschriften en vertragingen leidt er in de praktijk toe dat ondernemers het zekere voor het onzekere nemen en de vestiging van beschermde planten en dieren op hun terreinen voorkomen. Begrijpelijk, maar zo worden planten diersoorten, waaronder zeldzame, onnodig in hun ontwikkelingskansen belemmerd. Het Innovatienetwerk, Bureau Stroming, LNV en Stichting ARK hebben in 2006 diverse onderzoeken uitgevoerd naar de haalbaarheid van tijdelijke natuur. Tijdelijke natuur is natuur die zich tijdelijk een terrein vestigt. Hier worden twee aspecten onderscheiden: De natuur is van nature tijdelijk (pionierssoorten en vroege soorten Het terrein waarop de natuur zich vestigt, is slechts tijdelijk beschikbaar en heeft een andere, definitieve bestemming. In de praktijk zal een combinatie van beide aspecten voorkomen. Dit wordt veroorzaakt doordat het terrein dat tijdelijk beschikbaar is, over alle kenmerken beschikt waar de pionierssoorten goed kunnen aarden. Op 5 juni 2007 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin de regering wordt verzocht via tijdelijke ontheffingen natuur op braakliggende terreinen mogelijk te maken. Hiertoe heeft LNV een beleidslijn tijdelijke natuur opgesteld. Op dit moment zijn al enkele locaties in Nederland waar tijdelijke natuur wordt toegepast. Voorbeelden van dergelijke locaties zijn: Amsterdamse havens en Almelo. Voor meer informatie zie bijlage B. 4 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

11 Waarom is tijdelijke natuur belangrijk? Tijdelijke natuur kan een belangrijke bijdrage leveren aan natuurbehoud en - ontwikkeling in Nederland. Soorten die afhankelijk zijn van dynamische milieuomstandigheden hebben het in Nederland moeilijk en juist die soorten -het gaat dan om pioniers en ook een aantal vroege soorten - zullen profiteren van tijdelijke natuur. Positieve effecten op late soorten, doortrekkers en overwinteraars zullen er zeker zijn, maar de kans dat deze effecten een significante invloed hebben op de populatiegrootte van deze soorten, is naar verwachting klein. Tijdelijke natuur biedt zowel beschermde als niet-beschermde soorten extra kansen; Terreinen met tijdelijke natuur kunnen, mits ze zijn opengesteld, ook voor mensen aantrekkelijk zijn, om doorheen te struinen, in te spelen of te wandelen; Kort gezegd: tijdelijke natuur kent alleen winnaars, geen verliezers Tijdelijke natuur en natuurwetgeving wanneer tijdelijke natuur wordt opgeruimd, kan de initiatiefnemer in aanraking komen met natuurwetgeving. In de praktijk is dit vooral de Flora- en faunawet; het gaat met name om de soortenbescherming en de algemene zorgplicht; er zullen vrijwel zeker beschermde soorten (m.n. vogels) op tijdelijke natuur afkomen. Aangezien één geslaagd broedseizoen al van invloed kan zijn op een soort, kan de bijdrage van tijdelijke natuur op de populaties van vogels dan ook aanzienlijk zijn; de kans is groot dat er streng beschermde soorten op tijdelijke natuur afkomen. Bij het in gebruik nemen van deze gronden kan door de eerder aangevraagde ontheffing deze dieren geen belemmering meer veroorzaken. Oplossing: Risico s voor ondernemers kunnen worden weggenomen door vooraf, wanneer er nog geen beschermde soorten aanwezig zijn, ontheffing voor de Flora- en Faunawet aan te vragen/ Het betekent dat in die gebieden de wet niet van toepassing is, en er toestemming wordt gegeven voor het laten ontstaan en weer verwijderen van tijdelijke natuur. De ontheffing wordt aangevraagd in het belang van de bescherming van de flora en fauna. Dat is één van de ontheffingsgronden die in de wet worden gehanteerd, waarmee een link wordt gelegd met de te behalen ecologische winst. Omdat onbekend is welke beschermde soorten in een tijdelijk natuurgebied aanwezig zullen zijn, moet ontheffing aangevraagd worden voor alle mogelijk voorkomende beschermde soorten. Hier kan natuurlijk wel gedacht worden om een goede inschatting te maken welke beschermde soorten enige (reële) kans van voorkomen hebben in het betreffende gebied. Voordelen betrokkenen Natuur Uiteraard leveren tijdelijke natuurgebieden ook tijdelijke extra ontwikkelingskansen op voor de natuur. Daar is het in eerste instantie om begonnen. Bewoners en recreanten Tijdelijke natuurgebieden liggen vaak dicht tegen bebouwing aan, omdat hier de eerste ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden. Het soort natuur, dat op braakliggende gronden ontstaat, is meestal ruig, robuust en tegen een stootje bestand. In tijdelijke natuurgebieden kunnen bezoekers dan ook in alle vrijheid, buiten paden en wegen, de natuur ontdekken. Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

12 Welke belemmeringen worden ervaren bij tijdelijke natuur? In voorgaande zijn al enkele belemmeringen genoemd, te weten Het is moeilijk juridisch te regelen; Het is duur om te implementeren, tenzij de investeringen in de intensieve gebruiksvorm realistisch worden afgeschreven; Het kan leiden tot verrommeling van het landschap en het ontlopen van keuzen; Het appelleert niet aan risicomijdende burgers en private partijen; Bestuurders hebben er weinig bij te winnen, vanwege mogelijke weerstand bij de beëindiging van de tijdelijke natuur. Hoe zijn de belemmeringen bij bestaande locaties overwonnen? Bij projecten met Tijdelijke natuur was een grote belemmering het gevaar op het aantreffen van beschermde flora en fauna, waardoor de bouw niet door kon gaan. Dit bleek met name op juridische gronden geschillen op te leveren. Hiertoe heeft het Ministerie van LNV een beleidslijn tijdelijke natuur opgesteld. Dit nadat in juni 2007 de Tweede Kamer een motie had aangenomen waarin de regering werd verzocht om via tijdelijke ontheffingen natuur op braakliggende terreinen mogelijk te maken. Op 16 juli 2009 is er in de Amsterdamse Haven een proef begonnen waarbij de gemeente van tevoren toestemming krijgt van het ministerie van Landbouw om op braakliggende grond te bouwen, ook als daar in de toekomst bijzondere flora en fauna te vinden zijn. Projectontwikkelaars en overheden hoeven zeldzame dieren en plantensoorten in de toekomst mogelijk niet meer te weren van braakliggende terreinen als zij daarop willen gaan bouwen. Grondeigenaren van terreinen die soms jaren braak liggen, weren dieren en planten nu vaak door het terrein regelmatig om te ploegen, met gif te bespuiten of met plastic af te dekken. Als zich op het terrein zeldzame soorten vestigen, is het lastiger en duurt het vaak langer om een vergunning te krijgen om op het terrein te bouwen. Met de vooraf verleende toestemming kunnen de eigenaren tijdelijk de natuur op het terrein hun gang laten gaan, terwijl ze weten dat ze geen problemen krijgen met de natuurwetgeving wanneer ze willen gaan bouwen. Tab gaat dus over planologisch gereserveerde gronden die hun bestemming de komende jaar nog niet zullen krijgen. 6 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

13 2.2 Definitie Uit hiervoor beschreven onderzoeken is vervolgens een definitie van Tab ontwikkeld. Deze definitie wordt de komende 2 jaar gehanteerd voor het Tab innovatieprogramma. Het Tijdelijk Anders Bestemmen (afgekort Tab) van een gebied is een nieuw denkconcept. Het kan bestuurders, beleidsmakers en ontwerpers helpen om Nederland efficiënt en duurzaam in te richten. Tab en daarmee ruimte geven voor tijdelijk gebruik biedt meerdere kansen: 1. Inactieve gebieden beter benutten In totaal is zo n hectare grond in Nederland door overheden en projectontwikkelaars aangekocht voor woningbouw, infrastructuur, bedrijventerreinen of ontgrondingen. Als de inrichting van deze gebieden nog jaren op zich laat wachten, dan kan het tussentijds nuttig gebruikt worden. Ook al ligt de eindbestemming vast. Een goed voorbeeld is de tijdelijke natuur in de Haven van Amsterdam. Maar je kunt ook denken aan tijdelijk gebruik voor recreatie, bouw, energie, of infrastructuur. 2. Flexibiliteit bij onzekere toekomst Met tijdelijk gebruik blijven we flexibel ten aanzien van allerlei ontwikkelingen zoals, economische en demografische (krimp en groei) ontwikkelingen en klimaatverandering, zonder dat gebieden op slot gaan. Bij extreme klimaatscenario s moet Nederland meer water bergen, of worden locaties wellicht te onveilig om te wonen. We weten nu niet precies welke ruimte het water op termijn in neemt. Zodra het écht nodig is, zetten we een gebied pas in voor het klimaatbestendig maken van Nederland. 3. Duurzaam ontwerpen & materiaalgebruik stimuleren Ontwerpen hoeft niet voor de eeuwigheid, het kan met het einde in zicht! Een flexibel ontwerp biedt uitkomst als de vervangingstermijn, of de dimensionering onzeker is. Beslissende criteria worden dan de levensduur en life-cycle costs. Tijdelijke ontwerpen vergen creativiteit en het toepassen van principes als Cradle-to-Cradle. Er zijn goede voorbeelden, zoals een tijdelijk dorp in Groningen (Open Lab Ebbinge) dat modulair is gebouwd, of de aanleg van tijdelijke (snel)weg trajecten. Kortom, de kern van Tijdelijk anders bestemmen is: Het gaat over planologisch gereserveerde gronden die hun bestemming de komende jaar nog niet zullen krijgen en hierdoor geschikt is voor een tijdelijke functie. Tab introduceert daarmee flexibiliteit, en duurzaam ontwerp & materiaalgebruik bij de inrichting van Nederland. Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

14 2.2.1 Kritische succesfactoren voor Tijdelijk anders bestemmen Deze kritische succesfactoren zijn mede aan de hand van de eerdere studies van Dura Vermeer/ Ferrendi en het Innovatienetwerk geïnventariseerd. Sociaal- cultureel Een (enthousiaste) initiatiefnemer is essentieel voor de realisering van een tijdelijke bestemming. TAB kan alleen dan effectief zijn als TAB aantoonbaar voldoet aan de normale ruimtelijke en/of economische kwaliteitscriteria en minimaal meer kwaliteit en/of winst biedt dan elke andere tijdelijke bestemming of gebrek aan bestemming. Het mag niet op gevoelsmatige of culturele bezwaren stuiten om in een omgeving te leven die tijdelijk is. Bestuurlijk perspectief Er worden scherpe voorwaarden gesteld aan het tijdelijk gebruiken van gronden. Dit geldt onder andere voor de duur, gebruik, inrichting, en de wijze waarop de ruimte na het tijdelijk benutten weer wordt teruggegeven. Dit heeft ook te maken met draagvlak vanuit de omgeving voor beëindiging van de (tijdelijke) activiteit. Op bestuurlijk niveau is het belangrijk om aan te sluiten bij het verlenen van een functie voor een periode van jaar. Dit vraagt van beleidsmedewerkers bewegingsruimte en aanpassingen. Juridisch perspectief Door de wetgever wordt tijdelijk gebruik vooral als een probleem van laagwaardigheid en gebrek aan kwaliteit gezien, dat zoveel mogelijk beperkt moet worden. Tevens ontstaat een gebrek aan rechtszekerheid voor de burger Het lijkt waarschijnlijk dat binnen een juridisch kader waarin tijdelijkheid mogelijk is en gestimuleerd wordt als oplossing vervolgens nog een scala aan privaatrechtelijke afspraken nodig is. Economisch perspectief Om TAB als kwaliteitsconcept te ontwikkelen is een kernuitdaging om een economisch perspectief te ontwikkelen dat in staat is om zowel de tijdelijke functie als kwaliteitsfunctie te ontwikkelen als de functie op termijn op een hoog kwaliteitsniveau mogelijk te maken, te financieren, te reserveren etc. Technisch perspectief Duurzaam ontwerpen met het einde in zicht is innovatief. Om duurzaam ontwerpen en materiaalgebruik te stimuleren zal nieuwe, technische kennis ingezet moeten worden. De benodigde kennis is verschillend per pilot. Per pilot moet dit worden uitgewerkt, zoals aanpasbaarheid, meebewegen met verandering, C2C, ecologische voetafdruk, afbreekbaarheid, recycling, herbruikbaarheid, tolerantie voor nieuwe functies, klimaatbestendigheid, etc Voortbouwen op programma s Tab is een instrument (middel) dat ingezet kan worden bij gebiedsontwikkeling. Nederland boven water is het vervolg op Habiforum, hét innovatieprogramma op het gebied van gebiedsontwikkeling. Het is daarom zinvol om aansluiting te vinden bij de praktijkvoorbeelden en pilotgebieden in Nederland boven water. Bij het programma Ruimte voor de Rivier van Rijkswaterstaat liggen kansen om Tab in praktijk te brengen, bijvoorbeeld Ooijen-Wanssum. Een pilot gekoppeld aan dit programma biedt ook kansen voor draagvlak en implementatie van Tab binnen Rijkswaterstaat. 8 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

15 Het concept tijdelijk anders bestemmen komt in andere onderzoeken ook terug. Zo komt in het boek Waterrobuust Bouwen, de kracht van kwetsbaarheid in een duurzaam ontwerp (2009) Tab als één van de mogelijke maatregelen terug om waterrobuust te bouwen. Onder waterrobuust bouwen wordt het volgende verstaan: Waterrobuust bouwen is het zodanig vormgeven en inrichten van woningen, gebouwen en de openbare ruimte dat de impact van extreme neerslag, overstromingen, hitte en droogte tot een minimum wordt ingeperkt. Bij het stimuleren van duurzaam ontwerpen en materiaalgebruik, kan dit onderzoek input leveren. Hier kan Tab fungeren als invulling voor het adaptief vermogen AdapTable Cities Daarnaast maakt Tab onderdeel uit van het programma AdapTable Cities. Dit programma is onderdeel van Delta in Transitie. Dit programma, opgesteld door Deltares, TUD, Dura Vermeer en Unesco-IHE, heeft als doel om de flexibiliteit en adaptiviteit van stedelijke leefomgeving te vergroten. Om innovaties mogelijk te maken is hoge kwaliteit aan kennis en vaardigheden benodigd die helpen om korte termijn acties op integrale stedelijke ontwikkeling te realiseren met een vorm van herstructurering op lange termijn. Hierbij wordt uitgegaan van dynamiek en veranderingen op het gebied van klimaat, demografie en economie. Klimaatdijk Klimaatdijk is een initiatief van een groep innovatiegezinde organisaties die de dijk zien als plek om meerdere functies te combineren zoals wonen, werken, recreëren en natuur. De dijk die niet alleen het water keert, maar ook economische meerwaarde biedt. Een dijk in soorten en maten. Hier liggen ook kansen om Tab in de praktijk te brengen. Er ligt namelijk niet van de ene op de andere dag een multifunctionele dijk. Ten tijde van de transitie van de dijk kunnen tijdelijke functies aan het gebied worden gegeven. Een voorbeeld hiervan is de klimaatdijk in Tiel. Wegen naar de Toekomst (RWS) Wegen naar de Toekomst (WnT) is het innovatieprogramma van Rijkswaterstaat voor schone, veilige en betrouwbare mobiliteit. De vier thema s zijn de Gebruiker van de Toekomst, de Vaarweg van de Toekomst, Informatiesamenleving en Duurzame Infrastructuur Het thema Vaarweg van de Toekomst verkent de toekomstige mogelijkheden van het innovatief aanleggen, beheren en gebruiken van de vaarwegen van Rijkswaterstaat. Het thema heeft als doel proces- en productinnovaties te stimuleren, bewustwording te genereren en kennis te vergaren. Tab kan ook een bijdrage leveren om een gebied te beheren met het oog op veranderingen in de toekomst. Waterwegen (UvW) In 2007 hebben de waterschappen gezamenlijk een visie op het waterschap van de toekomst opgesteld: Water Wegen is de stip op de horizon. Op weg naar dat punt staan de waterschappen steeds meer voor samenwerking, van buiten naar binnen kijken, innovatie en focus op de samenleving. Binnen waterwegen zijn 6 typen waterschap van de toekomst gedefinieerd. De manier waarop de waterschappen de visie WaterWegen zullen vormgeven zal per waterschap verschillen. Het waterschap in 2015 zal kenmerken hebben van elk van de zes voorbeeldtypen. Binnen waterwegen liggen ook mogelijkheden om meer met Tab te doen. Waterrijk Nederland Geïnspireerd door de uitdaging van de staatssecretaris Tineke Huizinga om de Watervisie door te vertalen naar daadwerkelijke veranderingen in beheersplannen en uitvoeringsprogramma s maar ook naar mogelijke toekomststrategieën willen de Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

16 waterbeheerders -waterschappen en Rijkswaterstaat- een inspirerend netwerk, genaamd Waterrijk Nederland, opbouwen voor het etaleren van vernieuwende ideeën. Een netwerk waaraan een brede groep van maatschappelijke actoren een bijdrage kan leveren. 10 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

17 3 Huidige toepassingen en potentiële pilots Dit jaar heeft een inventarisatie plaatsgevonden van mogelijke pilots voor het Tab programma. Een overzicht is in onderstaande Tabel weergegeven. Met enkele pilots hebben ook gesprekken plaatsgevonden. Een volledige pilotbeschrijving (en eventueel gespreksverslag) zijn in de bijlagen te vinden. In dit hoofdstuk wordt de pilot kort omschreven en zal nader op de vragen worden in gegaan die een plek kunnen vinden in de leertafels. In bijlage B zijn de gespreksverslagen met de potentiële pilots opgenomen en aanvullende informatie van iedere potentiële pilot. Verdere informatie over de leertafels en geïdentificeerde kennisvragen zijn in hoofdstuk 4 te vinden. Pilot + locatie Tijdelijke: Welke planfase? 1 Waalweelde (Bato s Erf) 2 Tiel (gebiedsontwikkeling en klimaatdijk) 3 A16 rondweg Rotterdam 4 Stadshavens Rotterdam 5 Noordwaard 6 Bartokkwartier, Arnhem 7 Laerbroeck 8 9 Ooijen-Wanssum Meerstad Groningen Natuur en recreatie recreatie, evenementen, parkeren, natuur, waterwonen Natuur en infra stadslandbouw, tijdelijke supermarkt Natuur en recreatie Bebouwing Natuur en recreatie Natuur en recreatie Bebouwing en natuur voorverkenning planontwikkeling tot zomer 2010, start realisatie medio 2010 Verkenning Verkenning/ planvorming Contractvorming en realisatie Verkenning Verkenning Verkenning Verkenning 10 Almere Pampus Floatinglife Bebouwing Realisatie 11 Groningen Ebbingekwartier Bebouwing Realisatie 12 Amsterdamse haven Natuur Realisatie 13 Almelo Natuur Realisatie Tabel 3.1 Overzicht potentiële pilots Tijdelijke landbouw, tijdelijke industrie, tijdelijke kantoren ontbreken nog, zeer aantrekkelijk vanwege korte levenscyclus van gebouwen en andere investeringen Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

18 3.1 Pilots in de voorverkenningsfase Waalweelde Bato s Erf Het terrein van de voormalige steenfabriek Bato s Erf is gelegen bij Heerewaarden en ligt al jaren braak. Het terrein is in 1998 door de staat aangekocht door DLG, in opdracht van Rijkswaterstaat om ingericht te worden als natuurontwikkelingsgebied en maakt onderdeel uit van het programma Ruimte voor de Rivier. In 2000 zijn de fabriek en alle andere bebouwing gesloopt. Het doel van de initiatiefnemer van de planvisie, stichting Symbiose tussen Veiligheid en Natuur is de ruimtelijke kwaliteit van het terrein te vergroten door de harde toplaag van het terrein af te graven en te benutten in een terp met recreatieve functie. Natuurontwikkeling (hardhoutooibos, natuurlijke oevers en op termijn stroomdalgraslanden) zou dan plaatsvinden op het voormalig steenfabrieksterrein en de oevers, en een waterstandverlaging van 7 centimeter is in dit scenario haalbaar door het verlagen van kades (doel Ruimte voor de Rivier). Bato s Erf is 10 hectare groot. De planvisie strekt zich uit over de aangrenzende Kopse Polder (Heerewaarde) en oeverzone Waal, zo n 50 hectare. Op het terrein is vervuilde grond aangetroffen. Het is alleen onbekend hoeveel er in de bodem zit. Er zijn slechts enkele prikken gedaan. Men gaat er nu vanuit dat er heel veel vervuilde grond inzit (meest negatieve scenario). De Stichting Symbiose tussen veiligheid en natuur heeft het initiatief genomen voor een bestekgereed inrichtingsplan in samenwerking met Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Symbiose heeft contacten opgebouwd met omwonenden, gemeenten en andere betrokkenen. In 2007 is dit initiatief gesteund door het Water Innovatie programma WINN van Rijkswaterstaat met tussenkomst van WaalWeelde. Er is nog geen uitvoeringsbudget beschikbaar en de plannen staan sinds 2007 stil. DLG en projectbureau WaalWeelde geven aan dat er behoefte is om een spin-off te creëren voor duurzame ontwikkeling in het gebied. Er zijn legio mogelijkheden, maar alle betrokkenen zouden er dan wel écht voor moeten gaan. Projectbureau wil graag de innovatieve duurzame proeftuin worden voor Ruimte voor de Rivier. Stichting Symbiose heeft voor het onderdeel energieopwekking aanvullend een opdracht gekregen van provincie Gelderland om de verdere haalbaarheid en plan van aanpak te schrijven. De provincie zal samen met DLG zich gaan buigen over de vervuilingproblematiek. Er zijn ook al mogelijkheden genoemd om volgend jaar een tijdelijk bestemming te starten. Op 25 januari 2010 komt de Stuurgroep Waalweelde bij elkaar en besluit over het investeringsprogramma. Zij bepaalt dan ook de top 10 projecten van Waalweelde, waar Bato s Erf er naar verwachting één van is. Vanuit het Tab programma worden mogelijkheden gezien om de case in te brengen tijdens de leertafels. Reeds geïdentificeerde vragen zijn op welke wijze tijdelijkheid als oplossing voor vervuild gebied. Daarnaast kan de kennis en ervaring worden opgenomen in het logboek. Begin 2010 zal nader gesproken worden over concrete samenwerkingspunten Wijk Tiel Oost te Tiel De wijk Tiel-Oost heeft veel last van kwel bij hoogwater van de Waal. De wijk wordt aan de oostkant begrensd door een oude vuilnisstortplaats en aan de noordzijde door een oud industriegebied waarvoor reeds plannen klaar zijn om deze te saneren en herstructureren. Hiertoe is reeds in 2007 gestart met de planvorming voor het gebied. In eerste instantie zag het Waterschap Rivierenland niet veel in de introductie van een klimaatdijk als een mogelijke oplossing voor het kwel probleem. Inmiddels is er anno 2009 een contract getekend door het 12 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

19 waterschap en de gemeente waarbij het gebied is aangemerkt als zoeklocatie voor een klimaatdijk. In het kader van de gebiedsontwikkeling worden nu de mogelijkheden uitgewerkt voor de realisatie van de klimaatdijk waarmee verschillende problemen en gebiedsopgave gerealiseerd kunnen worden. Het betreft een complex proces omdat het gebied is wat onderdeel uitmaakt van verschillende planprocessen en beheerders. Zo is de Willemspolder onderdeel van Ruimte voor de Rivier en tevens is een gedeelte EMAB locatie. Binnen dit plan is het doel om 80 drijvende woningen in de polder te realiseren. Het gebied maakt verder onderdeel uit van Waalweelde, en ook zijn er Natura 2000 gebieden in gelegen. Het planproces was in eerste instantie probleem gestuurd ingezet. Inmiddels is men tot de conclusie gekomen dat een oplossingsgerichte benadering waarbij meerdere oplossingen worden meegekoppeld, effectiever werkt. De aanwezigen zien daarom veel kansen voor een pilot TAB bij Tiel. De gemeente Tiel zou daarnaast goede input kunnen geven voor de leertafels van het programma, bijvoorbeeld met juridische vragen omtrent buitendijks bouwen, parkeren en recreëren. Verder wordt geconstateerd dat de agenda s van TAB en de klimaatdijk bij synchroon lopen voor wat betreft Pilots in de verkenningsfase Laerbroeck Het plan Laerbroeck betreft een ontwikkelingsproject van een gebied langs de Maas ten zuiden van Venlo. Het betreft momenteel een glastuinbouwgebied waar zich een hoogwaterproblematiek voordoet. Het landelijke beleid is er op gericht ruimte aan de rivieren te geven in geval van hoogwater. De ruimtelijke en functionele inrichting van dit gebied dient daar op te worden afgestemd. Daarvoor is vanuit de provincie Zuid-Limburg een nieuw structuurplan voor het gebied ontwikkeld, waarmee de betrokken gemeenten (Venlo En Maasbree) Inmiddels hebben ingestemd. De verantwoordelijkheid over de uitwerking van het plan is intussen overgedragen aan het grondbedrijf van de provincie Zuid-Limburg. Belangrijke wijzigingen in het voorkeur ontwikkelingsplan aangebracht, waardoor het plan nog Niet IVM2---proof is en er in de toekomst nog een extra gebiedsingreep nodig zal zijn om wel aan IVM2 te kunnen voldoen. Een bestaande kade met een bescherming 1:50 mag door deze wijziging namelijk niet worden doorbroken. Dit heeft als gevolg dat het ontwikkelingsscenario zoals neergelegd in de structuurvisie niet langer gevolgd kan worden, alswel dat de grondexploitatieplan niet langer valide is. De vraag is of tijdelijk bestemmen (natuur en recreatie) de exploitatie een positieve wending kan geven Ooijen- Wanssum Tot 1996 kon de Oude Maasarm bij hoge Maasafvoeren meestromen. In de praktijk kwam dit in de vorige eeuw maar zelden voor. Met dorpsuitbreidingen, individuele bebouwing en bedrijvigheid werd ook weinig rekening gehouden met deze mogelijkheid. In 1993 en 1995 zorgden de hoogwaters dan ook voor aanzienlijke schade, met name in wijken en aan huizen en bedrijven die na de oorlog in lage delen van het Maasdal waren gebouwd. Na 1995 werd besloten tot aanleg van tijdelijke kades in afwachting van definitieve plannen voor de Maasbeveiliging. De snelste manier om destijds de bescherming te realiseren was door de Maasarm af te sluiten. Bewoners achter de kade genieten nu een bescherming waarbij gemiddeld eens in de vijftig jaar sprake is van een overstroming. Al na enkele jaren bleek deze afsluiting een serieus Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

20 rivierkundig knelpunt te vormen. Door de kadeaanleg is de rivier in dit traject in een smal keurslijf komen te liggen. Op de oostelijke oever is geen ruimte voor het Maaswater vanwege het hooggelegen Maasduinengebied. Er is een flessenhals gecreëerd waardoor het water alleen nog maar kan stijgen. Deze opstuwing is het grootst bij Broekhuizenvorst en Broekhuizen en neemt stroomopwaarts af. Tot 20 km stroomopwaarts is het effect van de flessenhals bij Ooijen meetbaar. De Maas heeft te weinig ruimte tijdens hoogwaters. Door de Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken (Wbr) mag in en rond de oude Maasarm niet meer worden gebouwd. Dit om op langere termijn (2040) vrijheid te hebben grond in te zetten voor eventueel nog te nemen maatregelen. Ook achter de kades liggen daardoor belangrijke ontwikkelingen stil in afwachting van het oplossen van deze waterproblematiek. Het verder verhogen van de huidige kades is geen oplossing. Inmiddels is door het Projectbureau Ooijen-Wanssum een gebiedsplan opgesteld voor dit plangebied. Dit plan heeft medio 2009 akkoord gekregen van de betrokken gemeenten. Dit structuurplan is zodanig opgezet dat het gehele gebied IVM2-klaar is. Het plan kent wel een heel lange fasering, voordat alle plannen gerealiseerd kunnen worden. Voor een aantal functies als recreatie en woningbouw kan de huidige lange fasering bezwaarlijk zijn. Daarbij heeft Rijkswaterstaat een groot deel van de grond bestemd om eventueel op termijn benut te gaan worden voor extra hoogwaterberging. In het goedgekeurde gebiedsplan is nadrukkelijk Tijdelijk Bestemmen als algemeen principe opgenomen Snelwegen (rondom Rotterdam) Er heeft een verkennend gesprek plaatsgevonden over de mogelijkheden om tijdelijke natuur nabij snelwegen toe te passen. De belangrijkste conclusie van het gesprek was dat begin 2010 de mogelijkheden nader en explicieter worden onderzocht. De locatie is hierdoor nog niet bekend. Het zou ook een locatie kunnen worden ergens anders in Nederland. De invulling en eventuele input voor de leertafels zal in de loop van 2010 nader worden ingevuld Noordwaard In het kader van Ruimte voor de Rivier is de ontpoldering van het gebied Noordwaard de maatregel die veruit de grootste bijdrage levert aan de benodigde waterstanddaling bij Gorinchem. Een belangrijke reden om voor deze maatregel te kiezen, is dat het de eerste en meest belangrijke stap betekent in de richting van een oplossing voor de lange termijn. Op die lange termijn zullen de rivieren nog meer water moeten kunnen afvoeren. Aan de zuidzijde van de Nieuwe Merwede ten noorden van de Brabantse Biesbosch ligt de Noordwaard. In de huidige situatie heeft de Noordwaard hoofdzakelijk een landbouwkundige functie met zowel akkerbouw als veeteelt. Ontpoldering van de Noordwaard houdt in het gedeeltelijk afgraven van de dijken aan de instroom- en uitstroomkant van de polder tot een hoogte van ongeveer 2 meter boven NAP. Het zogeheten doorstroomgebied staat minimaal enkele keren per jaar, vooral in de wintermaanden, onder water. In de overige delen gebeurt dat veel minder vaak. Afhankelijk van de inrichting met kades kunnen deze gebieden eens in de 100 tot 1000 jaar meestromen. In de nieuwe situatie is het gebied, met name het doorstroomgedeelte, niet voor de huidige manier van landbouw geschikt. De maatregel biedt daarom kansen voor uitbreiding van natuur en recreatie in de Biesbosch. Het blijft een open gebied om, als het nodig is, het water ongehinderd te laten passeren. Uitgangspunt is dat voor de huidige bewoners de mogelijkheid wordt gecreëerd dat zij in de Noordwaard kunnen blijven wonen. De uitwerking 14 Tijdelijke kennisagenda Tab - bouwsteen voor Tab innovatieprogramma,

Position Paper Tijdelijk Anders Bestemmen

Position Paper Tijdelijk Anders Bestemmen Position Paper Tijdelijk Anders Bestemmen Inhoud 1. Tijdelijk ruimtegebruik als duurzame oplossing 2. De partners 3. Ons doel 4. De realisatie 5. De organisatie van het TAB programma en netwerk 6. Taken

Nadere informatie

TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST. Zelf aan de slag met tijdelijke natuur

TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST. Zelf aan de slag met tijdelijke natuur 1 TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST Zelf aan de slag met tijdelijke natuur Versie 2-22 juni 2011 Illustraties: Jeroen Helmer 2 1. WAAROM TIJDELIJKE NATUUR? Verspreid over Nederland liggen tienduizenden

Nadere informatie

Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum. Natte natuur voor droge voeten

Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum. Natte natuur voor droge voeten Natuurlijke Klimaatbuffer Ooijen-Wanssum Natte natuur voor droge voeten Marcel Vermeulen projectleider / projectcoördinator Staatsbosbeheer regio Zuid Projectenbureau initiëren, begeleiden, uitvoeren extern

Nadere informatie

Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center

Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center Tijdelijk ruimtegebruik als duurzame oplossing. Innoveert u mee? Georganiseerd door Rijkswaterstaat, Deltares,

Nadere informatie

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën Zorgvuldig winnen Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden Zorgvuldig In Nederland is in het verleden veel zand, grind,

Nadere informatie

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel:

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: TAB Verdienmodel 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: Stadslandbouw Tijdelijke (wind)energie Natte bedrijventerreinen Potentieel TAB

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

HERONTWIKKELING MOLENWAL

HERONTWIKKELING MOLENWAL STARTNOTITIE HERONTWIKKELING MOLENWAL (VOORMALIGE BUSREMISE) Maart 2011 Gemeente Oudewater Sector REV 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1 INLEIDING... 3 2 PLANGEBIED... 4 2.1 HET PLANGEBIED... 4 2.2 PROGRAMMA...

Nadere informatie

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT

Steden. Toekomst. van de. BOUWLOKALEN Steden van de Toekomst WATERBASED URBAN DEVELOPMENT Steden van de Toekomst DeltaSync Bouwen op het water - Multidisciplinair Architectuur/Stedenbouw Constructief ontwerp Waterbeheer - Advies (marktverkenning, gebiedsanalyse, toekomstvisies) -Ontwerp (Constructie,

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 21 Mei 2014 Rapportnummer 031 Projectnummer 012 opdrachtgever Fam. Ten Dam Kolenbranderweg

Nadere informatie

Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet

Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet Inleiding Praktisch overal in Nederland komen beschermde soorten flora en fauna voor. Bekende voorbeelden zijn de aanwezigheid van rugstreeppadden op

Nadere informatie

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden

Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden Startnotitie procedure bestemmingsplan Brediusgronden 1. Inleiding Het college heeft op 17 juli 2013 besloten om een intentieoverkomst met Rijkswaterstaat

Nadere informatie

15 experimenten. met bouwen in het rivierbed

15 experimenten. met bouwen in het rivierbed 15 experimenten met bouwen in het rivierbed Beeldbank Ministerie V&W 15 nieuwe kansen in het rivierbed Op 15 plaatsen langs de grote rivieren krijgen gemeenten de kans om te experimenteren met innovatieve

Nadere informatie

Quickscan. Een. Projectnummer 018. Opdrachtgever. Opdrachtnemer. Scholtenhagenweg 10

Quickscan. Een. Projectnummer 018. Opdrachtgever. Opdrachtnemer. Scholtenhagenweg 10 Quickscan natuuronderzoek ivm bestemmingsplan en ontwikkelingen Bellersweg 13 Hengelo Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 9 juli 2013 Rapportnummer 0128 Projectnummer 018 Opdrachtgever

Nadere informatie

Quick scan Ecologie Tunnel Leijenseweg Gemeente De Bilt

Quick scan Ecologie Tunnel Leijenseweg Gemeente De Bilt Quick scan Ecologie Tunnel Leijenseweg Gemeente De Bilt CONCEPT Omgevingsdienst Regio Utrecht juli 2012 kenmerk/ opgesteld door beoordeeld door Ronald Jansen Dagmar Storm INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding...

Nadere informatie

Nieuwe Hollandse Waterlinie

Nieuwe Hollandse Waterlinie Nota Ruimte budget 35 miljoen euro Planoppervlak 300 hectare Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Nieuwe Hollandse Waterlinie Stevige nieuwe ruggengraat voor de Linie De Nieuwe Hollandse

Nadere informatie

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer

Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer Project Mainportontwikkeling Rotterdam Procedurewijzer meer ruimte voor haven verbetering kwaliteit leefomgeving 2 Projecten voor haven en leefomgeving procedures voor de uitvoering Het Project Mainportontwikkeling

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

AANLEIDING / PROBLEEMSTELLING

AANLEIDING / PROBLEEMSTELLING Raadsvoorstel Voor de gemeenteraadsvergadering d.d. 28 september 2015 Documentnummer : 2015.0.072.749 Zaaknummer: 2015-03-01380 Onderwerp: Vaststellen bestemmingsplan 'Stadsblokken - Meinerswijk 2015'

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe Ondergetekenden 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen, handelend als bestuursorgaan,

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Maak Oosterwold Landschap van Initiatieven. De anterieure overeenkomst Afspraken tussen initiatiefnemer en gemeente

Maak Oosterwold Landschap van Initiatieven. De anterieure overeenkomst Afspraken tussen initiatiefnemer en gemeente Maak Oosterwold Landschap van Initiatieven De anterieure overeenkomst Afspraken tussen initiatiefnemer en gemeente 1 Inleiding In Oosterwold, het landschappelijk gebied aan weerszijden van de A27, laten

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

Lyaemer Wonen Y.A. Tiemensma Straatweg 54 8531 PZ LEMMER. Datum 7 augustus 2014 Betreft Toekenning ontheffing Ruimtelijke ingrepen

Lyaemer Wonen Y.A. Tiemensma Straatweg 54 8531 PZ LEMMER. Datum 7 augustus 2014 Betreft Toekenning ontheffing Ruimtelijke ingrepen > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Lyaemer Wonen Y.A. Tiemensma Straatweg 54 8531 PZ LEMMER Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 ffwet@rvo.nl Aanvraagnummer.toek.js Betreft

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief?

Inhoudsopgave. Zie het Deltaprogramma als een flexibele verzekering. Nieuwsbrief 3 2014. Aan- of afmelden voor deze nieuwsbrief? Binnen de IJssel-Vechtdelta werken zes overheidspartners samen aan een waterveilige en klimaatbestendige toekomst. De provincie Overijssel, Waterschap Groot Salland, Veiligheidsregio IJsselland en de gemeenten

Nadere informatie

Beslisdocument en plan van aanpak

Beslisdocument en plan van aanpak Beslisdocument en plan van aanpak TIENDEVEEN Inleiding In oktober 2006 heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan van aanpak Woningbouw dorpen. Het project bestaat uit drie fasen. Deze fasen worden telkens

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

Nota zienswijzen Bestemmingsplan Stuif zand, deelplan uitbreiding woningbouw 2011

Nota zienswijzen Bestemmingsplan Stuif zand, deelplan uitbreiding woningbouw 2011 Nota zienswijzen Bestemmingsplan Stuif zand, deelplan uitbreiding woningbouw 2011 Het ontwerpbestemmingsplan heeft van 3 juli 2013 tot en met 13 augustus 2013 voor een ieder ter inzage gelegen in het Compagnieshuis,

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Enschede 2 December 2010 Rapportnummer 0123 Projectnummer

Nadere informatie

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Maart 2013 Wat is de ecologische hoofdstructuur (EHS)? De ecologische hoofdstructuur is een samenhangend netwerk van bestaande en nog te ontwikkelen belangrijke

Nadere informatie

Opgesteld door ing. A.M. Rodenbach, Recreatie Noord-Holland NV, d.d. 21 januari 2013

Opgesteld door ing. A.M. Rodenbach, Recreatie Noord-Holland NV, d.d. 21 januari 2013 RUIMTELIJKE ONDERBOUWING, BEHOREND BIJ DE AANGEVRAAGDE VERGUNNING OMG-12-181 Voor de inrichting en het gebruik van een evenemententerrein in deelgebied De Druppels, tegenover Wagenweg 22/24 te Oudkarspel

Nadere informatie

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding alterra lei landbouw, natuur en voedselkwaliteit PLANNEN MET NATUUR! Groene wet- en regelgeving en decentrale overheden Inleiding De veranderende natuurwetgeving heeft grote gevolgen voor gemeenten en

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland)

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) De gemeente Berkelland vraagt voor het nieuwe bestemmingsplan Buitengebied, Kieftendijk Haaksbergseweg

Nadere informatie

IJsseldelta- Zuid. Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro. Planoppervlak 650 hectare

IJsseldelta- Zuid. Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro. Planoppervlak 650 hectare IJsseldelta- Zuid Nota Ruimte budget 22,4 miljoen euro Planoppervlak 650 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Aanleg Hanzelijn met linksonder viaducten

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

*URWH %XLWHQGLMN +RIJHHVW

*URWH %XLWHQGLMN +RIJHHVW Velserbroek VOORWOORD De invulling van een nieuwe woonwijk is een bijzonder moeilijke exercitie. De finale invulling van Velserbroek vereist kennis en inzicht. Water, groen, dieren, woningen, infrastructuur,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Regionale Zaken De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 21 december 2006 DRZ. 2007/256 30 januari 2007

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Beantwoording van vragen van de fracties D66 en Groen Links over de voortgang van een watersportcentrum langs de Nevengeul

Beantwoording van vragen van de fracties D66 en Groen Links over de voortgang van een watersportcentrum langs de Nevengeul Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beantwoording van vragen van de fracties D66 en Groen Links over de voortgang van een watersportcentrum langs de Nevengeul Programma Grondbeleid BW-nummer Portefeuillehouder

Nadere informatie

Startdocument Schuytgraaf Veld 17b. juni 2013

Startdocument Schuytgraaf Veld 17b. juni 2013 Startdocument Schuytgraaf Veld 17b juni 2013 1 Inleiding In mei 2012 heeft de gemeente Arnhem het project Schuytgraaf overgenomen van de GEM (Grondexploitatie maatschappij). De gemeente heeft nu de leiding

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN De Holendrechter- en Bullewijkerpolder als ontbrekende schakel

Nadere informatie

Tijdelijke natuur. Concept voor een beleidslijn. Definitieve versie Augustus 2007. Jessica Reker Wim Braakhekke

Tijdelijke natuur. Concept voor een beleidslijn. Definitieve versie Augustus 2007. Jessica Reker Wim Braakhekke Tijdelijke natuur Concept voor een beleidslijn Definitieve versie Augustus 2007 Jessica Reker Wim Braakhekke Bureau Stroming in opdracht van Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit LEESWIJZER

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland 12.008525 POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Burgemeester en Wethouders Zijpe Postbus 5 1 750 AA SCHAGERBRUG Gemeente Zijpe 7 6 SEP ZQti ingekomen: * ^Gedeputeerde Statf n Behandelaar:

Nadere informatie

Programma Blaricummermeent

Programma Blaricummermeent Programma Blaricummermeent Rob Hoksbergen, hfd. Projectbureau De Blaricummermeent 1. De Blaricummermeent anno 2015 2. Doorkijkje naar de toekomst Woningbouw BusinessPark27 Voorland Stichtsebrug 3. Wachtend

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Santwijckse Poort. Beeldvormingsavond. woensdag 10 oktober 2012

Santwijckse Poort. Beeldvormingsavond. woensdag 10 oktober 2012 Santwijckse Poort Beeldvormingsavond woensdag 10 oktober 2012 Agenda 1. Terugblik 2. Aanpak 3. Resultaten 4. Conclusies 5. Planning en vervolg SANTWIJCKSE POORT GEBIED Terugblik Terugblik Masterplan Waalfront

Nadere informatie

Notitie flora en fauna

Notitie flora en fauna Notitie flora en fauna Titel/locatie Projectnummer: 6306 Datum: 11-6-2013 Opgesteld: Rosalie Heins Gemeente Baarn is voornemens om op de locatie van de huidige gemeentewerf een nieuwe brede school ontwikkelen.

Nadere informatie

Herzien of afwijken van het bestemmingsplan Informatieblad

Herzien of afwijken van het bestemmingsplan Informatieblad Als u bouw- of verbouwplannen hebt, krijgt u vaak te maken met het bestemmingsplan. In een bestemmingsplan is geregeld wat wel en niet is toegestaan in een gebied. Functies zoals wonen of bedrijvigheid

Nadere informatie

Hoe groen zijn de partijprogramma s

Hoe groen zijn de partijprogramma s Hoe groen zijn de partijprogramma s Een onderzoek over wat er door de verschillende partijen is opgeschreven voor de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 Werkwijze Alle 8 partijprogramma s zijn

Nadere informatie

Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 31920 Vergunningverlening natuur- en milieuwetgeving Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nota Ruimte budget 25 miljoen euro Planoppervlak 33 hectare Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Synergie tussen stad en water De directe ligging

Nadere informatie

24 januari 2012 Corr.nr. 2012-02542, VB Nummer 2/2012 Zaaknr. 374832

24 januari 2012 Corr.nr. 2012-02542, VB Nummer 2/2012 Zaaknr. 374832 fmff^ groningen Pifypiordrac h t 24 januari 2012 Corr.nr. 2012-02542, VB Nummer 2/2012 Zaaknr. 374832 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen voor het realiseren van de

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Bestaand regionaal bedrijf

Bestaand regionaal bedrijf gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan Bestaand regionaal bedrijf Makro te Antwerpen Bijlage II: stedenbouwkundige voorschriften Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan

Nadere informatie

Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda

Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda Projectplan Herinrichting van het Zuidelijk Stationsgebied Gouda Bewonersinitiatief Versie 1.1 augustus 2013 Inhoudsopgave A Inleiding... 2 B Aanpak van het project... 2 1 Vaststellen plangebied en uitgangssituatie...

Nadere informatie

Aanleiding van het onderzoek Wat is een quickscan

Aanleiding van het onderzoek Wat is een quickscan Correspondentie gegevens Projectgegevens Datum : 26 oktober 2015 Projectlocatie : Lindelaan 2b, Dordrecht Opgesteld door : Ing. P. Otte Betreft : FF- wet Quickscan Projectnummer : 1554 Contactpersonen

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Floating life, drijvend bouwen Drijvend paviljoen Rotterdam en waddendobber regio Groningen Zie

Nadere informatie

Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus

Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus 9 juni 2011 0 Inleiding Op 10 mei 2011 heeft de raad de motie Quickscan locaties Huis van de Watersport aangenomen. Onderdeel van de motie is het uitvoeren van

Nadere informatie

Harderbos en Harderbroek verbonden

Harderbos en Harderbroek verbonden Harderbos en Harderbroek verbonden De Ganzenweg is een verbinding voor mensen, maar een barrière voor dieren. Er ligt al een faunapassage onderdoor. De route daar naar toe is voor dieren nog niet ideaal.

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Reg.nr. : 5241196 B&W verg. : 14 oktober 2015 Onderwerp: Ontwerpbestemmingsplan Molengat 1) Status Het voorliggende bestemmingsplan Molengat betreft een ontwerpbestemmingsplan

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

Toelichting op het bestemmingsplan. 1e herziening bestemmingsplan Leerpark, locatie Brandweerkazerne. Stadsontwikkeling Dordrecht

Toelichting op het bestemmingsplan. 1e herziening bestemmingsplan Leerpark, locatie Brandweerkazerne. Stadsontwikkeling Dordrecht Toelichting op het bestemmingsplan 1e herziening bestemmingsplan Leerpark, locatie Brandweerkazerne Stadsontwikkeling Dordrecht Augustus 2009 1. Inleiding Het bestemmingsplan Leerpark is op 1 maart 2005

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren. Bouwen aan de Hoofdgroenstructuur

Initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren. Bouwen aan de Hoofdgroenstructuur Initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren Bouwen aan de Hoofdgroenstructuur Amsterdam, 11 april 2012 Partij voor de Dieren (fractie Amsterdam) Amsterdam, april 2012 Inleiding Amsterdam is een stad

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water Natuurvriendelijke oevers Droge voeten, schoon water VOOR WIE IS DEZE FOLDER BESTEMD? Deze folder is bestemd voor eigenaren van oevers die in aanmerking komen om hun oever natuurvriendelijk in te richten.

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Nieuwe bedrijfslocaties

Nieuwe bedrijfslocaties E c o l o g i s c h e i n v e n t a r i s a t i e Om de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan Midwolda-Nieuwlandseweg Arts/Rulo te toetsen, is een ecologische inventarisatie uitgevoerd. Tevens is gekeken

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist.

Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Bijlage B Provincie Fryslân 25-11-2014 Toepassing Bro, art. 3.1.1, onder 2 Gevallen waarin wel /geen vooroverleg is vereist. Ten behoeve van de stroomlijning van het vooroverleg over: - voorontwerpbestemmingsplannen

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

Flora- en faunascan voor de bouw van een woning aan de Bolenbergweg te Belfeld

Flora- en faunascan voor de bouw van een woning aan de Bolenbergweg te Belfeld Tegelseweg 3 5951 GK Belfeld Tel: 077-4642999 www.faunaconsult.nl info@faunaconsult.nl Faunaconsult KvK Venlo 09116138 De heer J. Bruekers Bolenbergweg 18 5951 AZ Belfeld Flora- en faunascan voor de bouw

Nadere informatie

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan 2012 De Drieslag, een streep er door. en verder gaan College van B&W Gemeente Ommen 14-3-2012 Inhoud Leeswijzer...2 Hoofdstuk 1 Wat was het doel...2 Hoofdstuk 2 Wat is er bereikt...2 Hoofdstuk 3 Wat is

Nadere informatie

Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182

Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182 Notitie Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182 Betreft Actualisatie locatieonderzoek natuurwaarden 1 Aanleiding In 2007 is door Grontmij het Locatieonderzoek natuurwaarden Projectlocatiegebied

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Groningen Meerstad >>>

Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad Opgenomen in jaarboek landschapsarchitectuur en stedenbouw 01 / 03 project Masterplan Groningen Meerstad locatie Groningen ontwerpers Remco Rolvink, Hilke Floris,

Nadere informatie

Almere Weerwaterzone 45

Almere Weerwaterzone 45 Almere Weerwaterzone 45 Nota Ruimte budget 88,6 miljoen euro Planoppervlak hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Schaalsprong Almere, waar Almere Weerwaterzone

Nadere informatie

VOOROVERLEGNOTITIE 150 KV-VERBINDING DINTELOORD-ROOSENDAAL

VOOROVERLEGNOTITIE 150 KV-VERBINDING DINTELOORD-ROOSENDAAL VOOROVERLEGNOTITIE 150 KV-VERBINDING DINTELOORD-ROOSENDAAL PROVINCIE NOORD-BRABANT 4 juni 2012 076445727:0.8 - Definitief B01055.000582.0100 Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Overzicht reacties... 3 2 s in

Nadere informatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie Manifeste lokale woningbehoefte Vraag zoekt locatie 10-3-2015 Inleiding In de gemeentelijke Visie op Wonen en Leefbaarheid (2012) is uitgesproken dat de gemeente in principe in alle kernen ruimte wil zoeken

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

REGELING ONTWIKKELINGSRUIMTE GEBIEDSONTWIKKELING OOIJEN-WANSSUM

REGELING ONTWIKKELINGSRUIMTE GEBIEDSONTWIKKELING OOIJEN-WANSSUM REGELING ONTWIKKELINGSRUIMTE GEBIEDSONTWIKKELING OOIJEN-WANSSUM Brochure GEBIEDSONTWIKKELING OOIJEN~WANSSUM 2 3 INLEIDING In de afgelopen eeuwen hebben particulieren, bedrijven en overheden veel ruimte

Nadere informatie

Toelichting. Wijzigingsplan Glastuinbouw Nieuwe Dijk 2, 4, 6, 8. Artikel 3.6 Wro

Toelichting. Wijzigingsplan Glastuinbouw Nieuwe Dijk 2, 4, 6, 8. Artikel 3.6 Wro Toelichting Wijzigingsplan Artikel 3.6 Wro INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 1.1. Gegevens initiatiefnemer... 3 1.2. Glastuinbouw Het Grootslag... 3 2. Bestemmingsplan Glastuinbouwgebied Het Grootslag 2003,

Nadere informatie

2 3 FEB, 2075. Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu

2 3 FEB, 2075. Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu RWS ONGECLASSIFICEERD beschikking Nummer Onderwerp 2 3 FEB, 2075 Maatwerkvoorschrift op grond van artikel 2.1, vierde lid van het Besluit lozen buiten

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o3.r6os.oox Inboeknummer oasoo4y48 C!assificatienummer x.sxs.ax Dossiernummer 340.403 20 september 2003 Raads inforrnatiebrief Betreft ontwikkeling Stationslocatie Zuid-Oost,

Nadere informatie

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen Programma 14:00 Inloop en ontvangst 14:15 Boekuitreiking aan de deelnemers 14:30 Presentatie van de resultaten 15:00 Vragen en opmerkingen 15:15 Uitwisselen ervaringen tussen de steden, discussie 16:00

Nadere informatie

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Lelystad, juli 2014 Het plan Het Federatieplan Windenergie bestaat uit onderlinge afspraken tussen bewoners, grondeigenaren en windmoleneigenaren in

Nadere informatie

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen NL.IMRO.1730.ABdorpsstr74zuidlv-0301 Projectgebied Situatie Dorpsstraat 74 Zuidlaarderveen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Huidige en beoogde

Nadere informatie

Onderzoek naar Zee- burgertafel als instrument voor gebiedsontwikkeling Beknopt verslag, juni 2014

Onderzoek naar Zee- burgertafel als instrument voor gebiedsontwikkeling Beknopt verslag, juni 2014 Onderzoek naar Zeeburgertafel als instrument voor gebiedsontwikkeling Beknopt verslag, juni 2014 Aanleiding Tertium doet in opdracht van het ministerie van I & M onderzoek naar toepassingsmogelijkheden

Nadere informatie