Een eeuwenoud misverstand

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een eeuwenoud misverstand"

Transcriptie

1 Een eeuwenoud misverstand Al minstens jaar maakt het cocablad deel uit van het dagelijks leven van de inheemse bevolking van de Andesregio in Zuid-Amerika. Nog nooit heeft het gebruik van coca in haar natuurlijke vorm enige schade berokkend. Desondanks is sinds 1961 productie, distributie en consumptie van cocabladeren wereldwijd verboden, op enkele uitzonderingen na. Reden voor dit verbod is het feit dat coca gebruikt wordt als grondstof in de vervaardiging van cocaïne. Honderdduizenden boeren in de Andes zijn in de afgelopen decennia het doelwit geworden van de oorlog tegen drugs. Uitroeiingsoperaties door politie en leger hebben hun voornaamste inkomstenbron vernietigd, chemische en biologische bestrijdingsmethoden hebben ook andere gewassen aangetast en de grond onvruchtbaar gemaakt. Sociale onrust is het gevolg, met jaarlijks tientallen doden en gewonden. Toch wordt vandaag de dag meer cocaïne geproduceerd dan pakweg 10 jaar geleden. Cocaïne is een Westerse uitvinding. De gevolgen van die uitvinding zijn uit de hand gelopen, en om die te bestrijden hebben de Westerse overheden besloten om het cocablad uit te roeien. Ofwel, door de natuur onze wil op te leggen. Het cocablad is een centraal onderdeel van de inheemse cultuur van Zuid-Amerika. Die wordt gekenmerkt door het streven naar harmonie met de natuur. Het gebruik van coca is zelfs een instrument om deze harmonie te bewerkstelligen. Coca krijgt de schuld van de problemen die het gebruik van cocaïne kan opleveren. Wie zich verdiept in het traditionele gebruik door de inheemse Andesbevolking, begint te begrijpen dat hier sprake is van een reusachtig misverstand. Boliviacentrum Antwerpen pleit voor internationale legalisering van het cocablad. Volgens ons is dit de enige manier om dit misverstand recht te zetten. Door de coca te legaliseren kunnen miljoenen mensen over de gehele wereld van de positieve effecten ervan genieten en kan de bevolking van de Andeslanden een nieuw en duurzaam ontwikkelingsperspectief worden geboden. Deze uitgave is bedoeld om dit pleidooi kracht bij te zetten. Ze vindt plaats in het kader van een campagne die gericht is op Belgische en Europese beleidsmakers. Gelieve met ons contact op te nemen indien U meer informatie wenst over deze campagne. 3

2 De cocalegende Over het onstaan van de coca doen vele verhalen de ronde. Een terugkerend element is de mythische en goddelijke oorsprong, als een geschenk van de Zon voor het volk van de Andes dat geteisterd wordt door de Spaanse invasie. De plant staat voor voedsel, gezondheid, cultuur en leven; ze is heilzaam voor de kwellingen van lichaam en geest. De wind laat de blaadjes zo vallen, dat de waarzeggers er de toekomst kunnen in lezen. Voor de blanke overheersers voorspelden de waarzeggers alvast niet veel goeds: vernietiging van hun lichaam en gekte van de geest. Zou het deze passage zijn die het Westen nu parten speelt? Waak met liefde over deze bladeren en als je pijn in je hart voelt, honger in je lichaam en verdriet in je geest, breng ze dan naar je mond en je zult je geest verlichten met het sap dat goddelijk is. Je zult troost krijgen voor je pijn, voedsel voor je lichaam, en verlichting voor je geest. En meer... Kijk goed naar de dans van de bladeren in de wind en je zult antwoorden krijgen op je vragen. Maar als de uit het Noorden afkomstige beul, de blanke Conquistador, de goudzoeker, het blad zal aanraken, zal hij er niets anders in vinden dan gif voor zijn lichaam en geest, want zijn hart is net zo verweerd als zijn degen en zijn pantser. En als de Coca, zoals jouw volk die plant zal noemen, tracht hem milder te stemmen, zal hij tenonder gaan, zoals ijzige kristallen, door zachte wolken gevormd de rotsen vernietigen, de bergen verwoesten. 1 4

3 De Coca van de Andes 1 Gebieden waar traditionele consumptie van cocabladeren plaatsvindt Lang voordat de Spanjaarden er in 1492 arriveerden, was het gebruik van cocabladeren een wijdverspreid verschijnsel in het gebied dat zich uitstrekt van Noord- Argentinië tot Midden-Amerika. Archeologische vondsten in de Peruviaanse kustgebieden, waar de klimatologische omstandigheden voor de conservering van plantaardig materiaal zeer gunstig zijn, suggereren dat het kauwen van cocabladeren aldaar al jaar geleden plaatsvond. Het woord coca betekent plant in de taal van de Aymara s, een van de volkeren die de Altiplanohoogvlakte van Zuid-Peru en Bolivia bewonen. Vandaag de dag maakt het cocablad deel uit van het dagelijks dieet van ongeveer 8 miljoen mensen. De meesten van hen behoren tot de inheemse bevolking van Bolivia, waar zij in de meerderheid zijn, Peru, Ecuador en Colombia. Voor de Aymara s, Quechua s, Arhuaco s of Kogi s is coca niet alleen een medicijn, een voedings- en een genotmiddel. Het is een van de symbolen die hen verbindt met een geschiedenis die abrupt werd afgebroken door de komst van de Spaanse Conquistadores aan het eind van de 15e eeuw. Coca is een tastbare herinnering aan een gemeenschappelijke identiteit van de volkeren die ooit samenleefden in het Tahuantinsuyo, het rijk van de vier windrichtingen. Voor veel inheemse volkeren van Zuid-Amerika heeft dit rijk, dat door de Inca s met hun uitzonderlijk talent voor staat- en bouwkunde rond 1250 werd voltooid, de klank van een gouden eeuw. De coca houdt niet alleen de herinnering aan dat inheemse verleden levend, maar ook de hoop op een inheemse toekomst. Sommige historici stellen dat de verbouw en consumptie van coca in het Incarijk onder een soort staatsmonopolie viel, waar alleen de heersende elite van kon profiteren. Anderen wijzen op vondsten die met name in Bolivia zijn gedaan en waaruit blijkt dat coca wel degelijk ook werd aangewend door de lagere regionen van de samenleving, door hen die niet direct onder de Inca-hegemonie vielen. In deze periode zou het gebruik van coca vooral hebben gediend als geneesmiddel en element van religieuze en sociale rituelen. Over de tijd voor de Inca s, wier rijk uiteindelijk slechts van korte duur was, zijn te weinig gegevens bekend. Voor een Aymara is de coca van levensbelang. Ik ben de coca. Als de coca sterft, sterf ik Felix Cárdenas, secretaris van de boerenfederatie van Oruro, Bolivia. 2 5

4 DE ACULLICU Om de rol van het cocablad in de Andescultuur te begrijpen moet men zich los maken van de betekenis van begrippen zoals wij die in Europa hanteren. Zo is een groot misverstand rond het traditionele cocagebruik veroorzaakt door het feit dat men in Europa meende dat coca een substituut voor voedsel was. Het is zeker waar dat de meeste mensen in de Andes coca gebruiken omdat het hen in staat stelt om honger, vermoeidheid en kou te weerstaan. Daaruit hebben sommigen de conclusie getrokken dat de bladeren op een of andere manier de gevolgen van ondervoeding verzacht, en vervolgens de coca de schuld gegeven van deze situatie. In werkelijkheid speelt de coca een belangrijke rol in de vertering van maaltijden, en werkt het geenszins negatief op de eetlust. Ook is het niet dankzij de coca dat er ondervoeding bestaat want die is er ook bij arme bevolkingsgroepen die geen coca kauwen. De coca daarentegen stelt de gebruiker in staat om langer te functioneren zonder eten of slaap. Het blad dient als natuurlijke energiebron, waarvan tot op heden geen schadelijke bijwerkingen bekend zijn. Wat dat betreft is er in de Westerse wereld geen enkel product dat met coca te vergelijken is. Voedingswaarde Coca Een onderzoek van de Universiteit van Harvard uit 1976 (uitgevoerd door Duke, Aulix en Plowman) vergeleek de voedingswaarde van coca met die van verschillende voedingsmiddelen die de meeste Andesbewoners tot hun beschikking hebben. Calorieën Proteïnen Vocht Vetten Koolhydraten Vezels MINERALEN Calcium Fosfor Ijzer VITAMINEN Vit A Vit B1 Vit B2 Vit B6 Vit C Coca GMV* Melk Vlees * Gemiddelde van verschillende voedselgewassen Nog een misvatting betreft de manier waarop coca in de Andes geconsumeerd wordt. Het inheemse woord daarvoor, acullicar of chacchar, is verkeerd vertaald door kauwen, hetgeen bij ons iets heel anders betekent. Kauwen suggereert dat de bladeren vermalen worden in de mond, hetgeen niet het geval is. De Acullico bestaat eruit dat men de bladeren als een bal bewaart tussen de kaken en de wang en ze af en toe beweegt waarbij de sappen die vrijkomen worden ingeslikt. Na een uur of twee is de bal uitgewerkt en wordt deze uitgespuugd. Om het vrijkomen van de sappen en de daarin aanwezige werkzame stoffen te bevorderen wordt samen met de bladeren een stuk alcalí (een kalkrijke stof, meestal vervaardigd uit de as van verbrande planten) in de mond gelegd. Een acullicu zonder alcalí is als eten zonder zout. De substantie helpt ook om de bitterheid van de bladeren te verdijven. Sommige niet ingewijden nemen daar suiker voor (of doen suiker in hun cocathee). Dit is echter een 6

5 ernstige inbreuk op de etiquette, en een belediging voor de traditionele normen. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat door het gebruik van alcalí de cocaïne in de coca wordt omgezet in ecgonine, een stof die gemakkelijk wordt afgebroken door het lichaam. 3 COCA ALS MEDICIJN Voor de oorspronkelijke bevolking van de Andes verdient elk product van de aarde respect. Als men het niet op correcte wijze behandelt, keert men zich tegen de natuur, met alle gevolgen vandien. Van alle producten waarover de Andesbewoner beschikt is de coca, en haar onafscheidelijke metgezel de alcalí, het meest heilige. Het gebruik van coca vindt altijd plaats met een reden, en daarom is dit gebruik voorbehouden aan volwassenen. 4 Een van de eerste momenten waarop Westerse toeristen met coca in aanraking komen is als ze landen op het vliegveld van Cuzco in Peru (nabij de Inca-ruïnes van de Macchu Picchu) of op die van La Paz in Bolivia. Beide steden liggen rond de meter hoogte, dat wil zeggen, net onder de piek van de hoogste berg van Europa, de Mont Blanc. Voor velen brengt het zuurstoftekort onherroepelijk een aanval van soroche met zich mee, ofwel hoogteziekte in de vorm van misselijkheid en hoofdpijn. Het nuttigen van een kopje cocathee kan in deze situatie wonderen verrichten. Een van de verklaringen daarvoor is dat coca de opname van zuurstof door het bloed bevordert, waardoor de verschijnselen van hoogteziekte afnemen. Onder andere Paus Johannes Paulus II heeft op deze manier met de coca kennis gemaakt. Fysieke inspanningen op grote hoogte vereisen uithoudingsvermogen; het lichaam moet over voldoende voedingsstoffen beschikken om deze inspanningen vol te houden. Het cocablad is een uiterst belangrijke bron van deze voedingsstoffen en dat verklaart waarom de mijnwerkers en boeren in het Andeshooggebergte de grootste consumenten van coca zijn. Het is echter niet zo dat met het consumeren van voldoende coca de lichamelijke prestaties boven het normale niveau zouden kunnen worden gebracht. Evenmin zal een boer in de Andes extra veel bladeren tot zich nemen als hij het die dag nogal druk heeft. Coca stelt het lichaam niet in staat om meer te doen dan het kan, maar wel om dat wat het kan, beter uit te houden. Archeologische vondsten wijzen erop dat de volkeren in Zuid-Amerika jaar geleden al bekend waren met technieken om hersenoperaties uit te voeren. Het middel dat toen werd gebruikt om de patïent plaatselijk te verdoven was het cocablad. Ook nu is het blad niet weg te denken uit het medicijnkastje van de inwoners van de rurale regio s in de Andes, en zelfs van de steden. In geen enkel zichzelf respecterend huishouden ontbreekt het blad als remedie tegen verschillende kwalen, zowel die van het lichaam als van de geest. De behandeling met coca vereist niet altijd de tussenkomst van een expert. Van oudsher is elk lid van de familie bekend met de manieren waarop cocabladeren dienen te worden bereid en toegepast bij de meest voorkomende kwalen. Meestal gebeurt dit in de vorm van cocathee: 10 a 20 bladeren worden in een kop gedaan, overgoten met heet water en na 5 minuten is de thee gereed voor consumptie. Veel vrouwen plakken een paar cocabladeren op hun slaap of voeten, als middel tegen hoofdpijn of jicht. Onder leiding van Rosa Urrunaga, biologe van de Universiteit van Cuzco, Peru, heeft een team van biologen, sociologen en antropologen de meest voorkomende medische toepassingen van coca door de Andesbevolking in kaart gebracht. 5 Natuurlijk antibioticum, ter bestrijding van bacteriën en parasieten bij maagklachten, infecties en diarree. Koortswerend middel. Pijnstiller bij bevallingen, hoofd-, kies en gewrichtspijnen, oog- en huidirritaties. Middel om bloedcirculatie te reguleren bij hartklachten, longaandoeningen zoals astma, hoogteziekte, lage bloeddruk, embolie. Stimulerend middel bij sexuele impotentie en andere vormen van lusteloosheid Kalmerend en verdovend middel bij storingen in het zenuwstelsel. 7

6 Als natuurgenezers in de Andes medicijnen toedienen, zijn deze meestal bereid op basis van kruiden in combinatie met het cocablad. Daarnaast zijn zij gespecialiseerd in het lezen van de cocabladeren. Vooral in de rurale regio s maar ook in de grote steden wordt van deze methode gebruik gemaakt om: In het geval van infecties wordt een compres van licht gekauwde bladeren onder een verband op de getroffen plek gelegd, hetgeen opzwellingen voorkomt en pijn stilt. Bij meer gecompliceerde gevallen nemen inheemse Andesbewoners hun toevlucht tot een curandero, een traditionele genezer. Hierbij speelt mee dat de meeste plattelandsgemeenschappen in de Andes geen gemakkelijke toegang hebben tot ziekenhuizen, apotheken of moderne gezondheidscentra. Zelfs al zijn er de laatste jaren van deze centra gebouwd, dan beschikken zij niet altijd over de noodzakelijke geneesmiddelen of worden ze gekenmerkt door inzichten waar de plaatselijke bevolking minder vertrouwen in heeft dan in die van een traditionele genezer. In de Andescultuur bestaan verschillende soorten natuurgenezers, elk met hun eigen deskundigheid en kennis. De manier waarop zij de klachten en aandoeningen van hun patiënten omschrijven, is niet altijd vergelijkbaar met die van een Westerse arts. Naast gewone ziektes als diarree of longontsteking kent de Andesgeneeskunde ziektes die veroorzaakt worden door de aarde, de wind, de bliksem, een vloek of kwaadwillende geesten. Bijna altijd ligt een onachtzaamheid van de patiënt ten opzichte van de natuurlijke omgeving hieraan ten grondslag, reden waarom het genezingsproces noodzakelijkerwijs een hernieuwde bevestiging van eerbied voor deze natuurlijke omgeving moet bevatten. Het cocablad maakt steevast deel uit van dit ritueel. Een diagnose van een ziekte te stellen. De oorzaken van deze ziekten te achterhalen. De juiste persoon te traceren om deze te genezen. De juiste behandeling te identificeren. De toekomst te voorspellen (financieel, huwelijk, bedrijf, onderneming). Een reis voor te bereiden. Een verloren voorwerp terug te vinden, of de dader van een diefstal te ontmaskeren. Een weggelopen dier terug te vinden. Zonder enige twijfel zijn de mannen en vrouwen die zich beroepsmatig bezighouden met het lezen van de coca zeer begaafde mensen. Ze onderscheiden zich door signalen te kunnen opvangen die aan anderen voorbijgaan. Zijzelf zijn ervan overtuigd dat zij niet zelf deze eigenschap bezitten, maar dat het hier de magische kracht van het cocablad betreft. 6 8

7 MEDICINALE TOEPASSINGEN VAN HET COCABLAD De antropologen William Carter en Mauricio Mamani geven in hun studie Coca en Bolivia enkele voorbeelden van het medisch gebruik van coca door de Andesbevolking. ZIEKTE SYMPTOMEN BEHANDELING Koorts Verhoogde lichaamstemperatuur. 3 keer per dag een kop thee van 3 blaadjes Algemeen gevoel van verzwakking. bili bili (Crotaria cf. C. micans Link) en 6 blaadjes coca. De patiënt dient zich tevens 3 dagen achtereenvolgens te baden in een bad bereid met dit mengsel van blaadjes. Verkoudheid Hoest, slijm, hoofdpijn. Cocathee en bad bereid met cocabladeren en gemalen stengels van de t ulaplant. Maagpijn Krampen, opgezwollen maag, intense pijn. 3 mogelijkheden: het kauwen van een handvol cocabladeren, een kop sterke cocathee (20/30 bladeren) of een kop thee van coca gemengd met een van de volgende kruiden: ijzerkruid, peterselie, citroensap, martín muña, etc. Hoofdpijn Hoofdpijn. 3 mogelijkheden: een compres van cocabladeren op de slapen; een gezichtswassing met een koude oplossing van coca, citroensap en water, die een nacht in de buitenlucht heeft gestaan. Bevalling Hevige pijn door weeën. Bloedingen na de bevalling Een kop cocathee (20 tot 30 bladeren) voor en meteen na de bevalling; de coca kan ook gekauwd worden in de pauzes tussen de weeën. 9

8 COCA IN HET SOCIAAL VERKEER In de Andescultuur is coca een onmisbaar element van sociale relaties. Op dezelfde manier waarop tabak, koffie of alcohol de menselijke contacten vergezelt in de Westerse maatschappij, komt het cocablad automatisch op tafel op de Altiplanohoogvlakte. Of het nu gaat om het sluiten van een overeenkomst, een feest, een vergadering, de oplossing van een conflict, of een plechtigheid zoals een huwelijk of begrafenis, steeds zijn de bladeren prominent aanwezig. Vrijwel iedere volwassen vrouw of man beschikt over een zakje waarin de cocabladeren worden bewaard. Het enige verschil met vroeger is dat deze chuspa s, wallqipu s of kukatari s vroeger waren gemaakt van wol, en nu van plastic, aangezien dat beter dient om de bladeren vers te houden. De inheemse samenleving in de Andes is gebouwd op het principe van wederkerigheid. Het uitwisselen van stukken grond, werkkrachten en andere voorzieningen tussen leden van een gemeenschap wordt mogelijk gemaakt door een ingewikkeld systeem van wederkerige relaties. In het vestigen en onderhouden van deze relaties speelt coca een hoofdrol, te vergelijken met die van geld in onze maatschappij. Voor de leden van een dorpsgemeenschap zijn deze relaties van levensbelang. Boeren helpen elkaar in het vertrouwen dat zij deze gunst in de nabije toekomst gecompenseerd zullen krijgen. Dit soort ondernemingen is onmogelijk zonder een vastgelegd ritueel waarin ieder dorpslid verzocht wordt om de inspanningen te leveren, in de wetenschap dat als dit op de goede manier gebeurt, hij of zij niet zal weigeren. Dit ritueel is ondenkbaar zonder coca. Een dorpsgemeenschap komt bijeen. Vrouwen en mannen stellen zich op in twee gescheiden cirkels. Iedere man haalt zijn wallqipu boven en geeft deze aan zijn buurman. Deze haalt er een of twee bladeren uit en geeft het zakje door. Zo gaat elk zakje een keer de cirkel rond, totdat iedereen heeft genomen en het zakje bij zijn rechtmatige eigenaar terug is. De vrouwen doen hetzelfde met hun kukatari s. Dit ritueel vindt meestal plaats om een gemeenschappelijke activiteit in te leiden of na de hoofdmaaltijd van de dag. In de dorpsgemeenschappen in de Andesbergen overheerst een sterk gevoel van saamhorigheid. Regelmatig vinden collectieve operaties plaats met het doel een verbetering voor het hele dorp te bewerkstelligen of een van de dorpsleden die vertraagd is in zijn eigen werkzaamheden een handje te helpen. Deze gebeurtenissen zijn van groot belang voor iedereen en worden met de nodige rituelen omringd. Vanzelfsprekend wordt dit verschijnsel minder formeel naarmate de personen meer onder invloed staan van andere culturen, zoals wanneer ze naar de grote steden verhuizen. Geheel verdwijnen doet het daar niet, maar het gebeurt wel minder openlijk. Dat komt ook omdat vele elementen uit de oorspronkelijke Andescultuur door de hogere regionen van de samenleving, (lees de blanke en mestieze bevolking) als minderwaardige stuiptrekkingen uit een ver verleden worden beschouwd. Als ik mijn aardappelvelden die nogal ver van het dorp liggen moet gaan bemesten, moet ik zorgen dat ik een paar ezels heb om te voorkomen dat ik niet dagen onderweg ben. Ik heb maar een muildier.. 10

9 Zonder coca lukt het me niet om die dieren van mijn buren te lenen. Als ik ze coca geef ben ik er zeker van dat ze mijn verzoek inwilligen. Zo doe ik dat ook bij hen. We hebben hier geen geld om bruikleen te betalen Atiliano Perez, boer uit de Andes. 7 COCA ALS INHEEMS SYMBOOL Sinds het cocablad op de lijst van verboden middelen staat die is toegevoegd aan het eerste VN-verdrag over Drugs uit 1961 hebben de regeringen van Colombia, Peru en Bolivia menige poging ondernomen om verbouw en consumptie van het cocablad uit te roeien. Ondanks het feit dat dit nooit is gelukt blijft dit verbod een wrange belediging in de ogen van de inheemse bevolking. Voor de oorspronkelijke Andesbewoner heeft coca een religieuze waarde, en hoe meer weerstand er tegen de coca bestaat, hoe meer hij aan deze waarde zal vasthouden. De ervaringen in de grootste cocagebieden van Peru en Bolivia, Alto Huallaga en Chapare, spreken boekdelen. Na tientallen jaren van ontmoediging, militaire repressie, introductie van zinloze ontwikkelingsprojecten die alle het doel hadden om de cocaboeren op een ander gewas te laten overschakelen of hen het gebied te doen verlaten, is de onwrikbaarheid van de bevolking om hun toekomst op coca te baseren groter dan ooit. Op 20 april 2003 marcheerde een groep van cocaboeren afkomstig uit verschillende delen van Peru 11

10 na een tocht van honderden kilometers het centrum van Lima binnen, en installeerde zich met dekens en pannen, maar zonder de orde te verstoren, op het plein tussen het Gerechtsgebouw en het Hotel Sheraton. Hun eisen, een gesprek met president Toledo met het doel een eind te maken aan de gedwongen uitroeiingsoperaties in hun gebieden en de vrijlating van een van hun gevangengenomen leiders, werd maar ten dele ingewilligd. Het gesprek kwam er wel, maar de beloften die daarin gedaan werden hielden niet lang stand. Waarnemers verwachten in de komende tijd een hernieuwde opleving van protesten. In Bolivia heeft de uitroeiing van de coca geleid tot een sterke stijging van de populariteit van de inheemse leider van de cocaboeren, Evo Morales. Morales eindigde in juni 2002 als nipte tweede in de presidentsverkiezingen, en wordt nu reeds gezien als de gedoodverfde winnaar van de volgende verkiezingen in Zijn partij, de MAS (Movimiento al Socialismo) is er voor het eerst in de geschiedenis in geslaagd de inheemse bevolking een stem in het parlement te geven. In een interview met een Nederlandse krant windt Morales er geen doekjes om dat de strijd voor de coca het geheim achter zijn succes is. Het is door de coca dat ik slachtoffer geworden ben van het Amerikaanse imperialisme, terwijl de coca de basis is voor de macht van de inheemse volken. 8 12

Zorg bij maagklachten en misselijkheid

Zorg bij maagklachten en misselijkheid Zorg bij maagklachten en misselijkheid Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 5 Voorkomen van maagklachten 6 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Maagklachten en misselijkheid Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer arts raadplegen 5 Voorkomen

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Medicinale dranken - Chlorophyl

Medicinale dranken - Chlorophyl Medicinale dranken - Chlorophyl Chlorophyl (water) Een wonder van de natuur. Chlorophyl en de balans zuren en base Giffen, schadelijke stoffen en andere milieubelastende stoffen, zoals een onevenwichtige

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel MELATONINE Het natuurlijke slaapmiddel Wat is Melatonine Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier (epifyse) geproduceerd wordt uit serotonine (neurotransmitter betrokken bij stemming en pijn)

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Gynaecologie. Bloedarmoede. www.catharinaziekenhuis.nl

Gynaecologie. Bloedarmoede. www.catharinaziekenhuis.nl Gynaecologie Bloedarmoede www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is bloedarmoede?... 3 Hoe kunt u bloedarmoede herkennen?... 4 Behandeling bloedarmoede... 4 Aandachtspunten... 5 Vragen?... 6 Patiëntenvoorlichting:

Nadere informatie

7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis

7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis 7 Geheimen voor een gezond leven. Elizabeth Versluis 5 Schrijver: Elizabeth Versluis Coverontwerp: ISBN: 9789402129168 2014 Elizabeth Versluis 6 Medullaza 2 7 Geheimen voor een gezond leven. Inhoudsopgave:

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Hoofdstuk. Gezonde voeding.

Hoofdstuk. Gezonde voeding. Hoofdstuk 6 Gezonde voeding 1 Vijf reden opsommen waarom we voedsel nodig hebben 2 Vijf fouten in onze voedingsgewoonten opsommen 3 Een voorbeeld geven om het gebruik van groenten en fruit te bevorderen

Nadere informatie

2 Hoe vaak eet u gefrituurd, gebakken, gegrild of gebarbecued voedsel? Vaak 4

2 Hoe vaak eet u gefrituurd, gebakken, gegrild of gebarbecued voedsel? Vaak 4 Sublijst A - Chronologische leeftijd wat is thans uw leeftijd (in jaren) Totale score (sublijst A) Sublijst B - Eetgewoonten Hoe vaak eet u gefrituurd, gebakken, gegrild of gebarbecued voedsel? Vaak keer

Nadere informatie

Mitochondriën en oxidatieve stress

Mitochondriën en oxidatieve stress Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Ons richten op oxidatieve stress bij de ziekte van Huntington Celschade

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Leven na de Gastric Bypass Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Apr. Depreitere Visie Supplementen zijn er in overvloed In specifieke gevallen hebben ze hun nut Gebruik met gezond verstand

Nadere informatie

Informatie voor patiënten met. jicht

Informatie voor patiënten met. jicht Informatie voor patiënten met jicht > De geboden informatie in deze brochure hoeft niet voor u te gelden. Raadpleeg uw arts voor advies betreffende uw specifieke situatie. Informatie voor patiënten met

Nadere informatie

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen?

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen? Darmklachten zijn een steeds vaker voorkomend probleem. Ondanks de toename van het aantal klachten is er nog steeds geen passende oplossing gevonden voor het probleem. In mijn praktijk Detoxenzo kloppen

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen,

Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen, Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen, Als u van onrustige benen (RLS) last heeft dan staat u niet alleen. Geschat wordt dat zo n 5 tot 10 procent van de volwassen bevolking lijdt aan deze neurologische

Nadere informatie

Vragenlijst voor de keuring van een stamcel-/lymfocytendonor.

Vragenlijst voor de keuring van een stamcel-/lymfocytendonor. Vragenlijst voor de keuring van een stamcel-/lymfocytendonor. Naam arts: Datum donorkeuring: Ruimte voor sticker donorgegevens Svp doorhalen wat niet van toepassing is. Algemene inventarisatie 1 Voelt

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:...

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:... VRAGENFORMULIER VOLWASSENEN Onderstaand treft u een groot aantal vragen aan die voor mij een waardevolle hulp zijn bij uw behandeling en bijdragen tot een optimaal behandelresultaat. Elke vraag is even

Nadere informatie

Een goede behandeling. begint bij de juiste diagnose. Gewichtstoename is te vergelijken met koorts

Een goede behandeling. begint bij de juiste diagnose. Gewichtstoename is te vergelijken met koorts Een goede behandeling begint bij de juiste diagnose U zou heel raar staan te kijken als u bij uw huisarts binnenkwam en uw arts zei, nog voor u ging zitten: U krijgt van mij een ontstekingsremmer, zonder

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

FINIMAL, tabletten. Bayer B.V., Energieweg 1, 3641 RT Mijdrecht Bayer Consumer Care, Postbus 80, 3640 AB Mijdrecht

FINIMAL, tabletten. Bayer B.V., Energieweg 1, 3641 RT Mijdrecht Bayer Consumer Care, Postbus 80, 3640 AB Mijdrecht Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift (recept), voor de behandeling van een milde aandoening waarbij

Nadere informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie

Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Voeding en zwangerschapsbraken Algemene informatie Afdeling Diëtetiek IJsselland Ziekenhuis In deze folder vindt u algemene informatie over ernstig braken tijdens de zwangerschap. Wat is zwangerschapsbraken?

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Anamneseformulier. Acupunctuur-Geldrop. Vul dit formulier in. Print het uit en neem het mee naar de eerstvolgende afspraak. Postcode en woonplaats...

Anamneseformulier. Acupunctuur-Geldrop. Vul dit formulier in. Print het uit en neem het mee naar de eerstvolgende afspraak. Postcode en woonplaats... Anamneseformulier Vul dit formulier in. Print het uit en neem het mee naar de eerstvolgende afspraak. Datum intakegesprek... Naam + voorletters... Roepnaam... Adres... Postcode en woonplaats... Telefoonnummer(s)...

Nadere informatie

Koken met bloemen kruiden en wilde planten

Koken met bloemen kruiden en wilde planten Koken met bloemen kruiden en wilde planten Geschiedenis van de koken met wilde planten kruiden- onkruid Het gebruik van kruiden om hun geneeskracht en om er mee te koken bestond waarschijnlijk meer dan

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet.

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet. DIARREE In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Het lezen van de etiketten

Het lezen van de etiketten Terug naar vorige hoofdstuk Terug naar inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk Het lezen de etiketten De inhoud dit hoofdstuk: Vergelijkende voedsel analyses Wat er in de wet staat - en wat niet Mineralen

Nadere informatie

Verwijderen van de neusamandel / het doorprikken van het trommelvlies

Verwijderen van de neusamandel / het doorprikken van het trommelvlies Verwijderen van de neusamandel / het doorprikken van het trommelvlies (Adenotomie en/of paracentese) Afdeling Kindergeneeskunde De keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft, in overleg met u, besloten de

Nadere informatie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie Behandeling met methotrexaat Polikliniek Dermatologie Methotrexaat wordt gebruikt om psoriasis te behandelen. In deze folder vindt u informatie over de werking en de bijwerkingen van methotrexaat. Het

Nadere informatie

Griepprik Wat kan uw apotheek voor u doen? Koorts en pijn

Griepprik Wat kan uw apotheek voor u doen? Koorts en pijn Verkoudheid en griep Plotseling een rillerig gevoel, spierpijn, keelpijn, last van hoesten en koorts... Misschien is dit het begin van een forse griep ( influenza ). In dat geval kunt u ook last krijgen

Nadere informatie

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak

Interne geneeskunde Allergologie. Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Anafylaxie zonder duidelijke oorzaak Interne geneeskunde Allergologie Inleiding U heeft één of meerdere ernstige allergische aanvallen gehad, ook wel anafylaxie genoemd.

Nadere informatie

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Dieet bij COPD Informatie voor patiënten F0521-1011 mei 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44 44

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Thema 4 Behandeling van infectie gaat over het gebruik van antibiotica en andere geneesmiddelen om verschillende ziekten en kwalen te behandelen.

Thema 4 Behandeling van infectie gaat over het gebruik van antibiotica en andere geneesmiddelen om verschillende ziekten en kwalen te behandelen. Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Gezondheid: 1.17-1.19 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Thema 4 Behandeling van

Nadere informatie

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Deze folder is bedoeld voor patiënten met een natrium en/of vochtbeperkt dieet waarbij ondervoeding

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis )

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met een

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst... Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 1 De geschiedenis van de thee...2 2 Indeling...3 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...3 2.2 Naar de grootte van het blad en de volgorde op de stengel...3 2.2.1

Nadere informatie

De filosofie van het voeren

De filosofie van het voeren Terug naar Voorwoord Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk De filosofie van het voeren Inhoudsopgave van dit hoofdstuk: Het algehele beeld Hoe voeding in de Natuur er uit zou zien...

Nadere informatie

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom Ume umeboshi pruim Hoewel er altijd over umeboshi pruimen wordt gesproken zijn het in wezen abrikozen. De umeboshi geldt in China al sinds de oertijd als een krachtig genees- en voedingsmiddel. Het oudst

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Azathioprine of 6-Mercaptopurine

Azathioprine of 6-Mercaptopurine Azathioprine of 6-Mercaptopurine Azathioprine/6-Mercaptopurine Uw maag-darm-leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met het Azathioprine (Imuran) of 6-Mercaptopurine (Puri-Nethol).

Nadere informatie

Plaatsen van een PEG-katheter

Plaatsen van een PEG-katheter Plaatsen van een PEG-katheter Informatie voor patiënten F0507-1011 maart 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

- Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten. Cacao als medicijn

- Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten. Cacao als medicijn - Cacao als medicijn - Cacao, godenvoeding - Chocolade gunstig voor hart en bloedvaten Cacao als medicijn De indianen gebruiken al eeuwenlang cacao als medicijn. De eerste beschreven therapieën dateren

Nadere informatie

verwijderen van patiënteninformatie

verwijderen van patiënteninformatie patiënteninformatie verwijderen van neus- en/of keelamandelen bij kinderen In overleg met de KNO-arts heeft u besloten om bij uw kind de neus- en/of keelamandelen te laten verwijderen. In deze folder geven

Nadere informatie

N.B.: Piercings, make-up en nagellak dienen verwijderd te worden.

N.B.: Piercings, make-up en nagellak dienen verwijderd te worden. OPNAME OP / / OM UUR INLEIDING Binnenkort ondergaat je kind een ingreep of onderzoek in het Jan Yperman ziekenhuis te Ieper onder volledige verdoving. Dit betekent dat je kind in slaap gebracht wordt,

Nadere informatie

Eet, drink en. beweeg!

Eet, drink en. beweeg! Eet, drink en. beweeg! WAAROM? Gezond eten en regelmatig bewegen gaan hand in hand. Door een gevarieerde voeding te combineren met voldoende lichaamsbeweging zorgen we ervoor dat we het risico op allerlei

Nadere informatie

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE Hoofdpijn Hoofdpijn is een van de meest voorkomende pijnklachten. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking (naar schatting 90 procent) heeft af en toe hoofdpijn. Hoofdpijn is in de meeste gevallen

Nadere informatie

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Hyperventilatie wordt veroorzaakt door verkeerde manier van ademhalen. Hyper betekent

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Anamnese Formulier Pijn

Anamnese Formulier Pijn Anamnese Formulier Pijn Onderstaand formulier geeft mij een indruk van uw klachten en de diagnose van uw arts/specialist, de reguliere medicatie die u gebruikt. Ik verzoek u daarom dit formulier zo volledig

Nadere informatie

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013 FoodSteps - diabetes in beweging Wat is diabetes Symptomen Gevolgen Behandeling 5% van de bevolking heeft diabetes (= 1 op 20) Zuid West-Vlaanderen: 15 000 Verwachting komende jaar: x 2 (= 1 op 10) Pancreas

Nadere informatie

Hieronder vindt u een kort overzicht van de nieuwe producten en/of de promoties die we momenteel aanbieden in de apotheek.

Hieronder vindt u een kort overzicht van de nieuwe producten en/of de promoties die we momenteel aanbieden in de apotheek. Beste klant, Hieronder vindt u een kort overzicht van de nieuwe producten en/of de promoties die we momenteel aanbieden in de apotheek. Voor vragen kan u ons gerust contacteren op het telefoonnummer 052/30.94.14

Nadere informatie

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling Prikkelbare darm Een prikkelbare darm is een onschuldige darmaandoening, die wel veel lichamelijke klachten kan geven. Men spreekt niet van een ziekte omdat een prikkelbare darm niet samengaat met zichtbare

Nadere informatie

Intakeformulier VoedingGezond

Intakeformulier VoedingGezond Intakeformulier VoedingGezond Persoonsgegevens Naam: Adres: Postcode: Woonplaats: Tel.nr.: Mobiel: E-mailadres: Geboortedatum: Man / vrouw Datum: / /_20 Bent u doorverwezen? Ja / Nee Zo ja: Welke arts?

Nadere informatie

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie)

Herhaling leerstof / maatwerk. Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Herhaling leerstof / maatwerk Les Voeding en vertering (Voedselproductie, bacteriën en schimmels Etiketten en achtergrondinformatie) Algemeen: Lees onderstaande tekst en uitleg door en beantwoord de vragen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Rennie Suikervrij, kauwtabletten 680 mg calciumcarbonaat en 80 mg magnesiumcarbonaat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Rennie Suikervrij, kauwtabletten 680 mg calciumcarbonaat en 80 mg magnesiumcarbonaat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Rennie Suikervrij, kauwtabletten 680 mg calciumcarbonaat en 80 mg magnesiumcarbonaat Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want het bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen:

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen: Methotrexaat Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met Methotrexaat in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darmen (ziekte

Nadere informatie

Voeding bij mitochondriële ziekten

Voeding bij mitochondriële ziekten Voeding bij mitochondriële ziekten Inleiding Mitochondriën zijn de energiecentrales van ons lichaam. Mitochondriën zitten in alle lichaamscellen en zorgen voor de aanmaak van energie door de verbranding

Nadere informatie

BIJSLUITER. TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet

BIJSLUITER. TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet BIJSLUITER TRANYLCYPROMINE 10 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

Methotrexaat. (Ledertrexate, Emthexate )

Methotrexaat. (Ledertrexate, Emthexate ) Methotrexaat (Ledertrexate, Emthexate ) Inhoud Wat doet Methotrexaat bij reumatische aandoeningen? 3 Wat kunt u verwachten van Methotrexaat? 3 Gebruik 3 Bewaren van Methotrexaat 4 Bijverschijnselen 4 Bloedcontrole

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade ). In deze folder

Nadere informatie

Bonus Rapport : Zo krijg jij je darmen onder controle

Bonus Rapport : Zo krijg jij je darmen onder controle Bonus Rapport : Zo krijg jij je darmen onder controle Zo krijg jij je darmen ond der controle Gedaan met die prikkelbare darmen Katjaa Callens Copyright 2009. Alle rechten voorbehouden. www.wegmetdiekilos.com

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Wat kunt u zelf doen?

Wat kunt u zelf doen? Hoofdpijn Bijna iedereen heeft wel eens hoofdpijn. Altijd vervelend, maar niet altijd even ernstig, of van even lange duur. Er zijn dan ook verschillende soorten hoofdpijn: spanningshoofdpijn, migraine,

Nadere informatie

GLIBENCLAMIDE 5 PCH tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1

GLIBENCLAMIDE 5 PCH tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 27 september 2013 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Glibenclamide 5 PCH, 5 mg Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering.

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering Voorwoord Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering betekent: "Het verteren van het voedsel tot stoffen die door

Nadere informatie

Behandeling met infliximab

Behandeling met infliximab REUMATOLOGIE/INTERNE GENEESKUNDE Behandeling met infliximab bij reumatoïde artritis BEHANDELING Behandeling met infliximab bij reumatoïde artritis Uw arts heeft u voorgesteld uw reumatoïde artritis (RA)

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

TIKO Project Bamukong

TIKO Project Bamukong TIKO Project Bamukong STICHTING DRIVE AGAINST MALARIA Land: Kameroen Dorp: Bamukong Drive Against Malaria - BAMUKONG Kameroen Verspreiding muskietennetten werpt vruchten af! START PROJECT BAMUKONG: 2009

Nadere informatie

Gezondheid en welzijn uit de natuur. De 8 zuilen van. de gezondheid

Gezondheid en welzijn uit de natuur. De 8 zuilen van. de gezondheid Gezondheid en welzijn uit de natuur De 8 zuilen van de gezondheid Wat is gezondheid? Een veel voorkomend antwoord is: Gezondheid is de afwezigheid van ziekte. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen GRIEPVACCINATIE 2012 De griepprik zal dit jaar op woensdag 14 november worden gegeven, tussen 15 en 18 uur. Mensen die ervoor in aanmerking komen krijgen ongeveer 2 weken van tevoren een uitnodiging toegestuurd.

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

DEEL 1 : ADMINISTRATIEVE GEGEVENS

DEEL 1 : ADMINISTRATIEVE GEGEVENS DEEL 1 : ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Voorletters: Tussenvoegsel: Achternaam: Meisjesnaam: Roepnaam: Geboortedatum: kies dag dag kies maand maand Geslacht: kiezen kiezen aub BSN/Sofinummer: Adresgegevens Adres:

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept)

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Voor het starten met de behandeling... 1 4 Starten met Enbrel... 2 5 Toediening...

Nadere informatie

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort.

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort. NAZORG Na het gebed Geef de zieke richting in wat er verwacht mag worden. De genezing kan eerder een graduele genezing zijn dan alles ineens. Dit kan dagen, weken, zelfs maanden duren. Wat ze zouden moeten

Nadere informatie

Ontstoken alvleesklier

Ontstoken alvleesklier INTERNE GENEESKUNDE Ontstoken alvleesklier Pancreatitis Ontstoken alvleesklier In deze folder vindt u informatie over pancreatitis, een ontstoken alvleesklier (de pancreas). De meest voorkomende oorzaken,

Nadere informatie

Wat is een longontsteking?

Wat is een longontsteking? Longontsteking Wat is een longontsteking? Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel. De infectie kan veroorzaakt worden door een bacterie of een virus, die u via

Nadere informatie

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij 25 e Van der Leeuw lezing Groningen, 26 oktober 2007 Kader Abdolah De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij Ik spring meteen in het diepe. Een parlementaire democratie is niet geschikt

Nadere informatie