De glijdende schaal van geneesmiddel naar genotmiddel met een verslavende werking

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De glijdende schaal van geneesmiddel naar genotmiddel met een verslavende werking"

Transcriptie

1 De glijdende schaal van geneesmiddel naar genotmiddel met een verslavende werking Naam: prof. dr. Toine Pieters Functie: Bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de farmacie Werkgroep: Sociale farmacie en farmacoepidemiologie Faculteit: Farmacie, Rijksuniversiteit Groningen Inleiding: Het april nummer van het nieuwe populaire glossy-tijdschrift Linda stond in het teken van verslaving. Met een peuk in de mond en zwarte zonnebril doet Linda de Mol op de cover haar best het beeld van een moderne verslaafde neer te zetten. De lezer krijgt een portrettengalerij van doorsnee Nederlandse verslaafden voorgeschoteld. Eetverslaafden, coke- en alcoholverslaafden, gok-, sex- en cigaretverslaafden passeren de revue. Ze vertellen wat het is om verslaafd te raken en hoe moeilijk het is om af te kicken. Opvallende afwezigen in dit rijtje zijn de heroïneverslaafden én de chronische gebruikers van slaap- en kalmeringsmiddelen. Is verslaving al een begrip met een negatieve lading dan gaat dit zeker op voor de heroïneverslaving. Het beeld dat veel mensen hebben bij een heroïneverslaafde is dat van de criminele, dakloze en psychisch gestoorde junk. Op het gebruik van heroïne ligt een zodanig taboe dat de jongere generatie van drugsgebruikers kiest voor andere narcotica, zoals cocaïne. Maar weinigen zullen zich realiseren dat in 1898 de Duitse firma Bayer diacetylmorfine onder de handelsnaam heroïne op de medische markt introduceerde als veelbelovend, nietverslavend, pijnstillend en hoestdempend geneesmiddel. Ook cocaïne maakte in diezelfde periode zonder veel problemen onderdeel uit van de materia medica als bestanddeel van de populaire tonica of als lokaal anaestheticum. In hun levensloop van geneesmiddel naar genotmiddel met een problematisch verslavende werking onderscheiden heroïne en cocaïne zich maar weinig van klassieke slaap- en kalmeringsmiddelen als Veronal of Librium. Volgens de meest recente gegevens uit het verslavingsonderzoek geldt bij al deze middelen dat zo n 10 tot 15% van de regelmatige gebruikers uiteindelijk hiervan psychisch afhankelijk wordt. Recent onderzoek naar carrières van geneesmiddelen heeft laten zien dat de omgang met een geneesmiddel of groep van geneesmiddelen door de tijd verandert. Als onderdeel van dit proces is de betekenis die aan medicijnen wordt gegeven aan verandering onderhevig. In 1

2 samenhang daarmee verandert ook de gebruikspraktijk van geneesmiddelen. Zo wordt anno 2005 op andere wijze dan in 1905 invulling gegeven aan begrippen als werkzaamheid, veiligheid en verslaving bij slaap- en kalmeringsmiddelen. Culturele factoren als belofte of hoop en mode of taboe spelen hierbij evenzeer een rol als wetenschappelijke, politieke en economische factoren. Bij de maatschappelijke waardering van geneesmiddelen ligt afwisselend de nadruk op de positieve effecten van geneesmiddelen op gezondheid en welzijn dan wel op de negatieve effecten van geneesmiddelen, bijvoorbeeld in de vorm van bijwerkingen zoals het optreden van afhankelijkheid. Ik zal in het vervolg van dit artikel aan de hand van een vergelijking van de carrières van onder meer barbital (Veronal ) en chloordiazepoxyde (Librium ) aangeven welke ontwikkelingen zichtbaar gemaakt kunnen worden in relatie tot dit themanummer over verslaving en farmacie. Naar een nieuwe wetenschappelijke horizon: Veronal Medio 1903 introduceerden de Duitse farmaceutische bedrijven Merck en Bayer gelijktijdig het geneesmiddel diaethylbarbituurzuur onder de naam Veronal als een krachtig, niet toxisch en specifiek werkend slaapmiddel. Zowel Bayer als Merck hadden speciale wetenschappelijke afdelingen die zich bezighielden met het maken van medisch verantwoorde reclame. Het ging hierbij om brochures, advertenties en het uitgeven van eigen tijdschriften. Tegelijkertijd schreven ze wervende medische referaten en persoonlijke brieven aan artsen en apothekers. Ook stuurden ze grote aantallen wetenschappelijk geschoolde artsenbezoekers op pad met gratis artsenmonsters. Door zich direct te richten tot artsen en apothekers zonder de zelfmedicatiemarkt te vergeten probeerden de chemisch-farmaceutische bedrijven zich te onderscheiden van de andere leveranciers van geneesmiddelen. Het primaire doel was het creëren van een medisch-wetenschappelijk imago. Veronal werd aangeprezen als een geheel nieuw specifiek werkend en onschuldig slaapmiddel dat volgens de laatste stand van de wetenschap was getest. De impliciete boodschap was: slaap op wetenschappelijke maat. Veronal maakte naam als modieus slaapmiddel voor de beau-monde, die zich met dit wondermiddel wapenden tegen de drukte van het moderne bestaan. Ondanks de relatief hoge prijs het was vier keer zo duur als vergelijkbare klassieke middelen zoals chloralhydraat, opium en laudanum veroverde Veronal in snel tempo de medische markt. Het schijnbaar grenzeloze enthousiasme voor het nieuwe magische slaap- en kalmeringsmiddel valt samen met het in maatschappelijk diskrediet raken van de opiaten en 2

3 de zogenaamde geheimmiddelen. Deze vrij verkrijgbare patentmiddelen, waarvan de samenstelling alleen bekend was bij de maker, bevatten in veel gevallen opium of daarvan afgeleidde alkaloïden dan wel cocaïne. Op iedere straathoek werd geadverteerd voor deze populaire zelfmedicatie middelen, die niet alleen bij de apotheek maar ook bij de drogist of kruidenier verkrijgbaar waren. Apothekers, artsen en de farmaceutische industrie zagen de explosieve groei van de markt voor zelfmedicatie met lede ogen aan. De vraag hoe zij zich konden onderscheiden op een uitpuilende geneesmiddelmarkt werd steeds nijpender. Gewapend met het kwaliteitspredikaat wetenschappelijk onderzocht gingen zij de strijd aan op de medische markt. Zij maakten hierbij dankbaar gebruik van de veranderende publieke beeldvorming rond het alledaagse gebruik van opiaten en het probleem van opiumverslaving. Opiatenverslaving werd in navolging van alcoholisme bestempeld tot een progressieve (degeneratieve) ziekte, een sluipmoordenaar. Degenen met een zwakke constitutie liepen met name gevaar door onoordeelkundig gebruik verslaafd te raken aan opiaten. Een alledaagse verslaving veranderde geleidelijk in een met taboe omgeven a-sociaal ziekelijk gedrag. Met de invoering van Harrison Act in Amerika in 1914 en vergelijkbare wetgeving in Europese landen werd het gebruik van opiaten en vergelijkbare middelen ook wettelijk aan banden gelegd. Veronal werd gepresenteerd als veilig en niet-verslavend, medisch verantwoord alternatief. Wat opvalt in de carrière van Veronal is de nadruk die artsen, apothekers en farmaceutische bedrijven legden op het belang van een deskundige toepassing. Veronal lijkt daarmee als wapen te zijn gebruikt in de strijd om het primaat op de medische markt. Echter de massaconsumptie van het nieuwe middel had ook een keerzijde. Naarmate meer mensen kennismaakten kreeg ook het bijwerkingenprofiel meer reliëf. In toenemende mate werden ongewenste bijwerkingen gerapporteerd, van huidreacties, hoofdpijn, misselijkheid en braken tot en met acute ademstilstand. Tegelijkertijd doorloopt Veronal het traject van beloftevol geneesmiddel naar verdacht genotmiddel. Bovendien verwierf Veronal een dubieuze reputatie als suïcidemiddel. Toch betekende dit niet dat Veronal een vroege dood stierf. Integendeel, er was sprake van een sluipend proces van indicatieverbreding. Veronal ontwikkelde zich tot slaap- en kalmeringsmiddel in de meest ruime zin van het woord. De internationale farmaceutische industrie speelde in op het succes van Veronal door op grote schaal chemische derivaten van barbital te synthetiseren en te onderzoeken op therapeutische werkzaamheid, waaronder het meest bekende Luminal (fenobarbital). Dit zou de blauwdruk vormen voor een economisch zeer succesvolle strategie van industriële geneesmiddelinnovatie en -ontwikkeling in de twintigste eeuw. 3

4 Wat opvalt in de carrière van Veronal en andere barbituraten is dat chronisch barbituraat gebruik reeds in jaren twintig geproblematiseerd wordt maar dat het tot de jaren zestig duurt voordat dit algemeen erkend wordt als maatschappelijk probleem. In het medischwetenschappelijke domein heeft Veronalisme dan al meer dan dertig jaar een plaats naast morfinisme. De publieke erkenning van problematische gewoontevorming bij chronisch gebruik van barbituraten valt samen met de introductie van een nieuwe psychoactieve wonderpil. Van emotie naar laesie De groene dragees met chloordiazepoxyde werden in 1960 door het Zwitserse farmaceutische bedrijf Hoffmann la Roche geïntroduceerd als selectief middel tegen angst en spanning. Librium, een benzodiazepine, zou bij uitstek geschikt zijn voor het therapeutische niemandsland tussen antipsychotica en kalmeringsmiddelen. Het gebruik ervan nam snel een hoge vlucht. De combinatie van Roche s intensieve informatiecampagne bij specialist en huisarts, en de informeel circulerende verhalen over een nieuw geneesmiddel waarmee artsen met een relatief kleine dosis een schijnbaar ideale combinatie tussen kalmte en ontspanning konden bereiken zonder opvallende bijwerkingen te genereren, zorgden voor een olievlekwerking. In 1966 schreef de psychiater Herman van Praag dat met de snel groeiende populariteit van Librium en het nauw verwante diazepam (Valium) het indicatiegebied dusdanig uitdijde dat niet alleen het niemandsland werd opgevuld, maar ook dat de grenzen ervan spoedig in alle richtingen ruim zouden worden overschreden. In datzelfde jaar introduceerde Roche ook nog het slaapmiddel nitrazepam (Mogadon), dat volgens de producent in tegenstelling tot de gebruikelijke slaapmiddelen (lees: barbituraten) betrouwbaar en veilig was en bij overdosering niet leidde tot narcose, coma of dood (geneesmiddelreclames Roche, 1967). Het veelbelovende Zwitserse trio van kalmeringsen slaapmiddelen won snel terrein. Bij de meest uiteenlopende klachten en stoornissen van slapeloosheid, nervositeit, overspannenheid, buikpijn en rugpijn tot en met psychotische aandoeningen als schizofrenie en manische depressie, werden chlordiazepoxyde, diazepam en nitrazepam voorgeschreven. Met name op de lucratieve en schier onverzadigbare markt van psychosomatische aandoeningen met aspecifieke symptomen als onrust, lusteloosheid, slapeloosheid, spanning of angst, manifesteerden de benzodiazepinen zich als geduchte concurrenten van de traditionele kalmeringsmiddelen en tonica. Het verschil tussen oud en nieuw zat niet zozeer in de aard van de boodschap aan artsen (dat als een patiënt al niet bezorgd en gespannen was 4

5 vanwege een ziekte, hij of zij zich wel ziek voelde vanwege emotionele problemen met het jachtige moderne leven), maar in de presentatie ervan. Volgens de productinformatie van Librium zou één op de drie patiënten die de huisarts bezocht in de eerste plaats niet lichamelijk maar emotioneel ziek zijn. Gezien de beperkte psychotherapeutische mogelijkheden van de huisarts werd in deze gevallen een medicamenteus adjuvans aanbevolen om angst en spanning te verminderen. Met verve werd een nieuw wetenschappelijk gefundeerd behandelingsconcept gepresenteerd. Onder de noemer van het zogenaamde limbische systeem en de daarmee verbonden slagzin Van emotie naar laesie gaf dit concept de behandelend arts het idee eindelijk grip te krijgen op de glibberige spreekkamerwerkelijkheid van psychosomatische aandoeningen. Afgaande op de spectaculair stijgende omzetcijfers voor de nieuwe groep van benzodiazepinen of benzo's vormde deze wetenschappelijke, maar tegelijk op de medische praktijk gerichte benadering een effectief marketinginstrument. De sporadische wetenschappelijke publicaties waarin werd gewaarschuwd voor zowel de indicatie-inflatie van de benzo s als het gevaar van verkeersongevallen, gewenning en verslaving, hadden in eerste instantie weinig effect op de snel groeiende vraag. Van wondermiddel naar dwangbuis Eind jaren zestig leek het tij te keren. Gevoed door een vitale protestcultuur met acties tegen traditionele gezagsverhoudingen en voor democratisering, klonk de roep om een ingrijpende hervorming van de medische zorgverlening steeds luider. De autoriteit van witgejaste artsen, die zogenaamde wetenschappelijke waarden en methoden hoog in het vaandel droegen, werd ter discussie gesteld door aanhangers van de tegencultuur. Zij beleefden de geneeskunde en met name de psychiatrie als een etiketten plakkend en pillen strooiend verlengstuk van een ziekmakende, op productie en welvaart gerichte samenleving. Rustgevende pillen als Librium en Valium werden benoemd tot dwangbuizen van deze maatschappij, die het productieproces draaiende hielden ten koste van de zelfontplooiing van het naar welzijn snakkende individu. Tijdens de landelijke actieweek psychiatrie Baas in eigen Brein in het voorjaar van 1979 kreeg de roep om verandering gestalte in het uitroepen van de Valium vrije vrijdag. In de zomer van datzelfde jaar raakte het als revolutionair en absoluut veilig aangeprezen slaapmiddel Halcion, de benzo triazolam, in opspraak. De Haagse psychiater Cees van der Kroef maakte zijn bevindingen over schadelijke bijwerkingen van Halcion bekend in Avro s televisieprogramma Televizier Magazine. Hij 5

6 liet de kijkers weten dat meerdere patiënten die Halcion slikten, onverklaarbare negatieve psychiatrische ervaringen rapporteerden, van gevoelens van malaise, angst, agressie tot en met amnesie, hallucinaties, en suicidepogingen. Volgens Van der Kroef waren in sommige gevallen de verschijnselen zo ernstig dat het leven tot een hel werd en stoppen met de medicatie werd ervaren als een verlossing. De uitzending miste haar uitwerking niet. De redactie van het programma werd overstelpt met reacties van verontruste slikkers die meenden de kwalijke gevolgen aan den lijve te ondervinden. Of zoals presentator Jaap van Meekeren de overweldigende respons later beeldend samenvatte: Heel veel mensen blijken ten gevolge van Halcion door een poel van ellende te zijn gegaan. De televisie-uitzendingen vormden de opmaat voor een fel publiek debat over de vermeende onveiligheid van Halcion. De uitgezonden beelden van psychisch ontspoorde gebruikers van een benzodiazepine, die niet zozeer rationeel argumenteerden als wel emotioneel poneerden, sloten aan op een publieke behoefte om af te rekenen met een vertegenwoordiger van een groep geneesmiddelen die al langer negatief in het nieuws was. Begin 1980 werd onder druk van de publieke opinie Halcion van de Nederlandse markt gehaald. Met het publieke imago van de benzo s zou het in Nederland niet meer goed komen. Zeker toen vanaf midden jaren tachtig met de regelmaat van de klok alarmerende berichten in de media verschenen over het probleem van geneesmiddelafhankelijkheid, leek het doek te vallen voor de benzodiazepinen. Dit is echter schijn. Als we kijken naar het gebruik van benzodiazepinen in de jaren tachtig zien we echter geen significante daling maar veeleer een stabilisatie van het gebruik. Bovendien blijkt in de jaren negentig - terwijl Prozac en in haar kielzog andere SSRIgeneesmiddelen naam maakten als panacee tegen angst, spanning en depressie - zelfs weer sprake te zijn van een significante stijging van het langdurig gebruik van benzo s, vooral onder vrouwen. Naar een anti-verslavingsplatform voor geneesmiddelen? Vijf en veertig jaar na introductie van de eerste benzodiazepine wordt in het Pharmaceutisch Weekblad van 10 juni j.l. onder het kopje wetenschapsnieuws gewag gemaakt van een effectieve interventie strategie bij chronisch benzodiazepinegebruik. Net zo min als bij recente berichten over onttrekkingsverschijnselen bij psychoactieve geneesmiddelen uit de groep van SSRI s valt het woord verslaving. Toch lijkt de tijd rijp te zijn voor de maatschappelijke erkenning van het verschijnsel van geneesmiddelverslaving. Niet voor niets is het toekomstscenario voor psychoactieve stoffen van de Gezondheidsraad uit 2002 hoopvol 6

7 gestemd. Consumenten van de toekomst zullen samen met een anti-verslavingsplatform en de farmaceutische industrie de verantwoordelijkheid op zich nemen voor veiligheid, betrouwbaarheid en het omgaan met het risico van verslaving aan nieuwe toverballen voor de geest, zo verwachte men. Deze vergelijkende speurtocht door het farmaceutisch verleden heeft laten zien dat het besef van historische samenhang in de glijdende schaal van geneesmiddel naar genotmiddel met een verslavende werking bij psychoactieve stoffen geen overbodige luxe is. Gebruikte literatuur: Dit artikel is grotendeels gebaseerd op: Pieters T, Snelders S. Antidepressiva van 1950 tot heden. Een halve eeuw op chemische wolken. Maandblad Geestelijke volksgezondheid 2005, 60: ; Pieters T., Historische trajecten in de farmacie: medicijnen tussen confectie en maatwerk. Hilversum: Verloren, 2004;; Lintelo, J. te, Pieters T. Halcion: de lotgevallen van de Dutch Hysteria. Pharmaceutisch Weekblad 2002, 41: ; Hodgson, B. In the arms of Morpheus: The tragic history of Laudanum, morphine and patent medicines. New York: Firefly book,

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst,

Nadere informatie

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik

Benzo Moe. Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Benzo Moe Over het terugdringen van chronisch benzodiazepinegebruik Ineke van Waard Februari 2010 Inhoud presentatie Voorstellen Kennisquiz Informatie over benzodiazepinen Geschiedenis Werking Toepassing

Nadere informatie

Normison 10 en Normison 20 worden geleverd in verpakkingen van 30 capsules in doordrukstrips.

Normison 10 en Normison 20 worden geleverd in verpakkingen van 30 capsules in doordrukstrips. PATIËNTENBIJSLUITER -1- Wij adviseren u deze bijsluiter zorgvuldig te lezen voordat u begint met het gebruik van Normison. Mocht u daarna nog vragen hebben, kunt u altijd uw arts of apotheker raadplegen.

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Temazepam 10 PCH, 10 mg, tabletten Temazepam 20 PCH, 20 mg, tabletten temazepam

Temazepam 10 PCH, 10 mg, tabletten Temazepam 20 PCH, 20 mg, tabletten temazepam 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Temazepam 10 PCH, 10 mg, Temazepam 20 PCH, 20 mg, temazepam Lees deze informatie goed door, ook als u dit middel al eerder heeft

Nadere informatie

Medicatie bij dementie

Medicatie bij dementie Medicatie bij dementie Dementie Dementie is een ernstige ziekte die de duur van het leven bekort Tijdens beloop kunnen allerlei problemen ontstaan Een behandeling die gericht is op herstel bestaat niet

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid (Arno) Rutte (VVD) 2016Z03888). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Informatiebrief voor proefpersonen

Informatiebrief voor proefpersonen Memantine als additietherapie bij clozapine / MAC vervolgonderzoek [ april 2014] voor proefpersonen Vervolgonderzoek naar memantine toevoeging bij voortgezette behandeling met clozapine Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

Informatie voor de patiënt

Informatie voor de patiënt J-C 2001 Ned. Informatie voor de patiënt Het is belangrijk dat u eerst deze gebruiksaanwijzing leest, ook als u Dipidolor al eerder toegediend heeft gekregen. Er kan nieuwe belangrijke informatie in staan.

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling

Bijsluiter. Naam product. Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Bijsluiter Naam product Lormetazepam Mylan 1 mg en 2 mg, tabletten. Samenstelling De werkzame stof in de tabletten is lormetazepam. De tabletten bevatten respectievelijk

Nadere informatie

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn?

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? door Kees Aaldijk transpersoonlijk coach en therapeut 06-142 742 93 www.transpersoonlijk.nl gepubliceerd in Spiegelbeeld januari 2010

Nadere informatie

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen

3. Misbruik en verslaving. Inleiding. suggestievragen 3. Misbruik en verslaving Inleiding De goede samenwerking tussen de huisarts en de apotheker is essentieel bij de begeleiding van patiënten waarbij er blijk is van overmatig geneesmiddelengebruik. De aanpak

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. In het kort 2. Wat zijn benzodiazepinen? 3. Als u zwanger wilt

Nadere informatie

Wat is Valium? 2. Wanneer wordt Valium voorgeschreven? 2. Wanneer mag Valium niet worden gebruikt? 2

Wat is Valium? 2. Wanneer wordt Valium voorgeschreven? 2. Wanneer mag Valium niet worden gebruikt? 2 Roche Nederland B.V. Patiëntenbijsluiter Valium Inhoudsopgave Wat is Valium? 2 Wanneer wordt Valium voorgeschreven? 2 Wanneer mag Valium niet worden gebruikt? 2 Waar moet u op letten bij het gebruik van

Nadere informatie

1. WAT IS NITRAZEPAM TEVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT?

1. WAT IS NITRAZEPAM TEVA EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT? BIJSLUITER Lees deze bijsluiter zorgvuldig door alvorens dit geneesmiddel in te nemen. Bewaar deze bijsluiter, misschien heeft u hem nog een keer nodig. Raadpleeg dan uw arts of apotheker, als u aanvullende

Nadere informatie

Pillen & psyche: culturele eb- en vloedbewegingen

Pillen & psyche: culturele eb- en vloedbewegingen PROGRAMMA BIOMEDISCHE TECHNOLOGIE Via geneesmiddelen en/of operatieve ingrepen en wellicht in de toekomst via gentherapie nemen de mogelijkheden toe om te interveniëren in de menselijke psyche. Dat leidt

Nadere informatie

Temazepam 10 / 20 mg, tablets RVG 14354 / 14355 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Temazepam Apotex 10 /20 mg, tabletten

Temazepam 10 / 20 mg, tablets RVG 14354 / 14355 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT. Temazepam Apotex 10 /20 mg, tabletten BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT Temazepam Apotex 10 /20 mg, tabletten Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Deel 1: Wet op de gedwongen opname Deel 2: problematisch middelengebruik Toetsing van de wet bij verslaving Geesteszieke

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14

Inhoud. Redactioneel 10. Over de auteurs 11. 1 Inleiding 12. 2 Geschiedenis 14 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Oxazepam Mylan 10 mg, tabletten Oxazepam Mylan 50 mg, tabletten. oxazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Oxazepam Mylan 10 mg, tabletten Oxazepam Mylan 50 mg, tabletten. oxazepam BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Oxazepam Mylan 10 mg, tabletten Oxazepam Mylan 50 mg, tabletten oxazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke

Nadere informatie

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23

3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 Inhoud Redactioneel 10 Over de auteurs 11 1 Inleiding 12 2 Geschiedenis 14 3 Anatomie en fysiologie 17 3.1 Acute pijn 17 3.2 Chronische pijn 23 3.3 Chronische pijn en limbisch systeem? 23 4 Pijnmeting

Nadere informatie

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 +

Stilnoct Zolpidem 10mg 2,4 0,5-3 - Kortwerkend Rohypnol Flunitrazepam 1mg 16-35 ** 1,2 + De benzodiazepinen vormen de op een na meest voorgeschreven groep geneesmiddelen in Nederland. In een gemiddelde huisartsenpraktijk krijgt ongeveer 10% van de patiënten één of meer keer per jaar een benzodiazepine

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Oncologie. Morfine: fabels en feiten

Oncologie. Morfine: fabels en feiten Oncologie Morfine: fabels en feiten 1 Wat is morfine? In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine wordt voorgeschreven om pijn te verlichten. Soms wordt morfine gebruikt bij benauwdheid. Morfine

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Oxazepam Accord 10 mg, tabletten Oxazepam Accord 50 mg, tabletten. Oxazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Oxazepam Accord 10 mg, tabletten Oxazepam Accord 50 mg, tabletten. Oxazepam BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Oxazepam Accord 10 mg, tabletten Oxazepam Accord 50 mg, tabletten Oxazepam Lees goed de hele voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

INHOUD VAN DEZE BIJSLUITER

INHOUD VAN DEZE BIJSLUITER PATIËNTENBIJSLUITER Lees deze bijsluiter aandachtig voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel - Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen - Heeft u nog vragen,

Nadere informatie

1 Wat is een geneesmiddel?

1 Wat is een geneesmiddel? 1 Wat is een geneesmiddel? Inleiding In de Wet op de geneesmiddelenvoorziening worden geneesmiddelen omschreven als: stoffen die bestemd zijn om te worden gebruikt of die worden aangeduid of aanbevolen

Nadere informatie

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules 1.3.3 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen. Heeft

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Ontwerp bijsluitertekst

Ontwerp bijsluitertekst Ontwerp bijsluitertekst Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen. Heeft u nog

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

2. Wat u moet weten voordat u Paracetamol comp. Apotex gebruikt

2. Wat u moet weten voordat u Paracetamol comp. Apotex gebruikt Version 2008_11 Page 1 of 5 1.3.1.3 PATIENT INFORMATION LEAFLET BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER PARACETAMOL COMP. APOTEX, TABLETTEN paracetamol en coffeïne Lees de hele bijsluiter zorgvuldig

Nadere informatie

Dancor 10, tabletten 10 mg Dancor 20, tabletten 20 mg

Dancor 10, tabletten 10 mg Dancor 20, tabletten 20 mg DANCOR 10/20 bijsluiter 31-01-2008 blz. 1 / 5 Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam 1.3.1 Bijsluiter Rev.nr. 1502 Pag. 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Temazepam Aurobindo 10 mg, capsules Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Wat is een trauma? Trauma kan cultuurafhankelijk zijn Cultuur bepaalt reactie Cultuur aspecten:

Nadere informatie

Stoppen met benzo s. Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen.

Stoppen met benzo s. Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen. Stoppen met benzo s Voorstellen om verslaving aan slaap- en kalmeringsmiddelen terug te dringen. ChristenUnie Notitie 2008 Kamerlid Esmé Wiegman en beleidsmedewerker Josine Wiskerke 2 Inhoudsopgave Concrete

Nadere informatie

Van moedermelk naar amfetamine,

Van moedermelk naar amfetamine, 10 februari 2008 Jaargang 2nr. 20 Een mailtje graag als U verder geen nieuwsbrieven meer wilt ontvangen. http://www.megablunder.net http://www.haesbrouck.be http://blog.seniorennet.be/rilatine Nieuwsbrief

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Dormonoct 1 mg tabletten. Loprazolam Mesilaat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Dormonoct 1 mg tabletten. Loprazolam Mesilaat BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Dormonoct 1 mg tabletten Loprazolam Mesilaat Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Depressieve klachten. Een folder voor patiënten van GCM GCM. GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg

Depressieve klachten. Een folder voor patiënten van GCM GCM. GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg Depressieve klachten Een folder voor patiënten van GCM GCM GezondheidsCentra Maarssenbroek Samen vooraan in zorg GCM, samen vooraan in zorg Deze folder is een samenwerkingsverband tussen Stichting Gezondheidscentra

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Metopiron. Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111

Metopiron. Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111 Metopiron Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111 U leest de bijsluitertekst van Metopiron. Leest u deze bijsluiter alstublieft zorgvuldig door voordat u Metopiron gebruikt,

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

l Geestelijke Gezondheidszorg 2 Inhoudsopgave

l Geestelijke Gezondheidszorg 2 Inhoudsopgave Depakine Valproaat Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Wat is Depakine 2 3 Wanneer behandelen met Depakine? 2 4 Werking van Depakine 3 5 Aantal Depakine innamen per dag 3 6 Controle van het bloed 4 7 Effect

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en maak de samenvattingsopdracht

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Tranquiritine Sinofarm 0,5 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 3 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 5 mg, zachte capsules Spiriteïne Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Wie is er eigenlijk (niet) gek?

Wie is er eigenlijk (niet) gek? Wie is er eigenlijk (niet) gek? Filosofisch Café Nijmegen 05.11.2013 Sanneke de Haan Introductie Stel: een jongetje is te druk. Hij verstoort de rest van de klas, zegt de juf. Heeft het jongetje ADHD,

Nadere informatie

Algemene inleiding Reclame is vandaag de dag niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Bekende producenten brengen hun producten en diensten onder de aandacht van het grote publiek via verschillende

Nadere informatie

Psychofarmaca [] voorbeeld van rebound effect. 1 Wat verstaan we onder rebound effect? Geef een

Psychofarmaca [] voorbeeld van rebound effect. 1 Wat verstaan we onder rebound effect? Geef een Psychofarmaca [] Medicamenten die worden gebruikt bij de behandeling van psychiatrische aandoeningen worden psychofarmaca genoemd. Het is een controversieel onderwerp. Sommige mensen willen per se psychofarmaca,

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

10 april 1997 97-000540

10 april 1997 97-000540 10 april 1997 97-000540 2 presentatie boek gesticht in de duinen op 16 april 1997 Op woensdag 16 april a.s. wordt het eerste exemplaar van boek Gesticht in de duinen overhandigd aan gedeputeerde Tielrooij,

Nadere informatie

Paracetamol Triangle Pharma 500 mg, dispergeerbare tabletten

Paracetamol Triangle Pharma 500 mg, dispergeerbare tabletten Paracetamol Triangle Pharma 500 mg, dispergeerbare tabletten Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift

Nadere informatie

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar Tinnitus / oorsuizen KNO-heelkunde Beter voor elkaar 2 TINNITUS / OORSUIZEN (Deze brochure is een gezamenlijk initiatief van NVVS en KNO vereniging) Inleiding U wilt meer weten over tinnitus klachten of

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Sandomigran 0,5 mg, omhulde tabletten 0,5 mg Sandomigran 1,5 mg, omhulde tabletten 1,5 mg pizotifeenwaterstofmalaat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Informatie over lithium

Informatie over lithium Informatie over lithium Afdeling Psychiatrie Uw arts heeft u het middel... voorgeschreven. In deze folder krijgt u informatie over de werking en bijwerking van het medicijn. Wanneer moet u uw geneesmiddel

Nadere informatie

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater Psychiatrie rond zwangerschap Corné van Lieshout, psychiater Casus 1 Mw. Pietersen 32 jaar Na 1 e partus (25 e ) depressief, na 2 mnd spontaan over Na 2 e partus (28 e ) weer depressief. HA gaf 50mg sertraline

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

IB-2 Panadol Zetpillen 1000 mg voor Volwassenen maart 2010 en Kinderen vanaf 12 jaar Blz.1/5 RVG 29787 NL

IB-2 Panadol Zetpillen 1000 mg voor Volwassenen maart 2010 en Kinderen vanaf 12 jaar Blz.1/5 RVG 29787 NL Blz.1/5 RVG 29787 NL Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift (recept), voor de behandeling van een

Nadere informatie

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind Psychiatriseren = Het moeilijke kind stelt de volwassene vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Lexotanil 3 Lexotanil 6

Lexotanil 3 Lexotanil 6 Roche Nederland B.V. Patiëntenbijsluiter Lexotanil 3 Lexotanil 6 Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn

Nadere informatie

Naltrexon HCl 50 PCH. Veel gestelde vragen en antwoorden. Nederland. Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem

Naltrexon HCl 50 PCH. Veel gestelde vragen en antwoorden. Nederland. Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem Nederland Naltrexon HCl 50 PCH Dit boekje wordt u aangeboden door: Teva Nederland, Postbus 552, 2003 RN Haarlem Veel gestelde vragen en antwoorden LEES DEZE INFORMATIE OVER NALTREXON HCl 50 PCH U heeft

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Hydroxychloroquine (Plaquenil)

Hydroxychloroquine (Plaquenil) Hydroxychloroquine Hydroxychloroquine (Plaquenil) Uw reumatoloog heeft Hydroxychloroquine voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Behandeling van psoriasis met methotrexaat

Behandeling van psoriasis met methotrexaat Behandeling van psoriasis met methotrexaat In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten om voor de behandeling van uw psoriasis methotrexaat te gaan gebruiken. In deze folder leest u hoe dit middel werkt

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Bromazepam Sandoz 3 mg tabletten Bromazepam

Bromazepam Sandoz 3 mg tabletten Bromazepam Bijsluiter Bromazepam Sandoz 3 mg tabletten Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, misschien hebt u hem nog een keer nodig.

Nadere informatie

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 0000 2026 - SV - oktober 2012 Slaapproblemen? campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 www.st-vincentius.be GasthuisZusters Antwerpen patiënteninformatie

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Deel I B-2 Panadol Plus Gladde tablet Maart 2010 Blz.1/6 RVG 22053 NL

Deel I B-2 Panadol Plus Gladde tablet Maart 2010 Blz.1/6 RVG 22053 NL Blz.1/6 RVG 22053 NL Lees deze bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel is verkrijgbaar zonder doktersvoorschrift (recept), voor de behandeling van een

Nadere informatie