uit gewerkt komt er een extreme vermoeidheid Tenslotte bestaan er bewustzijnsveranderende

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "uit gewerkt komt er een extreme vermoeidheid Tenslotte bestaan er bewustzijnsveranderende"

Transcriptie

1 1993 Drugwerk 38

2 Al eeuwenlang wordt de mens gefascineerd door stoffen die invloed hebben op de geest. Tegenwoordig noemen we dat soort stoffen drugs, en daarmee hebben we het gewone Engelse woord voor medi cijn een heel andere betekenis gegeven. We kunnen de stoffen die we in Neder land drugs noemen indelen in drie sterk verschillende groepen: de verdovende middelen, de opwekkende middelen en de bewustzijnsveranderende middelen. Eigenlijk hoort er nog een vierde groep stoffen bij, die we hier buiten beschou wing laten. Dat zijn de tranquilizers zo als valium, librium en rohypnol. Door drugsgebruikers worden deze middelen vaak downers genoemd, en worden ze toegepast om bijwerkingen van drugs te gen te gaan. Drie groepen drugs Allereerst zijn er verdovende middelen. Opium is hier het bekendste voorbeeld van. Al ver vóór de Griekse en Romein se tijd werd het melksap van papavers gebruikt als slaapmiddel en als be standdeel van allerlei geneeskrachtige mengsels. Er was vrijwel geen genees middel waarin opium ontbrak en geen ziekte waartegen het niet hielp. De uit opium geïsoleerde morfine wordt - als zuivere stof - ook nu nog steeds ge bruikt als pijnstiller. In feite is morfine zo n goede pijnstiller dat 20 eeuwen onderzoek door een leger alchemisten, medici en (farmaco)chemici nog steeds geen betere pijnstiller heeft opgele verd. Tegenwoordig zijn opium en opiumachtige stoffen (de opiaten) veel beken der als gevaarlijke verslavende midde len. Bij regelmatig gebruik van dit soort pijnstillers gaan namelijk ook de plezierige, rustgevende en sterk versla vende eigenschappen een rol spelen. Daarnaast zijn er opwekkende of sti mulerende middelen, met een werking die eigenlijk precies tegengesteld is aan die van de opium-achtige stoffen. De bekendste voorbeelden zijn hier co caïne en amfetamine. Deze stoffen ge ven schijnbaar een enorme energie en een scherper concentratie- en waarnemingsvermogen. Als het middel is uit gewerkt komt er een extreme vermoeidheid voor in de plaats. Tenslotte bestaan er bewustzijnsveranderende middelen. Haast in alle culturen zijn wel voorbeelden te vinden van planten en paddestoelen die bewust zijnsveranderende werking hebben en die daarvoor ook gebruikt worden. De softdrugs hasj en marihuana en de vooral op house-parties populaire feestdrug ecstasy kunnen tot deze groep gerekend worden. Een ander voorbeeld is het psychedelische trip middel LSD. Dit heeft een zeer sterke invloed op de verwerking van de waar nemingen: alles wat je ziet of hoort, lijkt plotseling heel onbekend en an ders. Opium en andere verdovende middelen Als onrijpe zaadbollen van de papaver worden ingesneden, komt er wit sap uit. Bij opvangen en drogen van dit witte sap ont staan taaie brokken die bruin verkleuren: opium. Al in de oudheid was bekend dat opium niet alleen pijn kon bestrijden maar ook een plezierig gevoel gaf na gebruik. Over misbruik of verslavende werking is in die tijd weinig geschre ven. Pas in de zestiende eeuw zagen sommige doktoren dat aan de pijnstiller opium bij regelmatig gebruik ook gevaarlijke kanten zitten. De grote doorbraak kwam in de negentiende eeuw toen een aantal Engelse schrijvers heel enthousiast over opium ging schrijven. De stof was erg goedkoop (goedkoper dan alcohol). Al snel gebruikten veel arbeiders maar ook veel hoogge plaatsten opium. Kleine criminaliteit om de opium te kunnen betalen, kwam niet voor. Wel grote criminaliteit: in 1833 begonnen de Engel sen een opiumoorlog tegen China omdat dat land weigerde opium in te voeren uit Engelse kolonies. Inmiddels was, in 1805, met behulp van extractie het werkzame bestanddeel uit het papaversap gezuiverd. In die tijd een hele prestatie, mogelijk omdat de werkzame stof in opvallend grote hoeveelheden in opium voorkomt: ruim 10%. Deze verbinding werd morfine gedoopt, naar de Griekse god van de dromen, Morpheus. Een molecuul morfi ne ziet er vrij ingewikkeld uit met vijf ringen en een basisch N-atoom. Terwijl opium meestal geslikt of gerookt wordt, lost morfine goed op in water en kan zo als injectie vloeistof worden gebruikt. De pijnstillende eigen schap pen van morfine werden op grote schaal gebruikt in oorlo gen vanaf het midden van de vorige eeuw. Soldaten met schot won den of verbrijzelde ledematen hadden er veel baat bij. Wel bleken ze bij regelmatig gebruik, als ze de verwondingen ten minste overleefd hadden, verslaafd te zijn geworden aan morfi ne. In 1875 bleek dat de beide OH-groepen in een morfine-molecuul kunnen reageren met azijnzuur. Dit is een bekend soort reactie in de koolstofchemie: een estervorming. Er ontstaat in dit geval morfine-diacetaat, ook wel heroïne genoemd. Deze stof is minder polair dan morfine 39

3 cocaine morfine heroine (er zijn minder mogelijkheden voor waterstofbruggen) en blijkt daardoor gemakkelijker in de hersenen te kunnen door dringen. Er bestaat namelijk een bloed/hersenbarrière om te voorkomen dat allerlei stoffen in het bloed zomaar invloed op de hersenen kunnen uitoefenen. Deze barrière is het meest effectief voor polaire stoffen. Heroïne is minder polair en kan zo gemakkelijker in de herse nen komen. Daardoor is de werking sneller en krachtiger dan van morfine. Heroïne is een pro-drug voor morfine: de ace taat-groepen worden in de hersenen weer ver vangen door de oorspronkelijke OH-groe pen. De zo (terug)gevormde morfine veroorzaakt het biologisch effect. Een verdovend middel waarvan de structuur niet afgeleid is van die van morfine, is methadon. Deze stof is vooral bekend uit het afkickprogramma voor verslaafden. Methadon is net zo gevaar lijk en verslavend als heroïne, maar het grote verschil is, dat de stof veel langer in het bloed blijft. Heroïne moet drie of vier keer per dag gebruikt worden, zodat een verslaaf de steeds maar een paar uur heeft tussen de roeswerking en de eerste onthoudings verschijnselen. In die korte tijd moet de verslaafde koortsachtig op zoek naar geld voor een nieuwe portie drugs. Crimineel gedrag of prostitutie zijn vaak de enige manieren om snel aan genoeg geld te komen. De onthoudingsverschijnselen beginnen met methadon pas na een dag, zodat er meer tijd is om een beetje normaal te functione ren. Omdat deze stof geslikt kan worden is er bovendien minder gevaar voor infecties door vuile naalden (bacterie-ziekten, hepatitis B, AIDS). Jammer genoeg heeft nog niemand kunnen aantonen dat het methadon-programma de criminaliteit door junkies duidelijk doet verminderen. Cocaïne en andere stimulerende middelen. Cocaïne en amfetamine worden opwekkende of stimulerende midde len genoemd. Ze hebben een totaal andere werking dan verdoven de middelen zoals heroïne. Zij veroorza ken geen roes, maar geven juist een heldere, scherpere waarneming. Vermoeidheid ver dwijnt, en de gebruiker lijkt veel meer te kunnen dan nor maal. Net als de opiaten worden ze ook toegepast als geneesmiddel. Cocaïne werd vroeger gebruikt als middel voor plaatselijke verdoving, bijvoorbeeld door tandartsen. Amfetamine werd, omdat het de eetlust onderdrukt, ook toegepast in vermagerings middelen. Cocaïne uit de bladeren van de coca-struik is al eeuwenlang bekend. De Inca s in Zuid-Amerika kenden het al lang voordat de invasie van Europeanen 500 jaar geleden plaatsvond. Zij kauw den op bosjes coca-bladeren en verbaasden de Spanjaarden door de kracht en het uithoudingsvermogen die dit veroorzaak te. Nog steeds wordt in Peru en Bolivia erg veel coca gekauwd: men schat dat vrijwel de gehele Indiaanse bevolking hieraan meedoet. Doordat deze bevolkingsgroep zwaar werk moet doen, zoals in de mijnen en in tinfabrieken, en daarbij zeer slecht betaald wordt, is coca-gebruik bijna de enige manier om te overleven. In Europa werd het drinken van een coca-extract het eind vorige eeuw erg populair. De uitvinder van een cocaïne houdende wijn kreeg bijvoorbeeld een medaille van de Paus voor z n verdiensten. Ook de grote psychiater Freud was erg enthou siast over het gebruik van cocaïne. Geïnspireerd door dit succes bereidde een Amerikaanse apotheker een cocaïne-houdend medicinaal drankje dat hij Coca-Cola noemde. Tegenwoordig bevat Coca-Cola geen cocaïne meer. De problemen met coca begonnen pas goed toen het lukte om de zuivere stof cocaïne uit de cocabladeren te extraheren en sommige mensen een oplos sing van de stof gingen inspuiten. De werking wordt daardoor veel sterker, begint sneller maar is ook sneller uitgewerkt. Daarna volgt altijd een zware depressie, die alleen goed bestreden kan worden met een nieuwe dosis cocaïne. Steeds grotere doses zijn nodig, en na enige tijd blijkt dat de gebruiker volslagen afhankelijk wordt. Langdurig gebruik leidt daarna vaak tot krankzinnig heid. Een van de eersten die dit gevaar inzag en er voor waar schuwde was de Duitse arts Albrecht Erlenmeyer, die nu bij scheikundigen meer bekend is door het handige stukje glaswerk dat hij bedacht dan door z n waarschuwingen tegen cocaïne. Amfetamine hoort in dezelfde groep stoffen thuis als cocaïne. Ook amfetamine is een stimulerend middel, met een uitwerking op het lichaam die erg veel op die van cocaïne lijkt. Amfeta mi ne komt niet in de natuur voor, maar werd in het begin van deze eeuw als geneesmiddel ontwikkeld. Al voor de tweede wereldoorlog was algemeen bekend dat het middel als bijwerking een plezie ri ge oppeppende werking had. Tot in de 40

4 zestiger jaren was het middel vrij verkrijgbaar en werd veel gebruikt, bijvoorbeeld door studenten die voor een tentamen zaten. De vermoeidheid ver dween na inname ervan en je kon veel helderder nadenken, kortom, dezelfde eigenschappen als van cocaïne. Ook het leger had dit al snel in de gaten: er zijn in de tweede wereldoorlog enorme hoeveelheden amfetamine-pillen uitgedeeld aan Duitse, Engelse en Japanse soldaten. Onder invloed van amfetamine kon je beter vechten en kreeg je een groter uithoudingsvermogen. Jammer genoeg gold dit ook voor de tegenstan der. Ook bij amfetamine begon de ellende pas echt, toen in de hippietijd de gewoonte opkwam om het middel rechtstreeks te injecteren in plaats van te slikken. Inmiddels zijn veel varianten op amfetamine in de handel, allemaal met vergelijk ba re werking. Speed of doping is de verzamelnaam geworden voor al dit soort stoffen. Dat deze stoffen bij sport misbruikt kunnen worden is algemeen bekend; er is een voortdurende wed loop tussen laboratoria die dit soort stimulerende middelen maken en laboratoria die deze middelen daarna moeten kunnen aantonen. Nicotine in tabak en cafeïne in koffie behoren ook tot deze groep van de stimulerende middelen, maar ondanks hun meer of minder verslavende werking, zijn ze niet verboden. Toch maakt nicotine (en teer) in tabak véél meer dodelijke slachtoffers dan alle andere drugs bij elkaar. De softdrugs hasj en marihuana Marihuana is eigenlijk niets anders dan gedroogde en gemalen delen van de hennep-plant. Dit is een grote, soms vier meter hoge plant, die ook in Nederland uitstekend groeit. Uit de marihua na kan weer hasj worden bereid, bijvoorbeeld door het te zeven. Hasj is wat sterker dan marihuana; het bestaat voor een groot deel uit de kleverige hars uit de bloemtoppen van de hennep-plant. Hasj en marihuana wor den als een stickie, gemengd met tabak gerookt. Omdat je niet steeds méér nodig hebt om high te raken, wordt het een soft-drug genoemd en laat de politie hasj-gebruik vrijwel ongemoeid. Een nadeel is, dat je na gebruik niet in staat bent om brommer of auto te rijden: je kunt afstanden niet meer goed schatten. Dit geldt ook voor andere bewustzijnsveranderende drugs. Gelukkig hebben gebruikers dat vaak goed in de gaten: ze missen de overmoed die alcoholisten zo ge vaarlijk maakt. De laatste tijd is de concentratie van de actieve stof THC in nederwiet zo hoog dat stoppen nauwelijks meer mogelijk is zonder lichamelijke onthoudingsverschijnselen. Trippen met LSD Het tripmiddel LSD werd in 1943 bij toeval ontdekt door de Zwitser Dr. Albert Hofmann. Hij kreeg bij zijn onderzoek naar geneesmiddelen onverwacht hallucinaties. Hij probeerde een van die stoffen op zichzelf uit, en noteerde daarna wat de stof deed met zijn zintuigen. Dr. Hofmann werd daarna een groot voorstander van verder onderzoek aan bewustzijnsveranderende stoffen. Maar hij was tegen het ongecontroleerde gebruik van LSD als partydrug. Volgens hem moet je het gebruik van dit soort drugs en de omstandigheden waarin je het inneemt, goed voorbereiden. Dat het op deze manier niet nadelig voor je gezondheid hoeft te zijn, bewees hij zelf. Ondanks het af en toe beleven van een bewustzijnsveranderende trip, kon hij in 2006 nog eregast zijn op een congres over drugs, ter gelegenheid van zijn 100ste verjaardag. Hij hield daarbij een toespraak waarin hij zei te hopen dat het totale verbod op LSD zal worden opgeheven, en er weer ruimte komt voor wetenschappelijk onderzoek van de stof. Partydrug XTC Omdat de synthese van LSD nogal lastig is, is het gebruik ervan vrijwel helemaal verdrongen door het veel gemakkelijker te maken XTC. De werking van XTC is minder sterk en gevaarlijk dan van LSD. En omdat het ook oppeppende eigenschappen heeft, kan het gebruikt worden als amfetamine Uit het practicumverslag van Dr. Albert Hofmann 19 april Om 16:20 neem ik 0,25 mgram LSD in. Om 17:00 begin van duizelingen, angstgevoel, verlammingen, lachstuipen. Ik kan nauwelijks nog duidelijk spreken. Ik vraag een laborante om voor de zekerheid met me mee te fietsen naar huis. Ik heb het idee dat ik haast niet vooruitkom (maar later zei de laborante dat ik heel snel fietste). Alles in mijn gezichtsveld zwaait heen en weer, en is als in een lachspiegel vervormd. Thuis kan ik niet langer staan, en ga ik liggen. Voorwerpen nemen dreigende vormen aan, en mijn buurvrouw lijkt veranderd in een boosaardige heks. Van 18:00 tot 20:00 is de aanval het ernstigst, en kan ik slechts met grote moeite dit verslag opschrijven. Na de beangstigende ervaringen begin ik te genieten van een buitengewoon mooi kleuren- en vormenspel. Ik zie steeds veranderende cirkels, kringen en fonteinen van kleur, Het is merkwaardig dat geluiden zoals van een deurkruk of voorbijrijdende auto s te zien zijn als optische waarnemingen. LSD 41

5 partydrug. Pas na onderzoekingen naar hersenbeschadigingen door XTC bij ratten werd de stof verboden. Door het verbod van XTC is gebruik ervan juist gevaarlijker geworden: omdat de handel zich in de illegale sfeer voltrekt, is de gebruiker volledig van de handelaar afhankelijk. Maar al te vaak past een op geld beluste handelaar het aanbod aan aan de vraag: wie XTC wil, krijgt XTC, maar de chemische samen stelling van de aangeboden waar kan variëren van Scheikunde voor junkies. Eén van de vele problemen waar junkies mee te maken hebben is het onvoorspelbare gedrag van drugs. Afgezien van allerlei stoffen waar de dealer de drugs mee vermengd heeft, is de drug soms oplosbaar in water, maar een andere keer helemaal niet. Soms kun je een stof roken, maar een andere keer ont leedt de stof bij verhitting. Toch is de scheikunde achter dit alles in wezen heel simpel. Elke junkie die in de vierde klas scheikunde heeft gevolgd hoort dat te kunnen begrijpen, want het is een kwestie van zuur/base gedrag. Zoals aan de formule van bijvoorbeeld cocaïne is te zien, zit in het cocaïnemolecuul een stikstofatoom (blauw). Dit stikstofatoom heeft dezelfde eigenschappen als een stikstof atoom in ammoniak, NH 3 :het is basisch, zodat het getekende cocaïne-molecuul ook wel cocaïne-base wordt genoemd. Zo n stikstofatoom heeft een niet-bindend elektronenpaar dat gebruikt kan worden voor de vorming van een bin ding met een H + ion. In het geval van ammoniak ontstaat dan een ammoniumi on, NH 4 +. In de laatste stap van de zuivering van cocaïne wordt zoutzuur gebruikt. Door het zuur wordt aan het stikstof-atoom van cocaïne een H + ion vastgeplakt. Dat lijkt niet zo belangrijk, maar het heeft enorme gevolgen voor de eigenschappen van de stof. Cocaïne-base (dus zonder H + ) is nogal apolair, dat wil zeggen, het lost slecht in (polair) water op, maar het ver dampt wel vrij gemakkelijk want de moleculen worden alleen door zwakke van der Waals bindingen bijeen gehouden. Na de binding met het H + -ion, wordt er een zout gevormd met de nega tieve (chloride-)ionen van het gebruikte zuur. Dit zout lost uitstekend in water op, maar is niet vluchtig doordat nu sterke ionbindingen de deeltjes bij elkaar houden. Als een junkie cocaïne-zout wil gebruiken door de damp in te ademen, moet hij het voor het verhitten goed met soda (natrium carbo naat) mengen. Carbonaat-ionen in de soda zijn sterke basen, en plukken dus gemakkelijk het H + ion van het cocaïne-zout. Zo ontstaat cocaïne-base, ook te koop onder de naam crac. Dit verdampt gemakkelijk, in tegenstelling tot het cocaïne-zout dat alleen maar zou ontleden - en dat is jammer van het vele geld dat er voor betaald is. Voor heroïne geldt eigenlijk hetzelfde. Normaal is heroïne in de handel die niet in water wil oplossen en die daarom niet in te spuiten is. In een beetje citroenzuur lost deze heroïne wèl goed op. Daarbij wordt de heroïne-base in een goed oplosbaar heroïne-zout (citraat) omgezet. In lichaamsvloeistoffen, in de maag, de darmen en het bloed, ligt de zuurgraad (oftewel de ph) vast, en dus ook de vorm waarin cocaïne of heroïne kan voorkomen (zout of base). De zuurgraad van de urine is wèl een beetje te beïnvloeden, en dit speelt een rol bij het behandelen van junkies die een overdosis cocaïne hebben binnengekregen. Zij kunnen ammonium chloride toegediend krijgen: dat maakt de urine veel zuurder. Daard oor wordt de cocaïne in de urine in de goed-oplosbare zout-vorm omgezet: hoe beter de cocaïne in de urine oplost, des te vlugger verdwijnt het uit het bloed. Stoffen met zo n basisch stikstof-atoom worden vaak alkaloïden (alkali-achtig) genoemd. Een algemeen gebruikte drug als nicotine is ook zo n alkaloïd. Veel nicotine-verslaafden merken dat ze het meest zin in een sigaret hebben na de maaltijd, na wat alcohol of in tijden van stress. Dit zijn precies de momenten waarop de urine zuurder is dan normaal, zodat het bloed ook sneller dan normaal wordt ontgift, en de nicotine concentratie door roken weer moet wor den aangevuld. Zowel voor junkies als voor rokers wordt het leven veel begrijpelijker met een beetje kennis van de zuur/ base theorie. nepmiddeltjes tot veel gevaarlijker stoffen, als bijvoorbeeld cocaïne. Bij een onderzoek enige tijd geleden, bleek minder dan de helft van de als XTC aangeboden stoffen ook werkelijk MDMA te bevatten. Eenzelfde probleem doet zich trouwens ook voor bij alle andere verboden drugs. De niet constante samen stelling van het drugs-aanbod heeft door verkeerde doseringen verschei dene mensenlevens gekost. In Nederland vallen dan ook vrijwel alle drugs-slachtoffers door onbekend heid met de samenstelling of de sterkte van de drug. Naast XTC bestaan er veel andere stoffen met soortgelijke eigenschappen zoals methyleendioxyethylamfetamine (MDE) of Eve. Eve heeft dezelfde struktuur als Adam, maar bezit in plaats van een methylgroep, een ethylgroep aan het stikstof atoom. Adam en Eve hebben vergelijkbare effecten: ze verhogen allebei bewustzijn, mededeelzaamheid, inlevingsvermogen en uithoudingsvermogen van de gebruiker. Het effect van Eve is zwakker dan dat van Adam, en dat was de reden dat het pas een tijdje na Adam werd verboden. Hallucinaties in je hersenen Drugs werken letterlijk op je zenuwen. Wie wil begrijpen hoe heroïne, cocaïne of ecstasy het denken zo in de war kunnen brengen, moet iets van de werking van zenuwen weten. Prof. Nico Vermeulen van de Vakgroep Farmacochemie zegt het zo: haast alle bood schappen die in het lichaam moeten worden doorgegeven, worden overgebracht door stoffen, die opgevangen worden in speciaal daarvoor bestemde receptoren (letterlijk: ontvangers). Zo ook de signalen die overgebracht worden van de ene zenuwcel naar de volgende. Het zenuwstelsel is opgebouwd uit zenuwcellen, die veel ver schillende vormen kunnen hebben. Het meest voorkomende type zenuwcel heeft de vorm van een radijsje, dus een beetje bol vormig met aan de ene kant één lange uitloper die axon wordt genoemd en aan de andere kant een aantal korte uitlopers (den drieten). De lange uitlopers of axonen kunnen soms centimeters lang zijn. De celwand van een axon heeft een aantal heel bijzondere eigenschappen. Natriumionen worden uit de zenuwcel naar buiten gepompt, maar kaliumionen en chloride-ionen worden juist naar binnen gewerkt. Samen heeft dat tot resultaat dat door de overmaat chloride-ionen, de celinhoud een beetje negatief wordt. Krijgt de cel ergens een prikkeling te verwerken, dan wordt de celwand op 42

6 die plek plotseling doorlaatbaar voor natrium- en kaliumionen. De natriumionen zijn het kleinst en stromen daardoor het snelst de cel in, zó snel, dat de celinhoud nu ineens positief wordt. Die positieve lading maakt de celwand iets verderop ook doorlaatbaar, en zo wordt de posi tie ve lading steeds verder doorgegeven. Dat kan erg snel gaan: snelheden van 50 meter per seconde kunnen voorkomen. Daarna gaat de celwand dicht, alle verplaatste ionen worden teruggepompt, en de cel is weer klaar voor een volgend signaal. Aan het einde van de cel dreigt het signaal (de snel bewegende ladingsverandering in de celwand) dood te lopen want de cel wand houdt daar op. Om het signaal toch door te kunnen geven, blijkt aan het dood lopende uiteinde plotse ling een signaalstof (een neurotrans mit ter) uit de cel vrij te komen. De moleculen van die signaal stof bewegen langzaam naar de volgende cel toe, en worden daar herkend door speciale eiwitten: de receptoren. Omdat de cellen vrijwel tegen elkaar aan zitten, levert dat langzame bewegen van de signaalstof-moleculen gelukkig niet veel vertraging op. De wisselwerking tussen een signaalstof en zijn receptor veroorzaakt veranderingen in de ontvangende zenuwcel zodat ook van die cel de celwand doorlaatbaar wordt voor ionen en het signaal verder wordt doorgegeven door de snelbewegende la dings verandering. Omdat deze prikkeloverdracht tussen zenuwcellen een erg inge wikkeld proces is, kan het gemakkelijk in de war gebracht wor den door drugs, gifstoffen of geneesmiddelen. Nu blijkt dat er eigenlijk niet één zenuwstelsel is, maar wel 50 verschillende zenuwstel sels, elk met een eigen taak. Dat is ook logisch: zenuwcellen die bijvoorbeeld gezichtssig na len van het oog naar de hersenen brengen, mogen hun boodschap niet aan pijngeleidende cellen door kunnen geven, ook al zitten die zenuwen vlak bij elkaar. Het lezen van deze tekst zou dan een pijnlijke zaak worden. Elk zenuwstelsel heeft daarom een eigen signaalstof of neuro transmitter waarmee de cellen onderling kunnen praten. Ook als er niets door te geven is, ontlaadt een zenuw cel zich regelmatig en geeft een signaal af dat een eindje verderop vanzelf weer uitdooft. Pas als een groot aantal zenuwcellen tegelijk vuurt, dooft het niet uit en wordt het als echt doorgegeven. Het geheel zou je kunnen vergelijken met een automotor die stationair loopt: de motor draait wel, maar de auto rijdt nog niet. Het blijkt nu dat amfetamine sommige zenuwstelsels op een hoger toerental statio nair laat lopen, zodat het stelsel sneller op echte prikkels reageert. De voor amfetamine gevoe li ge zenuwstelsels blijken dopamine en daaraan verwante stof fen als neurotrans mitter te gebruiken. Amfetamine blijkt de afgifte te stimuleren van de neurotrans mitter dopamine uit een zenuwcel zonder dat er een prikkel door de zenuw aan is voorafgegaan. Er ontstaan dus veel meer valse signalen dan normaal in rust. Cocaïne werkt op een iets andere manier, maar wel op ditzelfde zenuwstelsel, zodat de werking van cocaïne en amfetamine verge lijkbaar is. Bewustzijnsverruimende middelen zoals LSD blijken invloed te hebben op een heel ander zenuwsysteem. In dit geval is het een zenuwstelsel dat met serotonine als neurotransmitter werkt. Dit hele systeem wordt door bewustzijnsveranderende middelen op een lager pitje gezet, de zenuwen worden minder actief. Voor de verdovende middelen zoals morfine heeft het erg veel moeite gekost om uit te zoeken welk zenuwsysteem werd beïnvloed. Door te kijken naar de effecten van opiaten, (nauwe oogpupil len, remming van de ademhaling, remming van de darmwer king dus obstipatie) werd het wel duidelijk welke zenuwen het betrof, maar de bijbehorende neurotransmitter was jaren lang onvindbaar. Een rol in de oplossing van het raadsel speelde de merkwaardige stof Naloxon, die binnen enkele secon den alle morfine- en andere opiaatmoleculen van de receptoren op de zenuwcellen kan verwijde ren. Een met Naloxon behandelde patiënt die op sterven ligt na een overdosis heroïne, staat ogenblikkelijk op alsof er niets gebeurd is (pas iets later beginnen sterke ontwen ningsverschijnselen). In 1975 werd de neurotransmitter uiteindelijk gevonden: een klein eiwitmolecuul, endor fine genoemd, bestaande uit vijf aminozu ren. Dit endorfine blijkt in het lichaam hetzelfde effect te hebben als morfine, namelijk de pijn onderdrukken. Sinds de samenstelling van dit endorfine bekend is, is de geneesmiddelenindustrie op zoek naar een pijnstiller die niet de verslavende eigenschap pen van morfine heeft, maar wel de zelfde sterke pijnstillende werking. love N?? 43

Opiaten. door drs. L.H.E. Maat Alkmaar

Opiaten. door drs. L.H.E. Maat Alkmaar 120 1 piaten door drs. L..E. Maat Alkmaar 1. Inleiding en indeling 120 3 2. Geschiedenis van de opiaten 120 4 3. Verslaving door opiaten 120 6 4. piaten als geneesmiddelen 120 8 5. Werking van opiaten

Nadere informatie

If you re going to San Francisco. Be sure to wear some flowers in your hair.

If you re going to San Francisco. Be sure to wear some flowers in your hair. LSD If you re going to San Francisco. Be sure to wear some flowers in your hair. Papier gedoopt in een verdunde LSD-oplossing. Een klein vierkantje met zijden van 5 mm bevat voldoende LSD voor een trip.

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen Middeleninfo Alcohol Tabak Cocaïne Hasj Heroïne Paddo's Smartdrugs Speed Tripmiddelen XTC Alcohol Afhankelijkheid Gewenning Alcohol & Bij 'sociaal gebruik' kan er al sprake zijn van matige geestelijke

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Controle Onlangs is door een grote opdrachtgever van STAR OGP een drugscontrole gehouden onder alle aanwezigen (dus medewerkers van diverse

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: ROKEN EN BLOWEN 3 GEWOONTEN 3 CONTRACT 4 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID

Nadere informatie

LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen

LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen 128 1 LSD, hasj en andere bewustzijnsveranderende stoffen drs. L. H. E. Maat 1. Inleiding 128 3 2. Mescaline 128 3 3. LSD 128 5 4. Psilocine 128 6 5. PCP, ketamine en lachgas 128 7 6. Hasj en marihuana

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over drugs INHOUD pagina Colofon: Deze lesbrief hoort bij het drugspreventieproject

Nadere informatie

Cocaïne en andere stimulerende

Cocaïne en andere stimulerende 124 1 Cocaïne en andere stimulerende stoffen door drs. L.. E. Maat 1. Inleiding 124 3 2. Cocaïne 124 3 3. Cocaïne en daarop gelijkende stoffen in de geneeskunde 124 4 4. Amfetamine 124 6 5. Amfetamineachtige

Nadere informatie

Maatschappij Onderwerp: Drugs. Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder

Maatschappij Onderwerp: Drugs. Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder Maatschappij Onderwerp: Drugs Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder Inhoud 1.Titelpagina 2.Voorwoord 3.Conclusies 4.Theoretisch kader/literatuuropgave 2.Voorwoord Ik heb het

Nadere informatie

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i Basisvorming drugs & druggebruik 1. Drugpunt en PZ Deinze -Zulte 2. Productinformatie: soorten drugs 3. Wetgeving 4. Welke drugs worden door onze leerlingen gebruikt? Inhoud 5. Hoe moeten we dat druggebruik

Nadere informatie

Tim Leary bundelde de practicumverslagen

Tim Leary bundelde de practicumverslagen 2002 High 122 If you re going to San Francisco. Be sure to wear some flowers in your hair. Zonder Timothy Leary zou dit liedje waarschijnlijk niet geschreven zijn. Dat San Francisco het centrum van de

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

basisschool WWW.VOORKOM.NL

basisschool WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Inleiding 3 Les 1: Roken en Blowen 4 Roken: de werking 4 Lichamelijke en geestelijke verslaving 5 Blowen

Nadere informatie

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's Nederlands Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland 1 opvattingen, feiten en risico's Bijna overal ter wereld... Bijna overal ter wereld gebruiken mensen alcohol, tabak en drugs. Voor de smaak

Nadere informatie

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK Achternaam bij vrouwelijke cliënten meisjesnaam Geboortedatum Cliëntnummer Datum interview d d m m d d m m 1. Naam interviewer 2. 3. Interview is niet volledig afgenomen want:

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

1. DRIE SOORTEN. Verdovende middelen. Stimulerende middelen

1. DRIE SOORTEN. Verdovende middelen. Stimulerende middelen Drugs Brussels Aviation Medical Brussels Airport Building 26 1930 Zaventem Tel: +32 (0)2 416 22 70 Fax: +32 (0)2 416 22 71 Email: info@brusselsaviationmedical.be Web: www.brusselsaviatonmedical.be 1. DRIE

Nadere informatie

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO Gesloten vragen 1. Carolien wil de zuurgraad van een oplossing onderzoeken met twee verschillende zuur-baseindicatoren en neemt hierbij het volgende waar: I de oplossing

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Dope. 5d Drugs en drugsgebruik 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zijn drugs? Waar komen drugs vandaan?

Dope. 5d Drugs en drugsgebruik 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zijn drugs? Waar komen drugs vandaan? 5d Drugs en drugsgebruik 1 Wat zijn drugs? We hebben het nu wel de hele tijd over drugs, maar wat zijn drugs nu eigenlijk? Drugs zijn stoffen die, onze hersenen prikkelen en ons denken, voelen en waarnemen

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ROKEN 3 GEWOONTEN 3 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID 4 VERSLAAFD AAN

Nadere informatie

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure Over deze brochure De één is er tegen, voor de ander is het minder een probleem. Wat je ook van drugs vindt, de kans is groot dat je er ooit mee te maken krijgt. Als opvoeder, familielid of vriend(in),

Nadere informatie

Alcohol. Gewoonte, gewenning en verslaving

Alcohol. Gewoonte, gewenning en verslaving Bijna overal ter wereld gebruiken mensen alcohol, tabak en drugs. Voor de smaak of de gezelligheid, bij sociale en culturele evenementen, of om te ont spannen. Of om, net als met medicijnen met een kalmerende

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure Over deze brochure De één is er tegen, voor de ander is het minder een probleem. Wat je ook van drugs vindt, de kans is groot dat je er ooit mee te maken krijgt. Als opvoeder, familielid of vriend(in),

Nadere informatie

Combigebruik. De meest gestelde vragen

Combigebruik. De meest gestelde vragen Combigebruik. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2011 (herziene herdruk) - D/2011/6030/10

Nadere informatie

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret?

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret? 5h Roken 1 Dagelijks proberen in Nederland alleen al honderden mensen te stoppen met roken. Soms met succes maar vooral ook met ergernis en frustratie. De strijd tegen de sigaret of sigaar is geen makkelijke

Nadere informatie

WATER. Krachten tussen deeltjes. Intramoleculaire en intermoleculaire krachten

WATER. Krachten tussen deeltjes. Intramoleculaire en intermoleculaire krachten WATER Krachten tussen deeltjes Intramoleculaire en intermoleculaire krachten Intramoleculaire en intermoleculaire krachten De atomen in een molecuul blijven samen door intramoleculaire krachten (atoombinding)

Nadere informatie

ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN

ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN Voo Click icon to add picture Praktijk Veiligheids Instructie ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN ASSET INTEGRITY PARTNER PAGE 1 Inhoud voorwoord Voorlichting alcoholgebruik Voorlichting drugsgebruik Voorlichting

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2008-I

Eindexamen scheikunde havo 2008-I Beoordelingsmodel Uraan 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal neutronen: 146 aantal protonen: 92 1 aantal neutronen: 238 verminderen met het aantal protonen 1 2 maximumscore 2 UO 2 + 4 HF UF 4 +

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is.

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Roken Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Inleiding In restaurants,wijkcentra,kantines van sporthallen en op het werk roken

Nadere informatie

Extra oefenopgaven. Inleiding Scheikunde voor anesthesiemedewerkers en operatie-assistenten assistenten i.o. voorjaar 2008

Extra oefenopgaven. Inleiding Scheikunde voor anesthesiemedewerkers en operatie-assistenten assistenten i.o. voorjaar 2008 Extra oefenopgaven Inleiding Scheikunde voor anesthesiemedewerkers en operatie-assistenten assistenten i.o. voorjaar 2008 1. Geef van de volgende stoffen de chemische formule; geef ook aan tot welke categorie

Nadere informatie

Drugs productie. Wiet LSD. Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City

Drugs productie. Wiet LSD. Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Drugs productie Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Wiet Kweken van de plant is een hobby van menig wietroker. De plant is gemakkelijk zelf te kweken. Buiten

Nadere informatie

Stoffen, structuur en bindingen

Stoffen, structuur en bindingen Hoofdstuk 1: Stoffen, structuur en bindingen Scheikunde vwo 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 2012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Commentaar op gekozen oplossing feit cases thema 1 Pagina 1 / 150 (30-07-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing

Nadere informatie

Publieksbijsluiter Fentanyl-Janssen

Publieksbijsluiter Fentanyl-Janssen Publieksbijsluiter Fentanyl-Janssen Lees deze bijsluiter zorgvuldig vóór u dit geneesmiddel gaat gebruiken. Doe dat ook als u Fentanyl-Janssen al vaker hebt gebruikt; er kan immers belangrijke nieuwe informatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dit proefschrift behandelt moleculaire veranderingen die plaatsvinden in de hersenen van de rat na blootstelling aan morfine, een verslavende stof. Dit type onderzoek is zowel

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

Overzicht van reactievergelijkingen Scheikunde

Overzicht van reactievergelijkingen Scheikunde verzicht van reactievergelijkingen Scheikunde Algemeen Verbranding Een verbranding is een reactie met zuurstof. ierbij ontstaan de oxiden van de elementen. Volledige verbranding Bij volledige verbranding

Nadere informatie

5 Water, het begrip ph

5 Water, het begrip ph 5 Water, het begrip ph 5.1 Water Waterstofchloride is een sterk zuur, het reageert als volgt met water: HCI(g) + H 2 0(I) Cl (aq) + H 3 O + (aq) z b Hierbij reageert water als base. Ammoniak is een zwakke

Nadere informatie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie

7 Epilepsie. 1 Inleiding. In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie. 4 Epilepsie-aanvallen. SAW DC 7 Epilepsie DC 7 Epilepsie 1 Inleiding In dit thema komen aan de orde: 2 Wat is epilepsie? 3 Leven met epilepsie 4 Epilepsie-aanvallen 1 1 2 Wat is epilepsie? Een epileptische aanval is een plotselinge kortsluiting

Nadere informatie

Belang Preventie Cijfers comazuipen 2011

Belang Preventie Cijfers comazuipen 2011 Programma vandaag 19:00 19:45 u Tactus Verslavingszorg Cijfers Middelen/gewoontes 19:45 20:00 u Pauze Pubers & Verslavingen Liska Vulperhorst Preventiewerker 21 maart 2013 20:00 20:45 u Stellingen 20:45

Nadere informatie

Heroïne. De meest gestelde vragen

Heroïne. De meest gestelde vragen Heroïne. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - december 2010 - D/2010/6030/30 concept Today De

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

Presentatie DDu Ketencasus

Presentatie DDu Ketencasus Presentatie DDu Ketencasus Drank en Drugsincidenten in het uitgaanscircuit Reg. Ketencasusbespreking n Jan Krul MSc adviseur en onderzoeker gezondheidswetenschapper (spoed)verpleegkundige n n Mass Gathering

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Temazepam Aurobindo 10 en 20 mg, capsules. Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam 1.3.1 Bijsluiter Rev.nr. 1502 Pag. 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Temazepam Aurobindo 10 mg, capsules Temazepam Aurobindo 20 mg, capsules temazepam Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

XTC, cocaïne en speed

XTC, cocaïne en speed XTC, cocaïne en speed Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van XTC, cocaïne en speed gehoord. XTC, cocaïne en speed zijn drugs. Het is belangrijk om te weten wat XTC, cocaïne en speed met je doen. Dat

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Programma Inleiding Uitgaansdrugs Meest voorkomende klachten en zorg Acute situaties

Nadere informatie

drugs WWW.VOORKOM.NL

drugs WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met drugs 3 Verslaving in Nederland 3 Soorten drugs 3 Gewenning 5 Geestelijke Verslaving

Nadere informatie

Oefenvraagstukken 4 VWO Hoofdstuk 6 antwoordmodel

Oefenvraagstukken 4 VWO Hoofdstuk 6 antwoordmodel efenvraagstukken 4 VW oofdstuk 6 antwoordmodel Een 0 D komt overeen met 7,1 mg a 2+ per liter water. 1 In 0,5 liter water is 58,3 mg a 2+ opgelost. oeveel 0 D is dit? Per L opgelost: 2 x 58,3 mg a 2+ =

Nadere informatie

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding BUFFEROPLOSSINGEN Inleiding Zowel in de analytische chemie als in de biochemie is het van belang de ph van een oplossing te regelen. Denk bijvoorbeeld aan een complexometrische titratie met behulp van

Nadere informatie

DE VERLEIDING VAN DE ROES

DE VERLEIDING VAN DE ROES DE VERLEIDING VAN DE ROES Dr. Apr. Nele Samyn Afdeling Drugs en Toxicologie 21 september 2011 Schatting van het druggebruik in het afgelopen jaar (miljoen) EUROPA WERELD Cannabis 23 129-190 Cocaïne 4 15-19

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE CORRECTIEMODEL VOORRONDE 1 af te nemen in de periode van woensdag 5 januari 01 tot en met woensdag 1 februari 01 Deze voorronde bestaat uit 4 meerkeuzevragen verdeeld over

Nadere informatie

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7 1. Je bent 1 een jongen 2 een meisje 2. In welk jaar ben je geboren? Jaar 19 3. Welke van de volgende personen maken deel uit van je huisgezin? Kruis aan wat van toepassing is. 1 Vader 1 Stiefvader 1 Moeder

Nadere informatie

Epilepsie. bij 60-plussers

Epilepsie. bij 60-plussers Epilepsie bij 60-plussers Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Zuren en basen

Hoofdstuk 3: Zuren en basen Hoofdstuk 3: Zuren en basen Scheikunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 2012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken Koolstofchemie

Nadere informatie

De ontdekking van Jan Lammers

De ontdekking van Jan Lammers Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Witloof De ontdekking van Jan Lammers Witloof is een echt Belgische groente. Ze werd in België ontdekt. Dat gebeurde tijdens de strijd

Nadere informatie

Alcohol, roken en drugs

Alcohol, roken en drugs Alcohol, roken en drugs Alcohol Gezellig met vrienden optrekken is belangrijk. Daar hoort uitgaan en feesten ook bij. Er komt ook een moment dat alcohol drinken daar ook bij hoort. Hoe ga je daarmee om

Nadere informatie

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch Paragraaf 8.1 en 8.2 perifere zenuwstelsel Uitlopers van zenuwcellen buiten de hersenen en het ruggenmerg centrale zenuwstelsel Zenuwcellen en uitlopers in hersenen en ruggenmerg autonome zenuwstelsel

Nadere informatie

Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging

Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging Naam: Sara Panahi Klas: 2B Vak: verzorging Inhoudsopgave Wat zijn paddo s?... 3 Waar komen paddo s vandaan?... 3 Wat zit er in paddo s?... 4 Hoe gebruik je paddo s?... 4 Wat kun je voelen als je paddo

Nadere informatie

LUMC SPECIALISTISCHE OPLEIDINGEN Tentamen Scheikunde voor operatieassistenten i.o. 2007

LUMC SPECIALISTISCHE OPLEIDINGEN Tentamen Scheikunde voor operatieassistenten i.o. 2007 LUMC SPECIALISTISCHE OPLEIDINGEN Tentamen Scheikunde voor operatieassistenten i.o. 2007 docent: drs. Ruben E. A. Musson Het gebruik van uitsluitend BINAS is toegestaan. 1. Welk van de volgende processen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade

Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade Nederlandse samenvatting Marihuana, endocannabinoïden en acute hersenschade Marihuana en haar ingrediënten: de cannabinoïden Marihuana is het meest gebruikte illegale genotmiddel ter wereld en heeft aanleiding

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

DE VERLEIDING VAN DE ROES

DE VERLEIDING VAN DE ROES DE VERLEIDING VAN DE ROES Dr. Apr. Nele Samyn Afdeling Drugs en Toxicologie 21 september 2011 Schatting van het druggebruik in het afgelopen jaar (miljoen) EUROPA WERELD Cannabis 23 129-190 Cocaïne 4 15-19

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Programma Welkom bij Uw kind en genotmiddelen (hersen)ontwikkeling pubers Genotmiddelen Energydrinks Roken Alcohol en genotmiddelen Eef Hollman Adviseur Gezondheidsbevordering Indeling naar werking Wat

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATINALE SHEIKUNDELYMPIADE RRETIEMDEL VRRNDE 1 (de week van) woensdag 4 februari 2009 Deze voorronde bestaat uit 24 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 13 deelvragen

Nadere informatie

lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met drugs 3 Verslaving in Nederland 3 Soorten drugs 3 Gewenning 5 Geestelijke Verslaving

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Genotmiddelen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Genotmiddelen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73600 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Agenda Genotmiddelen Energiedrank Roken: sigaret, waterpijp en shishapen Alcohol Cannabis Opvoedtips Wat zijn genotmiddelen?

Nadere informatie

LESBRIEF OVER DRUGS EN DRUGSVERSLAVING

LESBRIEF OVER DRUGS EN DRUGSVERSLAVING LESBRIEF OVER DRUGS EN DRUGSVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: drugs en drugsverslaving Colofon: INHOUDSOPGAVE pagina Inleiding 2 Verslaving

Nadere informatie

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes.

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes. Cursus Chemie 4-1 Hoofdstuk 4: CHEMISCH EVENWICHT 1. DE STERKTE VAN ZUREN EN BASEN Als HCl in water opgelost wordt dan bekomen we een oplossing die bijna geen enkele covalente HCl meer bevat. In de reactievergelijking

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DRUGSCOMPENDIUM INHOUDSTAFEL VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DEEL 1: VERDOVENDE MIDDELEN HOOFDSTUK 1: OPIUM, HEROÏNE

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

HOE WERKT EEN IONKANAAL?

HOE WERKT EEN IONKANAAL? HOE WERKT EEN IONKANAAL? THEORIE Een cel gebruikt speciale eiwitten om ionen over het celmembraan te transporteren: de ion-kanalen. Deze kanalen zijn eiwitcomplexen die door het celmembraan heen steken

Nadere informatie

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules

Temazepam Teva 10 mg, capsules Temazepam Teva 20 mg, capsules 1.3.3 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te lezen. Heeft

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde 1 vwo 2005-II

Eindexamen scheikunde 1 vwo 2005-II 4 Beoordelingsmodel Alcoholtest 1 Een juiste uitleg leidt tot de conclusie dat de werking van het enzym aldehydedehydrogenase wordt geblokkeerd. (misselijkheid betekent) aceetaldehyde wordt niet omgezet

Nadere informatie

1 Wat zijn drugs en hoe werken ze?

1 Wat zijn drugs en hoe werken ze? 1 Wat zijn drugs en hoe werken ze? Roel Kerssemakers 1.1 Defi nitie drugs Alcohol en drugs raken veel aspecten van het menselijk leven. Drugs hebben te maken met genot, plezier, opwinding, inzichten in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied Met dit proefschrift ga ik promoveren in de biochemie. In dit vakgebied wordt de biologie bestudeerd vanuit chemisch perspectief. Het

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom Ume umeboshi pruim Hoewel er altijd over umeboshi pruimen wordt gesproken zijn het in wezen abrikozen. De umeboshi geldt in China al sinds de oertijd als een krachtig genees- en voedingsmiddel. Het oudst

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie