Bloedsomloop Ë 2 Kamers en boezems Ë 3 Hartkleppen Ë 4 Kransslagaders Ë 5 Prikkelgeleidingssysteem Ë 6

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bloedsomloop Ë 2 Kamers en boezems Ë 3 Hartkleppen Ë 4 Kransslagaders Ë 5 Prikkelgeleidingssysteem Ë 6"

Transcriptie

1 Ë 1 Bloedsomloop Ë 2 Kamers en boezems Ë 3 Hartkleppen Ë 4 Kransslagaders Ë 5 Prikkelgeleidingssysteem Ë 6 Ë 7 lcohol Ë 8 Beweging Ë 9 Depressie Ë 10 Diabetes Ë 11 Drugs (cocaïne) Ë 12 Erfelijke aanleg Ë 13 Hoge bloeddruk Ë 14 Geslacht (mannelijk) Ë 15 ldl-cholesterol Ë 16 Leeftijd Ë 17 Luchtvervuiling (fijnstof) Ë 18 Overgewicht Ë 19 Roken Ë 20 Stress Ë 21 Voeding Ë 22 Ë 23 fwijkend hartritme Ë 24 Etalagebenen (claudicatio) Ë 25 Hartgeruis Ë 26 Huidverkleuring Ë 27 Kortademigheid Ë 28 Pijn op de borst (angina pectoris) Ë 29 Verlies van bewustzijn (syncope) Ë 30 Vochtophoping (oedeem) Ë 31 Ë 32 Bloeddrukmeting Ë 33 Bloedonderzoek Ë 34 Calciumscore Ë 35 ecg (hartfilmpje) Ë 36 Elektrofysiologisch onderzoek Ë 37 Gesprek en lichamelijk onderzoek Ë 38 Hartkatheterisatie (coronair angiografie) Ë 39 Inspanningstest (fietstest) Ë40 Ë 41 ct-scan Ë 42 Echo van het hart Ë 43 mri-scan Ë 44 Nucleaire scan Ë 45 Thoraxfoto Ë 46

2 Ë 47 blatie Ë 48 ntiaritmica Ë 49 Bloeddrukverlagers Ë 50 Bypassoperatie Ë 51 Cholesterolverlagers Ë 52 Digoxine Ë 53 Dotteren Ë 54 Harttransplantatie Ë 55 icd Ë 56 Kunstklep Ë 57 Nitraten Ë 58 Pacemaker Ë 59 Plaspillen Ë 60 Reanimatie Ë 61 Revalidatie Ë 62 Steunhart Ë 63 Stollingwerende medicijnen Ë 64 Ë 65 angeboren hartziekte Ë 66 Beroerte Ë 67 Cardiomyopathie Ë 68 Hartfalen Ë 69 Hartinfarct Ë 70 Hartritmestoornis Ë 71 Klepgebrek Ë 72 Longembolie Ë 73 Ontstekingen: pericarditis en endocarditis Ë 74 Plotse hartdood Ë 75 Slagaderziekte (atherosclerose) Ë 76 Ë 77 Epidemiologisch onderzoek Ë 78 Klinische trial Ë 79 Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (nvvc) Ë 80

3 Ë Ë Het hart is een holle spier die ritmisch krachtig samenknijpt. De functie van het hart kun je het beste vergelijken met een pomp die het bloed in beweging houdt. Het bloed moet stromen om zuurstof en andere voedingsstoffen naar de weefsels en organen te vervoeren en op de terugweg afvalstoffen mee te nemen naar een plek waar ze worden verwerkt, zoals de nieren. ls de pomp hapert, heeft het hele lichaam daaronder te lijden. De aanvoer van zuurstof stagneert in een lange file van langzaam voortbewegend of zelfs stilstaand verkeer, terwijl het hele lichaam schreeuwt om zuurstof. De file lost alleen op als de pomp weer op gang komt. Je leeftijd is geen kalenderkwestie je bent zo oud als je vaten.

4 Á Je bent zo oud als je vaten. De conditie van je bloedvaten bepaalt voor een groot deel hoe je je voelt. Heb je soepele en gezonde vaten, dan worden de weefsels en organen in je lichaam goed van bloed voorzien. Zijn je vaten stijf en vernauwd, dan kan dat gevolgen hebben voor het gemak waarmee je je beweegt en het functioneren van je organen. Dat geldt in het bijzonder voor de kransslagaderen Ë 5. ls de kransslagaderen achteruit gaan, krijgt het hart zelf te weinig bloed en neemt het risico op een hartinfarct toe. Het hart is een pomp die de bloedsomloop in stand houdt en als de pomp verzwakt, verzwakt het hele systeem. De ziekte die bloedvaten aantast, heet slagaderziekte Ë 76. Slagaderziekte is een geduldige sluipmoordenaar. Het duurt vaak jaren voordat de gevolgen zichtbaar worden, en dat gebeurt helaas vaak door een hartinfarct Ë 70 of een beroerte Ë 67. De conditie van de bloedvaten is op dat moment vaak flink achteruit gegaan. Daarom is het belangrijk om een infarct te voorkomen in de plaats van de schade te repareren. Dat kan door de risicofactoren voor slagaderziekte zo veel mogelijk te vermijden. De belangrijkste risicofactoren zijn roken Ë 20, hoge bloeddruk Ë 14, ldl-cholesterol Ë 16, overgewicht Ë 19 en diabetes Ë 11. Hartwijzer beschrijft ook andere risicofactoren Ë 7. Er zijn steeds betere behandelingen Ë 47 voor hart- en vaatziekten. Nieuwe beeldvormende technieken Ë 41 zoals een mri-scan Ë 44 en een ct-scan Ë 42 maken het hart en de kransslagaderen zichtbaar. Toch is de toekomst niet aan de technologie, maar aan het voorkomen van deze ziekten. De dokter van de toekomst zal zich steeds meer bezighouden met het afremmen van slagaderziekte voordat de sluipmoordenaar heeft toegeslagen. Een succesverhaal is bijvoorbeeld het gebruik van cholesterolverlagers Ë 52, die er mede voor gezorgd hebben dat het aantal doden door een hartziekte in de laatste jaren is afgenomen. Voorkomen van hart- en vaatziekten door goede informatie is de inzet van Hartwijzer. Want preventie heeft de toekomst! De anatomie van het hart kun je verdelen in vijf onderwerpen: de bloedsomloop, de kamers en boezems, de hartkleppen, de kransslagaders en het prikkelgeleidingssysteem. De bloedsomloop Ë 2 is het buizensysteem waarin het bloed circuleert. De kamers en boezems Ë 3 zijn de holle ruimtes in het hart die van elkaar en de bloedsomloop zijn gescheiden door hartkleppen Ë 4. De kransslagaders Ë 5 vormen een klein maar belangrijk onderdeel omdat ze de hartspier zélf van bloed voorzien. Het prikkelgeleidingssysteem Ë 6 zet de hartspier aan tot samenknijpen met behulp van een elektrische prikkel.

5 Ë D H G D C B C B E F H B D D. Longen B. Slagaders (rood) C. ders (blauw) D. Haarvaten. Linkerkamer B. Rechterkamer C. Bloed vanuit de longen D. Bloed naar de longen E. Bloed vanuit het lichaam F. Bloed naar het lichaam G. orta H. Onderste en bovenste holle aders

6 Á Ë Bloed moet voortdurend stromen om zuurstof en voedingsstoffen naar organen en weefsels te transporteren. Het bloed neemt zuurstof op in de longen, stroomt via het hart en de slagaders naar de kleinste bloedvaten, de haarvaten, en staat daar zuurstof af aan het omringende weefsel. Op zijn weg terug neemt het bloed afvalstoffen mee. Vervolgens stroomt het bloed via de aders weer terug naar het hart en vandaar naar de longen om opnieuw zuurstof op te nemen. De bloedsomloop, het onophoudelijk circulerende bloed, houdt het lichaam in leven. De pomp die de bloedsomloop in beweging houdt, is het hart. Vanuit de linkerhelft van het hart komt het zuurstofrijke bloed eerst in de grootste slagader, de aorta. De aorta vertakt al snel in kleinere slagaders, die het bloed omhoog voeren richting hersenen en omlaag naar de organen in de buik en verder, tot in de puntjes van de tenen en de vingers. Slagaders, ofwel arteriën, zijn stevige bloedvaten met een gladde binnenwand waarin het bloed snel en makkelijk kan stromen. Het bloed stroomt in de slagaders altijd van het hart af. Meestal bevat een slagader zuurstofrijk bloed. Uitzondering zijn de slagaders die vanuit de rechterhelft van het hart naar de longen leiden, en waar zuurstofarm bloed door stroomt. Slagaders hebben spiercellen in hun wanden waardoor die kunnen samentrekken om de bloedstroom te regelen. Hoe nauwer de slagader, hoe minder bloed er doorheen kan. De grotere slagaders voeren het zuurstofrijke, lichtrode bloed naar de kleinere slagaders, de arteriolen. Via de arteriolen komt het bloed in de kleinste bloedvaten: de haarvaten. Haarvaten hebben een dunne wand en een microscopisch kleine doorsnede, die maar net iets groter is dan een rode bloedcel. In de haarvaten stroomt het bloed vrij traag, zodat stoffen makkelijk

7 Ë door de dunne vaatwand kunnen worden uitgewisseld. Zuurstof en voedingstoffen worden afgestaan aan het omringende weefsel, afvalstoffen worden opgenomen en meegevoerd. Na de stofwisseling in de haarvaten stroomt het zuurstofarme, donkerrode bloed via de aders weer terug naar het hart. In de aders is de bloeddruk lager en stroomt het bloed trager. ders kunnen meer bloed bevatten dan slagaders, doordat de aderwand slapper is en kan uitzetten. Dat is bijvoorbeeld te merken aan de aders op de rug van je hand, die het ene moment uitzetten en goed zichtbaar zijn en het andere moment onder de huid verdwijnen. an de blauwige kleur van de aders is te zien dat het bloed zuurstofarm is. Het stelsel van aders vormt een belangrijke opslagplaats van bloed. De aders monden bij het hart uit in de bovenste holle ader en de onderste holle ader. In de oudheid en de middeleeuwen was de bloedsomloop nog niet bekend. rtsen in die tijd dachten dat het bloed werd aangemaakt in hart en lever en dat het vanuit die organen naar alle delen van het lichaam stroomde om te worden verteerd. De eerste die de werking van de bloedsomloop werkelijk begreep, was William Harvey. Deze zeventiende-eeuwse Engelse arts berekende dat het menselijk lichaam volgens de theorie van het bloedverteren honderden liters bloed per dag zou moeten produceren. Harvey concludeerde terecht dat de theorie daarom niet op kon gaan. Hij ontdekte dat het bloed niet verteerd wordt maar circuleert in een gesloten systeem.

8 Á C C H G F H G F D B D B F E F E. Linkerkamer (rustfase) B. Rechterkamer (rustfase) C. Linkerboezem (knijpt samen) D. Rechterboezem (knijpt samen) E. Septum (tussenwand) F. trioventriculaire hartkleppen (open) G. ortaklep (dicht) H. Pulmonaalklep (dicht). Linkerkamer (knijpt samen) B. Rechterkamer (knijpt samen) C. Linkerboezem (rustfase) D. Rechterboezem (rustfase) E. Septum (tussenwand) F. trioventriculaire hartkleppen (dicht) G. ortaklep (open) H. Pulmonaalklep (open)

9 Ë Ë De holle hartspier bestaat uit een linker- en een rechterhelft die ieder weer zijn onderverdeeld in een boezem en een kamer, ofwel een atrium en een ventrikel. Het hart heeft dus vier holtes: de linkerkamer en linkerboezem en de rechterkamer en rechterboezem. Beide helften zijn gescheiden door een tussenschot van spierweefsel, het septum. In de linkerhelft van het hart wordt het zuurstofrijke bloed (rood in de tekening) verwerkt, in de rechterhelft het zuurstofarme bloed (blauw). Op een afbeelding van het hart zijn links en rechts omgekeerd, zoals de linkerhelft van je gezicht op een portretfoto rechts zit. Zowel het zuurstofrijke als het zuurstofarme bloed komt het hart binnen in de boezems en stroomt langs de atrioventriculaire hartkleppen Ë 4 naar de kamers. Vervolgens pompen de kamers het bloed langs een tweede paar hartkleppen naar de grote slagaders. Zo houdt het hart de bloedsomloop Ë 2 in beweging. De linkerkamer heeft de belangrijkste taak: hij pompt het zuurstofrijke bloed tot in de tenen, de vingers en de kruin. De rechterkamer pompt het bloed uitsluitend naar de nabij gelegen longen. De linkerkamer is het werkpaardje en heeft daardoor een dikkere spierwand dan de rechterkamer of de boezems. ls de linkerkamer zijn pompkracht verliest, komt de stroom van zuurstofrijk bloed tot stilstand. Dat mag niet te lang duren. Na reanimatie Ë 61 blijkt de schade aan weefsels en organen meestal beperkt te zijn als het bloed binnen zes minuten weer in beweging is. Duurt het langer, dan kunnen de gevolgen zeer ernstig zijn. De boezems vormen een reservoir. Ze vangen het bloed op uit het lichaam en de longen. Hun spierwand is minder dik dan de spierwand van de kamers, die belast zijn met het echte pomp-

10 Á werk. ls de kamers zich ontspannen en de hartkleppen Ë 4 tussen de boezems en de kamers opengaan, stroomt het bloed vanzelf richting kamers. Door vervolgens samen te trekken, persen de boezems er nog wat extra bloed achteraan. ls de boezems niet actief samentrekken, is het hart bij de meeste mensen toch in staat om de bloedsomloop Ë 2 op gang te houden. Desondanks zijn de boezems erg belangrijk voor de pompfunctie van het hart. ls de boezems normaal functioneren, gaat alles soepeler en werkt de hartspier effectiever. De ejectiefractie is een percentage dat uitdrukt hoeveel bloed de linker- of de rechterkamer na het samentrekken heeft verlaten. Berekend wordt het verschil tussen de grootste vulling van de kamer in de fase van de ontspanning en de kleinste vulling in de fase van het samentrekken. Een voorbeeld: in een normaal hart bedraagt de maximale vulling van de linkerkamer ongeveer 120 ml. Na het samentrekken van de kamer is het volume tot ongeveer 30 ml geslonken. In het voorbeeld is de hoeveelheid bloed die de kamer heeft verlaten dus 90 ml ( = 90). De ejectiefractie is hier 75 procent, want 90 ml is 75 procent van de grootste vulling van 120 ml. De ejectiefractie is een goede manier om de conditie van het hart in cijfers uit te drukken. Normaal is de ejectiefractie 60 procent of meer, dat wil zeggen dat bij elke samentrekking meer dan de helft van de vulling de kamer verlaat. Een verzwakte hartkamer heeft soms een ejectiefractie van niet meer dan 20 procent, wat natuurlijk ernstige gevolgen heeft voor de effectiviteit van de bloedsomloop Ë 2 en de zuurstofvoorziening van het lichaam. De ejectiefractie wordt gemeten door een echo van het hart Ë 43, een nucleaire scan Ë 45 of een mri-scan Ë 44.

11 Ë D C D C B B. Mitraalklep (gesloten) B. Tricuspidaalklep (gesloten) C. ortaklep (open) D. Pulmonaalklep (open). Mitraalklep (open) B. Tricuspidaalklep (open) C. ortaklep (gesloten) D. Pulmonaalklep (gesloten)

12 Á Ë Een hart heeft vier kleppen die zorgen dat het bloed in de juiste richting stroomt. De bloedsomloop Ë 2 is daarvan afhankelijk. Bij een normale bloedsomloop pompt de linkerhelft van het hart het bloed richting weefsels en organen en de rechterhelft richting longen. De hartkleppen spelen een belangrijke rol in het proces van het pompen en de bloedsomloop, maar opmerkelijk genoeg zonder zelf actief te bewegen. Hartkleppen hebben geen spiercellen en deinen mee in de bloedstroom. Het hart heeft vier kleppen in twee soorten: de mitraalklep en de tricuspidaalklep tussen de boezems en kamers en de aortaklep en de pulmonaalklep op de plaats waar het bloed het hart verlaat. De hartkleppen () hebben zelf geen spierweefsel maar deinen als het ware mee in de stroom die ontstaat door het samentrekken en ontspannen van de hartspier.

13 Ë Hartkleppen hebben geen spierweefsel en bewegen niet uit zichzelf. Ze openen en sluiten zich door drukverschillen in de bloedstroom, die ontstaan door het afwisselend samentrekken en ontspannen van het hart. ls het hart zich samentrekt, wordt de druk hoger en sluit de ene klep terwijl de andere zich opent. Daardoor stroomt het bloed aan de juiste kant het hart uit. ls het hart zich ontspant, wordt de druk lager en kunnen de holtes in het hart zich weer vullen met bloed, dat aan de andere kant binnenstroomt. De vier hartkleppen zijn de mitraalklep, de tricuspidaalklep, de aortaklep en de pulmonaalklep. De eerste twee zien er heel anders uit dan de laatste twee. De mitraalklep en de tricuspidaalklep liggen tussen boezem en kamer ofwel atrium en ventrikel en worden atrioventriculaire kleppen genoemd, ook wel afgekort tot av-kleppen. De atrioventriculaire kleppen hebben wel wat weg van een parachute. Ze bestaan uit slappe weefselplooien die met draden, de zogenoemde chordae, zijn verankerd in de hartspier. De aorta- en de pulmonaalklep bevinden zich op de plaats waar het bloed het hart verlaat. Ze De atrioventriculaire kleppen (hierboven de mitraalklep) hebben een vorm die enigszins doet denken aan een parachute. worden de halvemaanvormige kleppen genoemd omdat ze bestaan uit drie slippen, de cuspes, die elk de vorm van een halve maan hebben. In gesloten toestand doet de aortaklep op een echo van het hart Ë 43 soms denken aan het logo van Mercedes.

14 Á Onder een bepaalde hoek doet de aortaklep op een echo van het hart aan een Mercedes-logo denken. De mitraalklep regelt de bloedstroom tussen boezem en kamer in de linkerhelft van het hart. De mitraalklep heeft twee klepdelen die met draden vastzitten aan twee tandvormige uitsteeksels van de hartspier, de papillaire spieren. De mitraalklep doet qua vorm een beetje aan een bisschopsmijter denken. Vandaar de naam, die verwijst naar mitra, het latijnse woord voor mijter. De tricuspidaalklep ligt in de rechterhelft van het hart tussen boezem en kamer, waar het zuurstofarme bloed richting longen wordt gepompt. De tricuspidaalklep heeft drie klepdelen die door de peesachtige chordae op hun plaats worden gehouden. Deze chordae zijn bevestigd aan drie uitsteeksels van de hartspier. De naam verwijst naar de drie klepdelen Latijn: tri-cuspides. De aortaklep en de pulmonaalklep zijn tweelingbroertjes die kleiner en eenvoudiger van vorm zijn dan de atrioventriculaire kleppen. De locatie van de aortaklep is niet moeilijk te raden. Die zit inderdaad aan de basis van de aorta, waar het zuurstofrijke bloed het hart verlaat. De pulmonaalklep ligt tussen de rechterkamer en de longslagader, waar het zuurstofarme bloed richting longen gaat (pulmo = long).

15 Ë Ë Vreemd genoeg onttrekt de hartspier weinig of geen zuurstof aan het bloed dat voortdurend door zijn kamers en boezems Ë3 stroomt. De hartspier ontvangt zelf zuurstofrijk bloed via slagaders die het hart aan de buitenkant als een krans omvatten, de kransslagaders. Naar corona, het Latijnse woord voor krans, worden ze ook wel coronaire slagaders genoemd. Voor zijn onophoudelijke inspanningen heeft de hartspier veel energie nodig. Raakt een kransslagader afgesloten, dan kan dat in korte tijd ernstige gevolgen hebben voor het stroomgebied van die kransslagader, dat wil zeggen het deel van de hartspier dat de slagader van bloed voorziet. Het gevolg van een afgesloten slagader is een hartinfarct Ë 70. ls de kransslagaders vernauwd zijn, kan dat leiden tot pijn op de borst Ë 29. Het bloed in de kransslagaders wordt zichtbaar op de gedetailleerde röntgenfilm die wordt gemaakt tijdens een hartkatheterisatie Ë 39. De binnenkant van alle slagaders is bekleed met een laag gladde cellen die endotheel heet. Het is belangrijk dat het endotheel glad is en blijft, omdat vettige stoffen en samengeklonterde bloedcellen zich kunnen hechten aan een ruw oppervlak. Onder het endotheel bevindt zich een laag met spiercellen, de media. De holle ruimte waar het bloed door stroomt is het lumen. De spiercellen in de slagaderwand kunnen samentrekken of verslappen om de bloeddoorstroming te regelen. Heeft het hart bij een grote inspanning veel bloed nodig, dan verslappen de spiercellen van de kransslagaders waardoor de wanden uitzetten en er meer bloed wordt aangevoerd. In het omgekeerde geval kan de bloedtoevoer verminderd worden door de spiercellen samen te knijpen en de doorstroom te verminderen.

16 Á D B C E E E D. lca: Linker Coronair rterie B. rca: Rechter Coronair rterie C. Hoofdstam lca D. lad: dalende zijtak lca E. Cx: omcirkelende zijtak lca Röntgenopname tijdens een hartkatheterisatie. De vertakkingen van de linker kransslagader omvatten het hart als een haarnetje, waardoor de bolle vorm van het hart zichtbaar wordt. D. lad: dalende zijtak lca E. Cx: omcirkelende zijtak lca De loop van de kransslagaders doet denken aan een boom, die begint met een brede stam en zich vertakt tot kleine twijgjes in zijn kruin. an de aorta ontspringen twee kransslagaders. De linkerkransslagader voedt vooral de linkerhelft van het hart, de rechter de rechterhelft en de onderzijde van de linkerhelft. Beide kransslagaders vertakken zich in een groot aantal steeds kleinere slagaders, die uiteindelijk de hartspier induiken en daar uitmonden in haarvaten. In de haarvaten worden zuurstof en afvalstoffen uitgewisseld. De medische term voor een kransslagader is coronair arterie. De twee kransslagaders zijn de Linker Coronair rterie en de Rechter Coronair rterie, meestal afgekort tot lca en rca. Maar in feite zijn er drie hoofdtakken, want de linkerkransslagader splitst zich al snel in tweeën. De twee takken heten de lad, een afkorting van Left nterior Descending (linker voorste dalende) kransslagader, die aan de voorkant van het hart naar beneden loopt, en de Cx kransslagader, afkorting van Circumflex, die een omcirkelende beweging naar achteren maakt. In feite zijn er dus drie hoofdtakken: de rca, de lad en de Cx.

17 Ë B C. Een kransslagader (rood) en een kransader (blauw) met vertakkingen en haarvaten in de hartspier. B. Doorsnee van een (krans)slagader met endotheel (lichtpaars) en laag met spiercellen (oranjebruin). C. Dwarsdoorsnede met lumen (rood). Vrijwel altijd is het aandeel van de linkerkransslagader met de twee grote afsplitsingen groter dan het aandeel van de rechterkransslagader. Bij de meeste mensen voorziet de linkerkransslagader ongeveer 65 procent van de hartspier van bloed, de rechter ongeveer 35 procent. De loop van de kransslagaders verschilt van mens tot mens. Een cardioloog die een hartkatheterisatie Ë 39 uitvoert, weet daarom niet van tevoren welke route hij moet nemen om bij een afsluiting te komen. De exacte loop van de kransslagaders ziet hij pas op het moment dat hij al lang en breed onderweg is. Overigens is niet alleen de loop van de kransslagaders persoonsgebonden. Sommige mensen hebben van nature een verbinding tussen de hoofdtakken die de bloedtoevoer in een noodgeval kan overnemen. Zo n natuurlijke omleiding heet een collateraal. Een collateraal kan ook spontaan ontstaan als de hartspier te maken krijgt met een chronisch zuurstoftekort.

18 Á Het hart heeft ook bloedvaten die het zuurstofarme bloed uit de hartspier wegvoeren. Dit zijn de kransaders. Over de kransaders hoor je zelden iets, omdat ze vrijwel nooit problemen geven. De kransaders komen samen in een hoofdtak, de sinus coronarius of kranssinus, die loopt tussen de linkerkamer en de linkerboezem en uitmondt in de rechterboezem. In de rechterboezem wordt het zuurstofarme bloed naar de longen gepompt om weer zuurstof op te nemen. Ziektebeelden die voortkomen uit vernauwde of afgesloten kransslagaders zijn pijn op de borst Ë 29 en een hartinfarct Ë 70. Ziekten van de kransslagaders zijn een gevolg van slagaderziekte Ë 76 en staan hoog op het lijstje van meest voorkomende doodsoorzaken in Nederland. Bij een ernstig vernauwde of afgesloten kransslagader wordt soms een kleine operatieve ingreep ofwel interventie verricht via hartkatheterisatie Ë 39. Een interventiecardioloog kan met een dun slangetje, een katheter, via de bloedvaten in de kransslagaders komen. Degene die het ondergaat ondervindt weinig overlast. Er wordt alleen een ingang voor het slangetje in de lies, pols of elleboog gemaakt, waarvoor een plaatselijke verdoving volstaat. De techniek van de hartkatheterisatie biedt de cardioloog een scala aan mogelijkheden. Hij kan een contrastvloeistof inspuiten en live op een monitor met een röntgenfilmpje zien waar eventuele vernauwingen of afsluitingen zijn. Een vernauwde kransslagader kan worden opgerekt door een ballonnetje. Deze ingreep, bekend onder de naam dotteren Ë 54, wordt steeds vaker uitgevoerd. De ontwikkeling staat niet stil, integendeel. Nieuwe behandelmogelijkheden zijn in de interventiecardiologie aan de orde van de dag. Het zijn er te veel om hier te kunnen noemen. Soms vertonen de kransslagaders problemen die door dotteren niet te verhelpen zijn, zoals vernauwingen of afsluitingen aan meer dan één kransslagader tegelijk. Dan is een bypassoperatie Ë 51 soms de beste behandeling. Een bypassoperatie vereist een openhartoperatie en is een zaak van de hartchirurg. Bij vrijwel alle ziekten van de kransslagaders worden medicijnen voorgeschreven. De hoofdgroepen zijn de cholesterolverlagers Ë 52, de bloeddrukverlagers Ë 50 en de stollingwerende medicijnen Ë 64.

19 Ë B C D E E Het prikkelgeleidingssyteem bestaat uit cellen in de hartspier die het vermogen hebben een elektrische prikkel snel te geleiden. Deze cellen in de tekening groen gekleurd vormen een netwerkje. Weliswaar kan ook het omringende (vleeskleurige) spierweefsel een elektrische prikkel doorgeven, maar dat gaat minder snel. Daardoor wordt de prikkel in de meeste gevallen via de groene banen geleid.. Sinusknoop (bliksemflitsje) B. av-knoop C. Bundel van His D. Bundeltakken E. Purkinje-vezels

20 Á Ë Het prikkelgeleidingssysteem is een netwerkje van speciale cellen in de hartspier die elkaar in een domino-effect een elektrische prikkel doorgeven. Die prikkel stimuleert de hartspier om zich samen te trekken. Het prikkelgeleidingssysteem zorgt ervoor dat het samentrekken in het juiste tempo en in de juiste volgorde gebeurt. De juiste volgorde wil zeggen: eerst de boezems, dan pas de kamers. De pompfunctie van het hart is afhankelijk van het prikkelgeleidingssysteem, want als de hartspier in het juiste tempo en de juiste volgorde samentrekt, pompt het hart optimaal. Werkt het prikkelgeleidingssysteem niet goed, dan spreek je van een hartritmestoornis Ë 71. Een hartritmestoornis kan de pompfunctie van het hart op allerlei manieren verzwakken en in zeldzame gevallen zelfs leiden tot een plotse hartdood Ë 75. Maar meestal is een afwijkend hartritme Ë 24 vrij onschuldig. De elektrische prikkel verspreidt zich in een domino-effect razendsnel over de spiercellen van het hart. De prikkel ontstaat in de sinusknoop boven in de rechterboezem, van waaruit eerst de spiercellen van beide boezems een impuls krijgen en vervolgens, na een kort oponthoud, de spiercellen van de kamers.

21 Ë De elektrische prikkel begint in een langgerekt groepje cellen in het plafond van de rechterboezem. Dit is de sinusknoop, de natuurlijke pacemaker van het hart. Niet alleen de cellen in de sinusknoop, maar alle spiercellen in het hart zijn in staat om een stroomstootje te produceren. ls de sinusknoop zou uitvallen, zou het hart niet ophouden te kloppen. Het hart zou wel trager gaan kloppen, omdat de cellen in de sinusknoop het snelst een prikkel af kunnen leveren. De sinusknoop geeft als het ware het tempo aan. Vanuit de sinusknoop verspreidt de elektrische prikkel zich aanvankelijk over de spiercellen van beide boezems en wordt dan even opgehouden in de av-knoop. Het weefsel tussen boezems en kamers vormt een isolerende laag die de elektrische prikkel op de meeste plaatsen niet geleidt. De prikkel kan alleen zijn weg vinden via een groepje cellen midden in het hart, op de grens van boezem (atrium) en kamer (ventrikel). Dit wordt de atrioventriculaire knoop ofwel de av-knoop genoemd. Een bijzondere eigenschap van de cellen in de av-knoop is dat zij de elektrische prikkel kunnen afremmen. Dat heeft als gevolg dat de kamers net iets later samentrekken dan de boezems, waardoor het bloed in twee stappen door het hart gaat. Eerst wordt het vanuit de boezems in de kamers geperst en dan vanuit de kamers het hart uit. Tussen het ontstaan van de elektrische prikkel in de sinusknoop en de reactie van de spiercellen in de kamers zit iets minder dan een kwart seconde. Ongeveer de helft van die tijd komt voor rekening van het oponthoud in de av-knoop. Voorbij de av-knoop wordt de elektrische prikkel verder geleid via speciaal geleidingsweefsel. De zogenoemde bundel van His leidt de prikkel naar de linker- en rechter bundeltak. De linker bundeltak splitst zich weer in twee zogeheten fascikels. Via speciale Purkinjevezels worden uiteindelijk de spiercellen van de beide kamers aangezet tot samentrekken. De bundel van His en de Purkinjevezels zijn genoemd naar twee negentiende-eeuwse onderzoekers: Wilhelm His en Jan Evangelista Purkinje. ls het prikkelgeleidingssysteem goed werkt, trekt de hartspier op de juiste manier samen en pompt het hart optimaal. De hartslag is dan regelmatig. Maar het komt ook voor dat het hart een langere periode samentrekt in een onregelmatig ritme. Dan is er sprake van een hartritmestoornis Ë 71. De oorzaak van een hartritmestoornis is vaak complex en lastig te bepalen. Er zijn onschuldige hartritmestoornissen, zoals een overslag, of levensbedreigende hartrimestoornissen zoals kamerfibrilleren. De meest voorkomende hartritmestoornis is boezemfibrilleren.

22 Á Het belangrijkste onderzoek voor hartritmestoornissen is het hartfilmpje, ofwel het ecg Ë 35, dat de geleiding van de elektrische prikkel door de hartspier heel nauwkeurig in kaart brengt. Voor een geoefend oog zijn afwijkingen goed te onderscheiden. Ernstige hartritmestoornissen zijn te behandelen met medicijnen, de antiaritmica Ë 49, met hulpmiddelen zoals een pacemaker Ë 59 of een icd Ë 56 of met een kleine operatieve ingreep, een ablatie Ë 48. Een pacemaker is een kastje dat onderhuids wordt aangebracht om het hartritme in de gaten te houden en waar nodig bij te sturen. Een icd wordt onderhuids aangebracht als je een verhoogd risico hebt op een levensbedreigende hartritmestoornis zoals kamerfibrilleren. Een icd bewaakt het hartritme en geeft in geval van nood een stroomstoot om het hart weer op gang te krijgen. Een ablatie is een relatief nieuwe behandeling. Bij deze operatieve ingreep wordt een hartritmestoornis behandeld door spierweefsel in het hart weg te branden.

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart Boezemfibrilleren Boezemfibrilleren is een stoornis in het hartritme. Uw hartslag wordt onregelmatig. U kúnt dit voelen, maar dat hoeft niet. Van alle mensen met boezemfibrilleren voelt ongeveer 10 tot

Nadere informatie

Kijk, zo klopt het! EEN KIJKJE IN JE HART INHOUD. Je hart? Hard nodig!

Kijk, zo klopt het! EEN KIJKJE IN JE HART INHOUD. Je hart? Hard nodig! N KIJKJ IN J HART Kijk, zo klopt het! Het hart van een volwassene pompt zó hard dat het in één dag een tankwagen van wel 7.000 liter kan vullen. n het hart van een kind? Dat krijgt in één dag een tankwagen

Nadere informatie

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed?

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed? Naam: BLOEDSOMLOOP Bloed Een volwassen persoon heeft 5 á 6 liter bloed. Dat bloed bestaat uit bloedplasma, bloedcellen (rode en witte) en bloedplaatjes. Als bloed een paar dagen heeft gestaan, zakken de

Nadere informatie

1. Hoe ziet het hart eruit?

1. Hoe ziet het hart eruit? 1. Hoe ziet het hart eruit? Het hart ligt in de borstkas, achter het borstbeen tussen beide longen in. Er wordt vaak gezegd dat het hart aan de linkerkant ligt, maar dit is niet helemaal waar. Het ligt

Nadere informatie

Hartfalen. Decompensatio cordis

Hartfalen. Decompensatio cordis Hartfalen Decompensatio cordis Door een verminderde pompfunctie van uw hart bent u op dit moment onder behandeling van de cardioloog. Deze folder geeft u uitleg over de aard en de oorzaak van uw klachten.

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Boezemfibrilleren z Boezemfibrilleren is een hartritmestoornis waarbij in de hartboezems sprake is van een snelle en onregelmatige

Nadere informatie

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1).

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1). Hartfalen anatomie Het hart is een spier die als een pomp werkt. Het hart pompt het bloed met zuurstof en voedingstoffen via de slagader naar alle delen van het lichaam. Afvalstoffen worden via het bloed

Nadere informatie

Thema: Transport HAVO. HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai

Thema: Transport HAVO. HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Thema: Transport HAVO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet - de bestanddelen van bloed kunnen noemen, ingecalculeerd de kenmerken

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Opname Bij aankomst in het ziekenhuis wordt u meestal eerst volledig onderzocht op de Eerste HartHulp (EHH) door een arts-assistent. Hij/zij neemt

Nadere informatie

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Cardiologie Boezemfibrilleren Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw cardioloog heeft vastgesteld dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit

Nadere informatie

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme?

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme? Boezemfibrilleren Inleiding U bent in behandeling bij de cardioloog en/of verpleegkundig specialist omdat er boezemfibrilleren bij u is geconstateerd. In deze folder proberen we in het kort uit te leggen

Nadere informatie

Cardiologie. Takotsubocardiomyopathie

Cardiologie. Takotsubocardiomyopathie Cardiologie Takotsubocardiomyopathie Inhoudsopgave Inleiding 4 Wat is takotsubocardiomyopathie? 4 Wat is de oorzaak? 5 Wat zijn de klachten en verschijnselen? 6 Welke onderzoeken worden uitgevoerd? 6

Nadere informatie

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Werking van het hart Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Het hart is een pomp Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Nederland.

Nadere informatie

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator

ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator ICD Implanteerbare Cardioverter - Defibrillator Cardiologie Beter voor elkaar 2 Een ICD is evenals een pacemaker een klein apparaatje dat onder de huid wordt geïmplanteerd bij mensen met een hartritmestoornis.

Nadere informatie

HARTKATHETERISATIE CORONAROGRAFIE

HARTKATHETERISATIE CORONAROGRAFIE HARTKATHETERISATIE CORONAROGRAFIE AZ Monica vzw - Florent Pauwelslei 1 - BE-2100 Deurne - T +32 3 320 50 00 - F +32 3 320 56 00 info@azmonica.be - www.azmonica.be 12 Inleiding Uw cardioloog heeft u aangeraden

Nadere informatie

Hartkatheterisatie (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI)

Hartkatheterisatie (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI) Hartkatheterisatie (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI) In deze voorlichtingsfolder kunt u informatie lezen over het hart, de werking van het hart en afwijkingen

Nadere informatie

Gezondheidscursus UMC Utrecht

Gezondheidscursus UMC Utrecht Gezondheidscursus UMC Utrecht Avond 1: Het hart- en vaatstelsel Een inleiding 1 De anatomie van het hart Door Susanne Boers en Karlijn van Leuken 2 De elektrische geleiding van het hart Door Eva van Schaik

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Inleiding Omdat u boezemfibrilleren heeft, bent u door uw arts doorverwezen naar de Boezemfibrilleren poli van het UMCG. Het doel van

Nadere informatie

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht?

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht? Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren, ofwel atriumfibrilleren wordt genoemd. In deze folder kunt u hierover meer lezen.

Nadere informatie

Atriumfibrillatie polikliniek

Atriumfibrillatie polikliniek Cardiologie Atriumfibrillatie polikliniek 1 Inleiding Atriumfibrilleren (of boezemfibrilleren) is een hartritmestoornis, een stoornis in het elektrische systeem van het hart. Om deze ritmestoornis te begrijpen

Nadere informatie

Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie)

Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie) Boezemfibrillatie (atriumfibrillatie) In overleg met uw arts bent u doorverwezen naar de Boezemfibrillatie poli voor de behandeling en begeleiding van de hartritmestoornis boezemfibrilleren (ook wel atriumfibrilleren

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren wordt genoemd. In deze brochure kunt u hierover meer lezen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

slagaders haarvaten aders uitzonderingen Bevat kleppen - - X Aorta, longslagader Gespierde dikke wand

slagaders haarvaten aders uitzonderingen Bevat kleppen - - X Aorta, longslagader Gespierde dikke wand Paragraaf 4.1 en 4.2 Neem de volgende begrippen over in je schrift en geef een omschrijving ader Bloedvat waarin bloed richting het hart stroomt slagader Bloedvat waarin het bloed van het hart afstroomt

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Afdeling cardiologie

Boezemfibrilleren. Afdeling cardiologie Boezemfibrilleren Afdeling cardiologie U heeft u een verwijzing gekregen naar de polikliniek boezemfibrilleren voor uw hartritmestoornis. In deze folder leest u wat boezemfibrilleren inhoudt en welke behandelingen

Nadere informatie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie ziekenhuis maas en kempen Inleiding U wordt opgenomen in Ziekenhuis Maas en Kempen voor een TEE en/of cardioversie. Om u zo goed mogelijk te informeren over deze

Nadere informatie

Biventriculaire therapie. Scheper Ziekenhuis. Emmen

Biventriculaire therapie. Scheper Ziekenhuis. Emmen Biventriculaire therapie Scheper Ziekenhuis Emmen Inleiding Uw cardioloog heeft het in verband met de behandeling van uw hartziekte met u gehad over biventriculaire therapie. Deze therapie is ervoor bedoeld

Nadere informatie

hart longen Werkboekje van...

hart longen Werkboekje van... & hart longen Werkboekje van... Woordveld woordveld Hart & Longen adem in, adem uit adem in, adem uit Om goed te kunnen werken heeft het lichaam zuurstof nodig. De ademhaling zorgt dat je lichaam zuurstof

Nadere informatie

Hartkatheterisatie. (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI)

Hartkatheterisatie. (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI) Cardiologie Hartkatheterisatie (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren (Percutane Coronaire Interventie, PCI) 1 Hartkatheterisatie (Coronaire Angiografie, CAG) Dotteren ( Percutane Coronaire Interventie,

Nadere informatie

Pompen of verzuipen. De bloedsomloop

Pompen of verzuipen. De bloedsomloop Normale hartfunctie 1. Rechter atrium (boezem), 2. Linker atrium 3. Bovenste holle ader 4. Aorta 5. Longslagader 6. Longader 7. Mitralisklep 8. Aortaklep 9. Linker ventrikel (kamer) 10. Rechter ventrikel

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012 Hartkwalen Gasping De belangrijkste klachten zijn: vermoeidheid kortademigheid (vooral bij inspanning) opgezette benen en enkels onrustig slapen en s nachts vaak plassen 4 Hartfalen sen Hartspierziekte

Nadere informatie

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel De klop van jouw hart Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte

Nadere informatie

Thoraxcentrum Twente. Een septumablatie (PTSMA) Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon

Thoraxcentrum Twente. Een septumablatie (PTSMA) Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon Thoraxcentrum Twente Een septumablatie (PTSMA) Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon DBS code PI-005370 / versie 2.0 / 28-03-13 1 2 Inleiding U bent bij uw cardioloog

Nadere informatie

Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen

Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen. Behaalde punten Hulpmiddelen geen Cijfer In te vullen voor docent In te vullen door leerling Beroepsprestatie B.P.1.3 S.B Naam leerling Toets Anatomie Opleiding Sport en Bewegen Klas SB3O1A+B Versie 1 Datum Tijdsduur 60 minuten Naam docent

Nadere informatie

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Thema: Transport VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet 5V: blz. 215 t/m

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 2. Zorgvraag verhelderen 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 32 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen voor hart en bloedvaten 38 4. Bereiden

Nadere informatie

Hartcatheterisatie. azzeno.be

Hartcatheterisatie. azzeno.be Hartcatheterisatie azzeno.be Hartcatheterisatie het gezonde hart Het hart is een pomp, uit spierweefsel opgebouwd. Het pompt bloed door het lichaam. Het bloed voorziet alle delen van het lichaam van zuurstof

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Informatiebrochure Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Dokter op Dinsdag Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Het hart is voornamelijk gemaakt van speciale spier. Het hart pompt bloed in de slagaders (bloedvaten) die het bloed naar alle

Nadere informatie

Informatiebrochure patiënten. Herstel van het hartritme. Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter

Informatiebrochure patiënten. Herstel van het hartritme. Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter Informatiebrochure patiënten Herstel van het hartritme Elektrische cardioversie bij voorkamerfibrillatie/-flutter 3 1. Een beetje anatomie... 4 1.1 Het hart... 4 1.2 Elektriciteit van het hart... 4 2.

Nadere informatie

Per minuut wordt er zo'n vijf à acht liter bloed rondgepompt (70 tot 80 maal samentrekken per minuut)."hartdebiet"

Per minuut wordt er zo'n vijf à acht liter bloed rondgepompt (70 tot 80 maal samentrekken per minuut).hartdebiet Het hart en de bloedvaten Het hart is een holle spier die als pomp functioneert. Het hart pompt het bloed doorheen de bloedvaten naar alle delen van ons lichaam. Het hart is onderverdeeld in: 2 voorkamers(

Nadere informatie

Inhoudsopgave Pagina Boezemfibrileren

Inhoudsopgave Pagina Boezemfibrileren Boezemfibrilleren Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 De werking van het hart 4 De bouw van het hart 6 Het ritme van het gezonde hart 8 Stoornissen in het ritme 10 Boezemfibrilleren 10 Wat is boezemfibrilleren?

Nadere informatie

Klinische Genetica. Plots overlijden

Klinische Genetica. Plots overlijden Klinische Genetica Plots overlijden Klinische Genetica Inleiding In uw familie zijn een of meerdere personen op jonge leeftijd plotseling overleden. Plots overlijden op jonge leeftijd heeft vaak met het

Nadere informatie

Cardiologie. Inleiding. Peter Soethoudt Spoedgevallen Middelheim Verpleegkundige

Cardiologie. Inleiding. Peter Soethoudt Spoedgevallen Middelheim Verpleegkundige Cardiologie Inleiding Peter Soethoudt Spoedgevallen Middelheim Verpleegkundige Het hart Een holle spier, die door geregeld samen te trekken, bloed door het lichaam pompt (6 L / minuut) Het hart Is asymetrisch

Nadere informatie

--------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------- YOGA VOOR HET HART YOGA VOOR HET HART Tekst: Maja Miklič www.yogasachi.com Redactie: Sandra Di Bortolo www.hetzusje.nl Fotografie: Michel Nieuwland, 123RF Illustratie: Shutterstock, Veectezy, Maja Miklič

Nadere informatie

ECG en de hartcyclus

ECG en de hartcyclus ECG en de hartcyclus De hartcyclus De afbeelding op de volgende bladzijde is een vereenvoudigde weergave van de gebeurtenissen tijdens de hartcyclus. In de diagrammen 1 en 2 geven de grafieklijnen de drukvariaties

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus Arterieel vaatlijden Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Problemen met de slagaders

Problemen met de slagaders Arterieel vaatlijden Problemen met de slagaders U heeft een afwijking in de slagaders. In deze informatie wordt hier uitleg over gegeven. Bedenk dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven.

Nadere informatie

CoreValve. Nieuwe hoop bij ernstige aortastenose

CoreValve. Nieuwe hoop bij ernstige aortastenose CoreValve AortakLEpIMpLANtatIE VIA EEN katheter Nieuwe hoop bij ernstige aortastenose Er is hoop Medtronic CoreValve aortaklepimplantatie via een katheter biedt patiënten met ernstige aortastenose een

Nadere informatie

Prezi les 1: Website:

Prezi les 1: Website: Les 1 Bouw van het hart Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de leerlingen tijdens deze les het gaan hebben over de bouw van het hart. 2. De leerkracht laat het skelet van een mens zien en vraagt de leerlingen

Nadere informatie

Hartaandoeningen bij de hond

Hartaandoeningen bij de hond Hartaandoeningen bij de hond HARTAANDOENINGEN VOEDINGSOVERGEVOELIGHEID BIJ DE HOND HARTAANDOENINGEN BIJ DE HOND Hartaandoeningen bij de hond zijn in het algemeen progressief van aard, wat wil zeggen dat

Nadere informatie

Examen Voorbereiding Transport

Examen Voorbereiding Transport Examen Voorbereiding Transport Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 5 Transport Begrippenlijst: Begrip Enkelvoudige bloedsomloop Dubbele bloedsomloop Kransslagaders Aorta Hartkleppen Halvemaanvormige

Nadere informatie

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE 17873 Inleiding In deze folder vindt u informatie over atriumfibrilleren en het spreekuur atriumfibrillatie. Spreekuur atriumfibrillatie Atriumfibrilleren komt steeds vaker

Nadere informatie

Cryo-ablatie Radboud universitair medisch centrum

Cryo-ablatie Radboud universitair medisch centrum Cryo-ablatie In overleg met uw cardioloog heeft u besloten tot een cryo-ablatie. Hierbij wordt een deel van de geleiding van het hart afgeschermd zodat uw hartritmestoornis stopt. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

LEERWERKBOEK BIOLOGIE VOOR JOU BIOLOGIE VOOR DE ONDERBOUW VMBO-BK

LEERWERKBOEK BIOLOGIE VOOR JOU BIOLOGIE VOOR DE ONDERBOUW VMBO-BK 2a LEERWERKBOEK BIOLOGIE VOOR JOU BIOLOGIE VOOR DE ONDERBOUW VMBO-BK 2a LEERWERKBOEK BIOLOGIE VOOR JOU BIOLOGIE VOOR DE ONDERBOUW VMBO-BK AUTEURS GERARD SMITS BEN WAAS ARTEUNIS BOS ONNO KALVERDA ZESDE

Nadere informatie

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn:

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn: Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Een kans om weer van het leven te kunnen genieten! WETENSWAARDIGHEDEN OVER MITRALISINSUFFICIËNTIE EN PERCUTANE MITRALISKLEPRECONSTRUCTIE.

Een kans om weer van het leven te kunnen genieten! WETENSWAARDIGHEDEN OVER MITRALISINSUFFICIËNTIE EN PERCUTANE MITRALISKLEPRECONSTRUCTIE. Een kans om weer van het leven te kunnen genieten! WETENSWAARDIGHEDEN OVER MITRALISINSUFFICIËNTIE EN PERCUTANE MITRALISKLEPRECONSTRUCTIE. 01 OVER MITRALISINSUFFICIËNTIE Mitralisinsufficiëntie afgekort

Nadere informatie

Electrofysiologie en Ablatie

Electrofysiologie en Ablatie Inhoudsopgave Inleiding Het hart Voorbereidingen Een elektrofysiologisch onderzoek Ablatie Soorten Hartritmestoornissen Risico s en complicaties Na de behandeling Nazorg Tot slot Electrofysiologie en Ablatie

Nadere informatie

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie -

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie - VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN - Patiëntinformatie - 1 Voorkamerfibrillatie (vkf) of boezemfladderen, zoals onze noorderburen het zo mooi zeggen, is een veel voorkomende aandoening, die 1 op de

Nadere informatie

Hartfalen Afdeling Cardiologie

Hartfalen Afdeling Cardiologie Hartfalen Afdeling Cardiologie Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 04-2016-7459 1. Inhoudsopgave 2. Voorwoord 3. Belangrijke informatie Folder: mijnradboud

Nadere informatie

katheterablatie bij boezemfibrilleren

katheterablatie bij boezemfibrilleren katheterablatie bij boezemfibrilleren Inhoud 1.1 Het hart... 3 1.2 Hartritmestoornissen... 4 1.3 Boezemfibrilleren... 4 2.1 Wat is katheterablatie?... 5 2.2 De behandeling... 5 2.3 Complicaties en risico

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen. Hartoperatie. 1 Uitgeverij Malmberg

Examentrainer. Vragen. Hartoperatie. 1 Uitgeverij Malmberg Examentrainer Vragen Hartoperatie Een 70-jarige man heeft last van atherosclerose. Uit onderzoek in het ziekenhuis blijkt dat een van zijn kransslagaders sterk vernauwd is. Na overleg met de cardioloog

Nadere informatie

Elektrische cardioversie

Elektrische cardioversie Infobrochure Elektrische cardioversie Dienst: A2.2 Tel: 011 826 352 mensen zorgen voor mensen Het hart en hartritmestoornissen Het hart is in feite een holle spier met vier kamers: de twee boezems of atriums

Nadere informatie

Informatie na opname voor hartritmestoornissen

Informatie na opname voor hartritmestoornissen Afdeling: Onderwerp: Cardiologie Informatie na opname voor hartritmestoornissen 1 Patiënteninformatie na opname voor ritmestoornissen U was opgenomen in verband met hartritmestoornissen. U ontvangt ook

Nadere informatie

Hartritmestoornissen

Hartritmestoornissen Hartritmestoornissen Onderzoek en behandeling 1 De Hartstichting strijdt al 50 jaar succesvol tegen hart- en vaatziekten. Maar het aantal sterfgevallen en patiënten moet nóg verder omlaag, want ruim 1

Nadere informatie

Percutane aortaklep-implantatie

Percutane aortaklep-implantatie Percutane aortaklep-implantatie Inleiding In overleg met u is besloten dat u in aanmerking komt voor een percutane aortaklep-implantatie (PAVI). Uw behandelend cardioloog, interventiecardioloog of cardio-chirurg

Nadere informatie

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en Ablatiebehandeling Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen 6 Het elektrofysiologisch onderzoek 7 Wat is een elektrofysiologisch

Nadere informatie

Operaties aan de aorta

Operaties aan de aorta Cardiothoracale chirurgie Operaties aan de aorta www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Ligging van de aorta... 3 Aorta aneurysma... 4 Wat zijn de oorzaken van een aneurysma?... 4 Wat zijn de klachten bij een

Nadere informatie

13 juni 2015 Landelijke Hartkleppenbijeenkomst van de diagnosegroep Hartfalen Cardiomyopathie en Hartkleppen Een samenvatting van de presentaties

13 juni 2015 Landelijke Hartkleppenbijeenkomst van de diagnosegroep Hartfalen Cardiomyopathie en Hartkleppen Een samenvatting van de presentaties 13 juni 2015 Landelijke Hartkleppenbijeenkomst van de diagnosegroep Hartfalen Cardiomyopathie en Hartkleppen Een samenvatting van de presentaties Samenvatting van de presentatie van interventiecardioloog

Nadere informatie

Hart & Vaten. Hóe houdt u ze gezond? E. Olde Bijvank, cardioloog 24 mei 2016

Hart & Vaten. Hóe houdt u ze gezond? E. Olde Bijvank, cardioloog 24 mei 2016 Hart & Vaten Hóe houdt u ze gezond? E. Olde Bijvank, cardioloog 24 mei 2016 S Bholasing Moons Olde Bijvank Horsthuis Veerbeek de Groot Speleman Cardiologen MC Slotervaart ism De Hart- en Vaatgroep Kennemerland

Nadere informatie

Voorwoord p. 2. 1. Hoe werkt het hart? p. 3. 2. Wanneer wordt een hartcatheterisatie uitgevoerd? p. 5. 3. Hoe verloopt een hartcatheterisatie? p.

Voorwoord p. 2. 1. Hoe werkt het hart? p. 3. 2. Wanneer wordt een hartcatheterisatie uitgevoerd? p. 5. 3. Hoe verloopt een hartcatheterisatie? p. B306 04-2011 INHOUDSTAFEL Voorwoord p. 2 1. Hoe werkt het hart? p. 3 2. Wanneer wordt een hartcatheterisatie uitgevoerd? p. 5 3. Hoe verloopt een hartcatheterisatie? p. 5 4. Mogelijke voorgestelde behandelingen

Nadere informatie

Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie. Longaderisolatie door de cardioloog

Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie. Longaderisolatie door de cardioloog Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie Longaderisolatie door de cardioloog Thoraxcentrum Cardiologie Electrofysiologie U bent in het ziekenhuis onder behandeling voor boezem fibrilleren, een hartritmestoornis

Nadere informatie

Met deze brochure geven wij u graag uitleg over de coronarografie, ook hartcatheterisatie genoemd.

Met deze brochure geven wij u graag uitleg over de coronarografie, ook hartcatheterisatie genoemd. CORONAROGRAFIE Inhoud 1. Welkom... 3 2. Werking van het hart... 3 3. Doel van een coronarografie... 6 4. Voorbereiding van het onderzoek... 6 5. Verloop van het onderzoek... 7 6. De nazorg... 9 7. De dag

Nadere informatie

Casuïstiek voor doktersassistenten Ik heb pijn op de borst ISBN 978 90 313 7914 9. Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis

Casuïstiek voor doktersassistenten Ik heb pijn op de borst ISBN 978 90 313 7914 9. Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis Antwoorden ISBN 978 90 313 7914 9 Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis 1.1 Bouw van de borstkas 1. borstbeen 2. ribben 3. kraakbeen 4. wervel 5. tussenwervelschijf 6. zwevende rib 1.2 Bouw en werking

Nadere informatie

Bloed en lymfe systeem. Bloed en lymfe systeem. Bloed stelsel. Bloed stelsel. Samenstelling van het bloed. Bloedplasma 16-9-2014

Bloed en lymfe systeem. Bloed en lymfe systeem. Bloed stelsel. Bloed stelsel. Samenstelling van het bloed. Bloedplasma 16-9-2014 Bloed en lymfe systeem plaatje Bloed en lymfe systeem Beauty Level Basics blz. 144-167 Bloed stelsel Algemeen: Menselijk lichaam bevat gemiddeld 5 liter bloed Bloed = vloeibaar weefsel (bind en steun weefsel)

Nadere informatie

Thoraxcentrum Twente. Een elektrofysiologisch. en een katheterablatie. Patiënten Informatie Map (PIM)

Thoraxcentrum Twente. Een elektrofysiologisch. en een katheterablatie. Patiënten Informatie Map (PIM) Thoraxcentrum Twente Een elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en een katheterablatie Patiënten Informatie Map (PIM) Eigendom van adres postcode en woonplaats telefoon TCT 33/08 12 DBS code PI-004097 Inleiding

Nadere informatie

Behandeling van hoge bloeddruk: Renale Denervatie

Behandeling van hoge bloeddruk: Renale Denervatie Behandeling van hoge bloeddruk: Renale Denervatie Inhoud Pagina Inleiding 3 Bloeddruk 3 Wanneer is de bloeddruk te hoog? 4 Oorzaken van een hoge bloeddruk 4 Gevolgen van een hoge bloeddruk 5 Behandeling

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Activiteitenschema en begeleiding fysiotherapeut Door het hartinfarct is er bij u een stukje spierweefsel afgestorven. Dit gedeelte zal in de

Nadere informatie

BLOED EN BLOEDSOMLOOP VWO 3

BLOED EN BLOEDSOMLOOP VWO 3 BLOED EN BLOEDSOMLOOP VWO 3 Halvemaanvormige kleppen Over de halvemaanvormige kleppen (de kleppen aan het begin van de aorta en de longslagader) worden enkele beweringen gedaan: 1 De druk die tijdens de

Nadere informatie

Hartritmestoornissen

Hartritmestoornissen Hartritmestoornissen Inhoud Pagina Een kwestie van elektriciteit 3 Het ritme van het gezonde hart 4 Ritmestoornissen in soorten 6 Tachycardieën 7 Bradycardieën 8 Aanleidingen en oorzaken van hartritmestoornissen

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie Arterieel vaatlijden Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is er aan de hand? 5 Atherosclerose 5 Risicofactoren 6 Roken 6 Hoge bloeddruk 6 Diabetes mellitus 6 Cholesterol 7 Overgewicht en te weinig

Nadere informatie

Informatiebrochure patiënten. U wordt opgenomen voor een elektrofysiologisch onderzoek of ablatie

Informatiebrochure patiënten. U wordt opgenomen voor een elektrofysiologisch onderzoek of ablatie Informatiebrochure patiënten U wordt opgenomen voor een elektrofysiologisch onderzoek of ablatie 3 1. Een beetje anatomie...4 1.1 Uw hart is een pomp...4 1.2 Elektriciteit van het hart...4 2. Ritmestoornissen...5

Nadere informatie

De Ierse Wolfshond: Onze grote vriend met zijn grote hart. Hanneke van Meeuwen. www.dierenkliniekeersel.nl 13-04-2008.

De Ierse Wolfshond: Onze grote vriend met zijn grote hart. Hanneke van Meeuwen. www.dierenkliniekeersel.nl 13-04-2008. De Ierse Wolfshond: Onze grote vriend met zijn grote hart Hanneke van Meeuwen KVG Eersel www.dierenkliniekeersel.nl 13-04-2008 Iets over mijzelf Afgestudeerd Universiteit Gent juli 2001 Werkzaam KvG sinds

Nadere informatie

Etalagebenen (claudicatio intermittens)

Etalagebenen (claudicatio intermittens) Etalagebenen (claudicatio intermittens) ETALAGEBENEN (CLAUDICATIO INTERMITTENS) Deze folder informeert u over de klachten en behandelingsmogelijkheden van zogenaamde etalagebenen. U moet zich wel realiseren

Nadere informatie

INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE

INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE INFOBROCHURE: STAGIAIRS VERPLEEGKUNDE CARDIOLOGIE Algemeen In de week dat de stagiairs op cardio staan, wordt verwacht dat ze zich elke dag om 08u00 aanmelden op functiemeting (echo-cardio). Onderzoeken

Nadere informatie

Wat u moet weten over een ballondilatatie

Wat u moet weten over een ballondilatatie 1273/934/3 - SA - juni 2012 Wat u moet weten over een ballondilatatie campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. 03 443 30 11 fax 03 440 43 74 www.st-augustinus.be GasthuisZusters Antwerpen

Nadere informatie

Acuut Coronair Syndroom

Acuut Coronair Syndroom Acuut Coronair Syndroom Aandoening van de bloedvaten rondom het hart U bent opgenomen op de afdeling C3-Cardiologie Cardiologie of de afdeling E2-Intensive Care omdat u (mogelijk) een acuut coronair syndroom

Nadere informatie

De groei van tumoren is alleen maar mogelijk als er bloedvaten naartoe gaan (afbeelding 1 fase 3 en 4).

De groei van tumoren is alleen maar mogelijk als er bloedvaten naartoe gaan (afbeelding 1 fase 3 en 4). Examentrainer Vragen De vorming van bloedvaten Angiogenese is de naam van het proces waarbij nieuwe bloedvaten gevormd worden. In een volwassen, volgroeid lichaam worden normaal gesproken geen bloedvaten

Nadere informatie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie Microvasculaire Coronaire Dysfunctie U bent onder behandeling bij de afdeling Cardiologie van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over microvasculaire coronaire dysfunctie (MCD). Heeft u

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Cardiologie Leven met hartfalen GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Cardiologie Leven met hartfalen GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Cardiologie Leven met hartfalen GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud Doel van dit boekje...3 De functie van het hart...4 Wat is hartfalen?...7 Hoe ontstaat hartfalen?...8 Hoe

Nadere informatie

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatiebehandeling

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatiebehandeling Cardiologie Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatiebehandeling www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het hart... 3 Voorbereidingen... 4 Een elektrofysiologisch onderzoek... 5 Ablatiebehandeling... 7

Nadere informatie

Hartritmestoornissen. Onderzoek en behandeling

Hartritmestoornissen. Onderzoek en behandeling Hartritmestoornissen Onderzoek en behandeling 1 2 Inhoudsopgave De Hartstichting 4 De Hart&Vaatgroep 5 Een kwestie van elektriciteit 7 Het ritme van het gezonde hart 8 Ritmestoornissen in soorten 11 Tachycardieën

Nadere informatie